ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG HỌC PHẦN TIN HỌC CƠ SỞ (TÀI LIỆU DÙNG CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC)

Thành phần cơ bản của một hệ thống máy tính điện tử gồm: - Thiết bị nhập: Bàn phím, chuột, Scanner, … Dùng để đưa dữ liệu vào máy tính để xử lý.. Hiện nay đa số văn bản, quyết định đã kh

MỤC LỤC Trang

CHƯƠNG 1: Thông tin …3

1.1 Khái niệm thông tin 3

1.2 Biểu diễn và xử lý thông tin 3

1.2.1 Đơn vị đo thông tin 3

1.2.2 Biểu diễn thông tin trong máy tính điện tử 4

1.2.3 Xử lý thông tin bằng máy tính điện tử 5

1.3 Các thành phần của MTĐT 6

CHƯƠNG 2: Hệ điều hành 8

2.1 Khái niệm về hệ điều hành 8

2.2 Hệ điều hành Windows 8

2.2.1 Tổng quan về hệ điều hành Windows 8

2.2.2 Bắt đầu với Windows XP 9

2.2.3 Gõ tiếng Việt trong Windows 10

2.3 Sử dụng chương trình Windows Explorer 10

CHƯƠNG 3: Chương trình soạn thảo winword 13

3.1 Giới thiệu chung 13

3.1.2 Khởi động Word 13

3.1.3 Thoát khỏi Word 13

3.2 Các thao tác cơ bản trong soạn thảo 14

3.2.1 Một số khái niệm 14

3.2.2 Chế độ gõ văn bản chèn/đè (insert/ overwrite) 14

3.2.3 Các thao tác với tệp văn bản: 15

3.2.4 Thao tác với khối văn bản: 16

3.3 Định dạng văn bản 16

3.3.1 Khái niệm định dạng: 16

3.3.2 Các bước tiến hành định dạng: 17

3.3.3 Lựa chọn các hiệu ứng : 17

3.3.4 Sử dụng thanh công cụ định dạng: 18

3.3.5 Tạo khung và làm nền cho đoạn: 19

3.3.6 Cột chữ - Column: 19

3.3.7 Tạo chữ cái lớn đầu dòng: 19

3.4.2 Các thao tác chính với bảng 20

3.4.3 Sắp xếp tính toán đơn giản 22

3.5 Thao tác in ấn 23

3.5.1 Các chế độ hiển thị văn bản khi soạn thảo: 23

3.5.2 Định dạng trang in: 23

3.5.3 Xem Văn bản trước khi in: 24

3.5.4 In văn bản 24

3.6 Các thao tác khác: 24

3.6.1 Vẽ hình trong Word 24

3.6.2 Các hiệu ứng chèn trong Word 25

CHƯƠNG 4: Chương trình bảng tính EXCEL 28

4.1 Giới thiệu chung 28

4.2.1 Các kiểu dữ liệu 29

4.2.2 Địa chỉ ô, địa chỉ khối, địa chỉ tương đối, địa chỉ tuyệt đối 30

4.3 Thao tác nhập và định dạng trong bảng tính 31

4.3.1 Thao tác nhập dữ liệu 31

4.3.2 Thao tác với tệp bảng tính 31

4.3.3 Thao tác trên vùng dữ liệu 32

4.3.4 Định dạng dữ liệu 32

4.4 Các hàm thông dụng trong Excel 34

4.4.1 Nhóm hàm số học: 34

4.4.2 Các hàm toán học 34

4.4.3 Nhóm hàm logic 35

4.4.4 Hàm xếp thứ hạng 35

4.4.5 Nhóm hàm văn bản 35

4.4.6 Nhóm hàm ngày tháng 36

4.4.7 Quản lý danh sách, các hàm thường dùng trong Excel 36

4.4.4 Nhóm hàm thống kê 37

4.5 Các thao tác xử lý số liệu 38

4.5.1 Lọc và sắp xếp dữ liệu 38

4.5.2 Sắp xếp dữ liệu : 38

4.6 Kĩ thuật biểu đồ 38

4.6.1 Biểu đồ trong Excel: 38

4.6.2 Hiệu chỉnh biểu đồ 39

4.7 Kỹ thuật in ấn 39

4.7.1 Đặt trang in 39

TÀI LIỆU THAM KHẢO …… 42

CHƯƠNG 1 Thông tin

Số tiết: 02 (Lý thuyết: 02 tiết)

- Giúp sinh viên hiểu rõ được các thành phần trong máy tính điện tử

1.1 Khái niệm thông tin

Khái niệm thông tin hay tin tức là một khái niệm trừu tượng, phi vật chất và rất khó đượcđịnh nghĩa một cách chính xác Ở đây chúng ta cung cấp hai định nghĩa về khái niệm thông tin

(1) Thông tin là sự cảm hiểu của con người về thế giới xung quanh (thông qua sự tiếp xúcvới nó) Như vậy thông tin là hiểu biết của con người và càng tiếp xúc với môi trường xung quanhcon người càng hiểu biết và làm tăng lượng thông tin thu nhận được

(2) Thông tin là một hệ thống những tin báo và mệnh lệnh giúp loại trừ sự không chắc chắn(uncertainty) trong trạng thái của nơi nhận tin Nói ngắn gọn, thông tin là cái mà loại trừ sự khôngchắc chắn Sự không chắc chắn là trạng thái của nơi nhận tin khi đang chờ đợi một sự kiện xảy ratrong một tập các sự kiện (số lượng có thể không biết trước hay không xác định được) có thể vàchưa biết sự kiện nào có khả năng xảy ra

Trong hai định nghĩa trên, định nghĩa đầu chỉ cho chúng ta hiểu thông tin là cái gì chứ chưanói lên được bản chất của thông tin, còn định nghĩa thứ hai cho chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất củathông tin và đây cũng là định nghĩa được dựa vào để định lượng về thông tin trong kỹ thuật

1.2 Biểu diễn và xử lý thông tin

1.2.1 Đơn vị đo thông tin

Trong tin học, đơn vị đo thông tin là bit (viết tắt của binary digit : mã nhị phân) - một bit là

một số nhị phân hoặc là 0 hoặc là 1 Theo tiêu chuẩn IEC 60027 của tổ chức InternationalElectrotechnical Commission quy định ký tự dành cho mã nhị phân phải là "bit", và các hệ số kháccủa nó, ví dụ "kbit" (kilobit) Tuy nhiên chữ "b" ( viết thường) cũng rất hay được sử dụng Chữ "B"(viết hoa) được thể hiện cho byte Sau đây là một số đơn vị đo thông tin cơ bản:

Bảng 1.1. Các đơn vị đo thông tin

1.2.2.1 Hệ đếm và logic mệnh đề

- Hệ đếm không theo vị trí

Hệ đếm La mã thuộc loại hệ đếm này Tập các ký hiệu trong hệ đếm La mã gồm các chữ cái:I=1, V=5, X=10, L=50, D=500, C=100, M=1000

 Quy tắc để tính giá trị trong hệ đếm La mã là:

+ Nếu các ký hiệu được xếp từ trái qua phải theo chiều giảm giá trị của biểu diễn số tínhbằng tổng các giá trị các ký hiệu

+ Nếu trong biểu diễn số có một cặp hai ký hiệu mà ký hiệu đứng trước có giá trị nhỏ hơnthì giá trị của cặp đó tính bằng hiệu 2 giá trị

- Hệ đếm theo vị trí:

+ Hệ nhị phân: Dùng 2 kí hiệu 0 và 1 để biểu diễn tất cả các số.

+ Hệ đếm thập phân: ta thường dùng tập gồm 10 ký hiệu là các chữ số 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8,

9 Giá trị của mỗi chữ số trong hệ đếm 10 phụ thuộc vào vị trí của nó trong biểu diễn

+ Hệ thập lục: Dùng 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 để biểu diễn tất cả các số Ngoài ra thêm 6 kíhiệu A, B, C, D, E, F Tương ứng là: (10,11,12,13,14,15)

- Cách tính:

1 số được biểu diễn trong hệ đếm cơ số a thì:

+ Gọi n là vị trí của chữ số có trong phần nguyên Từ vị trí dấu phảy (,) sang trái

Ví dụ: 536,4 = 5  102 + 3  101 + 6  100 + 4  10-1

Giá trị = (chữ số)* a n (n= 0,1, )

+ Gọi m là vị trí của chữ số trong phần lẻ ta có:

Giá trị = (chữ số)* a -m (m = -1, -2, -3, )

 Qui tắc chuyển đổi số giữa các hệ đếm:

- Đổi 1 số thập phân sang số nhị phân : Lấy số đó chia liên tiếp cho 2 đến khi thương bằng

0 thì dừng, viết từ trái sang phải liên tiếp các số dư từ lần chia cuối trở lại, ta được kết quả

Tổng quát: Muốn chuyển đổi một số thập phân sang cơ số a, thì ta lấy số đó chia liên tiếp cho 2 đến khi thương bằng 0, viết từ trái sang phải liên tiếp các số dư từ lần chia cuối trở lại, ta được kết quả.

- Chuyển đổi từ số nhị phân sang thập phân ta viết theo < dạng khai triển> và tính.

- Chuyển đổi số từ hệ 8, hệ 16 sang hệ 2: ta chỉ việc chuyển các chữ số của số đã cho thành

nhóm nhị phân (3 hoặc 4 chữ số) Nhóm nào không đủ thì bổ sung vào bên trái số các chữ số 0 chođủ

- Logic mệnh đề:

Mệnh đề là 1 câu mà khẳng định được tính đúng hoặc sai của nó

Mệnh đề logic là 1 mệnh đề chỉ nhận 1 trong 2 giá trị là đúng hay sai tương đương với 2 giá trị

1 và 0 ( True, False)

Giả sử P & Q là 2 mệnh đề nào đó Mệnh đề “P & Q” sẽ nhận giá trị đúng nếu cả P & Q đềuđúng  Phép nhân Logic, phép “AND”

Giá trị chân lý của mệnh đề “P hoặc Q”, “P hoặc Q” sẽ đúng chỉ cần ít nhất P hoặc Q đúng phép cộng Logic, phép “OR”

Giá trị chân lý của mệnh đề “Không phải P” sẽ đúng nếu P sai và ngược lại  phép phủ địnhLogic hay phép “NOT”

1.2.2.2 Biểu diễn các ký tự

Một trong các phương pháp để biểu diễn các ký tự trong máy tính là thiết kế một bộ mã Ýnghĩa của cách thiết kế này là các ký tự khác nhau sẽ được đặc trưng bởi một nhóm bit duy nhấtkhác nhau, bằng cách này thông tin sẽ được mã hóa thành một chuỗi bit trong bộ nhớ hoặc ở cácthiết bị lưu trữ Tuy nhiên, sẽ có nhiều bộ mã khác nhau Ðể giải quyết vấn đề này, Viện Chuẩn HóaHoa Kỳ (American National Standards Institute) đã đưa ra bộ mã chuẩn trong giao tiếp thông tintrên máy tính gọi là bộ mã ASCII (American Standard Code for Information Interchage) và đã trởthành chuẩn công nghiệp cho các nhà sản xuất máy tính Bộ mã này dùng 7 bit để biểu diễn các ký

tự, tuy vậy mỗi ký tự trong bảng mã ASCII vẫn chiếm hết một byte khi thực hiện trong bộ nhớ máytính, bit dư ra sẽ bị bỏ qua hoặc được dùng cho biểu diễn một cho ký tự đặc biệt Trong bảng mãASCII sẽ bao gồm các ký tự chữ hoa, thường, ký tự số, ký tự khoảng trắng,

Vị trí dấu phải mang tính quy ước nằm ở vị trí cố định nên gọi là kiểu dấu phảy tĩnh

b) Biểu diễn số kiểu dấu phảy động

Kiểu dấu phảy tĩnh không đáp ứng được một số nhu cầu, đặc biệt trong tính toán gần đúng

Số được phân tích trong dạng mũ hay còn gọi là dạng nửa Logarit

X =  mx10  Px  mx gọi là phần định trị,  Px là phần bậc

Người ta biểu diễn như sau:

 Phần định trị  Phần bậc

1.2.3 Xử lý thông tin bằng máy tính điện tử

Máy tính điện tử là công cụ xử lý thông tin tự động Để làm được điều đó ta phải cung cấpcho máy tính các lệnh, chỉ thị hướng dẫn máy tính hoạt động

Xử lý thông tin là xử lý trên những dạng thể hiện cụ thể của thông tin để rút ra được nội dungsâu sắc bên trong của nó Việc xử lý thông tin bằng máy tính là xử lý dạng của thông tin, thể hiệndưới dạng tín hiệu điện mô phỏng việc xử lý ký hiệu để đạt tới việc thể hiện ngữ nghĩa Việc xử lýtiếp ý nghĩa của thông tin không thông qua dạng thể hiện là công việc của con người

vị trí dấu phảy

Tổng quát: Đưa chương trình cần thực hiện vào bộ nhớ của máy → Máy bắt đầu xử lý dữ liệuvào từ bên ngoài, đưa thông tin vào bộ nhớ (nhập vào nhờ thiết bị nhập dữ liệu: bàn phím, chuột,máy quét) → Máy thao tác trên dữ liệu và ghi kết quả vào trong bộ nhớ → Đưa kết quả từ bộ nhớ rabên ngoài nhờ thiết bị xuất

1.3 Các thành phần của MTĐT

Máy tính, cũng gọi là máy vi tính hay điện toán, là những thiết bị hay hệ thống dùng để

tính toán hay kiểm soát các hoạt động mà có thể biểu diễn dưới dạng số hay quy luật lôgic

Thành phần cơ bản của một hệ thống máy tính điện tử gồm:

- Thiết bị nhập: Bàn phím, chuột, Scanner, … Dùng để đưa dữ liệu vào máy tính để xử lý

- Thiết bị xuất: Màn hình, máy in, … Dùng để xuất dữ liệu

- Bộ nhớ trong:

+ ROM ( Read Only Memory): Đây là bộ nhớ chỉ đọc được Chứa những chương trình cơbản để điều khiển việc nhập xuất do nhà sản xuất cài đặt sẵn

+ RAM ( Random Access Memory) : Đây là bộ nhớ để lưu trữ chương trình và dữ liệu của

người dùng, khi mất điện thì thông tin trong RAM sẽ bị mất

- Bộ nhớ ngoài như: USB, đĩa cứng, đĩa mềm và ổ đĩa mềm, đĩa CD/DVD và ổ đĩa CD/DVD

- Đơn vị xử lý trung tâm (CPU: Central Processing Unit)

Đây là bộ phận quan trọng nhất của máy tính Nó thực hiện các lệnh của các chương trìnhbên trong bộ nhớ trong, điều khiển và phối hợp tất cả các bộ phận của máy tính CPU quyết định cácthông số quan trọng của máy tính như: tốc độ xử lý, dung lượng tối đa bộ nhớ chính CPU có 2 bộphận chính: Khối tính toán và khối điều khiển

+ Khối tính toán số học và logic (ALU - Arithmetic & Logic Unit): Thực hiện hầu hết cácthao tác, các phép tính quan trọng của hệ thống: các phép tính số học, các phép tính logic và cácphép tính quan hệ đối với các dữ liệu mà máy tính xử lý

+ Khối điều khiển (CU - Control Unit): Quyết định dãy thao tác cần phải làm đối với hệthống bằng cách tạo ra các tín hiệu điều khiển công việc

*) Tài liệu học tập

1 Hồ Sĩ Đàm (2003), Giáo trình tin học cơ sở, NXB Đại học Sư Phạm.

2 Quách Tuấn Ngọc (2001), Tin học cơ sở, NXB Thống kê.

*) Câu hỏi, bài tập, nội dung ôn tập và thảo luận:

2.1 Khái niệm về hệ điều hành

Hệ điều hành là một phần mềm chạy trên máy tính, dùng để điều hành, quản lý các thiết bị

phần cứng và các tài nguyên phần mềm trên máy tính

Hệ điều hành đóng vai trò trung gian trong việc giao tiếp giữa người sử dụng và phần cứngmáy tính, cung cấp một môi trường cho phép người sử dụng phát triển và thực hiện các ứng dụngcủa họ một cách dễ dàng

Các hệ điều hành hiện đại: Các hệ điều hành được sử dụng ngày nay trên các máy tính đachức năng (máy tính cá nhân - Personal Computer) chủ yếu gồm hai chủng loại: hệ điều hành họUnix và hệ điều hành họ Microsoft Windows Các máy chủ (Mainframe computer) và các hệ thốngnhúng dùng nhiều loại hệ điều hành khác nhau, không phải là Unix hay Windows, nhưng cũngtương tự như Unix hay Windows Các dòng hệ điều hành tiêu biểu: Debian, Fedora, FreeBSD,Linux, Mac OS và Mac OS X, MS-DOS và Windows, Solaris, Ubuntu, UNIX,

2.2 Hệ điều hành Windows

2.2.1 Tổng quan về hệ điều hành Windows

Hình 2.1 Lịch sử phát triển của hệ điều hành họ Windows

Microsoft Windows - hay còn gọi tắt là Windows (từ "cửa sổ - window" với đặc trưng chữ "W"

viết hoa và có chữ "s" ở cuối) là tên của các dòng phần mềm hệ điều hành độc quyền của hãngMicrosoft Lần đầu tiên Microsoft giới thiệu một môi trường điều hành mang tên Windows (Cửa sổ)vào tháng 11 năm 1985 với những tính năng thêm vào MS-DOS là Giao diện người dùng có đồ họa

(Graphical User Interfaces, gọi tắt là GUI) - đang được sự quan tâm cao vào thời điểm này đồng

thời để cạnh tranh với hãng Apple Computers

Các đặc điểm chính của hệ điều hành họ Windows:

 Hệ điều hành đa nhiệm (multi tasking) có thể xử lý nhiều chương trình cùng một lúc.

 Gồm các biểu tượng (icon) Mỗi biểu tượng đại diện cho một đối tượng (object) như thư mục

hồ sơ, thư mục nghe nhạc

 Một trình tổng hợp của những trình ứng dụng; như trình thảo văn bản, trình đồ họa và cácứng dụng hữu ích như lịch, đồng hồ, máy tính, trò chơi

 Windows là hệ điều hành phổ biến nhất trên Thế giới, tuy vậy Windows không được cácchuyên gia máy tính đánh giá cao bằng các hệ điều hành dựa trên môi trường Unix nhưUbuntu do tốc độ làm việc của Windows chậm hơn nhiều lần so với Unix(một ví dụ điểnhình là Google - cỗ máy tìm kiếm khổng lồ cũng làm việc dựa trên Unix thay vì Windows).2.2.2 Bắt đầu với Windows XP

Sau khi tiến hành bật máy tính, hệ điều hành Windows XP sẽ được tải Lưu ý cần phải có tàikhoản và mật khẩu mới có thể đăng nhập được vào Windows (Nếu mật khẩu để trống thì có thểđăng nhập mà không cần nhập mật khẩu) Sau khi hệ điều hành được tải xong, màn hình Desktop sẽđược hiển thị Desktop là màn hình đầu tiên hiển thị nền đặt các biểu tượng Khi nhấp chuột lên mộtbiểu tượng bất kỳ này, người dùng sẽ chạy được một ứng dụng hoặc một tệp tin, thư mục được gáncho biểu tượng đó

Hình 2.2 Màn hình Desktop

- Nút Start và thanh Taskbar.

Nút Start và thanh tác vụ Taskbar thường được đặt ở phía bên dưới màn hình khi khởi độngmáy, do được đặt ở chế độ mặc định, nên chúng luôn luôn hiện ra khi chạy Windows Có thể đểthanh tác vụ theo chiều hướng thẳng đứng

Hình 2.3 Thanh Taskbar

- Thoát khỏi Windows / Tắt máy tính

+ Bước 1: Đóng tất cả các cửa sổ hiện đang mở trên màn hình.

Cách 1: Chọn file/close (hoặc Alt + f4)

Cách 2: Nhấp chuột vào nút trên màn hình

+ Bước 2: Nhấn Star | Turn Off Computer |Turn Off

2.2.3 Gõ tiếng Việt trong Windows

2.2.3.1 Font chữ

Các loại font chữ Việt phổ biến:

- Font Unicode : Là loại Font 2 bytes như : Times New Roman, Arial, Đây là loại font chữ được

sử dụng rộng rãi nhất hiện nay, đi kèm với việc sử dụng bộ font này là phần mềm miễn phí Unikey

- Font VNI:

Font VNI do công ty Vietnam Internationnal (USA) phát triển, là loại Font chữ 2 byte thườngđược sử dụng trong khu vực phía Nam và ở nước ngoài Font này thường bắt đầu bằng chữ: VNI-time Font VNI có trên 100 font chữ khác nhau

- Font ABC mã TCVN3-5712

Là loại Font 1 byte được dùng hầu hết tại các tỉnh khu vực phía Bắc và Hà nội Font này tuânthủ theo mã chuẩn Quốc gia TCVN5712 được phát hành năm 1993 và được khuyến cáo dùng trongkhối cơ quan nhà nước Hệ thống font này ban đầu đi kèm với phần mềm ABC để soạn thảo văn bảntiếng Việt, nhưng hiện nay đã không còn được sử dụng rộng rãi vì tính tương thích kém với các hệthống mới

Hiện nay đa số văn bản, quyết định đã không còn ưa chuộng font ABC nữa vì tính chất khôngphổ dụng của nó mà thay vào đó là hệ thống font Unicode (chủ yếu là font Times New Roman) vì cóthể đọc được trên đa số hệ thống máy tính mà không phải cài thêm phần mềm hỗ trợ nào

Để chuyển đổi giữa hai chế độ gõ tiếng Việt và tiếng Anh, sử dụng tổ hợp phím Alt+Z hoặcCtrl+Shift (tùy thiết lập)

- Quy tắc gõ chữ Việt kiểu Telex.

Qui ước, ý nghĩa của các phím:

f = dấu huyền s = dấu sắc ee = ê uw ( ] ) = ư

r = dấu hỏi x = dấu ngã oo = ô

j = dấu nặng z = xoá dấu aa = â

dd = đ aw = ă ow ( [ ) = ơ

2.3 Sử dụng chương trình Windows Explorer

2.3.1 Khởi động Windows Explorer

Có thể được khởi động bằng nhiều cách:

 Cách 1: Nhắp nút Start, trỏ vào Programs và nhắp chọn Windows Explorer (nếu có)

 Cách 2: Trên nền Desktop, nhắp nút phải vào biểu tượng My computer để mở ramenu Object và chọn lệnh Explorer

 Cách 3: Trên nền Desktop, nhắp nút phải vào biểu tượng My computer để mở ramenu Object và chọn lệnh Explorer

2.3.2 Cửa sổ Windows Explorer

Cửa sổ Windows Explorer được chia thành 2 vùng tạm gọi là vùng bên trái và vùng bênphải của cửa sổ Ranh giới giữa hai vùng được gọi là đường cắt (Split) - Kéo chuột ở đường này đểthay đổi độ rộng giữa 2 vùng

Vùng bên trái - Folders - cho thấy cấu trúc thư mục của ổ đĩa cứng cùng với các tài nguyên

có trong máy PC (My computer) bao gồm ổ đĩa mềm, ổ đĩa CD, các Folder hệ thống, mạng, Máy in,Control panel, Recycle Bin Vùng bên phải - Files Stores on This Computer - được thể hiện như mộtcửa sổ Folder thông thường và nó cũng có những chức năng tương tự như cửa sổ Folder

Hình 2.4 Cửa sổ Windows Explorer

2.3.3 Các thao tác với File/Folder:

a) Đánh dấu chọn Folder và File

- Chọn một Folder hoặc một tập tin:

+ Nhắp chuột vào biểu tưọng hoặc tên của biểu tượng

+ Gõ ký tự đầu tiên

+ Dùng mũi tên để di chuyển

- Chọn một nhóm biểu tượng:

+ Chọn rời rạc: Giữ phím Ctrl - nhắp chọn từng biểu tượng

+ Chọn liên tiếp: nhắp biểu tượng đầu , giữ Shift chọn biểu tượng cuối

+ Chọn tất cả: Nhắp Menu Edit chọn Select All hoặc nhấn tổ hợp phím Ctrl +A

- Tạo Folder mới:

Nhắp vào Folder cha ở vùng bên trái Vào Menu File chọn New và chọn Folder, xoá tên Newfolder và gõ lại tên mới và nhấn Enter

b) Đổi tên

- Cách 1: Nhắp nút phải vào biểu tượng Folder (hoặc File) để hiện ra Menu Object chọn lệnhRename, xoá tên cũ và gõ tên mới và nhấn Enter để kết thúc

- Cách 2: Chọn Folder và gõ F2, xóa tên cũ và đặt tên mới

c) Di chuyển (Move) sao chép (Copy) Folder, File, Shortcuts

Đánh dấu các mục cần thiết sau đó thực hiện các thao tác sau:

- Cách 1: Đặt con trỏ ở vị trí nguồn, kéo chuột bằng nút phải từ nguồn sang đích nhả chuột ở vị tríđích, một Menu Object hiện ra và chọn lệnh Copy here (Copy tới đây), Move here (di chuyển tớiđây) hoặc Create Shortcut Here (tạo shortcut ở đây)

- Cách 2: Sử dụng nút trái của chuột: Nhắp nút trái chuột

+ Move: Giữ phím Shift và kéo biểu tượng đã chọn từ nguồn tới đích

+ Copy: Giữ phím Ctrl và kép biểu tượng đã chọn từ nguồn tới đích

- Cách 3: Dùng Toolbar (hoặc Menu Edit)

d) Xoá Folder, File, Shortcut

Chọn các mục cần xoá và thực hiện các thao tác sau:

- Cách 1: Gõ phím Delete

- Cách 2: Nhắp chuột phải vào mục chọn và chọn lệnh Delete

- Cách 3: Nhắp chuột vào Menu File chọn Delete

- Cách 4: Kéo các mục chọn vào biểu tượng sọt rác Recycle Bin

Nếu chọn Yes thì xoá, còn chọn No thì huỷ bỏ việc xoá

*) Tài liệu học tập

1 Hồ Sĩ Đàm (2004), Giáo trình tin học cơ sở, NXB Đại học Sư Phạm.

2 Quách Tuấn Ngọc (2001), Tin học cơ sở, NXB Thống kê.

*) Câu hỏi, bài tập, nội dung ôn tập và thảo luận:

Bài 1:

Bật máy, chờ khởi động Windows Hãy quan sát các thành phần của Windows ở Destop.Thăm Start Menu, My Computer, My Documents

Bài 2:

Mở một cửa sổ nào đó, thử với các thao tác di chuyển, thay đổi kích thước, thu về thanh tác

vụ, mở rộng tối đa và đóng cửa sổ

Bài 3:

Từ Destop, hãy tạo một thư mục riêng để thực hành Đặt tên thư mục đó theo tên bạn Hãycopy một số file dữ liệu và tạo một số shortcut các ứng dụng đặt vào thư mục này Mở thư mục vàchọn các chế độ view khác nhau để quan sát hiệu quả

Bài 4:

Dùng Windows Explorer để quan sát hệ thống file trên đĩa Di chuyển thư mục vừa tạo từdestop về My Document Mở thư mục ra để xem trên Windows Explorer Tạo một số thư mục controng thư mục đã có

CHƯƠNG 3 Chương trình soạn thảo winword

Số tiết: 16 (Lý thuyết: 10 tiết; Thực hành: 06 tiết)

*) Mục tiêu:

- Giúp sinh viên nắm được các thao tác soạn thảo đơn giản trong Microsoft Word

- Cung cấp các kiến thức cơ bản để sinh viên biết cách soạn thảo văn bản và định dạng vănbản

- Giúp sinh viên hiểu và sử dụng được các tính toán đơn giản trong Microsoft Word

- Giúp sinh viên nắm được cách trình bày trang in trong Microsoft Word

3.1 Giới thiệu chung

Microsoft Word (gọi tắt là Word) là phần mềm soạn thảo văn bản nổi tiếng của hãngMicrosoft, chuyên dùng để soạn thảo các loại văn bản, sách vở, tạp chí,…phục vụ cho công tác vănphòng Word hiện nay và đang được rất nhiều người sử dụng Được thiết kế trên nền của Windowsnên Word tận dụng được các tính năng mạnh của của Windows như: Định dạng, in ấn đẹp, sử dụngnhiều bộ font chữ đẹp kết hợp với các loại font tiếng Việt Trong giáo trình này sử dụng phần mềmMicrosoft Word 2003 để minh họa và thực hành

3.1.2 Khởi động Word

Cách 1: Kích chuột vào nút Start trên thanh tác vụ Trong nhóm Programs chọn Microsoft

Office và chọn chương trình Microsoft Word

Cách 2: Kích đúp chuột lên biểu tượng Microsoft Word ở Desktop

3.1.3 Thoát khỏi Word

Cách 1: Kích chuột vào mục File trên thanh thực đơn và chọn Exit

Cách 2: Kích chuột vào nút Close trên thanh tiêu đề của cửa sổ

Một số thành phần chính của cửa sổ chương trình

Hình 3.1 Một số thành phần chính của Cửa sổ Microsoft Word 2003

Vùng soạn thảo văn bản (Document area)

Thanh định dạng (Formatting bar)

Thước kẻ

(Ruler)

Thanh cuốn cửa sổ (Scrollbar)

Thanh trạng

thái (Status

bar)

3.2 Các thao tác cơ bản trong soạn thảo

3.2.1 Một số khái niệm

Kí tự (character): là một chữ cái nằm trong bảng chữ cái, các dấu ngăn cách, dấu trống, dấu

chấm, dấu phẩy chữ số…

Từ (Word ): là tập hợp các ký tự nằm giữa hai dấu trống và không chứa dấu trống.

Dòng văn bản ( line): là tập hợp các từ theo chiều ngang trên cùng một dòng.

Câu (Sentence): là tập hợp các từ và được kết thúc bằng dấu chấm (.) dấu phẩy(,) dấu chấm

than(!) …theo đúng nguyên tắc của ngữ pháp tiếng Việt

Đoạn văn (Paragraph): là tập hợp các câu nằm giữa hai dấu xuống dòng Trong soạn thảo,

dấu xuống dòng được sinh ra trong mỗi lần nhấn enter

Trên vùng văn bản có một cột thẳng đứng có chiều cao bằng một vùng văn bản và luôn nhấp

nháy gọi là con trỏ văn bản

Các dấu chấm, chấm phẩy, hai chấm phải được gõ liền vào từ đứng trước nó và cách từ đứngsau nó một khoảng trống Khi soạn thảo, dòng văn bản sẽ tự động xuống dòng khi độ dài của dòngquá rộng của trang soạn thảo Khi kết thúc một đoạn văn mới nhấn Enter để xuống dòng Nếu muốnchuyển sang một dòng mới mà không muốn chuyển sang đoạn văn mới thì nhấn tổ hợp phím Shift +

Enter Một số phím điều khiển con trỏ văn bản được thể hiện ở bảng dưới đây:

Bảng 3.1 Các phím điều khiển con trỏ văn bản

Ký hiệu phím Ý nghĩa

 Đưa con trỏ văn bản sang trái một ký tự

 Đưa con trỏ văn bản sang phải một ký tự

 Đưa con trỏ văn bản lên một dòng

 Đưa con trỏ văn bản xuống một dòng

Delete Xoá một ký tự bên phải con trỏ

Backspace Xoá một ký tự bên trái vị trí con trỏ

Home Đưa con trỏ về đầu dòng

End Đưa con trỏ về cuối dòng

Ctrl +  Đưa con trỏ văn bản lên đoạn ngay phía trên

Ctrl+  Đưa con trỏ văn bản xuống đoạn ngay phía dưới

Ctrl+  Đưa con trỏ văn bản sang phải một từ

Ctrl+ Đưa con trỏ văn bản sang trái một từ

Ctrl+ Home Đưa con trỏ về đầu văn bản

Ctrl +End Đưa con trỏ về cuối văn bản

Page Down Chuyển xuống trang ngay phía dưới

Page Up Chuyển lên trang ngay phía trên

3.2.2 Chế độ gõ văn bản chèn/đè (insert/ overwrite)

Chế độ chèn: Khi gõ ký tự từ bàn phím, ký tự gõ vào sẽ được đưa vào văn bản tại vị trí contrỏ Ký tự bên phải con trỏ (nếu có) sẽ bị đẩy sang phải Đây là chế độ mặc định của Word

Chế độ đè: Khi gõ ký tự từ bàn phím, ký tự gõ vào sẽ được đưa vào văn bản tại vị trí con trỏ

Ký tự cũ (nếu có) tại vị trí con trỏ sẽ bị xoá đi, nghĩa là ký tự mới đè lên ký tự cũ

Nếu đang làm việc ở chế độ đè, cụm chữ OVR sẽ hiện rõ nét trên thanh trạng thái Để chuyểnđổi giữa hai chế độ, nhấn phím Insert

3.2.3 Các thao tác với tệp văn bản:

3.2.3.1 Tạo mới một tệp văn bản:

 Kích chuột vào File, chọn New Xuất hiện hộp thoại dạng thẻ với nhiều lựa chọn khác nhau.Trong thẻ General, chọn Blank Document Trong nhóm Create New, chọn Document và kíchchuột vào nút OK

 Sử dụng phím gõ tắt Ctrl + N

 Bấm chuột vào biểu tượng New Blank Document ở đầu thanh công cụ chuẩn

3.2.3.2 Ghi văn bản đang soạn thảo vào đĩa:

Trên thanh thực đơn, kích chuột vào File, chọn Save Hộp thoại Save as xuất hiện:

Hình 3.2 Lưu tệp văn bản

Bạn hãy gõ tên tệp vào ô File name và nhấn nút Save

3.2.3.3 Mở tệp văn bản có sẵn trên đĩa:

Hình 3.3 Mở tệp văn bản có sẵn trên đĩa

Trên thanh thực đơn, kích chuột vào mục File và chọn Open, hộp thoại Open xuất hiện, bạnhãy kích chuột vào tệp văn bản cần mở và kích tiếp chuột vào nút Open hoặc kích đúp chuột vào tệpvăn bản cần mở

3.2.4 Thao tác với khối văn bản:

Khối văn bản có thể là một ký tự, một từ, một câu hoặc một đoạn văn, thậm chí là một đốitượng đồ hoạ, được đánh dấu, được chọn (bôi đen)

* Kích chuột vào mục Edit trên thanh menu, chọn Copy

* Di chuyển con trỏ tới vị trí cần sao chép và kích chuột vào Paste

- Di chuyển khối:

* Chọn khối cần di chuyển

* Kích chuột vào mục Edit trên thanh menu, chọn Cut

* Di chuyển con trỏ tới vị trí cần chuyển và chọn Paste

3.3 Định dạng văn bản

3.3.1 Khái niệm định dạng:

Định dạng văn bản là xác định sự hiển thị của văn bản

trên màn hình cũng như trên trang in Công việc định dạng

bao gồm từ việc xác định Font chữ, kiểu chữ, cỡ chữ, màu

sắc văn bản cho đến việc xác định lề, trang in, loại giấy

cần in

Các phương pháp định dạng :

- Định dạng trước khi gõ văn bản: Công việc định

dạng được thiết lập trước khi gõ văn bản

- Định dạng sau khi gõ văn bản: Công việc định dạng

được thiết lập sau khi gõ văn bản xong

Trong thực tế người ta thường kết hợp cả hai phương

pháp trên: Phông chữ, cỡ chữ, kiểu chữ, lề trang in thường

được thiết lập trước khi gõ Các định dạng về đoạn văn

thường được thiết lập sau khi gõ Hình 3.4 Hộp thoại Font

3.3.2 Các bước tiến hành định dạng:

* Đánh dấu khối cần định dạng

* Kích chuột vào mục Format trên thanh menu, chọn Font, hộp thoại Font xuất hiện

Hộp thoại Font gồm 3 thẻ: Font, Character spacing và Text Effects Bạn hãy kích chuột vàothẻ Font để chọn thẻ

này, ý nghĩa của các lựa chọn trong thẻ Font được thể hiện ở bảng dưới đây:

Bảng 3.2 Ý nghĩa các lựa chọn trong thẻ Font

Hiển thị danh sách các kiểu chữ:

- Regular : Kiểu chữ thông thường

- Italic: Kiểu chữ nghiêng

- Bold: Kiểu chữ đậm

- Bold Italic: Kiểu chữ vừa đậm, vừa nghiêngCho phép bạn chọn cỡ (kích thước to nhỏ) của phông chữChọn các đường nét gạch chân cho văn bản

Chọn màu sắc cho văn bảnChọn các hiệu ứng đặc biệt

3.3.3 Lựa chọn các hiệu ứng :

Các hiệu ứng (Effects) trong Word được thể hiện ở bảng sau:

Bảng 3.3 Các hiệu ứng trong Word

Strikethrough Kẻ đường gạch ngang đơn qua các từ

Double Strikethrough Kẻ đường gạch ngang kép qua các từ

SuperScrypt Tạo chỉ số trên

SubScript Tạo chỉ số dưới

SMALL CAPS Hiển thị chữ thường dưới dạng chữ hoa

ALL CAPS Hiển thị dạng chữ hoa thực sự

Hidden ẩn văn bản không cho hiện lên

Các thay đổi khi bạn chọn font, kiểu chữ, cỡ chữ và các hiệu ứng đặc biệt sẽ được thể hiệntrong ô Preview

Khi soạn thảo các văn bản tiếng Việt, người ta thường chọn Font VnTime làm phông chữthường, VnTimeH làm phông chữ hoa Kiểu chữ là Regular, cỡ chữ là 13 hoặc 14 tuỳ theo sở thíchhoặc quy định riêng của từng văn bản

Để sử dụng phông Unicode, bạn chọn một trong các phông sau: Arial, Courier New, MicrosoftSans Serif, Palatino Linetype, Tahoma, Time New Roman, Verdana

Sau khi thiết lập xong các lựa chọn, kích chuột vào nút OK để xác nhận.

3.3.4 Sử dụng thanh công cụ định dạng:

- Trước tiên bạn cần phải đánh dấu khối văn bản cần định dạng

- Trên thanh công cụ định dạng, chỉ có một số lựa chọn thông thường cho bạn định dạng văn bản.Bạn có thể gõ trực tiếp tên phông chữ vào hộp thoại Font hoặc cỡ chữ vào hộp thoại Font Size Bạn

có thể chọn cùng một lúc nhiều kiểu chữ Đậm, nghiêng, gạch chân

Ctrl + Shift + F = Chọn phông chữ trong hộp Font

Ctrl + Shift + P = Chọn cỡ chữ trong hộp Font Size

- Định dạng đoạn văn:

Sử dụng menu lệnh:

+ Đánh dấu đoạn văn cần định dạng

+ Trên thanh menu, kích chuột vào mục Fomat, chọn Paragraph

Trong hộp thoại Paragraph

Justified: Đều hai bên

Indentation: Khoảng cách viết lùi

vào của đoạn văn:

Left: Khoảng cách đoạn văn bản

tới lề trái

Right: Khoảng cách đoạn văn bản

tới lề phải Hình 3.6 Hộp thoại Paragraph

Spacing: Khoảng cách giữa các đoạn văn bản

Before: Khoảng cách tới đoạn văn phía trước

After: Khoảng cách tới đoạn văn phía sau

Special: Khoảng cách viết lùi của dòng đầu đoạn văn

None: Huỷ bỏ hiệu ứng này

First line: Khoảng cách dòng đầu của đoạn văn tới lề trái.

Hanging: Khoảng cách các dòng trong đoạn văn tới lề trái, kể từ dòng thứ hai trở đi

Sử dụng thước kẻ:

Bấm chuột trái vào các nút trên thước kẻ và kéo theo chiều ngang để điều chỉnh

Sử dụng các phím tắt:

Phím tắt Tác dụngCtrl + L = Canh trái đoạn vănCtrl + R = Canh phải đoạn vănCtrl + E = Canh giữa đoạn văn

Ctrl + j = Canh đều hai bên3.3.5 Tạo khung và làm nền cho đoạn:

- Lựa chọn khối cần tạo khung và làm nền

- Vào Format chọn Border and Shading

3.3.6 Cột chữ - Column:

- Lựa chọn khối văn bản cần chia cột

- Vào Format chọn Columns Trong đó:

+ Presets: Các kiểu chia cột ( các cột bằng nhau hay

không bằng nhau)

+ Number of columns : Số cột cần chia

+ Line between : tạo đường phân cách giữa các cột

+ Width and spacing : độ rộng và khoảng cách giữa các

Hình 3.7 Hộp thoại Columns

3.3.7 Tạo chữ cái lớn đầu dòng:

- Đặt con trỏ tại đầu chữ cái cần tạo

- Vào Format chọn Drop Cap

- Khi đó hộp thoại Drop Cap xuất hiện:

Các mục cần lựa chọn sau:

Position : Kiểu hiển thị của chữ cái đó

Font : Kiểu phông chữ của chữ cái đó

Line to drop : chiều cao của chữ cái đó được tính bởi dòng

Distance from text : Khoảng cách từ chữ cái tới văn bản

Hình 3.8 Hộp thoại Drop Cap

3.4 Kẻ bảng biểu trong Word

3.4.1 Tạo bảng và định dạng bảng:

Bảng cho phép tổ chức thông tin theo các hàng (Rows) và cột (Colums)

Giao của hàng và cột tạo thành ô (Cell) Tại mỗi ô, có thể nhập dữ liệu là số, ký tự hoặc hình

vẽ vào các ô này và thực hiện các định dạng cần thiết cho bảng

3.4.1.1 Tạo bảng:

- Sử dụng Menu:

+ Đưa con trỏ tới vị trí cần tạo bảng

+ Kích chuột lên mục Table trên thanh Menu và chọn Insert Table

- Sử dụng thanh công cụ chuẩn:

Kích chuột lên biểu tượng Insert Table trên thanh công cụ chuẩn Một bảng có các ô vuôngnhỏ sẽ được thả xuống Bạn hãy kích chuột vào ô vuông đầu tiên của bảng này, giữ nguyên chuột vàkéo chuột theo chiều dọc để xác định số hàng của bảng, kéo chuột theo chiều ngang đề xác định sốcột của bảng sau đó thả chuột Bảng sẽ được chèn tại vị trí con trỏ

← Đưa con trỏ tới ô trước đó

→ Đưa con trỏ tới ô tiếp theo

Shift + Tab Đưa con trỏ đến ô trước đó

Alt + Home Đưa con trỏ về ô đầu tiên trong hàng

Alt + End Đưa con trỏ về ô cuối cùng trong hàng

Alt + Page Up Đưa con trỏ về ô trên cùng cuả cột

Alt + Page Đưa con trỏ đến ô cuối cùng của cột

3.4.2 Các thao tác chính với bảng

3.4.2.1 Chọn các ô của bảng

Ta có thể đánh dấu một hay nhiều ô của bảng, hàng hoặc cột của bảng bằng các kỹ thuật sửdụng chuột

Chọn hàng: Kích và rê chuột trong vùng chọn hàng.

Chọn cột: Kích và rê chuột trong vùng chọn cột.

Chọn ô: Kích và rê chuột trong vùng chọn ô.

3.4.2.2 Gõ số liệu vào bảng

Trong khi gõ số liệu, các phím Tab, Shift +Tab, Up, Down dùng để di chuyển giữa các ô,

hàng và cột của bảng

Khi con trỏ ở ô cuối cùng của bảng, ấn phím Tab sẽ chèn thêm một hàng ở cuối bảng Muốn

ra khỏi bảng phải dùng phím Down.

3.4.2.3 Hiệu chỉnh bảng

Sau khi tạo bảng và nhập dữ liệu cho bảng có thể xảy ra một số trường hợp sau:

+ Thừa hoặc thiếu hàng hoặc cột

+ Độ rộng của cột, chiều cao của hàng không thích hợp với dữ liệu bạn nhập vào

Để có một bảng biểu đẹp, vừa ý, bạn cần hiệu chỉnh lại bảng sau khi nhập dữ liệu

 Hiệu chỉnh kích thước hàng:

Đưa con trỏ chuột tới đường biên trên hoặc biên dưới của hàng cần thay đổi chiều cao cho tớikhi con trỏ chuột trở thành mũi tên hai chiều Bạn bấm chuột và di chuyển lên hoặc xuống để điềuchỉnh

+ Measure in: Lựa chọn đơn vị đo

 Xoá ô, hàng, hoặc cột:

Xoá ô:

- Chọn các ô cần xoá

- Kích chuột lên mục Table trên thanh Menu và chọn Delete Cells Hộp thoại Delete Cellsgồm các lựa chọn sau:

+ Shift cells left: Các ô bên phải sẽ bị dồn sang bên trái sau khi xoá ô

+ Shift cells up: Các ô phía dưới sẽ bị dồn lên trên sau khi xoá ô

+ Delete entire row: Xoá hàng chứa các ô đã chọn

+ Delete entire column: Xoá cột chứa các ô đã chọn