Luận văn thạc sỹ phẩm chất và kĩ năng cơ bản của người dẫn chương trình

Luận văn thạc sỹ phẩm chất và kĩ năng cơ bản của người dẫn chương trình. chuyên môn trong đội ngũ những người làm dẫn chương trình ở các đài sẽ gây nên những tác hại không nhỏ. Thậm chí dẫn đến chủ nghĩa kinh nghiệm trong hoạt động dẫn chương trình truyền hình, từ đó kéo lùi sự phát triển của lý luận về dẫn chương trình. Việc tổ chức đào tạo người dẫn chương trình chuyên nghiệp cũng cần phải có hệ thống lý luận riêng cho ngành này. Trong xu thế phát triển rất nhanh của nghề dẫn chương trình, nếu cơ sở đào tạo nào nhanh chóng có được hệ thống cơ sở lý luận phục vụ cho công tác đào tạo, thì cơ sở đó sẽ sớm khẳng định được thương hiệu của mình trong xã hội. Như vậy, việc nghiên cứu để xây dựng những tiêu chí về yêu cầu, kỹ năng nghề nghiệp của một người dẫn chương trình truyền hình là yêu cầu tất yếu khách quan, phù hợp với hoạt động lý luận và thực tiễn trong bối cảnh hiện nay của ngành truyền hình, giúp cho việc đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng của đội ngũ người dẫn chương trình truyền hình ở nước ta, nâng cao chất lượng các chương trình truyền hình, phục vụ tốt hơn nhu cầu hưởng thụ giá trị văn hóa của nhân dân ta. Với những lý do trên, tác

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh

tế xã hội và các tiến bộ trong lĩnh vực công nghệ truyền thông, ngành truyềnhình ở Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ Hàng loạt kênhtruyền hình mới được cấp phép hoạt động[32], những chương trình truyềnhình mới đua nhau lên sóng đã làm bức tranh truyền hình ngày càng phongphú, đa dạng hơn

Cùng với việc các chương trình mới ra đời, số lượng người dẫn chương trình truyền hình cũng tăng lên nhanh chóng Ngoài lực lượng người dẫn chương trình của các Đài truyền hình, còn có lực lượng người dẫn chương trình là các văn nghệ sỹ, sinh viên các trường Đại học tham gia với tư cách là người dẫn chương trình chuyên nghiệp hoặc cộng tác viên Điều đó làm cho đội ngũ tham gia vào công việc dẫn chương trình truyền hình ngày càng phong phú[4, tr.238] Nhiều người dẫn chương trình truyền hình đã khẳng định được chỗ đứng của mình trong lòng công chúng Sự đa dạng của người dẫn chương trình cũng là một lý do lôi kéo khán giả đến với các chương trình

truyền hình

Trên thực tế, vai trò của người dẫn chương trình truyền hình ngày càng

tỏ ra quan trọng khi mà sự phát triển mạnh mẽ của các chương trình truyền

hình đang khiến cho khán giả rơi vào càm giác bội thực thông tin Chỉ có những người dẫn chương trình truyền hình duyên dáng, thông minh, tin cậy

và đầy nhiệt huyết mới có thể lôi khán giả đến ngồi trước ti vi Trong khi đó,

hiện nay tại Việt Nam, đội ngũ người dẫn chương trình truyền hình giỏi có

thể đếm trên đầu ngón tay[28] Thiếu nguồn nhân lực cho các vị trí dẫnchương trình đã khiến nhiều chủ nhiệm chương trình ở các đài truyền hình bắt

buộc sử dụng phương án thuê những cộng tác viên có chút ít kinh nghiệm và

lợi thế thanh sắc để chịu trách nhiệm dẫn các chương trình truyền hình.

Thế nhưng, ngay cả những người dẫn chương trình truyền hình thuộc

biên chế của các đài vẫn đang còn có quá nhiều hạn chế về trình độ chuyênmôn, thì không thể đòi hỏi các cộng tác viên dẫn chương trình có thể đủ sứcđảm đương một chương trình dài hơi hàng chục năm được Tình trạng chương

trình chết yểu mà nguyên nhân do thiếu người dẫn chương trình truyền hình

tài năng, được đào tạo bài bản không phải xa lạ với khán giả cả nước

Trong khi người dẫn chương trình truyền hình đang còn thiếu thốn trầm

trọng như vậy, thì, việc sản xuất chương trình mới vẫn cứ phải liên tục diễn

ra Cho nên chúng ta thấy một người dẫn chương trình truyền hình, với phông

kiến thức còn nhiều hạn chế do không được trang bị kỹ năng tốt, vẫn hàngngày phải xuất hiện trên màn hình mỗi nhà Người xem truyền hình sẽ không

thể nào chấp nhận được một người dẫn chương trình lý giải từ đồng bào là cùng một tế bào của mẹ![49] Hay là một người dẫn chương trình truyền hình

trẻ tuổi trong một chương trình truyền hình trực tiếp liên tục phỏng vấn bà

Phó chủ tịch nước bằng câu: Xin chị cho biết…[49] Những hạt sạn đó có thể

loại bỏ bớt nếu như chúng ta có được những nền tảng lý luận vững chắc cho

hoạt động của người dẫn chương trình truyền hình.[46]

Nhu cầu đào tạo nghiệp vụ dẫn chương trình nói chung và dẫn chươngtrình truyền hình nói riêng đang gia tăng một cách nhanh chóng cũng là cơ sở

để chúng ta nhanh chóng xây dựng và hoàn thiện những nghiên cứu liên quan

đến các thuật ngữ chỉ người dẫn chương trình truyền hình, xây dựng các tiêu

chí đánh giá kỹ năng, yêu cầu nghề nghiệp của người dẫn chương trình Nếukhoa học Lý luận báo chí, đặc biệt là Lý luận báo chí truyền hình khôngnhanh chóng hình thành cho được những nguyên lý căn bản cho hoạt động

dẫn chương trình và người dẫn chương trình, thì nguy cơ hổng kiến thức

chuyên môn trong đội ngũ những người làm dẫn chương trình ở các đài sẽgây nên những tác hại không nhỏ Thậm chí dẫn đến chủ nghĩa kinh nghiệmtrong hoạt động dẫn chương trình truyền hình, từ đó kéo lùi sự phát triển của

lý luận về dẫn chương trình

Việc tổ chức đào tạo người dẫn chương trình chuyên nghiệp cũng cầnphải có hệ thống lý luận riêng cho ngành này Trong xu thế phát triển rấtnhanh của nghề dẫn chương trình, nếu cơ sở đào tạo nào nhanh chóng cóđược hệ thống cơ sở lý luận phục vụ cho công tác đào tạo, thì cơ sở đó sẽ sớm

khẳng định được thương hiệu của mình trong xã hội

Như vậy, việc nghiên cứu để xây dựng những tiêu chí về yêu cầu, kỹ

năng nghề nghiệp của một người dẫn chương trình truyền hình là yêu cầu tất

yếu khách quan, phù hợp với hoạt động lý luận và thực tiễn trong bối cảnhhiện nay của ngành truyền hình, giúp cho việc đào tạo nâng cao trình độ

chuyên môn và kỹ năng của đội ngũ người dẫn chương trình truyền hình ở

nước ta, nâng cao chất lượng các chương trình truyền hình, phục vụ tốt hơnnhu cầu hưởng thụ giá trị văn hóa của nhân dân ta Với những lý do trên, tác

giả luận văn chọn nội dung: Phẩm chất và kỹ năng cơ bản của người dẫn chương trình truyền hình làm đề tài nghiên cứu của mình.

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Theo khảo sát còn giới hạn của tác giả Luận văn, cho đến nay, tại ViệtNam, những công trình nghiên cứu trước đây của các nhà khoa học có liên

quan đến yêu cầu kỹ năng của người dẫn chương trình truyền hình hầu như

không có Chỉ có một số công trình của các tác giả đi trước, trong một số

chương mục có đề cập tới nghề dẫn chương trình truyền hình và người dẫn chương trình truyền hình, thế nhưng, đó mới chỉ là những bài nghiên cứu giới

hạn với mức độ khảo sát ở phạm vi nhỏ, chủ yếu là những bài báo được giớithiệu trên các tạp chí thuộc Hội nhà báo Việt Nam, Hội nhà báo TP Hồ Chí

Minh hay một số tài liệu in chung trong các tập sách tham khảo về nghề báonói chung.

Trong đó, đáng chú ý có một số tác phẩm sau đây:

Luận văn Thạc sĩ truyền thông đại chúng năm 2006 của Lê Thị Phong

Lan trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội, đề tài Ngôn ngữ của người dẫn chương trình truyền hình do PGS,TS Vũ Quang Hào hướng dẫn Luận văn phân tích đánh giá các chương trình giao lưu- gặp gỡ truyền

hình và vai trò của người dẫn chương trình Tuy vậy, luận văn này chỉ tiếpcận trong cách thức tổ chức và sử dụng ngôn ngữ của người dẫn chương trình.Nghiên cứu ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và cách thể hiện lời nói, điệu bộ, một

số yếu tố kỹ năng giao tiếp với người đối thoại của người dẫn trong cácchương trình, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngôn ngữ cho ngườidẫn chương trình

Ngoài ra một số tác phẩm: Những vấn đề của báo chí hiện đại của tác giả

Hoàng Đình Cúc, Đức Dũng, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, in năm 2007,

trong đó có bài: Lời dẫn và người dẫn chương trình, cũng nêu lên một số yêu

cầu chung cho người dẫn chương trình; phân tích lời dẫn và một số ý kiến vềngười dẫn chương trình truyền hình ở Việt Nam hiện nay Bài viết cũng chưa

đi sâu nghiên cứu chi tiết các yêu cầu kỹ năng nghề nghiệp của một người dẫn chương trình truyền hình.

Tác phẩm dịch từ nước ngoài có: Báo chí truyền hình, tập 2 của các

tác giả G.V Cu- dơ- nhét- xốp, X.L X-vích và A Ia Iu-rốp-xki, nhà xuất

bản Thông tấn in năm 2004, trong đó có phần Người dẫn chương trình tin tức, đây là những tri thức quý báu khi tác giả chỉ dùng 5 trang để diễn đạt được những đặc tính quý báu của người dẫn chương trình, như: gương mặt ăn hình, sự hiểu biết và lòng cảm thông của người dẫn chương trình, ngữ điệu truyền cảm

Trong cuốn Truyền thông đại chúng- Công tác biên tập do nhà xuất bản

Thông tấn in năm 2003 của tác giả Claudia Mast, cũng có trình bày đến tầm quan

trọng của người giới thiệu chương trình[19, tr.116] Đặc biệt, tác giả đã đưa ra được một giới hạn đối tượng cho khái niệm người giới thiệu chương trình điều

mà nhiều tài liệu trước đó chưa chỉ ra

Ngoài ra còn một cuốn sách được nhà xuất bản Trẻ xuất bản năm 2008 của

tác giả Carmine Gallo, với tựa đề 10 bí quyết thành công của những diễn giả, MC tài năng nhất trên thế giới[11] Trong đó, tác giả C.Gallo, đồng thời là một nhà

diễn thuyết tài năng của Mỹ đã chỉ ra những bí quyết của một người thuyết trình,rất đáng được học hỏi

Ngoài ra nữa, còn có một số tài liệu giảng dạy được ghi chép bởi các họcviên tại Truyền hình Việt Nam trong các buổi lên lớp của những giáo sư đến từĐại học Lille của Pháp, trong đó có đề cập đến những yêu cầu và kỹ năng căn

bản của một người dẫn chương trình truyền hình Đây là tài liệu rất đáng quý,

bởi nó cung cấp một tri thức khá mới mẻ về yêu cầu kỹ năng của một người dẫnchương trình

Tuy vậy, tất cả các tài liệu này vẫn chưa đi sâu phân tích một cách bài bản về

người dẫn chương trình truyền hình cũng như những kỹ năng cần thiết của họ.

Đặc biệt, các tài liệu trên chưa đưa ra được một giới hạn đầy đủ cho các thuật ngữ

dùng để chỉ những người dẫn chương trình truyền hình; chưa đưa ra được tiêu chí

phân loại những người dẫn chương trình và cũng chưa đề cập một cách đầy đủ cácyêu cầu kỹ năng dựa trên những tiêu chí riêng cho từng dạng người dẫn chươngtrình truyền hình

Tác giả hầu như phải sử dụng nhiều tài liệu bằng tiếng nước ngoài, chủ yếu

là tiếng Anh, thông qua các nguồn: như thư viện trực tuyến Wikipedia.com; một

số trang web chuyên về đào tạo người dẫn chương trình của Anh, Mỹ,như:http://www.pozitiv.com; http://www.mediacollege.com; tvpresenter.com…

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực trạng về phẩm chất, kỹ năng

của người dẫn chương trình truyền hình, luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm

nâng cao phẩm chất và kỹ năng cơ bản của người dẫn chương trình truyền hìnhhiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn này là yêu cầu, phẩm chất, kỹ năng nghề nghiệp của người dẫn chương trình truyền hình.

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Tác giả xác định phạm vi thời gian để khảo sát từ tháng 1/2007 đến tháng12/2008 Để có thể hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả cũng dự kiến sẽ tiếnhành phát phiếu điều tra trong 224 người dẫn chương trình thuộc 9 đài Phát thanhtruyền hình trong cả nước và các công ty truyền thông, bao gồm: Đài truyền hìnhViệt Nam VTV; Đài truyền hình Kỹ thuật số Việt Nam VTC; Đài PTTH Hà NộiHTV; Đài PTTH Hải Phòng THP; Đài PTTH Thanh Hóa TTV; Đài PTTH Nghệ

An NTV; Đài PTTH Đồng Tháp ĐTV; Đài PTTH Sơn La STV; Đài PTTH Tuyên

Quang TTV; Đài PTTH Điện Biên ĐTV; Đài PTTH Bình Dương BTV; Kênhtruyền hình 02TV; Kênh truyền hình VTC8; Đài PTTH Bắc Ninh; Công ty cổphần truyền thông Nhật Minh; Công ty cổ phần truyền thông quốc tế VTCI.

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận chung

Luận văn được thực hiện dựa trên nền tảng khoa học duy vật biện chứng vàduy vật lịch sử; Luận văn cũng được nghiên cứu trên cơ sở tham khảo và kế thừakết quả nghiên cứu khoa học thuộc lĩnh vực báo chí, truyền hình của các tác giả

đi trước

5.2 Phương pháp cụ thể

- Luận văn sử dụng các phương pháp phân tích tổng hợp, logic lịch sử,phương pháp hệ thống và các phương pháp xã hội học như: phương pháp nghiêncứu định tính và định lượng, điều tra xã hội học bằng bảng hỏi để làm cơ sở chocác phân tích

- Luận văn cũng kế thừa những mặt hợp lý của các tài liệu trong và ngoàinước có liên quan đến đề tài

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

6.1 Về mặt lý luận

Trên phương diện lý luận, luận văn góp phần bổ sung nền tảng lý luận cholĩnh vực còn tương đối mới mẻ tại Việt Nam, đó là lý luận về yêu cầu, phẩm chất,

kỹ năng của người dẫn chương trình truyền hình Góp phần đưa ra những góc

nhìn mới, đa diện để phát triển lý luận cho lĩnh vực này

6.2 Về mặt thực tiễn

Đề tài luận văn này sẽ tập trung làm rõ các khái niệm về người dẫn chương trình truyền hình, cũng như phân tích những yêu cầu, phẩm chất, kỹ năng cần thiết đối với người dẫn chương trình truyền hình theo từng thể loại.

Luận văn này sẽ là căn cứ khoa học để những người dẫn chương trình có

thể vận dụng lý luận về hoạt động dẫn chương trình truyền hình vào hoạtđộng thực tiễn Đây cũng có thể trở thành một tài liệu tham khảo đối vớinhững người không hoạt động trong lĩnh vực truyền hình, nhưng muốn tìm

hiểu các kỹ năng của một người dẫn chương trình để phục vụ cho các công

việc liên quan

Tác giả luận văn cũng mong muốn có thể dành nhiều thời gian hơn nữa

để nghiên cứu và phát triển luận văn trở thành một tài liệu tham khảo trong

các cơ sở đào tạo người dẫn chương trình truyền hình.

7 Kết cấu luận văn

Ngoài các phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn nàyđược kết cấu gồm 3 chương, 10 tiết, 96 trang

hay Chưởng nghi là Master of Ceremonies(gọi tắt là MC) Đó là người rất quan

trọng của buổi lễ tế, họ phải chịu trách nhiệm tiến hành một cách chính xác và

suôn sẻ các buổi lễ, cũng như các nghi thức liên quan Tên của những Masters of Ceremonies(người chủ lễ) được biết kể từ cuối Trung Cổ (thế kỷ 15) và thời Phục Hưng (Renaissance) ở thế kỷ 16[40] Tại một nhà thờ Công giáo lớn, Master of Ceremonies cũng chịu trách nhiệm về an ninh của nơi thờ phụng trong các buổi

cầu nguyện Đặc biệt trong những lễ hội lớn như Lễ Giáng sinh và lễ Phục sinh,

các Master of Ceremonies giữ một vai trò rất quan trọng, họ phải đảm bảo rằng tất

cả mọi thứ đều vận hành thuận lợi[40]

Người ta đã giả định rằng nguồn gốc của Master of Ceremonies có thể đã

được hình thành từ thời gian Hoàng đế Constantine Great (Năm 324), hoặc từtrong thời gian Đạo Cơ đốc trở thành tôn giáo chính thức của Đế quốc La Mãnăm 380.[30]

Vào thập niên 1970 và thập niên 1980, thuật ngữ MC có liên hệ với âmnhạc hip-hop, và là từ để chỉ người, mà bây giờ thường được gọi là "rapper"-

tức là người đọc-chơi nhạc rap Khi ấy, người ta còn coi MC là viết tắt của những cụm từ như: Microphone Controller, Mic Checka, Music Commentator

và Moves the Crowd, được hiểu là người chỉnh nhạc Ở một số quốc gia khác,

người dẫn chương trình còn có trách nhiệm biên tập chương trình và chínhmình giới thiệu, dẫn dắt cho chương trình đó.[40] Thậm chí, trong quá khứ

hoàng gia châu Âu, Masters of Ceremonies là người chịu trách nhiệm tiến

hành các nghi thức trong các buổi lễ ngoại giao của hoàng tộc

Từ điển Wikipedia.com định nghĩa:“Người dẫn chương trình, hay còn

gọi là em-xi (MC) do gọi tắt từ tiếng Anh: Master of Ceremonies, theo nghĩa

thông thường được hiểu là người hướng dẫn quần chúng trong một sự

kiện”[30] Hiểu một cách chính xác, MC là người tổ chức sự kiện, và sự kiện

đó chỉ diễn ra trong vòng một đêm

Trong lĩnh vực truyền hình, ở Mỹ[30], người ta cũng dùng thuật ngữ MC dùng để chỉ người dẫn chương trình truyền hình, tương tự như từ Host Thế

nhưng do khả năng phân biệt của từ này quá rộng, nên trong lĩnh vực truyềnhình, người ta thường dùng các thuật ngữ khác có khả năng diễn đạt cụ thể

nội hàm của nó, ví dụ như: Chúng ta thấy cách dùng thuật ngữ News presenter của người Anh để gọi người dẫn chương trình tin tức trên truyền

hình, đó là người có nhiệm vụ xây dựng một khung chương trình Tin tức,quyết định lựa chọn những tin tức nóng hổi, xắp sếp thứ tự tin và đồng thờianh ta(hay cô ta) dẫn chương trình đó, để mang chương trình tin tức đó đến

với những khán giả của họ Hoặc người Mỹ sẽ dùng thuật ngữ: show host để gọi người thực hiện và hướng dẫn các chương trình talk show hay game show.

Chẳng hạn, người ta gọi Larry King ở talk show mang tên Larry King Live là

talk show host Trên thực tế, khi chuyển nghĩa của từ talk show host sang tiếng Việt chúng ta vẫn chưa có một khái niệm tương ứng, bởi một talk show host như Larry King hay Oprah Winfrey, họ không chỉ làm công việc dẫn

chương trình, mà còn là tác giả của format, tác giả kịch bản, thậm chí tổ chứcsản xuất chương trình đó Chính vì còn nhiều khác biệt như vậy, nên tác giả

luận văn chỉ nghiên cứu ở góc độ chức năng là một người dẫn chương trình

mà thôi.

Hoặc truyền hình ở Anh thường dùng từ Newscaster để gọi người dẫn ở mục điểm tin Trong khi đó tại Mỹ và Canada người ta gọi các Newscaster và News presenter là News Anchor Riêng hãng tin BBC lại gọi các Newscaster

và News presenter là: Newsreader

1.2 Ở Việt Nam

Khác với các nước có nền truyền hình phát triển mạnh trên thế giới, khi

du nhập vào Việt Nam, thuật ngữ MC được người ta dùng để gọi tắt chức

danh người dẫn chương trình truyền hình, ban đầu là tại đài Truyền hình Việt Nam(MC truyền hình) Chưa có một tài liệu nào khẳng định thuật ngữ này chính thức được nhập vào Việt Nam từ bao giờ, song rõ ràng nó có sức sống

khá mãnh liệt ở mảnh đất còn rất màu mỡ này

Trước khi thuật ngữ MC trở nên phổ biến như hiện nay, thì người ta gọi

những người làm công việc dẫn chương trình trên truyền hình là phát thanh viên, hay biên tập viên hoặc đơn giản là người dẫn chương trình

Thuật ngữ người dẫn chương trình ở Việt Nam mới chỉ xuất hiện thời

gian gần đây (có thể) từ khi Truyền hình Việt Nam(VTV) bắt đầu sản xuất

các chương trình Trò chơi, đó là vào thời điểm những năm 1996, 1997 với chương trình đầu tiên là SV 96 do nhà báo Lại Văn Sâm dẫn(trước đó ở VTV

và các đài truyền hình địa phương, người ta gọi những người dẫn chương

trình trên truyền hình là các phát thanh viên) Sau đó là thời gian phát triển

mạnh mẽ các chương trình trò chơi trên truyền hình, điều đó bắt buộc VTV

phải có đội ngũ những người dẫn chương trình nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu này Một loạt chương trình mới như: Từ ánh mắt đến trái tim gắn với tên tuổi người dẫn chương trình Hoa Thanh Tùng; Trò chơi liên tỉnh gắn với tên tuổi nhà báo Lại Văn Sâm, Đỗ Hồng Cư…; Vườn cổ tích với sự dẫn dắt của Thuận

Sơn; Đường lên đỉnh Olimpia với sự dẫn dắt của nhà báo Tạ Bích Loan, Lưu Minh Vũ, Tùng Chi…; Ở nhà chủ nhật với sự xuất hiện của Bùi Thu Thủy

trong vai trò người dẫn chương trình…

Những năm gần đây, đặc biệt từ những năm 2000 trở lại đây là thời kỳhoàng kim của các chương trình trò chơi truyền hình, người ta thấy hàng loạtchương trình mới, chủ yếu là các chương trình trò chơi mua bản quyền từ

nước ngoài: Hãy chọn giá đúng với người dẫn là nhà báo Lại Văn Sâm, Lưu Minh Vũ; Ai là ai do Kim Khánh dẫn; Trò chơi âm nhạc với sự xuất hiện của Anh Tuấn, Diễm Quỳnh; Đấu trường 100 với Thái Tuấn…Hàng loạt chương

trình mới ra đời đồng nghĩa với sự xuất hiện của các người dẫn chương trìnhngày càng nhiều hơn

Cùng với sự phát triển mạnh các thể loại chương trình truyền hình, sựảnh hưởng của truyền hình tới thói quen sử dụng ngôn ngữ của khán giả cũng

lớn hơn Hiện tượng chức danh người dẫn chương trình truyền hình được đọc tắt, viết tắt là MC, có thể xuất hiện trong hoàn cảnh như vậy

Giờ đây, dưới ảnh hưởng của truyền hình, cách gọi người dẫn chương

trình thậm chí có tần suất xuất hiện còn ít hơn cách gọi tắt MC, đặc biệt trong

phong cách ngôn ngữ lời nói

Như vậy, khác (thậm chí ngược lại) với các nước như: Anh, Mỹ,Canada…(Như ở trên đã nói, ở các nước Anh, Mỹ Canada…người ta không

dùng thuật ngữ MC với tư cách là một người dẫn chương trình truyền hình); ở

Việt Nam, thuật ngữ MC là thuật ngữ du nhập, ban đầu được sử dụng nhiều

trên các phương tiện thông tin đại chúng, nó là cách gọi tắt, dùng để chỉ

người dẫn chương trình truyền hình Sau đó dưới ảnh hưởng của các phương

tiện thông tin đại chúng và nhu cầu sử dụng trong đời sống xã hội, thuật ngữ

này đã được ứng dụng rộng rãi, hiện nay, từ MC được hiểu là dùng để chỉ:

người dẫn chương trình nói chung Chúng ta có thể thấy, trong bất kỳ sự kiện

nào, từ hôn sự cho tới các buổi trình diễn ca nhạc; từ cuộc giới thiệu sản phẩm

mới đến cuộc trao giải Cánh diều vàng…đều xuất hiện người dẫn chương

trình và được giới thiệu là MC Thuật ngữ này ngày càng có xu hướng được

mở rộng nội hàm và được xã hội chấp nhận

2 Vai trò của người dẫn chương trình truyền hình

Dẫn chương trình là một mắt xích trong quy trình sản xuất một chương trình truyền hình Người dẫn chương trình truyền hình là thành viên của ê kíp

sản xuất chương trình đó

Trong hầu hết các chương trình truyền hình đều có sự tham gia của người

dẫn chương trình Tùy vào đặc điểm thể loại tác phẩm, tùy thuộc vào yêu cầu thực

tế của công việc, mà người dẫn chương trình được đòi hỏi thể hiện vai trò, nhiệm

vụ khác nhau, thế nhưng, điểm chung nhất, người dẫn chương trình chính là cầunối đầu tiên đưa khán giả đến với tác phẩm truyền hình

Người dẫn chương trình là người giới thiệu chương trình Anh ta cótrong tay toàn bộ nội dung, chi tiết trình tự diễn tiến của chương trình Đồngthời anh ta phải chịu trách nhiệm có tính quyết định về hiệu quả toàn bộchương trình, anh ta có nhiệm vụ dẫn dắt làm cho mọi người thấy được chủ

đề xuyên suốt của chương trình

Nhưng người dẫn chương trình còn phải có khả năng tạo dựng bầu khôngkhí cho toàn bộ chương trình bằng cách tạo ra các đột biến cao trào phấn khởihay lắng đọng sâu xa nhằm thu hút, lôi cuốn mọi người theo một tiết tấu cótính toán trước một cách khéo léo và chu đáo theo kịch bản Sự xuất hiện củangười dẫn có thể ngắn ngủi thoáng qua, nhưng lại có thể làm nổi bật nhữngthông tin mà anh ta giới thiệu

“Người dẫn chương trình là chất liệu sống động nhất và cũng chủ động nhất để cấu trúc một chương trình truyền hình.”[43]

Trên thực tế, ở các kênh truyền hình nước ngoài, chúng ta vẫn thường thấynhững chương trình truyền hình mang tên người dẫn ví dụ như: Larry King Live;hay The Oprah Winfrey Show…Ở đây vai trò của cá nhân Larry King hoặc OprahWinfey là rất quan trọng, họ là tác giả của format chương trình đồng thời là ngườidựng kịch bản, dẫn chương trình, thậm chí tổ chức sản xuất Với những chức năngnhư vậy, có thể nói, đó là linh hồn của một chương trình

Không những thế, người dẫn chương trình còn phải là bộ mặt của chươngtrình, thậm chí của cả một đài truyền hình Để đạt được điều đó, ngoài tài năng vànhững phẩm chất cá nhân được gọt rũa thường xuyên, thì người dẫn chương trìnhcòn phải là người được tin tưởng bởi những giá trị đạo đức cá nhân

Ngày nay, trong xu thế phát triển, ngành truyền hình ở Việt Nam không chỉcần một đội ngũ người dẫn nhiều về số lượng mà còn phải có chất lượng tốt Hay

nói cách khác, muốn khẳng định được vị trí và uy tín của mình truyền hình phải xây dựng được đội ngũ người dẫn chương trình có phong cách, có cá tính[42].

Điều này xuất phát từ thực tế: trong số hàng chục, hàng trăm người dẫn chươngtrình, những người dẫn nào được khán yêu mến nhất, chính là những người có cátính nhiều nhất Và những chương trình được dẫn dắt, điều khiển bởi người dẫn có

cá tính rõ ràng, mới mẻ bao giờ cũng thu hút được lượng khán giả đông nhất Người dẫn chương trình tài năng là người không chỉ hoàn thành nhiệm vụlàm cầu nối chuyển tải thông điệp mà một chương trình muốn mang đến cho khángiả, mà còn phải là người tạo ra sự cuốn hút, thôi thúc khán giả đến với nhữngchương trình do anh ta dẫn Bằng tất cả kỹ năng và kinh nghiệm của mình, ngườidẫn phải làm chủ được mọi tình huống có thể xảy ra, đặc biệt với những chươngtrình được thực hiện với phương thức truyền hình trực tiếp, thì vai trò của ngườidẫn là cực kỳ quan trọng Cũng giống như tướng ra mặt trận, anh ta sẽ phải chịutrách nhiệm cho tất cả các quyết định mang tính chiến thuật của mình được tổchức trong trận đánh Người dẫn trực tiếp cũng như vậy, đôi khi trong những

trường hợp bất khả kháng, người dẫn phải là người điều hành để chương trìnhdiễn ra một cách suôn sẻ nhất, mà không có được sự hỗ trợ từ đạo diễn Chẳnghạn, với chương trình tọa đàm, khi gặp phải một nhân vật đã cao tuổi, lại nói rấtnhiều, thật khó cho một người dẫn thiếu kinh nghiệm Anh ta sẽ không biết phảingắt lời của vị khách mời đó như thế nào Hoặc khi thời gian cho chương trình sắphêt, nhưng những nội dung mà khách mời muốn trao đổi thì còn rất nhiều và rấthấp dẫn Lúc đó, người dẫn chương trình giỏi phải là người biết can thiệp mộtcách lịch sự và không khiến cho khách mời cũng như khán giả cảm thấy khó chịu.Một người dẫn chương trình tồi chính là thảm họa cho cả ê kíp sản xuất Đó

là lý do vì sao truyền hình phương Tây và các nước có nền truyền hình phát triểnlâu đời, thường chọn những người dẫn chương trình là những người trung niên,với những yêu cầu nghiêm khắc về kinh nghiệm nghề nghiệp Khi nghiên cứu vấn

đề này, chúng tôi thấy rằng, hầu như trong tất cả các chương trình tin tức hoặc cácchương trình tọa đàm của truyền hình phương Tây, thì người dẫn phải là người đãtốt nghiệp một trường hay một khóa đào tạo về báo chí chuyên nghiệp; ngoại trừnhững trường hợp tài năng hoặc có vị trí đặc biệt, một người dẫn chương trình

truyền hình bắt buộc phải trải qua những vị trí công tác ở cấp thấp hơn, có thể là

từ một đài truyền hình của địa phương, hoặc đảm nhận những công việc kháctrong một ê kíp sản xuất

Điều này có vẻ hơi trái ngược với thói quen sử dụng người dẫn chương trìnhở Việt Nam, và thậm chí cả Trung Quốc, khi chúng ta sử dụng quá nhiều ngườidẫn trẻ tuổi cho, đặc biệt là, các chương trình tin tức chính luận, là những chươngtrình yêu cầu những người dẫn chương trình có nhiều kinh nghiệm và khả năngứng phó nhanh

3 Các tiêu chí để phân biệt một người dẫn chương trình truyền hình 3.1 Như đã phân tích ở trên, do là lĩnh vực tương đối mới ở Việt Nam, nên

hệ thống thuật ngữ, khái niệm liên quan đến người dẫn chương trình truyền

hình và hoạt động dẫn chương trình truyền hình ở nước ta vẫn còn khá ít.Thậm chí có những giai đoạn, việc định danh các tên gọi chỉ người dẫnchương trình truyền hình còn bị rơi vào tình trạng tùy tiện.

Trong luận văn này, tác giả đề xuất cách gọi chung cho những ngườithực hiện hoạt động dẫn các chương trình phát sóng trên các đài truyền hình

là: người dẫn chương trình truyền hình, và không đề xuất cách gọi tắt là

MC Những trường hợp mà một người dẫn chương trình đồng thời làm luôn

cả nhiệm vụ của một người tổ chức sản xuất, xây dựng kịch bản, như trườnghợp của Larry King hoặc Lại Văn Sâm ở VTV, thì, chúng tôi chỉ nghiên cứuở góc độ công việc dẫn chương trình của họ mà thôi

Hiện nay, trong thực tế đời sống truyền hình, đang tồn tại phổ biến mộtquan điểm phân chia những người dẫn chương trình truyền hình thành 3 nhóm

sau đây: nhóm người dẫn chương trình thời sự, chính luận; nhóm người dẫn chương trình khoa học, giáo dục và; nhóm người dẫn chương trình trò chơi truyền hình

Trong cách phân loại này, người ta phân biệt người dẫn chương trình này

với người dẫn khác thông qua lĩnh vực hoạt động, và đặc trưng khu biệt ở đây

là các lĩnh vực khác nhau của đối tượng được phản ánh Ví dụ, đó là lĩnh vựcthời sự chính luận hay lĩnh vực khoa học giáo dục

Tác giả luận văn không đồng tình với cách phân loại như vậy Thực tế,

dù là lĩnh vực thời sự chính luận hay lĩnh vực khoa học giáo dục, thì việc dẫnmột bản tin Thời sự tổng hợp cũng không khác gì việc dẫn một bản tin Khoahọc công nghệ Cụ thể, công việc của người dẫn chương trình là sẽ phải biêntập nội dung lời dẫn mà Ban biên tập chương trình, hoặc người tổ chức sảnxuất đã phê duyệt, cho phù hợp với văn phong và cách trình bày của mình,sau đó họ sẽ thực hiện ghi hình tại trường quay, hoặc phát sóng trực tiếp, tùytheo yêu cầu của từng đài truyền hình Điểm khác biệt rõ nhất ở đây là hàm

lượng thông tin khoa học giáo dục trong bản tin Khoa học giáo dục cao hơntrong một Bản tin Thời sự tổng hợp Vậy, liệu điều đó có thể phân biệt đượcđặc điểm riêng của một người dẫn chương trình ở chương trình này vàchương trình khác hay không ? Hoàn toàn không Bởi, để phân biệt phongcách của người dẫn chương trình này hay chương trình khác phụ thuộc vào

nhiều yếu tố khác hơn là yếu tố lĩnh vực hoạt động Chẳng hạn, chúng ta có thể phân biệt rõ ràng hơn phong cách của một người dẫn Bản tin thời sự với một người dẫn chương trình Khoa học vui Và những yếu tố để phân biệt là

gì? Đó phải là: cách thức tiếp cận khán giả của người dẫn; diện mạo trangphục của họ; phong cách lời dẫn; các yếu tố ngôn ngữ hình thể…

Từ những yếu tố này, xem lại cách phân loại ở trên, chúng ta thấy, mộtngười dẫn Bản tin thời sự có chung cách thức tiếp cận khán giả với người dẫnchương trình Bản tin khoa học, ở chỗ, họ cùng có chung một kiểu khuôn hình,thường là bắt trung hoặc cận cảnh người dẫn trong phòng thu; họ cùng cóchung một kiểu diện mạo và trang phục tương đối chỉn chu; họ cùng có chungmột phong cách lời dẫn mang tính chất chính luận, và, họ hầu như không phát

huy yếu tố ngôn ngữ cơ thể Lấy ví dụ như chương trình Thời sự của VTV và series chương trình Bảy ngày công nghệ cũng của VTV.(1)

Vậy, làm sao có thể phân biệt được những người dẫn chương trình khác

nhau nếu chỉ dựa vào yếu tố lĩnh vực hoạt động.

Một ví dụ khác, khi so sánh phong cách của một người dẫn chương trình

trò chơi truyền hình Hành trình văn hóa với phong cách dẫn chương trình của người dẫn chương trình Theo dòng lịch sử; tác giả luận văn này cũng rất khó

phân biệt rạch ròi những đặc điểm khu biệt phong cách dẫn của Bạch

Dương(Hành trình văn hóa) với phong cách dẫn của Nguyên Sơn(Theo dòng lịch sử) Bởi, nếu dựa trên yếu tố lĩnh vực hoạt động, thì, Bạch Dương và

Nguyên Sơn sẽ phải có nhiều điểm khác nhau Nguyên Sơn dẫn chương trình

Theo dòng lịch sử, một chương tình thuộc Ban Khoa giáo, THVN; Bạch Dương dẫn chương trình Hành trình văn hóa, một chương trình thuộc Ban Thể

thao- giải trí- thông tin kinh tế, THVN Nhưng trên thực tế, cả người dẫn NguyênSơn và Bạch Dương đều có chung một phong cách xuất hiện trước công chúng,

đó là xuất hiện trong một không gian rộng, bao gồm trường quay và những ngườichơi lẫn khán giả, với khuôn hình đại toàn cảnh; ngôn ngữ cơ thể của 2 người dẫnnày được biểu hiện khá triệt để với việc đi lại nhiều trên sân khấu, động tác taychân, mặt thể hiện rất hiệu quả; trang phục và phong cách trang điểm của cả 2người dẫn khá phong phú, và, ngôn ngữ lời dẫn khá sinh động.(2)

Thứ hai, quan điểm phân chia theo lĩnh vực hoạt động ở trên cũng thực sựchưa chính xác Chúng ta hãy cùng nhìn lại, cách phân chia lĩnh vực như ở trên đãkhoa học hay chưa, khi ta thấy rằng, vẫn còn sự nhập nhằng giữa cách gọi nhóm

chương trình thuộc lĩnh vực trò chơi truyền hình với cách gọi nhóm chương trình khoa học giáo dục và nhóm chương trình thời sự chính luận

Ví dụ, với tư cách là một thể loại tác phẩm truyền hình, Trò chơi truyền hình

có thể dung nạp tất cả các chương trình truyền hình được thực hiện dưới hình thức

trò chơi, có thể bao gồm cả những chương trình thuộc lĩnh vực giải trí, và những chương trình thuộc lĩnh vực khoa học, giáo dục, như: Theo dòng lịch sử, Hãy chọn giá đúng(VTV),Thần đồng đất Việt(VTC), Nốt nhạc kỳ diệu(HTV)…(3)

Và, khi phân chia những tác phẩm, những chương trình truyền hình, có lẽ

chúng ta cũng không nên căn cứ vào lĩnh vực được phản ánh, mà nên chăng, phải phân biệt chúng dựa vào đặc trưng thể loại Đến đây sẽ xuất hiện một vài khó khăn,

đó là, vốn dĩ là một lĩnh vực còn mới ở Việt Nam, nên những công trình nghiên cứu

lý luận về truyền hình vẫn còn khá thưa thớt, chính vì vậy, cho đến nay vẫn chưa cóđược một quan niệm phân chia thể loại hoàn chỉnh trong lĩnh vực truyền hình Điềunày rất cần các nhà nghiên cứu bắt tay để tổng kết thực tiễn hoạt động sản xuất

chương trình truyền hình và xây dựng nên hệ thống lý thuyết về thể loại tác phẩm

truyền hình, có như vậy mới có thể hy vọng vào một sự nhất quán trong quan niệm

về các khái niệm phái sinh.(Bản thân tên gọi các dạng người dẫn chương trình truyền hình cũng là một khái niệm phái sinh) Trong khi chờ đợi có được sự thống nhất trong nghiên cứu về thể loại tác phẩm truyền hình, thì chúng ta cũng không

nên vì thế mà dễ dàng chấp nhận những khái niệm chưa chuẩn mực.(4)

Việc định danh cho một kiểu tác phẩm, một kiểu công việc trong quy trình sảnxuất chương trình truyền hình, trong khi, chưa có sự nhất quán mang tính chất khoahọc, có thể được chấp nhận, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thực tiễn.Song, một khi đã có những ý kiến phản biện, thì thiết nghĩ, chúng ta cũng nên côngbằng và khách quan, đồng thời tạo điều kiện để các ý tưởng mới có cơ hội chứngminh, góp phần hình thành diện mạo cho ngành khoa học lý luận truyền hình

Từ (1), (2), (3), và (4) tác giả luận văn đề xuất cách phân loại mới dựa trên lýthuyết về tính trội của các yếu tố hình thức đặc trưng về: bối cảnh ghi hình; cáchthức tiếp cận khán giả của người dẫn; diện mạo trang phục của họ; phong cách lờidẫn; các yếu tố ngôn ngữ hình thể; giọng nói; cách biểu đạt…

Sở dĩ tác giả luận văn không dựa trên tiêu chí về thể loại, là vì, như đã nói ởtrên, hệ thống thuật ngữ, khái niệm về thể loại tác phẩm truyền hình ở Việt Namchưa hoàn thiện, nên tác giả đề xuất một cách tiếp cận dựa trên những đặc điểmkhác nhau về những yếu tố hình thức chung cấu thành nên tác phẩm truyền hình đó

Cho đến khi có được những kết quả nghiên cứu thống nhất về thể loại tác phẩm truyền hình, tác giả luận văn sẽ xem xét để hoàn thiện cách tiếp cận của mình.

3.2 Các tiêu chí phân loại người dẫn chương trình truyền hình

trong một số trường hợp, để tăng hiệu quả hình ảnh anh ta sẽ xuất hiện tạihiện trường để giới thiệu về một chủ đề nào đó Và khi đó, chúng ta thấy bối cảnhxuất hiện của anh ta sẽ giống với bối cảnh xuất hiện của một người dẫn chươngtrình trò chơi vận động Chính vì vậy, chúng ta phải có rất nhiều yếu tố khác đểgiúp cho việc phân biệt được dễ dàng hơn.

Có 2 kiểu bối cảnh ghi hình chính:

+ Bối cảnh ghi hình trong trường quay(hoặc trong phòng thu)

+ Bối cảnh ghi hình ngoài hiện trường(bao gồm cả hiện trường ảo, hiện trườngthực tế được thiết kế trong trường quay)

3.2.2 Phương thức xuất hiện của người dẫn

Phương thức xuất hiện của người dẫn tức là cách thức anh ta xuất hiện trênmàn hình Phương thức xuất hiện có thể chia thành 4 dạng: xuất hiện trực tiếphoặc xuất hiện không trực tiếp; xuất hiện đơn phương thức hoặc xuất hiện đaphương thức

Trong truyền hình hiện đại, người ta càng ngày càng chú trọng phương thứcxuất hiện trực tiếp của người dẫn chương trình trong các bản tin thời sự, các chươngtrình tọa đàm Điều này sẽ khiến cho những thông tin của chương trình tin tức( ởViệt Nam phổ biến cách hiểu là bản tin thời sự) trở nên nhanh hơn, cập nhật hơn.Tương tự như vậy, việc phát sóng trực tiếp các chương trình tọa đàm sẽ khiến nóhấp dẫn hơn bởi những bất ngờ do những tình huống nói chuyện của người dẫn vàkhách mời mang lại Không những thế, khán giả có thể nhìn thấy diễn tiến câuchuyện với những gì thật nhất, mà không bị giấu đi bởi bàn tay của biên tập

Ngược lại, trong một số thể loại khác, như Trò chơi truyền hình, chi phí sản xuất, chẳng hạn như việc dựng một trường quay cho chương trình Ai là triệu phú rất tốn kém, người ta sẽ phải thu hàng chục chương trình trong một ngày và

sau đó thực hiện hậu kỳ để phát lại Ngoài ra, với những chương trình trò chơi,tính chất công việc tương đối phức tạp, liên quan đến nhiều bộ phận, nên, để

đảm bảo an toàn sóng, những nhà tổ chức sản xuất cũng thường chọn phươngthức phát lại.

Bốn phương thức xuất hiện của người dẫn chương trình truyền hình:

+ Phương thức xuất hiện trực tiếp

+ Xuất hiện không trực tiếp

+ Đơn phương thức

+ Đa phương thức: phân biệt đơn phương thức và đa phương thức là dựatrên yếu tố đa dạng trong việc người dẫn xuất hiện trên sóng, chẳng hạn, để phânbiệt sự xuất hiện của người dẫn tạp chí với người dẫn chương trình tin tức Khángiả có thể thấy, một người dẫn tạp chí có thể xuất hiện với nhiều bối cảnh khácnhau tùy thuộc vào nội dung tạp chí đó, trong khi, người dẫn chương trình tin tứchầu như chỉ xuất hiện trong một bối cảnh phòng thu

3.2.3 Trang phục

Trang phục là một trong những yếu tố hình thức thể hiện rõ nhất sự khácnhau của người dẫn chương trình Đặc biệt dễ dàng để phân biệt một người dẫnchương trình tin tức với một người dẫn chương trình trò chơi Ngoại trừ phongcách riêng trong cách ăn mặc của mỗi người dẫn, có thể thấy, thông thường, mộtngười dẫn chương trình tin tức bao giờ cũng phải tuân thủ những quy định rấtnghiêm ngặt của Ban biên tập, trong khi đó, người dẫn trò chơi truyền hình có

thể phóng khoáng hơn rất nhiều trong việc lựa chọn trang phục cho mình.(Xem thêm Phụ lục 2)

Có 2 dạng phong cách trang phục:

+ Phom chuẩn(áo dài với nữ, vest đối với nam)

+ Đa dạng.người ta không khuyến khích phương thức phát sóng trực tiếp

Lý do là vì, để tiết kiệm

3.2.4 Ngôn ngữ cơ thể

Yếu tố này ngày càng được đề cao đối với một người dẫn chương trình.

Đó là khả năng xử lý ngôn ngữ của cơ thể, nó bao gồm: tư thế, cử chỉ, điệu

bộ, sự liên hệ của mắt

Một nghiên cứu của thiyagarajan.wordpress.com khẳng định, những gì

mà cơ thể của chúng ta làm, có thể chuyển tải nhiều thông điệp hơn là chúng

ta nghĩ Chẳng hạn, mắt có thể tạo ra sự tương tác tốt hơn đối với người xemtruyền hình, còn những cử chỉ có thể khiến cho lời dẫn của bạn thêm nănglượng và sự tự tin Tư thế cũng có thể ảnh hưởng đến tâm lý của một ngườidẫn chương trình

Thậm chí, trong rất nhiều tài liệu nước ngoài, khi phân tích vai trò của ngôn

ngữ cơ thể(body language), còn khẳng định, trong tâm lý học giao tiếp, ngôn ngữ

cơ thể chiếm tới 55% hiệu quả giao tiếp với khán giả truyền hình[41]

Tùy vào từng nội dung chương trình khác nhau, ngôn ngữ cơ thể của mộtngười dẫn chương trình cũng được biểu đạt theo những chiều hướng khácnhau Thông thường có hai cấp độ biểu đạt của ngôn ngữ cơ thể có thể nhận ra

dễ dàng nhất:

+ Biểu lộ hạn chế Mặc dù ngôn ngữ cơ thể rất quan trọng, nhưng cách thứcbiểu đạt và tần xuất thể hiện cũng khác nhau dựa vào nội dung của một chươngtrình Với một chương trình thời sự, người dẫn không thể sử dụng ngôn ngữ cơthể như người dẫn chương trình trò chơi truyền hình Anh ta sẽ phải sử dụng ngônngữ cơ thể ở hình thức tinh vi nhất có thể, những biểu đạt thường dùng nhất củangười dẫn chương trình tin tức là các điệu bộ của đầu, mắt và hai bàn tay

+ Biểu lộ thoải mái Với những người dẫn chương trình ở các thể loại khác,ngôn ngữ cơ thể được biểu đạt tối đa Đặc biệt là với những chương trình trò chơi,tọa đàm hay một tạp chí Một người dẫn thể loại trò chơi tiêu biểu cho phong cáchngôn ngữ cơ thể phóng khoáng là nghệ sỹ Thanh Bạch Hầu như các bộ phậntrong cơ thể của anh đều phải hoạt động trong một chương trình

3.2.5 Giọng nói

Chất giọng, ngữ điệu, kỹ thuật xử lý tiếng nói là những yếu tố tạo nênmột giọng nói tốt trên truyền hình Cũng tùy vào thể loại, nội dung chươngtrình khác nhau mà người dẫn chương trình cần phải có những yếu tố vềgiọng nói khác nhau Một người dẫn tạp chí sẽ không nhất thiết phải xử lýngữ điệu quá phức tạp, nếu không, thậm chí anh ta còn bị chê trách là quáđiệu đà Trong khi đó, với việc dẫn một chương trình trò chơi, hòi hỏi phảităng tính gay cấn, hồi hộp, thì người dẫn có khi còn phải rất khéo léo để nhảcâu nhả chữ sao cho khán giả hồi hộp nhất có thể Hoặc một chương trình tintức với tiết tấu nhanh, mạnh, nội dung tin tức phong phú, đầy sức chiến đấu,thì người dẫn sẽ không thể xuất hiện với giọng nói quá yếu ớt Căn cứ vào cácyếu tố đó, chúng ta có thể chia đặc trưng về giọng nói thành hai dạng:

+ Linh hoạt mềm mại

Kiểu đặc trưng giọng nói linh hoạt mềm mại thường phù hợp với cácchương trình trò chơi, hay chương trình tọa đàm Ở đó người dẫn, với phongcách nói, và thường là, không phụ thuộc vào kịch bản lời dẫn, có thể phát huytối đa khả năng xử lý ngôn ngữ lời của mình

+ Mạnh mẽ truyền cảm

Ngược lại với kiểu đặc trưng giọng nói linh hoạt mềm mại, trong một sốnhóm chương trình khác, người dẫn bắt buộc phải sử dụng ngôn ngữ lời nóitheo những nguyên tắc nhất định Ví dụ, đối với chương trình tin tức, mộtngười dẫn cũng được khuyến khích cần xử lý giọng nói linh hoạt, song yêucầu đầu tiên vẫn phải là mạnh mẽ truyền cảm Với đặc trưng trong cách tiếpcận khán giả, người dẫn chương trình tin tức không có nhiều lợi thế trong việcthu hút sự chú ý của công chúng như người dẫn chương trình trò chơi, vì vậy,ngay từ khi xuất hiện, người dẫn chương trình tin tức phải lập tức chiếm giữcảm tình của người xem bằng chất giọng mạnh mẽ, truyền cảm của mình

3.2.6 Văn phong

Những yếu tố đặc trưng về văn phong cũng là một trong những dấu hiệuhình thức dễ nhận biết nhất để phân biệt người dẫn chương trình thuộc thểloại này với thể loại khác Căn cứ những đặc trưng riêng, có thể chia ra 3dạng văn phong sau đây:

+ Chính luận

Đây là dạng văn phong bắt buộc sử dụng đối với người dẫn chương trìnhtin tức Xét trên quan điểm thể loại, chương trình tin tức thuộc nhóm thể loạichính luận, với các đặc trưng chung về ngôn ngữ mang tính chính luận Làngười dẫn chương trình thì yêu cầu cơ bản nhất đó là khả năng biểu đạt ngônngữ Người dẫn chương trình tin tức không chỉ là người “phát thanh” nộidung chương trình mà họ phải là người “truyền tải” tin tức đến đông đảo khángiả Họ không chỉ cần nói lưu loát mà còn phải nói “đúng” và nói “trúng”.Muốn vậy người dẫn chương trình tin tức phải có kiến thức sâu rộng và kinhnghiệm phong phú Những người dẫn chương trình tin tức thường phải tiếpcận những vấn đề liên quan đến nhiều khía cạnh chính trị, khoa học, văn hóagiáo dục… vì thế họ phải có sự hiểu biết về nhiều lĩnh vực thì mới có lòng tin

và khả năng điều tiết chương trình, đồng thời ứng phó với mọi tình huống cóthể xảy ra

+ Phong cách nói

Văn phong ngôn ngữ lời nói, thường được áp dụng cho các chương trìnhtrò chơi truyền hình với việc người dẫn hầu như thoát ly khỏi kịch bản lờidẫn, họ chỉ việc bám sát kết cấu kịch bản của một trò chơi và tung hứng bằnglời nói với những người chơi để tạo nên những tình huống giao tiếp bất ngờcho khán giả

+ Đa phong cách

Đó là việc sử dụng kết hợp các dạng phong cách ngôn ngữ khác nhau trongkhi dẫn chương trình Có thể đó là sự kết hợp phong cách ngôn ngữ chính luậnvới phong cách nói, hoặc phong cách ngôn ngữ khoa học với phong cáchnói.v.v…Chẳng hạn, với một tạp chí truyền hình chuyên phan tích về cấu trúc tếbào, thì người dẫn sẽ hay dùng kết hợp giữa phong cách nói với phong cách ngônngữ khoa học; hoặc là khi dẫn một chương trình tọa đàm, người dẫn sẽ phải sửdụng kết hợp cả phong cách chính luận và phong cách nói.

Theo cách đó, tác giả đề xuất các khái niệm sau đây, dùng để chỉ nhữngngười dẫn chương trình khác nhau

4 Một số khái niệm về người dẫn chương trình truyền hình

4.1 Người dẫn chương trình tin tức

Đó là người dẫn và giới thiệu tin tức thời sự phát sóng hàng ngày trongcác bản tin hoặc chương trình thời sự của một đài truyền hình, họ đồng thờicũng là người biên tập lời dẫn để giới thiệu những thông tin ngắn gọn xúc tíchnhất của một tin tức tới khán giả truyền hình, sau khi người tổ chức sản xuất

đã quyết định lựa chọn tin, bài nào Người dẫn chương trình có thể là nam hoặc

nữ Ở các đài lớn, họ thường được coi như gương mặt đại diện cho cả đài Nhữngphát ngôn của anh ta, hoặc cô ta phải đạt đến trình độ chuẩn mực cả về ngôn ngữ

và hàm lượng, chất lượng thông tin

Một người dẫn chương trình tin tức giỏi là người được công chúng tin cậy vàmến mộ thông qua phong cách dẫn dắt, đưa tin, cũng như thông qua chất lượngbiểu đạt cả về nội dung và hình ảnh của tin bài và cả sự xuất hiện của anh ta hoặc

cô ta

Nội dung của các bản tin thời sự thường khô khan vì thế vai trò của ngườidẫn chương trình càng quan trọng hơn trong việc thu hút sự chú ý theo dõi củakhán giả

Vào những năm 80 của thế kỷ trước, nhà quản lý của kênh truyền hình tintức CBS khi tìm Walter Leland Cronkite làm người kế nhiệm cho vị trí dẫnchương trình thời sự đã đưa ra 4 yêu cầu cơ bản: một là người dẫn chương trìnhkhông những phải có khả năng truyền đạt thông tin mà còn phải có khả năng viết

và biên tập Hai là có khả năng của một phóng viên khi không lên hình Ba làtrong những tình huống bất lợi hoặc nguy hiểm vẫn có thể ứng biến để kịp thờiđến hiện trường đưa tin về những vấn đề nóng bỏng đang diễn ra như hội nghị cấpcao hay bầu cử tổng thống Cuối cùng là yêu cầu về phẩm chất đạo đức cũng nhưtác phong của người dẫn chương trình vì họ chính là hình ảnh đại diện rõ nét nhấtcủa ban thời sự CBS nói riêng cũng như hình ảnh của CBS nói chung[33]

Dựa vào bối cảnh ghi hình; phương thức xuất hiện của người dẫn; trangphục; ngôn ngữ cơ thể; giọng nói, cách biểu đạt có thể chia thành 2 dạng dẫnchương trình thời sự:

+ Người dẫn thời sự hiện trường

Người dẫn thời sự hiện trường thường là một phóng viên, cũng có khi là mộtngười dẫn bản tin, hoặc thậm chí là một cộng tác viên, thông tin viên Họ xuấthiện tại hiện trường của sự kiện và trực tiếp mô tả diễn biến của sự kiện đó, cũngnhư những quan sát mà anh ta ghi nhận được và truyền trực tiếp trên sóng

Ở các nước có nền công nghiệp truyền hình phát triển mạnh, những ngườidẫn thời sự hiện trường rất được khuyến khích làm việc, vì họ là người chứng kiếnngay tại chỗ sự kiện đó, do vậy tính chân thật, khách quan của thông tin được thểhiện ở mức độ rất cao

Tại Việt nam, họ thường được gọi là phóng viên dẫn hiện trường, hoặc người dẫn hiện trường

+ Người dẫn chương trình tin tức tại trường quay: họ thường chịu áp lực rấtcao về khối lượng công việc và sức ép về mặt thời gian Bình tĩnh và phản xạnhanh là những yêu cầu cần thiết đối với họ

Ở các nước có ngành truyền hình phát triển, những nhà lãnh đạo của đài

truyền hình thường thích sử dụng người dẫn chương trình tin tức là những người

có kinh nghiệm, nhằm đạt được sự tin tưởng của công chúng truyền hình Ngườidẫn bản tin nhất thiết phải được trang bị một tấm bằng Cử nhân Báo chí, hoặcphải được trưởng thành từ những vị trí trong dây chuyền sản xuất chương trình tintức Với những đài truyền hình ở Mỹ hay Anh, những người dẫn chương trình tintức được trả một mức lương rất cao và vị trí của họ được coi là niềm mơ ước củanhiều phóng viên

4.2 Người dẫn chương trình tọa đàm

Hiện nay ở Đài truyền hình Việt Nam, cách dùng thuật ngữ người dẫn chương trình giao lưu- gặp gỡ truyền hình được dùng phổ biến, và thậm chí, nó

còn được đặt tên cho một giải thưởng trong cuộc bình chọn hàng năm được Tạpchí Truyền hình Việt Nam tổ chức

Trong luận văn về Ngôn ngữ của người dẫn chương trình truyền hình, tác

giả Lê Thị Phong Lan đề xuất khái niệm: “Các chương trình giao lưu – gặp gỡtrên truyền hình là dạng chương trình mà người dẫn- đại diện cho đài truyền hìnhtrò chuyện, phỏng vấn khách mời nhằm tạo ra một sản phẩm thông tin[…] vai tròcủa người dẫn chương trình rất quan trọng, được xem như người chủ của buổi tròchuyện…”[17, tr.46]

Theo tác giả luận văn này cách gọi: chương trình giao lưu- gặp gỡ truyềnhình, bản thân ý nghĩa của nó vừa quá rộng, lại mơ hồ trong xác định đối tượng

Thử hỏi có một chương trình nào mà không có yếu tố giao lưu trong đó ? Và nếu không gặp gỡ thì làm sao có thể thực hiện được bất kỳ một chương trình truyền

hình nào !?

Cũng với nội hàm như tác giả Phong Lan đã đưa ra, tác giả luận văn này xin

đề xuất cách gọi ngắn gọn, đó là : Thể loại chương trình tọa đàm Gắn với thể loại này là khái niệm: Người dẫn chương trình tọa đàm

Khi xem xét đưa ra khái niệm này, tác giả luận văn cũng thấy tương đồng vớicách gọi người dẫn các chương trình talk show tại các nước có nền truyền hìnhphát triển như Anh, Mỹ, Canada…Tại Mỹ, hệ thống truyền hình CBS, CNN,NBC, CNBC…đều gọi những người thực hiện và dẫn dắt những chương trình talk

show là Talk show host(người chủ trì chương trình trò chuyện).

Có nhiều dạng tọa đàm khác nhau tùy vào số lượng khách mời cũng nhưhình thức cuộc trò chuyện Ví dụ: đối thoại, hay diễn đàn…

Một người dẫn chương trình tọa đàm thường là người chịu trách nhiệm trongviệc hình thành đường dây kịch bản Anh ta cũng có thể đảm đương nhiều côngviệc khác trong quy trình sản xuất Thông thường, đó phải là một người có nhiềukinh nghiệm, khả năng phân tích, đánh giá vấn đề tốt, đặc biệt với những chươngtrình nói về những lĩnh vực chuyên môn sâu, thì người dẫn phải là người rất amhiểu lĩnh vực đó để có thể đưa ra những câu hỏi thông minh, sắc sảo Đôi khi cácđài truyền hình có thể thuê những chuyên gia trong các lĩnh vực liên quan làmngười dẫn cho các chương trình tọa đàm như vậy

Bằng vũ khí là những câu hỏi, người dẫn chương trình tọa đàm giỏi có thể

điều khiển cuộc trò chuyện theo ý đồ mà chương trình đề ra để khách mời thể hiệnquan điểm của mình trước các hiện tượng xã hội Khác với người dẫn tin tức,người dẫn tọa đàm thể hiện năng lực của mình thông qua những câu hỏi và khảnăng kiểm soát tình thế so với khách mời Khả năng tư duy độc lập, sáng tạo, khảnăng phán đoán và xử lý tình huống mau lẹ là đặc trưng nổi trội của người dẫn tọađàm Thông thường những nhà báo giàu kinh nghiệm sẽ là người được giao trọngtrách điều hành các chương trình tọa đàm

4.3 Người dẫn chương trình trò chơi

Thể loại chương trình trò chơi truyền hình từ khi xuất hiện ở Việt Nam đãnhận được sự quan tâm đặc biệt của khán giả vốn lâu nay chưa được thưởng thứcnhững chương trình trẻ trung, sôi động như thế Đặc trưng giải trí là yếu tố chi

phối toàn bộ nội dung, hình thức, kết cấu của một chương trình Chính vì vậy,người dẫn chương trò chơi giỏi phải là người biết cách lôi cuốn khán giả hòa mìnhvào không khí của chương trình Những yếu tố kỹ năng cần thiết của một ngườidẫn trò chơi là hoạt bát, xử lý tình huống nhanh; cách xứ lý ngôn ngữ cơ thể tốt;duyên dáng và gần gũi Chính vì thế, trong thể loại chương trình trò chơi truyềnhình, chúng ta thấy xuất hiện rất nhiều người dẫn chương trình là các nghệ sỹ,diễn viên…

Có hai dạng trò chơi truyền hình thường gặp, đó là trò chơi vận động và tròchơi kiến thức Tùy vào dạng trò chơi nào mà có những yêu cầu khác nhau vềngười dẫn Với một chương trình trò chơi kiến thức, thì yếu tố duyên dáng, thôngminh là quan trọng, nhưng với một chương trình trò chơi vận động thì khả nănghoạt náo, khuấy động và gần gũi của người dẫn sẽ có thể khiến cả trường quaycùng tham gia cuộc chơi

4.4 Người dẫn chương trình tạp chí

Hiện nay ở Việt Nam, thể loại chương trình tạp chí truyền hình không có sứclan tỏa mạnh mẽ như các thể loại khác Tại các đài truyền hình các chương trìnhtạp chí tương đối nghèo nàn về chất lượng Tuy nhiên, nếu phát huy đúng khảnăng của mình, các chương trình tạp chí sẽ có thế mạnh riêng mà khó có thể loạinào theo kịp, đó là khả năng phân tích tập trung và chuyên sâu vào những lĩnh vựcđặc thù Chẳng hạn như một tạp chí chuyên sâu về công nghệ hay đời sống tựnhiên của các loài.v.v… Ở thể loại này, người dẫn chương trình dường như phải

là một chuyên gia thực sự trong lĩnh vực của mình Sự xuất hiện của người dẫnchương trình cũng sẽ khiến cho chương trình đó trở nên sinh động, hấp dẫn hơn.Người dẫn trong thể loại này thường được đòi hỏi phải là một người duyên dáng,tin cậy

Chương 2 PHẨM CHẤT, KỸ NĂNG VÀ YÊU CẦU CỦA NGƯỜI DẪN

CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH

1 Các yêu cầu cơ bản của người dẫn chương trình truyền hình

1.1 Có thể nói, những yêu cầu cơ bản đối với một người dẫn chương

trình truyền hình là những đòi hỏi tối thiểu để đảm bảo rằng, một người cókhả năng thực hiện công việc dẫn chương trình truyền hình Việc trở thànhmột người dẫn chương trình tài năng và được khán giả yêu thích, thì bản thânmỗi người phải được trang bị những kỹ năng và phẩm chất cao hơn nhiều

Những yêu cầu cơ bản chỉ là điều kiện cần cho hoạt động dẫn chương trình

cơ sở đào tạo và các đài truyền hình luôn yêu cầu ở những người này phảiđảm bảo những yếu tố như: Phải được đào tạo chuyên nghiệp về báo chí; khảnăng xử lý tình huống tốt; biết xử lý ngữ âm, ngữ điệu thành thạo; có một vẻ

bề ngoài lịch thiệp Ngoài ra một số đài truyền hình khác sẽ yêu cầu đó làngười có hình thức dễ mến, có sự hiểu biết rộng về các lĩnh vực chính trị,kinh tế, văn hóa, xã hội…

Thông thường, tại các hệ thống truyền hình của Anh hay Mỹ, nhữngngười dẫn chương trình tin tức hoặc tọa đàm sẽ phải bắt đầu làm việc trongmột đài truyền hình ở vị trí của một phóng viên, sau khi có đủ thời gian vàkinh nghiệm ở vị trí phóng viên, nếu đáp ứng được các yêu cầu trong công

việc của người dẫn, thì anh ta mới bắt đầu được sắp xếp để thực hiện nhiệm

vụ điều hành, dẫn dắt các chương trình

Như đã nói ở trên, khi nghiên cứu về đội ngũ người dẫn chương trìnhtruyền hình ở Việt Nam, tác giả đưa ra bộ tiêu chí cơ bản về yêu cầu củangười dẫn chương trình nhằm mục đích tổng kết những yêu cầu tối thiểu nhất

để một người có thể đảm nhận công việc dẫn chương trình Trên cơ sở đó mớinghiên cứu sâu hơn về khả năng đáp ứng công việc của họ; phân tích về thựctrạng chất lượng của đội ngũ người dẫn chương trình

1.2 Những yêu cầu cơ bản

Ngoại hình

Hình thức là yếu tố đầu tiên mà khán giả tiếp xúc với một người dẫn chươngtrình Một người dẫn chương trình được đánh giá cao không nhất thiết phải là mộtngười đẹp, nhưng nhất thiết phải là một người có duyên và ăn hình

Ngoại hình được tạo bởi các yếu tố về hình thể, gương mặt và trangphục, cũng như cách trang điểm Nếu có bất kỳ một khiếm khuyết nào thuộc

về ngoại hình của người dẫn, thì nó phải được bù lấp bằng những thế mạnhkhác, nếu không, khán giả sẽ không thể nào kiên nhẫn để xem một chươngtrình với sự xuất hiện của một người dẫn vừa xấu xí vừa không có khả năngthu hút

Kết quả khảo sát của tác giả luận văn, cho thấy, đa phần những ngườidẫn chương trình không đề cao yếu tố ngoại hình, khi chỉ có 15,6% số ngườiđược hỏi chấm điểm 5, điểm cao nhất trong thang khảo sát Dù vậy, điều đócũng không khẳng định được là khán giả cũng nghĩ như họ 62,5% số ngườidẫn chương trình được hỏi đã chấm điểm 4 cho yếu tố hình thức, tức là sựquan tâm của họ đối với yếu tố hình thức cũng không phải là nhỏ

Trên thực tế, rất nhiều chương trình ở VTV, VTC, HTV và các đàitruyền hình khác trong cả nước vẫn phải chạy đua với nhau để mời những

gương mặt diễn viên, người mẫu, hoa hậu tham gia dẫn chương trình Bởi aicũng hiểu là ngoại hình có sức thu hút rất lớn đối với khán giả Chúng ta vẫnthấy hoa hậu Ngọc Khanh, á hậu Ngọc Oanh, á khôi Thu Hương.v.v…thamgia dẫn nhiều chương trình của các đài truyền hình Trong các cuộc thi tìmkiếm gương mặt dẫn chương trình mới của một số đài truyền, yếu tố hình thứcvẫn được coi trọng và là một trong những tiêu chí chấm điểm quan trọng củacác nhà đài.

Ở nhiều đài truyền hình tại Việt Nam hiện nay, người ta chưa thực sự coitrọng yếu tố hình thức của một người dẫn chương trình Chỉ một số ít đài cấpquốc gia đã ban hành các quy định về ngoại hình cũng như trang phục, trangđiểm của người dẫn chương trình Còn hầu hết các đài địa phương chưa cóquy định riêng về trang phục cho người dẫn, mà chủ yếu do người dẫnchương trình tự chuẩn bị dựa trên ý thức về mức độ phù hợp đối với mỗichương trình khác nhau Việc trang điểm cho người dẫn ở các đài truyền hìnhđịa phương cũng như vậy, hầu như rất ít đài địa phương có được những nhânviên trang điểm cho người dẫn Người dẫn chương trình phải tự mình trangđiểm hoặc thuê những nhân viên trang điểm bên ngoài Điều này khiến chogương mặt của người dẫn đôi khi không phù hợp với thiết kế ánh sáng và gócquay.v.v…

Giọng nói

Có thể bạn không xinh đẹp, nhưng nếu là một người dẫn chương trình,bạn phải có giọng nói tốt Trong một số tài liệu giảng dạy, người ta nói đến

cụm từ giọng nói ăn míc, để ám chỉ một chất giọng tốt dễ nghe, truyền cảm,

rõ, chuẩn, không bị đớt hay ngọng, không nói pha nhiều giọng địa phương Yêu cầu về giọng nói đôi khi có tính quyết định cho việc một người dẫn

có được lên hình hay không Xét cho cùng, yêu cầu về giọng nói được tạo bởi

2 yếu tố, một là chất giọng(yếu tố phẩm chất) và hai là kỹ thuật đọc, nói(yếu

tố kỹ năng) Chỉ khi nào đáp ứng đầy đủ hai yếu tố này, thì người dẫn mới được coi

là đạt yêu cầu về giọng nói Có nhiều người chất giọng rất tốt, nhưng khi đọc hay nóitrước máy thu hình thì không đạt yêu cầu Nguyên nhân là do người đó không đủ tựtin và kỹ thuật để đọc những đoạn văn bản dài Luyện tập là giải pháp giúp bạn cóđược kỹ thuật đọc tốt Tuy nhiên, nếu như không có chất giọng tốt, thì mọi sự cốgắng của bạn sẽ chỉ trở nên lố bịch mà thôi Nó cũng giống như trường hợp học hátcủa những người mong muốn trở thành ca sĩ vậy Những người không có tố chất vềgiọng sẽ không bao giờ được lựa chọn để vào khoa thanh nhạc

Học theo những người dẫn các chương trình truyền hình đi trước là cách đơngiản nhất để luyện kỹ thuật nói, đọc Cần phải luyện hàng ngày để có thể đạt đượcyêu cầu về giọng nói cho việc dẫn chương trình

Kết quả khảo sát ở 224 người dẫn chương trình truyền hình trong cả nước, chothấy, hơn 28% số người được hỏi chấm điểm cao nhất(5 điểm) cho yêu cầu về giọngnói, cao gần gấp đôi so với yêu cầu về ngoại hình 62,5% số người chấm điểm 4

Bản lĩnh sân khấu

Bản lĩnh sân khấu được tạo bởi nhiều yếu tố bao gồm cả sự tự tin, hiểu biết, khảnăng chiếm lĩnh sân khấu, sự linh hoạt v.v…Một người dẫn chương trình được coi

là có bản lĩnh sân khấu, khi anh ta có được sự thể hiện nhẹ nhàng, tự nhiên và duyêndáng trên sân khấu hay trước camera Đối với những người này, thông thường họ sởhữu đầy đủ tất cả các phẩm chất và kỹ năng cần thiết của một người thường xuất hiệntrước công chúng Một người dẫn chương trình có bản lĩnh sân khấu, thông thường

là đã tạo dựng được một phong cách riêng biệt Có đến 78% số người được hỏi đãkhẳng định yêu cầu về bản lĩnh sân khâu là yếu tố quan trọng nhất trong 4 yếu tốđược khảo sát

Để có thể đạt được các yêu cầu về bản lĩnh sân khấu, người dẫn chương trìnhngoài những yêu cầu về ngoại hình cũng như giọng nói, thì còn phải biết làm chủngôn ngữ, làm chủ kịch bản, làm chủ cảm xúc và trên hết là làm chủ sân khấu

Nghệ thuật diễn cảm

Nghệ thuật diễn cảm là cách biểu hiện thái độ, tình cảm của người dẫn trướccông chúng Một người dẫn chương trình được coi là đạt được yêu cầu này, khi anh

ta được khán giả đánh giá là có duyên Khác với nghệ thuật diễn xuất của diễn viên,

nghệ thuật diễn cảm của người dẫn chương trình đòi hỏi anh ta phải biểu lộ thái độ,tình cảm một cách chân thành, đúng mực, không quá khuôn phép nhưng cũngkhông được ủy mị

Nghệ thuật diễn cảm phụ thuộc phần nhiều vào nội dung của chương trình màngười dẫn thể hiện Với một chương trình giải trí với phong cách hài hước, trào lộng,thì người dẫn cũng phải tạo được một phong cách dí dỏm vui tươi Trong khi đó, vớimột chương trình chính luận như bản tin thời sự, một người dẫn phải luôn biết kiềmchế cảm xúc của mình để thể hiện cho được sự khách quan, trung thực trong cáchđưa tin Tuy nhiên, nếu như đứng trước những sự kiện hoặc tin tức gây xúc độngmạnh, thì người dẫn cần phải biết biểu lộ trạng huống cung bậc tình cảm của mình đểkhán giả có thể cảm nhận thấy ở đó sự chia sẻ

Nghệ thuật diễn cảm đòi hỏi người dẫn chương trình phải đáp ứng các yêu cầu

về giọng nói, ngôn ngữ cơ thể, sự duyên dáng, và khả năng xử lý tình huống tốt Trong khảo sát của tác giả luận văn, có hơn 53% số người được hỏi đã chấmđiểm 5 cho yêu cầu về nghệ thuật diễn cảm của người dẫn chương trình, chỉ xếp thứhai sau yêu cầu về bản lĩnh sân khấu

2 Những phẩm chất của người dẫn chương trình truyền hình

2.1 Thế nào là phẩm chất của người dẫn chương trình truyền hình

Khi nói đến phẩm chất tức là chúng ta đã có sự phân biệt rạch ròi giữa sựvật này với sự vật khác trong tương quan so sánh giữa chúng Một hàng hóađược phân biệt phẩm chất dựa trên những yếu tố như chất lượng, độ bền, giácả.v.v…Một người hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh sẽ đòi hỏi nhữngphẩm chất hoàn toàn khác với người hoạt động nghệ thuật Như vậy có thể

nói, phẩm chất nghĩa là những đặc trưng riêng của đối tượng giúp phân biệtđối tượng đó với đối tượng khác.

Đối với một người dẫn chương trình truyền hình càng phải đòi hỏi

những phẩm chất riêng Những yếu tố như: sự bình tĩnh, tự tin; sáng tạo;nhanh nhẹn; hiểu biết; đạo đức; duyên dáng là những đặc trưng để có thể phânbiệt một người dẫn chương trình giỏi

Tất nhiên để có được những phẩm chất đó, một người dẫn chương trìnhcần phải được rèn luyện và thử thách nhiều

Kết quả khảo sát của tác giả luận văn về mức độ quan trọng của cácphẩm chất trên đối với người dẫn chương trình truyền hình cho thấy: đượcđánh giá cao nhất là phẩm chất bình tĩnh, thứ hai là hiểu biết, thứ ba là sángtạo, thứ tư là nhanh nhẹn và đạo đức, thứ năm là duyên dáng

2.2 Những phẩm chất cơ bản

Bình tĩnh, tự tin

Rất nhiều ngành nghề khác nhau trong xã hội đòi hỏi nhân viên phải cóđược phẩm chất này Thế nhưng khi bạn đã là một người dẫn chương trìnhtruyền hình thì yêu cầu này được đặt ra cao hơn gấp bội Chúng ta hãy hìnhdung, một chương trình tin tức được phát sóng trực tiếp với những tin tức cậpnhật hàng giờ, những rủi ro trong quá trình lên sóng là rất lớn Nếu như mộtngười dẫn chương trình không đảm bảo sự tự tin và khả năng xử lý các tìnhhuống phát sinh một cách hoàn hảo thì rất có thể sẽ khiến cho chương trìnhtrở nên thật thảm hại

Sự bình tĩnh, tự tin của người dẫn có được, ngoài những khả năng thiênphú, thì phải trải qua sự nỗ lực tự rèn luyện không mệt mỏi Bạn chỉ có thể tựtin khi mình có đầy đủ các phẩm chất và kỹ năng của một người dẫn chươngtrình giỏi, và bạn sẽ bình tĩnh khi biết rõ ràng tất cả mọi yếu tố trong quy trình

làm việc, những khả năng, những rủi ro có thể xảy ra và bạn tính toán đượckhả năng xử lý nó như thế nào.

Trong rất nhiều trường hợp, chúng ta nhận thấy những người dẫn chươngtrình tỏ ra lúng túng khi giới thiệu tin tức, đặc biệt là những bản tin được phát

từ lúc sáng sớm Có nhiều lý do biện hộ cho điều này, nhưng việc khôngchuẩn bị chu đáo kịch bản dẫn, hoặc chưa hiểu hết nội dung tin tức là những

lý do chính lý giải cho sự lúng túng đó

Trong khảo sát mà tác giả luận văn thăm dò ở 224 người dẫn chươngtrình truyền hình trong cả nước, thì có tới 168 người cho điểm 5, điểm caonhất trong thang điểm khảo sát, cho yếu tố bình tĩnh, tự tin của người dẫn,chiếm 75% số người được hỏi, 25% còn lại cho điểm 4

Rõ ràng, phẩm chất bình tĩnh, tự tin luôn được đánh giá cao bởi chínhnhững người đang hàng ngày trực tiếp làm công việc dẫn các chương trìnhtruyền hình Khi không đủ tự tin thì người dẫn không thể làm chủ không giantrên sóng của mình và có nguy cơ, nhẹ nhất, thì khiến cho câu chuyện mà anh

ta đang giới thiệu trở nên nhạt nhẽo, còn nặng hơn, có thể khiến cho chươngtrình bị vỡ vụn vì những phỏng vấn mơ hồ, lan man hoặc thậm chí bị kháchmời phản ứng Những yếu tố để tạo nên sự bình tĩnh tự tin của người dẫn chỉ

có thể được hình thành bởi thái độ làm việc nghiêm túc, trách nhiệm, sự hiểubiết của cá nhân mỗi người Một khi có đủ sự bình tĩnh, tự tin, thì một ngườidẫn chương trình truyền hình hoàn toàn có thể làm chủ chương trình của mìnhtheo một kết cấu đã được định hình với nội dung xuyên suốt Người dẫn hoàntoàn có thể thoát ly khỏi kịch bản để câu chuyện trở nên logic, mạch lạc vàcuốn hút khán giả hơn, nhưng vẫn có thể đảm bảo rằng điều đó không đichệch nội dung định hướng của chương trình

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự bình tĩnh, tự tin của một người dẫnchương trình truyền hình, ngoài yếu tố thuộc về cá nhân, chẳng hạn các vấn

đề về kỹ thuật âm thanh, ánh sáng, mức độ chuyên nghiệp của ê kíp, sự hứngthú của khách mời, thậm chí cả trang phục và cách trang điểm.v.v…Chính vìvậy, việc quán xuyến hầu như toàn bộ các công đoạn trong một quy trình sảnxuất chương trình sẽ khiến cho người dẫn có thể chủ động nắm bắt các rủi ro

và đề ra các giải pháp cho phù hợp Tất nhiên phải hiểu quán xuyến ở đâykhông phải là làm thay việc, làm hộ, mà chỉ sự hiểu biết của người dẫn đốivới các công việc có liên quan để kiểm sóat chúng

Trên thực tế, từ kết quả khảo sát mà tác giả luận văn tiến hành, thông qua

công cụ phân tích kết quả khảo sát TV technique investigation system (Công

cụ phân tích kết quả khảo sát do Nguyễn Tiến Hưng-APTECH Bách Khoa phát triển dựa trên bộ mã nguồn mở thuộc quản lý của WAMPSERVER ) cho

thấy, tỷ lệ số người lựa chọn thang điểm cao nhất cho phẩm chất bình tĩnh, tựtin là cao nhất trong số 6 phẩm chất được khảo sát, chứng tỏ, yếu tố này rấtđược đề cao đối với mỗi người dẫn Các phẩm chất khác có tỷ lệ lựa chọnthang điểm cao nhất(5 điểm) thấp hơn rất nhiều, chẳng hạn, chỉ có 56% số

người được hỏi chọn phẩm chất sáng tạo; 34% chọn phẩm chất nhanh nhẹn; 65% chọn hiểu biết, kiến thức nền; 25% chọn duyên dáng; và 34% chọn đạo đức nghề nghiệp.

Hiểu biết, kiến thức nền tảng

Không có hiểu biết và một phông kiến thức nền tảng tốt thì bất kỳ aicũng khó có thể hoàn thành một công việc cho dù nó đơn giản nhất Phẩmchất hiểu biết, kiến thức nền tảng được đánh giá cao thứ hai chỉ sau phẩm chấtbình tĩnh, tự tin trong kết quả khảo sát của tác giả luận văn

Sự hiểu biết và kiến thức nền tảng chỉ có thể được trang bị bằng nỗ lực

cá nhân của mỗi người Đó là cách anh ta đọc sách báo mỗi ngày, đó là cáchanh ta nhìn các sự vật hiện tượng trong tự nhiên, trong xã hội bằng con mắt biệnchứng Sự hiểu biết là nền tảng của sự tự tin, và nó cũng là bệ phóng cho sự sáng tạo

ở mỗi con người Một người ít hiểu biết và không có phông kiến thức tốt thì khó cóthể đạt được sự sáng tạo trong nghề nghiệp Điều đó đặc biệt đúng với người chịutrách nhiệm dẫn dắt, điều hành một chương trình truyền hình.

Bạn hãy tưởng tượng, nếu bạn đang tiến hành một cuộc tọa đàm với Bộ trưởngNgoại giao hay một chuyên gia về đối ngoại, nội dung của cuộc tọa đàm đó là một

chủ đề về thế giới trong thế kỷ 21 Bạn sẽ làm gì, nói gì khi mà bạn không có được

sự hiểu biết về rất nhiều lĩnh vực từ vi mô đến vĩ mô, từ văn hóa nghệ thuật đến quân

sự, từ kinh tế đến ngoại giao và thậm chí cả địa lý…? Đó là lý do vì sao nhiều ngườidẫn chương trình tin tức hay tọa đàm ở các chương trình truyền hình nước ngoài,thường được chọn là những người trung niên trở lên, với một phông kiến thức dồidào, một khả năng phân tích thấu đáo

Sự hiểu biết chỉ có thể đến khi anh ta đạt được sự trải nghiệm, có thể là trảinghiệm trực tiếp hoặc gián tiếp, thông qua sách vở, báo chí, bằng những khi tư liệukhổng lồ trong các thư viện Sự hiểu biết sẽ không đến với những người chấp nhận(hoặc bằng lòng) với nấc thang nghề nghiệp

Vẫn có hơn 6% số người được hỏi chấm điểm 3, tức là điểm trung bình, chophẩm chất hiểu biết của một người dẫn chương trình truyền hình, số còn lại chấmđiểm 4 và 5 Nghĩa là vẫn còn một bộ phận nhỏ những người dẫn chương trìnhtruyền hình chưa coi trọng yếu tố này Nhưng may mắn thay đó lại là những ngườihầu như mới vào nghề và chưa được đào tạo báo chí một cách bài bản

Sáng tạo

Công việc của một người dẫn chương trình truyền hình có thể coi là côngviệc sáng tạo Điều đó thể hiện ở chỗ, anh ta phải xây dựng kịch bản, ít ra làkịch bản lời dẫn Nó còn thể hiện ở chỗ anh ta phải là người có khả năng táitạo và hình thành một câu chuyện có sức cuốn hút khán giả Nếu không cókhả năng sáng tạo, thì chương trình của anh ta sẽ vô cùng nhợt nhạt và khó cóthể lôi kéo khán giả ngồi trước máy thu hình

Sáng tạo của người dẫn chương trình truyền hình thể hiện ở nội dungkịch bản, câu hỏi mà họ đưa ra, trong cách hành ngôn, trong trang phục,trong Đỉnh cao nhất, sự sáng tạo phải được toát ra từ mọi cử chỉ, hành vi, thái

độ, phản ứng, diện mạo của người dẫn Điều này rất quan trọng Vì chỉ có mộtngười đầy sáng tạo mới có thể khiến cho khách mời, khán giả cùng hòa nhịp

và bị lôi cuốn vào những suy nghĩ tâm tư, với những đam mê của mình

Trong khảo sát của tác giả luận văn, yếu tố sáng tạo được đánh giá caothứ ba chỉ sau phẩm chất bình tĩnh tự tin và hiểu biết Có 56% số người đượchỏi, tương đương 126 người chấm điểm 5 và 37% tương đương 84 ngườichấm điểm 4 cho yếu tố này

Để có được phẩm chất sáng tạo trong hoạt động nghề nghiệp, người dẫnchương trình phải đạt được một trình độ cao Nghĩa là anh ta đã phải trải qua

và trả giá cho những sai lầm(có thể chấp nhận được) để rồi hoàn thiện mình

và rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá cho hoạt động dẫn chương trình.Chính những bài học đó tạo nên phẩm chất sáng tạo trong một người dẫn.Thật khó khi một người dẫn chương trình mới vào nghề, cho dù anh ta có tưchất sáng tạo, đạt được sự sáng tạo trong công việc Từ điển tiếng Việt địnhnghĩa: sáng tạo nghĩa là tìm thấy và làm nên cái mới Từ đó suy ra, một ngườichưa từng biết đến cái cũ thì khó mà tạo nên cái mới

“Sự sáng tạo riêng của mỗi người dẫn chương trình khi được công chúng chấp nhận và yêu mến, đó chính là cá tính riêng, rõ ràng, mới mẻ của người dẫn chương trình.”[42] Sự sáng tạo đạt đến trình độ cao đã tạo nên cá tính của người dẫn.

Một tư duy hẹp hòi, bảo thủ, một nền tảng tri thức ít ỏi là những kẻ thù của sángtạo Một người dẫn tốt nhất không bao giờ để cho những điều đó làm hạn chế đi khảnăng sáng tạo

Nhanh nhẹn

Yếu tố Nhanh nhẹn, và đạo đức nghề nghiệp cùng được 34% số ngườiđược hỏi cho thang điểm 5

Trong một chương trình truyền hình, đặc biệt khi đó là khi thực hiệntruyền hình trực tiếp, sự nhanh nhạy của người dẫn đôi khi có thể cứu cả mộtchương trình khỏi sự đổ vỡ khó tránh Luận văn Thạc sĩ của Lê Thị PhongLan, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn năm 2006 ghi nhận một ví

dụ về việc xử lý tình huống rất nhanh chóng của người dẫn chương trình

Người xây tổ ấm Kim Ngân

Đó là chương trình giao lưu(đoạt giải Vàng Liên hoan Truyền hìnhtoàn quốc năm 2004), lúc giao lưu, người khách mà Kim Ngânđịnh đưa lên đầu, hứng chí đã trót uống rượu và say mèm KimNgân đã nhanh chóng đảo kịch bản, đưa anh ta xuống cuối cùng.Trong lúc Kim Ngân trò chuyện với 2 nhân vật khác thì các trợ lý

lo đi giải rượu cho anh ta.[17, tr.105]

Sự nhanh nhẹn luôn đi cùng với sự sáng tạo Chỉ có sáng tạo mới có thểđưa ra những giải pháp nhanh chóng nhất, bất ngờ nhất Và, sự nhanh nhẹncũng phải xuất phát từ sự hiểu biết Nếu một người nhanh nhẹn mà không cóhiểu biết chắc chắn về những quyết định của mình, thì rất có thể khiến chochương trình mà anh ta dẫn dắt đi vào ngõ cụt Những thể loại chương trình

có yêu cầu cao về sự nhanh nhẹn của người dẫn là các bản tin phát sóng trựctiếp, các chương trình tọa đàm và trò chơi Trong các chương trình này, ngườidẫn luôn phải đón đầu các diễn biến của mạch câu chuyện hoặc các tìnhhuống của cuộc chơi để điều khiển chúng đi theo đúng mạch kịch bản Trongtrường hợp gặp phải những sự cố như ví dụ ở trên, người dẫn không có sự lựa

chọn nào khác là phải quyền biến Như người lính đã ra trận, anh ta có toàn

quyền trong trận đánh, chỉ duy nhất một điều, phần thắng trong cuộc chiến đó

phải thuộc về anh ta Phương châm Dĩ bất biến ứng vạn biến tỏ ra rất có hiệu