kiến thức cơ bản về redd+ dựa vào cộng đồng tài liệu hướng dẫn dành cho giáo viên

Kiến thức cơ bản về REDD+ dựa vào cộng đồngCẩm nang hướng dẫn tập huấn cho cộng đồng người dân tộc Nhóm nghiên cứu quốc tế về các vấn đề bản địa IWGIA Mạng lưới các dân tộc Châu Á AIPP B

DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN DÀNH CHO GIÁO VIÊN

IWGIA and AIPP 2011

Kiến thức cơ bản về REDD+ dựa vào cộng đồng

Cẩm nang hướng dẫn tập huấn cho cộng đồng người dân tộc

Nhóm nghiên cứu quốc tế về các vấn đề bản địa (IWGIA)

Mạng lưới các dân tộc Châu Á (AIPP)

Bản quyền © IWGIA, AIPP 2011

Nội dung của cuốn sách này có thể được sao chép và phân phối với mục đích phi thương mại sau khi đã thông báo trước cho chủ sở hữu quyền tác giả; nơi cung cấp và tác giả cuốn sách

Do Nhóm nghiên cứu quốc tế về các vấn đề bản địa (IWGIA) và Mạng lưới các dân tộc Châu Á (AIPP) xuất bản

IWGIA: www.iwgia.org

AIPP: www.aippnet.org

Tác giả: Christian Erni và các cộng tác viên Maria Teresa Guia-Padilla, Portia Villarante, Delbert

Rice và Somsak Sukwong

Biên tập: Christian Erni và Maria Teresa Guia-Padilla

Hiệu đính và chỉnh sửa bản in: S Maiya

Thiết kế trang bìa: Nabwong Chuaychuwong

Bản vẽ và đồ họa: Alex Tegge

Ảnh minh họa: Christian Erni

In tại:

ISBN: 978-87-92786-02-9

Chịu trách nhiệm nội dung

Lương Thị Trường - Giám đốc CSDM

DANH MỤC BẢNG BIỂU

GIỚI THIỆU – HƯỚNG DẪN CHUNG CHO GIÁO VIÊN 10

Ai tham gia khóa đào tạo? 13 Làm thế nào để đánh giá nhu cầu đào tạo (TNA)? 14 Khóa đào tạo cần đánh giá những gì? 14 Tại sao phải đánh giá nhu cầu đào tạo? 15 Công cụ cần thiết để đánh giá nhu cầu đào tạo khóa tập huấn? 15 Những chuẩn bị khác cho một khóa đào tạo? 16

LàM THế NàO đỂ KHóA đàO TạO TRở NÊN HấP DẪN Và HIỆU qUẢ:

PHẦN I TRƯỚC KHI BẮT đẦU: NHỮNG KHÁI NIỆM Và Cơ Sở Lý LUẬN Cơ BẢN 23

PHẦN II THựC TIỄN REDD+ DựA VàO CộNG đồNG: NHỮNG KIếN THƯC Cơ BẢN 35

a Đa dạng sinh học là gì? 39

b Tác động của con người đối với đa dạng sinh học? 41

BàI 2: TẦM qUAN TRọNG CủA đA DạNG SINH HọC đốI VỚI NGƯờI DâN TộC THIỂU Số 43

a Tại sao đa dạng sinh học lại quan trọng đối với các dân tộc thiểu số? 44

a Cách sử dụng đất tại các vùng rừng nhiệt đới 62

1 Săn bắt và hái lượm 62

a Chi phí của REDD+ là gì? 69

b Những thu nhập kỳ vọng từ REDD+? 72

c Sự lựa chọn tốt nhất là gì? So sánh với các dạng sử dụng đất khác 76

HỢP PHẦN 3 CHƯƠNG TRÌNH REDD+ LÀ GÌ 87

a Các chuẩn mực của REDD+ là gì và tại sao chúng ta cần các tiêu chuẩn đó? 89

b Có những chuẩn mực nào? 90

Bước 1: Xây dựng ý tưởng dự án 97 Bước 2: Thiết kế một dự án REDD 100 Bước 3: Xác nhận và đăng ký dự án 103 Bước 4: Thực hiện dự án 104 Bước 5: Xác minh kết quả dự án 104

PHẦN III: THựC Tế REDD+ DựA VàO CộNG đồNG: MộT Số KỸ NăNG CẦN THIếT 109

HỢP PHẦN 4 NHẬN BIẾT VỀ LƯỢNG CARBON - CỘNG ĐỒNG ĐO LƯỜNG VÀ GIÁM SÁT CARBON 111

BàI 2: LàM THế NàO đỂ đO LƯờNG Và GIÁM SÁT CARBON: HƯỚNG DẪN đơN GIẢN 114

a Xác định và phân chia ranh giới 116

b Xác định và lập bản đồ các khu rừng khác nhau (địa tầng) 118

c Tiến hành thống kê thí điểm để đánh giá sự thay đổi trong mỗi địa tầng/cụm rừng 120

d Thiết lập những khu mẫu cố định 125

e Chuẩn bị đo lường thực địa 127

f Tiến hành đo lường thực địa tại các khu mẫu cố định 128

6 Giám sát cácbon và xác minh các số liệu thu thập 140

g Phân tích dữ liệu: Đo hàm lượng khí thải carbon 141

1 Đo lượng carbon trong cây gỗ 141

2 Đo lượng carbon trong cây tre 151

3 Đo lượng carbon trong cây tầng thấp và cây nhỏ 153

4 Đo lường sinh khối ngầm và lượng carbon 153

5 Tính toán sinh khối và carbon dưới mặt đất 154

7 Báo cáo về sự rò rỉ carbon 156

h Khai thác gỗ và canh tác rừng: Lời kết cho việc sử dụng rừng và giám sát carbon 156

BàI 1: qUẢN Lý RừNG DựA VàO CộNG đồNG Và CôNG NGHỆ LàM GIàU RừNG (FIT) 160

a Quản lý rừng dựa vào cộng đồng như một phương án thay thế 161

b Người Ikalahan và việc quản lý rừng 162

c Công nghệ làm giàu rừng 162

PHẦN IV: CHÚNG TA Có CẦN REDD+ HAy KHôNG? CÁC BƯỚC đÁNH GIÁ MứC độ SẴN SàNG

BàI 1: NGHIÊN CứU KỸ NHỮNG CHƯơNG TRìNH REDD+ đã đƯợC THựC HIỆN ở NơI KHÁC 176

a Áp dụng nguyên tắc Đồng thuận tự nguyện và Được thông báo trước (FPIC) 177

b Tìm hiểu danh sách các dự án và chương trình cácbon đã thực hiện ở nơi khác 179

BàI 2: đÁNH GIÁ MứC độ SẴN SàNG CHO Dự ÁN REDD+ TạI CộNG đồNG CủA BạN 182

a Đánh giá mức độ sẵn sàng cho REDD+: những câu hỏi cần thiết 182

b Phân tích các câu trả lời 185

c Chúng ta có thể thực hiện một mình không? Hợp tác để thực hiện REDD+ 186

d Đảm bảo lợi ích cho mọi người 189

e Chuẩn bị cuộc họp cộng đồng để đưa ra quyết định 190

Phụ lục 1: Nội dung tài liệu CD 194 Phụ lục 2: Thúc đẩy tập huấn: Một vài ví dụ về bài tập và các trò chơi 196 Phụ lục 3: Ví dụ về mẫu khảo sát 214 Phụ lục 4: Tính toán độ chênh lệch 217

đồ họa 3 Các chuẩn mực được áp dụng như thế nào: Chứng nhận của dự án 90

đồ họa 5 Được-Mất và các phương pháp giám sát carbon 115

đồ họa 6 Đưa các thông tin địa lý lên bản đồ 117

đồ họa 8 Những mảnh phụ trong khoảnh đất mẫu hình tròn 126

đồ họa 9 Những mảnh phụ trong khoảnh đất mẫu hình chữ nhật 127

đồ họa11 Tỷ lệ carbon lưu trữ tại rừng nhiệt đới Bolivia 130

đồ họa12 Định lượng gỗ/tre dùng cho mẫu sinh khối rễ hoặc cây nhỏ 136

Bảng 1 Thông tin thu thập từ đánh giá nhu cầu TNA 15

Bảng 2 Tài liệu cung cấp cho người tham gia tập huấn 17

Bảng 3 Đa dạng sinh học tại vùng rừng nhiệt đới và việc sử dụng đất rừng 40

Bảng 4 Sự khác biệt giữa du lịch thông thường và du lịch sinh thái 51

Bảng 5 Ước tính chi phí sử dụng đất tại Indonesia 79

Bảng 6 So sánh giữa chuẩn carbon và chuẩn khí hậu,

Bảng 7 Chi phí ước tính tín chỉ carbon trên thị trường của

Bảng 8 Mật độ thực vật và kích thước của mẫu 126

Bảng 9 Tỉ lệ gốc – cây non trung bình tại rừng nhiệt đới và cận nhiệt đới 154

Bảng 10 Tiêu chí đánh giá REDD+ Tiến trình yêu cầu FPIC 178

DựA VàO CộNG đồNG

CẨM NANG HƯỚNG DẪN DÀNH CHO

CÁC TẬP HUẤN VIÊN

GIỚI THIỆU

Tại Hội nghị các bên (COP) 16 tại Cancun, Mexico, một thỏa thuận về REDD+ đã được xác lập Các đại diện người dân tộc bản địa đã làm việc rất tích cực và đạt được thành công khi quyền cũng như những vấn đề của các dân tộc bản địa được ghi vào trong thỏa thuận về REDD Mặc dù các vấn đề về người dân tộc bản địa và quyền của họ trong thỏa thuận này chưa được như người

ta mong đợi nhưng ít nhất các quyền của họ đã được đề cập tới và trong thỏa thuận cũng đã đề cập tới Tuyên bố của liên hợp quốc về quyền của người dân tộc bản địa - UNDRIP, mặc dù chỉ là trong phụ chương

Nếu bạn đã từng xem qua hay nghiên cứu những cuốn sách hướng dẫn cộng đồng hoặc cuốn cẩm nang tập huấn “REDD là gì?” và “Làm gì với REDD”, tức là bạn đã quen thuộc với thỏa thuận REDD và bạn đã ghi nhớ rằng đoạn quan trọng là đoạn 72, trong đó các bên (các chính phủ) được yêu cầu bảo đảm “sự tham gia đầy đủ và hiệu quả của các nhà đầu tư, các dân tộc bản địa và các cộng đồng địa phương có liên quan” khi xây dựng và tiến hành các chiến lược quốc gia hoặc các

kế hoạch hành động về REDD

Đoạn 2 của phụ lục 1 trong thỏa thuận đề nghị các chính phủ xúc tiến và hỗ trợ các yêu cầu về những cơ chế bảo đảm quyền của người bản địa khi tiến hành REDD+.Và một trong những cơ chế bảo đảm này một lần nữa đề cập tới “sự tham gia đầy đủ và hiệu quả của các nhà đầu tư có liên quan, trong đó đặc biệt là các dân tộc bản địa và cộng đồng địa phương”

Nhưng “sự tham gia đầy đủ và hiệu quả” nghĩa là gì? Câu hỏi này là nội dung chính của cẩm nang tập huấn này

Mục đích của cuốn cẩm nang là gì?

Trong khi 2 cuốn sách đầu tiên là Hướng dẫn cộng đồng và Cẩm nang tập huấn “REDD+ là gì”

và “Làm gì với REDD” nhằm giúp các cộng đồng bản địa hiểu được REDD+ và những hàm ý của

nó một cách đơn giản hơn, thì cuốn cẩm nang này lại xem xét REDD như một dự án và cố gắng cung cấp những hướng dẫn cơ bản để tìm ra câu trả lời cho những câu hỏi như: “Làm thế nào để REDD+ phù hợp với cuộc sống và hệ thống quản lý rừng của các dân tộc bản địa?”, “Làm thế nào REDD phát triển tại các địa phương”, “Hoạt động chủ yếu của một dự án REDD+ bao gồm những gì?”, “Những ai liên quan tới một dự án REDD+”, “Những kiến thức và kỹ năng cần thiết để tiến hành một dự án REDD+ là gì?”

Bằng việc hỗ trợ cộng đồng trả lời những câu hỏi tương tự như trên, mục đích của cuốn cẩm nang này là giúp các cộng đồng bản địa có được những kiến thức và các kỹ năng cần thiết để đưa ra quyết định về việc tham gia vào dự án REDD+ và nếu tham gia thì làm sao họ có thể tham gia một cách đầy đủ và hiệu quả

Cũng giống như cuốn cẩm nang đầu tiên, cuốn cẩm nang thứ hai này không có ý định thuyết phục mọi người ủng hộ hay chống lại REDD+ Sách được viết chỉ với mục đích duy nhất là giúp đỡ các cộng đồng bản địa nhận thức được REDD từ góc nhìn của chính họ Vấn đề quan trọng ở đây là các cộng đồng sẽ hiểu rõ ràng và đầy đủ về việc REDD+ vận hành như thế nào, từ đó họ xem xét

và quyết định có tham gia hay không vào các dự án REDD

Tuy nhiên, chúng tôi tin tưởng rằng sự tham gia đầy đủ và hiệu quả của các dân tộc bản địa chỉ khả thi khi và chỉ khi dự án REDD+ nhận thức và bảo đảm đầy đủ quyền của người dân tộc bản địa, tôn trọng và thúc đẩy sự phát triển của các hệ thống xã hội và văn hóa của người dân tộc bản địa Do đó, cuốn cẩm nang này lựa chọn thúc đẩy một giải pháp tổng thể

• Quyền của người dân bản địa được đề cập trong Tuyên bố của liên hợp quốc về quyền của người dân tộc bản địa

• Hệ thống xã hội và văn hóa của người dân tộc bản địa, giá trị và thực tiễn

• Bảo vệ môi trường và đa dạng sinh thái

10

Cẩm nang dành cho ai?

Tập huấn là một hình thức đào tạo với ưu điểm tập trung nhiều hơn vào các chủ đề cụ thể và có thể có nhiều người tham gia trong cùng một khóa đào tạo Đây là lý do vì sao ý tưởng về cuốn cẩm nang tập huấn “làm thế nào chúng ta có thể giúp đỡ các cộng đồng bản địa nhận thức và quyết định về REDD+“ được ra đời

Cuốn cẩm nang này rất hữu ích với cộng đồng bản địa, những người:

• Đang bị ảnh hưởng bởi dự án REDD+ do những người ngoài cộng đồng đang triển khai và

do đó họ cần biết dự án đó là gì để có thể quyết định tham gia hay không

• Đang xem xét đến việc tham gia vào chương trình REDD lớn hơn do những người bên ngoài cộng đồng đang triển khai và muốn biết làm sao để bảo đảm sự tham gia đầy đủ và hiệu quả

• Đang xem xét tới việc tự tiến hành dự án REDD+ với các đối tác ngoài địa phương và muốn biết dự án được thực hiện như thế nào để họ có thể tiếp tục điều hành

Mỗi quốc gia có một hệ thống luật và chính sách ảnh hưởng tới việc ra quyết định của cộng đồng

về REDD+ Tuy nhiên, 147 quốc gia của Liên hợp quốc đã tán thành Tuyên bố của Liên hợp quốc

về Quyền của người bản địa (UNDRIP) UNDRIP là một công cụ quan trọng giúp cho người bản địa đòi quyền của họ liên quan tới dự án REDD+ Trong cẩm nang và hướng dẫn cộng đồng đầu tiên “REDD là gì?/Làm gì vớiREDD?”, có một chương riêng bàn về UNDRIP và tầm quan trọng cũng như ích lợi của nó đối với cộng đồng bản địa trong bối cảnh của REDD+ Bên cạnh UNDRIP, Liên hợp quốc cũng xây dựng một loạt các công cụ pháp lý quốc tế khác nhằm bảo vệ quyền của người bản địa

Hơn nữa, một điều quan trọng cần ghi nhớ là ngoài các thỏa thuận REDD đã được đề cập trước

đó, UNDRIP và những công cụ luật pháp quốc tế liên quan, hầu hết các tổ chức đóng vai trò quan trọng trong REDD+ bao gồm Ủy ban REDD của Liên Hợp Quốc, Ngân hàng thế giới, các quốc gia tài trợ hoặc cơ quan bảo tồn thiên nhiên đều có có những chính sách riêng nhằm tăng cường mức độ nhận biết và bảo đảm các quyền của người dân bản địa

Sử dụng cuốn cẩm nang tập huấn như thế nào?

Nếu tại thời điểm này bạn không thật hiểu chắn chắn về REDD+ thì không phải lo lắng Cuốn cẩm nang hướng dẫn cộng đồng đã xuất bản trước đây của chúng tôi “REDD là gì/Làm gì với REDD”

sẽ trang bị cho bạn những kiến thức cơ bản Và nếu bạn muốn tìm hiểu thêm, bạn có thể tham khảo trong cái tài liệu được liệt kê dưới đây Còn có cả bảng chú giải từ vựng mà bạn có thể dễ dàng tra cứu những thuật ngữ mà bạn sẽ thấy trong cuốn cẩm nang này

Cuốn cẩm nang này là cuốn thứ 2 trong bộ 4 cẩm nang:

I REDD là gì? Làm gì với REDD?

II Nhận thức về REDD+ dựa vào cộng đồng

III FPIC cho REDD+ - Hướng dẫn cho cộng đồng bản địa

IV Kỹ năng vận động chính sách và kỹ năng thương thuyết trong REDD+

Cuốn cẩm nang đầu tiên “REDD là gì? Làm gì với REDD” là để giúp cộng đồng bản địa có được hiểu biết tổng quan nhất về REDD, ý nghĩa ký hiệu “+” trong chữ REDD+, những tác động có thể

có từ REDD+ và quyền của người bản địa được bảo đảm như thế nào

Để tham gia vào dự án REDD+, có rất nhiều yêu cầu về kỹ thuật và chúng tôi muốn bảo đảm rằng cộng đồng là một phần không thể tách rời của dự án và những yêu cầu này đã được bàn đến trong cẩm nang thứ 2 trong bộ 4 cuốn sách về Nhận thức về REDD+ dựa vào cộng đồng Cẩm nang này cũng bao gồm những thông tin kỹ thuật có thể hữu ích đối với cộng đồng dù nó có liên quan tới REDD+ hay không, ví dụ khảo sát mức độ lưu trữ cácbon Mục đích của cuốn cẩm nang này nhằm giúp cộng đồng bản địa nắm bắt được kiến thức và kỹ năng cần thiết cho việc tham gia đầy đủ và hiệu quả vào hoạt động REDD+

Sau khi nắm được khái niệm về REDD+ và những yêu cầu để trở thành một phần của dự án REDD+, cuốn cẩm nang thứ 3 sắp tới “FPIC cho REDD+ - hướng dẫn cho cộng đồng bản địa” sẽ giới thiệu về các nguyên tắc ĐỒNG THUẬN TỰ NGUYỆN VÀ ĐƯỢC THÔNG BÁO TRƯỚC (FPIC) và hướng dẫn phương pháp áp dụng FPIC Mục đích của cuốn cẩm nang tiếp theo này là giúp cộng đồng bản địa đưa ra quyết định có hay không tham gia REDD+ nói chung và dự án REDD+ nói riêng và để bảo đảm rằng quyền của cộng đồng bản địa được bảo vệ đầy đủ.

Cuối cùng, để chính phủ công nhận quyền của người bản địa và các đối tác liên quan phải chịu trách nhiệm trong chiến lược, chương trình và dự án REDD+ thì các nhà lãnh đạo và các tổ chức cộng đồng phải hành động dưới hình thức tuyên truyền, vận động hành lang và trong bất kỳ trường hợp nào họ cũng đều cần phải thương lượng để bảo đảm cho vị thế của họ một cách đầy

đủ Mục đích của cuốn cẩm nang thứ 4 “Kỹ năng vận động chính sách và kỹ năng đàm phán trong REDD+” là nhằm nâng cao kỹ năng cần thiết cho người thực hiện để bảo vệ lập trường, vận động chính sách đạt hiệu quả tốt hơn

Bốn cuốn cẩm nang này tạo thành một chương trình tập huấn về những phương pháp giúp cộng đồng bản địa nắm bắt và định hình khái niệm về REDD+ từ đó đưa ra quyết định có tham gia vào

dự án hay không Tuy nhiên, không cần thiết phải thực hiện việc đào tạo theo đúng trình tự trong cuốn cẩm nang Cẩm nang và các hợp phần có thể được sử dụng và thay đổi khi cần thiết và mỗi phần được thiết kế để có thể giảng dạy một cách độc lập Tuy nhiên, tùy thuộc vào nguồn nhân lực

và các nguồn lực khác và mục đích tập huấn cụ thể, các hợp phần khác nhau có thể được kết hợp

để hình thành một chương trình đào tạo riêng biệt

Các phần khác của cẩm nang tập huấn dành cho các giáo viên:

• Bảng chú giải từ vựng đưa ra những khái niệm thuật ngữ dễ hiểu liên quan tới REDD+

• Phụ chương gồm những thông tin mẫu có thể được sự dụng trong quá trình tập huấn

• Tài liệu tham khảo được đưa ra trong mỗi hợp phần cho những người có nhu cầu tìm hiểu

thêm về REDD+

• Một đĩa CD với nguồn tư liệu đa dạng, ví dụ như tài liệu tham khảo dưới định dạng PDF,

MS Excel và vật dụng trực quan cho thuyết trình PowerPoint (mục lục của CD, tham khảo phụ chương 1)

Cuốn cẩm nang này bao gồm 4 phần:

I Trước khi bắt đầu: Một vài khái niệm và cơ sở lý luận cơ bản

Hợp phần đầu tiên của cẩm nang tập huấn đưa ra lời giới thiệu ngắn phản ánh ý nghĩa của việc tham gia và lí do vì sao việc tham gia chỉ thực sự khả thi khi người tham gia được trao quyền một cách đầy đủ, ví dụ như kiểm soát quá trình tập huấn Tiếp theo là sơ lược

về REDD+ tại cộng đồng

II Thực tiễn REDD+ dựa vào cộng đồng: Những kiến thức cơ bản

Phần này bao gồm 2 hợp phần: Hợp phần đầu tiên của phần này (hợp phần 2) tập trung vào các chủ đề bảo vệ rừng mà REDD+ gọi là “cùng có lợi”: đa dạng sinh học và sinh kế Sau khi giới thiệu 2 chủ để, hợp phần đưa ra cách nhìn nhận tổng quan về các hình thức

sử dụng đất khác nhau tại vùng rừng nhiệt đới cũng như những tác động của chúng tới đa dạng sinh học và sinh kế của người bản địa Tiếp theo là một chương về chi phí và lợi ích của REDD+ và chương kết luận về việc quy hoạch sử dụng đất

Hợp phần 2 của phần này (hợp phần 3) giải thích dự án REDD+ tiến hành như thế nào, những thành phần của dự án là gì, kỹ năng và kiến thức cần thiết khi tiến hành dự án Chúng tôi không đề cập tới tất cả các chủ đề một cách chi tiết và cẩm nang cũng không có

ý cung cấp một chương trình tập huấn kiến thức kỹ thuật tổng thể cần thiết cho việc tiến hành REDD+ một cách độc lập Mục đích của chúng tôi là đảm bảo rằng cộng đồng tiếp nhận đầy đủ kiến thức để có thể hiểu đúng các hàm ý của REDD+ kể cả nhu cầu hỗ trợ và xây dựng năng lực cụ thể Chúng tôi sẽ cung cấp một vài tài liệu tham khảo cho cách tiếp cận này

12

III Thực tiễn REDD+ dựa vào cộng đồng: Một vài kỹ năng cần thiết

Phần 3 nhằm mục đích giúp cộng đồng tiếp nhận những kỹ năng hữu ích không chỉ trong phạm vi dự án REDD+, mà còn rất hữu ích trong việc quản lý rừng tại cộng đồng nói chung Phần này cũng bao gồm 2 hợp phần Hợp phần đầu tiên (hợp phần 4 của cẩm nang) đưa ra hướng dẫn dễ hiểu về việc tiến hành đánh giá và giám sát carbon một cách độc lập Đây chỉ là một trong những kỹ năng cần thiết để thực hiện thành công dự án REDD tại cộng đồng Cộng đồng sẽ cần thêm những buổi tập huấn chuyên về đánh giá Tuy nhiên giám sát carbon là một hoạt động mới và ít cộng đồng có những kỹ năng cần thiết Hơn nữa, để có thể đánh giá và giám sát carbon thường xuyên và độc lập, việc kiểm soát dự án REDD+ là tối quan trọng

Hợp phần thứ 2 của phần này (hợp phần 5 của cẩm nang) giới thiệu 2 kỹ thuật quản lý rừng

đã được người Ikalahan, một dân tộc bản địa miền Bắc Phillipin thực hiện rất thành công

đó là Kĩ thuật phát triển rừng và Trồng cây làm giàu rừng Những kỹ thuật này rất hữu ích trong việc triển khai dự án REDD+

IV Chúng ta có muốn tham gia dự án REDD+ hay không? Các bước đánh giá mức độ sẵn sàng cho REDD+

Phần cuối của cuốn cẩm nang này (hợp phần 6) sẽ đưa ra một vài hướng dẫn về phương pháp đánh giá và ra quyết định trong dự án REDD+ Phần này sẽ bàn ngắn gọn về các nguyên tắc của FPIC nhằm định hướng cho cộng đồng quản lý những dự án REDD+ đã được các tổ chức bên ngoài cộng đồng thực hiện Sau đó, sẽ hướng dẫn cộng đồng cách thức tự đánh giá xem bản thân đã sẵn sàng tham gia vào dự án REDD+ hay chưa

Bạn chuẩn bị cho buổi tập huấn như thế nào?

Trước khi đi vào phần trọng tâm về phương pháp tập huấn REDD+ của cuốn cẩm nang, chúng ta

sẽ lướt qua một vài điều cơ bản để chuẩn bị cho tập huấn Chúng ta sẽ cần làm một vài việc trước khi bước vào phần tập huấn theo cuốn cẩm nang này

Đầu tiên, phải thành lập một nhóm tập huấn viên với ít nhất 2 thành viên và đảm bảo ít nhất một thành viên trong nhóm là thành viên trong cộng đồng hoặc nhân viên của tổ chức hỗ trợ tại cộng đồng Nhóm tập huấn viên chịu trách nhiệm điều phối các khâu chuẩn bị cho việc tập huấn và phải

có trách nhiệm theo dõi sau tập huấn Nhóm tập huấn viên đồng thời phải kết nối với cộng đồng trong các vấn đề liên quan tới tập huấn

Nhóm tập huấn viên tự xây dựng tài liệu tập huấn, trong tài liệu cần miêu tả đầy đủ về hoạt động tập huấn Tài liệu tập huấn này cần bao gồm cơ sở lý luận, đối tượng tập huấn, thời gian và địa điểm tiến hành, thành phần tham dự, chủ đề, phương pháp tập huấn, công tác chuẩn bị, kế hoạch đánh giá và ngân sách Chọn thời gian để tiến hành tập huấn cho hiệu quả và đầy đủ Sau đó cần rút kinh nghiệm để rút ngắn thời gian chuẩn bị cho những buổi tập huấn tiếp sau đó

Thành phần tham dự tập huấn?

Phần tập huấn 2 và 4 cần thiết có sự tham gia của các lãnh đạo cộng đồng và các nhà đầu tư của REDD+, những người sống tại cộng đồng, đồng thời nếu có được sự tham gia rộng rãi của cả cộng đồng thì càng tốt Những thành viên cộng đồng có những kiến thức ví dụ như tri thức quản lý rừng, tri thức bản địa sẽ được tham gia vào phần 2 Cộng đồng có thể xem xét và đề nghị những người có năng lực hoặc đã có những kỹ năng cần thiết để tham gia vào phần 3 vì có thể họ sẽ tham gia vào dự án REDD sau này Sẽ là rất tốt cho cộng đồng nếu những thành viên này có thể giải thích lại những vấn đề mang tính kỹ thuật một cách dễ hiểu cho các thành viên khác trong cộng đồng

Chúng tôi khuyên bạn nên có một nhóm nòng cốt sẽ tham gia tất cả các khóa đào tạo và trong đó một số là lãnh đạo cộng đồng Điều này nhằm đảm bảo sự tham gia của cộng đồng vào REDD+ được duy trì liên tục

Trong khi lựa chọn người tham gia nhóm đào tạo nên chú ý đến bình đẳng giới và có đại diện thanh niên Điều này không chỉ giải quyết vấn đề quyền của từng nhóm người mà còn góp phần cho sự phát triển bền vững trong thời gian dài bằng cách khuyến khích nhiều hơn sự tham gia của mọi người.

Nhóm nghiên cứu đào tạo sẽ xem xét việc có để người ngoài cộng đồng tham gia vào tập huấn REDD+ hay không

Làm thế nào để đánh giá nhu cầu đào tạo (TNA)?

Như với bất kỳ hoạt động quan trọng nào, việc nghiên cứu được coi như là một phần của hoạt động chuẩn bị và càng nghiên cứu kỹ lưỡng thì cơ hội thành công của tập huấn càng cao Trong đào tạo, nghiên cứu như vậy được gọi là đánh giá nhu cầu đào tạo Đánh giá nhu cầu đào tạo giúp đội ngũ đào tạo tìm ra khoảng cách giữa những gì mà cộng đồng nên biết về REDD+ và những gì

họ đã biết Việc đào tạo nhằm mục đích để xóa đi khoảng cách này hay ít nhất là xóa đi một phần quan trọng của nó

đánh giá nhu cầu đào tạo là gì?

Đánh giá nhu cầu đào tạo là một phương pháp tìm hiểu những kiến thức, kỹ năng và thái độ của một người tham gia đào tạo cần phải học để có thể thực hiện hoàn thành nhiệm vụ/trách nhiệm và thay đổi hành vi Liên quan đến REDD +, nhiệm vụ hoặc trách nhiệm mà chúng tôi hy vọng các thành viên cộng đồng thực hiện là đưa ra lựa chọn hợp lý về việc tham gia hay không tham gia vào một dự án REDD +

đồ họa 1 Khung đánh giá nhu cầu TNA

14

Tại sao đánh giá nhu cầu đào tạo lại cần thiết?

Đánh giá nhu cầu đào tạo cung cấp thông tin để bảo đảm chương trình đào tạo và các hợp phần

cụ thể được thiết kế thích hợp với những người tham gia Bảng dưới đây chỉ ra các thông tin đánh giá nhu cầu đào tạo cần thu thập khi sử dụng phương pháp thu thập thông tin từ các thành viên cộng đồng, đặc biệt là từ những người có khả năng tham gia tập huấn

Bảng 1 Thông tin thu thập từ TNA

Thông tin cá nhân của người trả lời Nhóm thông tin chi tiết

Thông tin cơ bản cần có trong mọi chương trình

• Trình độ học vấn.

• Dân tộc.

• Tín ngưỡng.

• Ngôn ngữ/tiếng nói.

Thông tin cá nhân của người trả lời: phần bổ sung

tùy thuộc vào mục tiêu tập huấn • Nghề nghiệp hoặc sinh kế.• Tiếng dân tộc.

• Vai trò xã hội hoặc vị trí thế trong cộng đồng.

• Vai trò chính trị tại cộng đồng.

• Những hiểu biết về chủ đề tập huấn trước đây và hiện tại? (hoặc người tham gia biết tới chủ đề tập huấn từ đâu).

Ý kiến của người tham gia về chủ đề chính

của buổi tập huấn • Chú ý rằng “Không có ý kiến gì” cũng là một câu trả lời

Những thông tin này hữu ích cho đội ngũ giảng viên để:

• Thiết kế chương trình tập huấn phù hợp hơn cho những thành viên tham gia với mục đích

Các công cụ được sử dụng để đánh giá nhu cầu đào tạo?

TNA cho tập huấn REDD nên được chia làm 2 nhóm, cộng đồng và cá nhân Đối với cộng đồng, những kiến thức hiện có của lớp tập huấn (như là các văn bản hoặc kinh nghiệm đang có) được coi là khá đầy đủ

Để thu thập thông tin từ các cá nhân, cách thức thông thường là xây dựng các biểu mẫu đơn giản

và gửi tới mỗi thành viên tiềm năng, hoặc các thành viên cộng đồng đã được lựa chọn Hoặc mỗi thành viên của nhóm tập huấn sẽ phỏng vấn một học viên và điền vào mẫu, công việc này được tiến hành khi học viên không biết đọc và biết viết Tham khảo mẫu TNA tại phụ lục…

Khi thiết kế mẫu TNA, ghi nhớ các điều sau:

• Khi thích hợp, có thể điền câu trả lời vào ô trống hoặc bảng có sẵn

• Sử dụng ngôn ngữ hội thoại đơn giản khi cần tường thuật

• Cố gắng thiết kế mẫu TNA gọn trong 1 trang giấy, hoặc nhiều nhất là trên hai mặt của một

tờ giấy

• Đưa ra giải thích ngắn gọn về mục đích của TNA’s ở đầu mẫu bảng hỏi và thêm vào chữ

“CÁM ƠN” ở cuối mẫu

• Ghi rõ thời gian nhóm tập huấn muốn thu lại mẫu TNA

Khi lên lịch tập huấn, bảo đảm đủ thời gian cho các học viên nhận được bảng hỏi, trả lời bảng hỏi

và gửi lại bảng hỏi cho nhóm tập huấn viên Cũng cần xem xét thời gian đủ cho nhóm tập huấn viên thu thập thông tin từ bảng hỏi để hoàn thiện chương trình tập huấn

Cũng có những khi không đủ thời gian cho việc phát, thu thập và phân tích bảng hỏi trước thời gian tập huấn Trong trường hợp này, có thể dưa ra một vài hoạt động đơn giản và vui nhộn tại phần đầu buổi tập huấn, ví dụ các học viên tự giới thiệu về bản thân, từ đó cũng có thể có được những thông tin cần thiết ban đầu Đây cũng là phương pháp có ích khi khả năng đọc viết của các học viên còn yếu khó có thể trả lời các bảng hỏi TNA.Tham khảo thêm ở phụ chương 2 về các hoạt động này và cách thức tiến hành hoạt đông.Tuy nhiên, hi vọng bạn không quá lạm dụng phương pháp này

Những chuẩn bị cần thiết khác cho khóa tập huấn?

Giáo viên tập huấn phải chuẩn bị kỹ càng cho mỗi buổi tập huấn Cuốn cẩm nang tập huấn này chỉ cung cấp đầu vào cho mỗi buổi tập huấn cũng như tài liệu tham khảo thêm Do vậy, trước mỗi buổi tập huấn, giáo viên cần đọc kỹ các phần trong cẩm nang Bạn cũng có thể hướng dẫn học viên chuẩn bị các bài học bằng việc đọc trước các phần tương ứng trong cuốn cẩm nang của học viên.Ma trận tập huấn phải chứa các thông tin từ danh mục tham khảo với số thứ tự cụ thể của trang sách tương ứng để học viên dễ tìm thấy.Tham khảo các nguồn tài liệu tham khảo khác nếu bạn muốn hiểu biết thêm.Một việc rất quan trọng ở đây là bạn phải nắm chắc chủ đề tập huấn.Chuẩn bị các phương pháp và tài liệu cần thiết.Ma trận tập huấn sẽ cung cấp các ví dụ về phương pháp tập huấn, nhưng bạn nên điều chỉnh các phương pháp cho phù hợp với các học viên cũng như chính bản thân bạn.Cần chắc chắn rằng bạn sẽ sử dụng các phương pháp khác nhau và các phương pháp này càng tương tác nhiều càng tốt

Mục tiêu đào tạo

Một điều rất quan trọng đó là các cán bộ trong nhóm tập huấn viên phải hiểu rõ những lý do của khóa tập huấn Các tập huấn viên cần phải phải biết chính xác họ mong đợi những gì, đó là các học viên có thể LÀM (chứ không phải chỉ là BIẾT HOẶC HIỂU) sau X giờ hoặc ngày tập huấn

Ví dụ, trong buổi tập huấn giới thiệu về REDD+, mục tiêu đào tạo có thể là:”Sau 2 giờ đào tạo, học viên có thể CHỈ RA hoặc GIẢI THÍCH (chứ không chỉ là biết hoặc hiểu) sự khác biệt giữa REDD và REDD+ “ Họ có thể chỉ ra hoặc giải thích sự khác biệt này là một chỉ số cụ thể và giúp phân biệt giữa học viên biết và hiểu vấn đề với học viên đã giải thích được vấn đề - đây là chỉ số không thể đo lường

Trong cẩm nang này, chúng tôi đã xây dựng các mục tiêu tổng thể và cụ thể đối với mỗi hợp phần, cùng với đó là một ma trận mục tiêu và các đề xuất để làm rõ cách thức đạt được mục tiêu, ví dụ cách thức tổ chức và tiến hành các khoá đào tạo tương ứng

Thời gian và địa điểm

Thời gian và địa điểm tập huấn ảnh hưởng đến số lượng và thành phần học viên, cũng như các hoạt động khác.Các yếu tố như thời tiết, sản xuất và các sinh hoạt cộng đồng nên được xem xét khi quyết định thời gian tập huấn.Địa điểm tập huấn nên là nơi đi lại dễ dàng, là trung tâm chính trị xã hội nếu có thể

Bố trí phòng học

Một phần của chuẩn bị là việc sắp xếp phòng học.Sắp xếp ghế và bảng phù hợp để tạo một bầu

16

không khí làm việc tốt Nếu có thể, tránh sắp xếp theo như một lớp học thông thường Sắp xếp phòng học tùy thuộc vào số lượng người, kích thước của căn phòng

Tài liệu và thiết bị

Tốt nhất là sử dụng các phương pháp tập huấn đơn giản, như vậy cần ít tài liệu và thiết bị tập huấn, thậm chí không cần gì Bảng dưới đây liệt kê và mô tả các tài liệu và thiết bị thông thường bạn có thể cần cho các hợp phần đào tạo trong cẩm nang này

Bảng 2 Tài liệu và vật dụng cho tập huấn cộng đồng

Tài liệu/Thiết bị ứng biến/đề xuất khác

Danh sách tham dự Đặt tiêu đề của các hoạt động trên mỗi trang để tránh

Dấu và mực dấu

Bảng trắng Đính kèm một dải vải giữa hai đầu.Giấy viết và vật dụng hỗ trợ trực

quan có thể được gắn lên dải vải bằng cách sử dụng đinh ghim, đinh bấm, kẹp hoặc đoạn chỉ tơ.Nối 2 đầu bằng một sợi dây Vật dụng hỗ trợ trực quan có thể được treo lên dây này

Phấn hoặc bút viết bảng trắng

Băng dính có thể tái sử dụng

Vở và bút cho học viên Chỉ cung cấp những vật dụng này khi đa số học viên có thể đọc và

viết tốt và khi cần phải ghi lại thông tin.Trong các hoạt động nâng cao nhận thức, nếu bạn muốn học viên ghi nhớ một số thông tin cần thiết thì có một phương tiện hiệu quả hơn đó là những tờ rơi ngắn gọn có chứa các thông tin đó.

Giấy màu Giấy mầu 16-20 rẻ hơn và có thể thay thế các loại giấy nghệ thuật hay

các loại giấy tương tự khác

Lá, đá, gậy, vỏ hoặc hạt giống Có thể sử dụng những vật dụng này để đếm số lượng trong hoạt động

ra quyết định, hoặc hỗ trợ học tập một phần nào đó Cần chắc chắn rằng những vật dụng này không có một ý nghĩa văn hóa nào Ngoài

ra, hãy chắc chắn rằng việc thu thập và sử dụng các tài liệu này không ảnh hưởng đến môi trường.

Vật dụng học tập trực quan Hãy chắc chắn rằng người ngồi xa nhất và khó nhìn xa, ví dụ như

người già, cũng có thể nhìn thấy những vật dụng học tập trực quan này Về vật dụng hỗ trợ trực quan, thông thường phải cao ít nhất 8 cm

và chỉ sử dụng màu đen hoặc xanh.

Giấy trắng Dùng cho các bài tập tập huấn, hoặc để học viên viết ý kiến của mình.

Tài liệu/Thiết bị ứng biến/đề xuất khác

Máy tính xách tay, giấy và bút cho

người ghi biên bản Việc ghi chép lại quá trình tập huấn sẽ cung cấp tài liệu cho cộng đồng, cũng như sẽ dùng để tham khảo nâng cao chất lượng các khóa

đào tạo sau này Chương trình tập huấn được thiết kế càng chi tiết thì việc ghi biên bản càng đơn giản và được thực hiện bằng cách ghi vào

lề của bản chương trình tập huấn (trong trường hợp này bản in của giáo trình tập huấn phải có lề rộng) Điều này đặc biệt hữu ích khi là hầu hết các thành viên của lớp đào tạo có thể đọc viết tốt.

Camera (tùy chọn) Để ghi lại các hình ảnh của lớp tập huấn Giải thích cho những người

tham gia tập huấn về việc những hình ảnh hoặc video sẽ được sử dụng trong tương lai như thế nào.

Dự thảo các bản thỏa thuận hoặc xây

dựng các giải pháp (tùy chọn) Nếu mục tiêu của tập huấn là đạt đến một thỏa thuận hoặc giải pháp, tốt hơn hết nên chuẩn bị một dự thảo Dự thảo này có thể được sửa đổi

nhiều và cần giải thích rõ ràng cho học viên là họ không bắt buộc phải chấp nhận bản dự thảo này Cũng có khi các học viên xem xét bản dự thảo và sau đó không sử dụng nó nữa.

Máy chiếu LCD hoặc TV (tùy chọn) Nếu địa điểm tập huấn có điện, hoặc có thể mang theo nguồn điện di

động, việc chiếu video có thể mang lại hiệu quả cao hơn khi trình bày một vài chủ đề.

Thông thường, khi tập huấn hoặc thuyết trình tại cộng đồng không khuyến khích việc dùng màn hình LCD hoặc PowerPoint bởi vì nó không thúc đẩy sự tham gia của học viên, mà chỉ có thể trình bày hình ảnh tại duy nhất một thời điểm Hơn nữa, phương pháp này cung cấp thông tin với một tốc độ nhanh hơn so với khả năng mà những người tham gia có thể tiếp nhận.Nhưng khi thời gian tập huấn ngắn hoặc khi người tham gia có một trình độ học vấn cao hoặc cả hai, thì phương pháp này có thể sử dụng nhưng phải lưu ý đến các phương pháp giảng dạy (xem bên dưới).

Ngân sách

Nguồn ngân sách để thực hiện các khóa tập huấn sẽ quyết định khóa học đó có thể thực hiện tới đâu, ví dụ liên quan đến số lượng người tham gia và thời gian đào tạo Tuy nhiên, khi có mong muốn/nhu cầu cao của nhóm tập huấn viên và các lãnh đạo cộng đồng thì chương trình tập huấn vẫn có thể được tiến hành với một nguồn ngân sách eo hẹp

Các bữa ăn cho người tham gia cũng là một phần chi phí cần tính tới và trong nhiều khóa đào tạo cộng đồng nó có thể là chi phí lớn nhất Trong trường hợp thuận tiện có thể nhờ cộng đồng cung cấp một số loại thực phẩm, ví dụ các loại trái cây và lương thực – đây là một cách làm cho cộng đồng cảm thấy họ là người làm chủ của chương trình tập huấn.Tuy nhiên, phương pháp này không được khuyến khích tại cộng đồng thường xuyên thiếu lương thực Ngoài ra, nên chuẩn bị thức ăn nhiều hơn số người tham gia và số lượng nhóm tập huấn viên vì thường có nhiều người đến tham gia hơn là số người dự kiến chính thức

Cách thức khiến các buổi tập huấn trở nên thú vị và hiệu quả: Một số gợi ý về phương pháp đào tạo

Chương trình tập huấn với đầy đủ tất cả các hợp phần trong đó có cả hoạt động đi thực địa từ1 đến 2 ngày sẽ cần thời gian từ 5 - 7 ngày Tuy nhiên, bạn có thể quyết định chỉ tập trung vào một

số các hợp phần, hoặc xây dựng chương trình tập huấn theo nhiều giai đoạn Bảng dưới đây cung cấp cho bạn một cái nhìn tổng quan về khoảng thời gian cho mỗi hợp phần và các buổi tập huấn

18

NHẬN THứC Về REDD+ DựA VàO CộNG đồNG: TỔNG qUAN Về CẩM NANG TẬP

HUấN

Hợp phần Buổi học Thời gian yêu cầu

PHẦN I: TRƯỚC KHI BẮT ĐẦU: MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN

Hợp phần 1: Một số khái

niệm và cơ sở lý luận cơ bản: Buổi 1: Sự tham gia và sự trao quyền 45 phút

Buổi 2: REDD+ dựa vào cộng đồng là gì? 30 phút Buổi 3: Một vài cơ sở lý luận quan trọng về REDD+ 30 phút PHẦN II: THỰC TIỄN REDD+ DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG: NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN

Buổi 5: So sánh các phương án thay thế của việc sử dụng

Buổi 6: REDD+: so sánh chi phí và lợi ích 2 giờ

Hợp phần 3: Dự án REDD+:

Buổi 2: Dự án REDD+: Các bước tiến hành 1 đến 1.5 giờ PHẦN 3: THỰC TIỄN REDD+ DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG: MỘT VÀI KỸ NĂNG HỮU ÍCH

Hợp phần 4: Hiểu biết của

bạn về cácbon: Đo lường và

giám sát carbon dựa vào cộng

đồng.

Buổi 1: Tại sao phải giám sát cácbon dựa vào cộng đồng? 2 giờ Buổi 2: Phương pháp đo lường và giám sát carbon 1 đến 2 ngày

Hợp phần 5: Kỹ năng quản lý

rừng dựa vào cộng đồng Buổi 1: Quản lý rừng dựa vào cộng đồng và công nghệ phát triển rừng 2 giờ

Buổi 2: Trồng rừng và làm giàu tài nguyên rừng 2 giờ PHẦN IV: CHÚNG TA CÓ MUỐN THAM GIA REDD+ HAY KHÔNG? CÁC BƯỚC ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ SẴN SÀNG CHO REDD+

Hợp phần 6: Chúng ta có

muốn tham gia REDD+ hay

không? Các bước đánh giá

mức độ sẵn sàng cho REDD+

Buổi 1: Tìm hiểu các dự án REDD+ do các tổ chức ngoài

Buổi 2: Đánh giá mức độ sẵn sàng cho dự án REDD+ 2 giờ

Trước khi tập huấn, bạn nên phân phát tài liệu tham khảo cho các học viên, trong đó có tất cả các thông tin chuyên đề giống như trong cuốn cẩm nang này.Trong quá trình tập huấn, khi bắt đầu một chủ đề mới bạn có thể giới thiệu các phần tương ứng trong tập sách tham khảo.

Đĩa CD-ROM trong hướng dẫn này chứa rất nhiều tài liệu tham khảo về các phương pháp thúc đẩy, các phương pháp này sẽ giúp bạn lập kế hoạch và tiến hành tập.Ở đây, chúng tôi chỉ cung cấp cho bạn một bản tóm tắt ngắn gọn về một vài nguyên tắc quan trọng cần cho việc đào tạo.Chúng được trích từ chương trình đào tạo Bonner 101, 202 và 203 http://bonnemetwork.pbwork.com/Bonner (www chenetwork.org/files_pdf/01_Creative_Facilitation.pdf) Bạn có thể tìm bản PDF của các hướng dẫn sử dụng đào tạo trong đĩa CD-ROM kèm theo

Sử dụng các phương pháp giảng dạy khác nhau

Mỗi người có một phương pháp học khác nhau, do đó để các học viên có thể tiếp thu tốt, chúng ta phải sử dụng các phương pháp tập huấn khác nhau Nghiên cứu về tỷ lệ ghi nhớ (tức là số lượng thông tin được ghi nhớ) của các phương pháp đào tạo khác nhau đã cho các kết quả như sau:

5% thuyết trình10% Đọc

Nếu người điều hành chỉ đứng ở phía trước lớp và giảng bài, người tham gia sẽ nhanh chán và

có thể sẽ dừng lắng nghe chỉ sau 10 đến 15 phút.Đây không phải là một phương pháp hiệu quả để chia sẻ thông tin và kiến thức.Hãy thử thay thế bằng cách áp dụng các hoạt động linh hoạt và sống động trong các buổi hội thảo.Các hoạt động này có thể được sử dụng để giới thiệu các khái niệm quan trọng, và/hoặc là một đoạn dẫn vào các bài tập hội thảo

Sử dụng trò chơi, phương pháp phá băng và các hoạt động sống động (“Hoạt động sống động” là phương pháp đơn giản giúp khôi phục sự quan tâm và nhiệt tình).Đây là những phương pháp rất quan trọng cho việc tạo ra một bầu không khí học tập tốt cũng như tạo sự tập trung cho học viên Khi học viên khá mệt mỏi, đặc biệt là sau một bài giảng dài, hoặc là sau khi ăn trưa, khi thức ăn cần năng lượng để tiêu hóa Sử dụng trò chơi, phương pháp phá băng hoặc các hoạt động sống động như là một phần của quá trình học tập và cũng là phương pháp sử dụng thời gian hiệu quả.Trong phụ lục 2, chúng tôi đã biên soạn một mô tả ngắn gọn về một vài bài tập và trò chơi có thể hữu ích cho việc tập huấn của bạn

Có một số thiết bị và kỹ thuật giảng dạy và kỹ thuật mà bạn có thể sử dụng, chẳng hạn như:

• Làm việc nhóm nhỏ

• Thuyết trình tương tác

• Những người tham gia trình bày

• Thảo luận trên lớp

• Phương pháp động não

• Bài tập thực hành

• Viết văn bản

20

• Ví dụ.

• Chương trình làm việc

• Kiểm tra

• Biểu đồ

quản lý thời gian

Bắt đầu đúng giờ và tuân theo thời gian biểu, ví dụ nghỉ giải lao, ăn trưa, kết thúc buổi học Nếu bạn cần tiết kiệm thời gian, nên cắt phần giữa của chương trình, không nên cắt đoạn đầu hay phần kết thúc Bạn cũng có thể tiết kiệm thời gian bằng cách đơn giản hóa nhiệm vụ, ví dụ loại bỏ một

số bước trong các hoạt động, giảm thời gian thảo luận trong các nhóm nhỏ hoặc giảm thời gian báo cáo của các nhóm lớn hơn Nếu bạn thay đổi kế hoạch hoạt động và tiến độ, cần thiết thảo luận vấn đề này với những người tham gia

Vai trò của tập huấn viên trong các cuộc thảo luận

Là một tập huấn viên, bạn cung cấp các kỹ năng và kiến thức cụ thể cho học viên Thách thức ở đây là làm thế nào để truyền đạt theo một chiến lược định sẵn và tôn trọng học viên

• Tóm tắt các vấn đề đã thảo luận để chắc chắn rằng tất cả mọi người hiểu và tiếp tục các thảo luận đi theo hướng bạn muốn Nếu có những bất đồng, cần thiết phải rút ra kết luận

• Diễn giải lại các ý kiến của người tham gia để kiểm tra xem bạn có hiểu đúng không, đồng thời củng cố lại những ý kiến đó

• Hỏi những câu hỏi bắt buộc phải có câu trả lời diễn giải, ví dụ: câu hỏi mở

• Không tự trả lời tất cả câu hỏi Hãy để người tham gia trả lời các câu hỏi của nhau

• Hỏi người tham gia xem họ có đồng ý với ý kiến của những người tham gia khác hay không?

• Hãy chắc chắn rằng những người tham gia nói nhiều hơn bạn

Những việc một tập huấn viên nên tránh

• Đưa ra giải pháp cho cả nhóm.Công việc của tập huấn viên là làm rõ các vấn đề, thảo luận tập trung, đưa ra quan điểm của mọi người, đưa ra sự khác biệt, từ đó tìm kiếm các thỏa thuận cơ bản.Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là họ áp đặt một giải pháp cho cả nhóm

• Coi nhẹ những ý tưởng của người dân

• Cho rằng ý kiến cá nhân là đúng

• Áp đặt nhóm

• Lặp đi lặp lại ừm, à

• Đọc từ giáo trình

• Kể những câu chuyên không phù hợp hoặc gây khó chịu

• Bịa ra một câu trả lời nào đó – bạn không bao giờ biết có những ai trong phòng

• Để cho ai đó gây áp lực lên người khác trong nhóm

• Đứng trên lập trường của 1 nhóm

• Nói quá nhiều về kinh nghiệm cuộc sống bản thân

• Giả định về ai đó dựa vào bề ngoài của con người

Những việc tập huấn viên nên làm

• Nắm chắc các tài liệu trước khi tiến hành tập huấn

• Tự tin: mạch lạc, nhiệt tình và giữ nhịp thở đều

• Sử dụng sự hài hước, những câu chuyện và các ví dụ trực tiếp liên quan đến công việc của học viên vào bài giảng

• Chọn một hoạt động thích hợp với tình huống và nên biết nhiều trò vui để tạo không khí vui vẻ và phá vỡ không khí trầm lắng

• Chuẩn bị nhiều giáo cụ trực quan hấp dẫn như các tờ rơi và những tờ giấy Ao

• Xác định vật tư cần thiết, yêu cầu bố trí phòng học và bố trí ghế ngồi

• Suy nghĩ trước các bài tập và hình dung về các vấn đề có thể xảy ra cũng như những vấn

đề khó lường - một trong những phần việc chiếm nhiều thời gian nhất

• Giải thích rõ ràng các hoạt động sẽ diễn ra và chuẩn bị cho các câu hỏi

• Quan sát sự tham gia của cá nhân và mức độ tham gia trong các bài tập

• Quan tâm tới những cá nhân không thích thú với bài học, thậm chí không tham gia

• Theo dõi bài tập cần có thảo luận

• Quá trình trao đổi sẽ bộc lộ những suy nghĩ và cảm xúc mà chưa bao giờ được thể hiện trước đây

• Sẵn sàng nói chuyện/phỏng vấn những người tham gia trong thời gian nghỉ và trước khi/sau khi tập huấn

• Đánh giá nhu cầu của nhóm, đặc biệt là vào cuối ngày để xem những gì bạn có thể thay đổi cho ngày hôm sau

• Đánh giá buổi tập huấn và ghi lại các lưu ý cho các khóa tập huấn sau này

Và bây giờ bạn có thể bắt đầu với cuốn cẩm nang tập huấn này…

Cẩm nang tập huấn này không thể cung cấp cho bạn tất cả các thông tin về REDD + dựa vào cộng đồng Nhưng chúng tôi hy vọng rằng chúng tôi đã cung cấp đủ kiến thức để bạn có thể bắt đầu và có một chương trình tập huấn thành công về REDD+ cũng như các chủ đề liên quan Sự hiểu biết về REDD và REDD + trước khi những người bên ngoài thực hiện dự án REDD tại địa bàn của mình là rất quan trọng đối với cộng đồng dân tộc bản địa

Với mục đích đào tạo rõ ràng, khi người tham gia đã được lựa chọn và công tác chuẩn bị hậu cần

đã được sắp xếp hợp lý thì có nghĩa là bạn đã sẵn sàng để đảm nhận một nhiệm vụ và một cuộc phiêu lưu với cộng đồng của bạn - tập huấn cho họ về REDD+ Chúng tôi chúc cho bạn và cả cộng đồng gặt hái những thành công tốt đẹp

22

PHẦN I

TRƯỚC KHI BẮT ĐẦU: NHỮNG KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN

Ghi chép của tập huấn viên

HợP PHẦN I NHỮNG KHÁI NIỆM Và Cơ Sở Lý LUẬN Cơ BẢN

Hợp phần này chuẩn bị nền tảng cho những nội dung chính của cuốn cẩm nang Từ khi thỏa thuận

REDD của công ước khung của Liên Hợp quốc về biến đổi khí hậu nhấn mạnh “sự tham gia đầy

đủ và hiệu quả của các bên liên quan “, trong đó có các cộng đồng người dân bản địa, chúng tôi

nhận thấy cần phải đề cập đến ý nghĩa của sự tham gia và cần phải so sánh nó với một khái niệm

phản ánh chặt chẽ hơn những nguyện vọng của người dân bản địa trong cuộc tranh luận về vấn

đề trao quyền của quá trình REDD Tiếp theo là một định nghĩa và mô tả ngắn gọn về khái niệm

“REDD + dựa vào cộng đồng”

Cuối cùng, chúng tôi muốn bạn chú ý tới một vài cơ sở lý luận cơ bản về REDD+ mà chúng tôi tin

rằng việc ghi nhớ chúng thực sự là quan trọng trước khi bạn xem xét đến việc tham gia vào hoạt

động REDD+ Những cơ sở lý luận này quan trọng vì nó sẽ tránh cho những quan niệm hoặc kỳ

vọng sai lầm, do đó chúng tôi muốn nhấn mạnh chúng ngay từ đầu.Những lý luận này sẽ được đề

cập kỹ hơn trong phần sau của cuốn cẩm nang này

Mục tiêu

Giúp các nhà lãnh đạo bản địa và các thành viên cộng đồng có được một sự hiểu biết tốt hơn về

các vấn đề cơ bản của REDD + dựa vào cộng đồng trong phạm vi quyền được tham gia và trao

quyền

Mục tiêu cụ thể

Sau khi hoàn thành hợp phần này bạn sẽ có thể:

• Giải thích các quyền được tham gia và trao quyền của người dân bản địa

• Xác định và mô tả những điều cơ bản của REDD+ dựa vào cộng đồng

• Nhấn mạnh và giải thích một số cơ sở lý luận quan trọng về REDD+

BUỔI 1: Sự THAM GIA Và TRAO qUyềN

Ma trận tập huấn hợp phần 1, Buổi 1: Sự tham gia và trao quyền

Dự kiến thời gian: 45 phút

Mục tiêu:

Vào cuối buổi học, các học viên có thể:

• Giải thích các quyền được tham gia và được trao quyền của người dân bản địa.

Chủ đề và các câu hỏi chính Phương pháp Tài liệu, dụng cụ

Tại sao quyền được tham gia và

được trao quyền quan trọng đối

với người dân tộc?

Có hai cách để tiến hành buổi tập huấn này: Cách

1 (ít hiệu quả hơn so với cách 2) là tạo điều kiện cho thảo luận toàn thể về câu hỏi này: Bạn cảm thấy như thế nào nếu người ngoài cộng đồng có quyền ra quyết định ảnh hưởng tới cộng đồng bạn đang sinh sống mà không cần tham khảo ý kiến bạn? Hoặc: có những tác động gì nếu những người ngoài cộng động đưa ra những quyết định

có ảnh hưởng đến cộng đồng của bạn mà không cần tham khảo ý kiến bạn? Chúng tôi giả định rằng các học viên sẽ nghĩ tiêu cực về điều này

Sau đó tổng hợp các ý kiến thảo luận và hướng tới một sự đồng thuận rằng các học viên, như người dân bản địa có quyền tham gia và trao quyền.

Một phương pháp tương tác nhiều hơn là tiến hành bài tập học tập cấu trúc ngay từ đầu (SLE)

ví dụ như “ Xây một ngôi nhà” hoặc một trò chơi tiếp sức dưới phù hợp về mặt văn hóa “ Samson- Delilah-Lion” ( Xem phụ lục 2) Kết thúc buổi học bằng việc tổng hợp kết quả của các hoạt động về

sự tham gia và trao quyền.

2 cách này không cần tài liệu

Nếu mong muốn hoặc nếu có thời gian, có thể kết thúc buổi học bằng một bài thuyết trình ngắn về những điều luật quốc gia (nếu có) và luật quốc tế thúc đẩy quyền tham gia và được trao quyền của người dân bản địa.

Chuẩn bị powerpoint hoặc bài thuyết trình với một tờ giấy Ao

Sự chuẩn bị này có thể được chuẩn hóa để sử dụng như tài liệu tham khảo trong các buổi học sau này.

Tham gia là quyền cơ bản của người dân Nói chung, thuật ngữ “tham gia” đề cập đến một trong hai hành vi: hoặc cùng làm một việc gì đó Đã có rất nhiều buổi tọa đàm về thúc đẩy quyền tham gia trong những năm qua và ngày nay tham gia được hiểu là cách thức mọi người (cộng đồng) có ảnh hưởng và có vai trò kiểm soát trong quá trình phát triển, đặc biệt là vai trò ra quyết định và

sử dụng nguồn lực

Có nhiều lý do khác nhau để thúc đẩy cộng đồng tham gia: để giảm chi phí (cộng đồng được yêu cầu đóng góp hàng hoá, tiền, công sức lao động), để thực hiện dự án hiệu quả và đầy đủ hơn, để tăng cường năng lực của các cộng đồng hoặc để trao quyền cho cộng đồng, điều này nghĩa là để giúp họ gia tăng kiểm soát đối với các nguồn lực và đưa ra những quyết định quan trọng có ảnh hưởng đến cuộc sống của họ

Nguyên nhân sự tham gia đầy đủ và hiệu quả của các cộng đồng bản địa được đề cập trong các thỏa thuận REDD của “Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu” đó là: các nhà lãnh đạo dân tộc bản địa không ngừng vận động chính sách đối với các Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu vì họ quan ngại rằng REDD sẽ được thực hiện mà không đề cập

gì tới người dân bản địa ngay từ khi lập kế hoạch, thiết kế và thực hiện dự án Người ta lo lắng

ON PARTICIPATION AND EMPOWERMENT

rằng quyết định sẽ được đưa ra và nguồn lực được phân bổ mà không có sự tham gia tích cực của người dân bản địa.

Tuy nhiên, còn nhiều lý do khác thúc đẩy sự tham gia của các dân tộc bản địa vào REDD+ Có nhiều bằng chứngtừkhắp nơi trên thế giới cho thấy rằng các cộng đồng, đặc biệt là cộng đồng bản địa, đã bảo vệ rừng rất hiệu quả Một báo cáo gần đây tại Mesoamerica (FundacisonPRISMA

- Grupo CABAL 2011) đã cho thấy rằng, nhìn chung, rừng trong lãnh thổ của các dân tộc bản địa được bảo vệ tốt hơn và có khả năng tái tạo cao hơn Thêm vào đó, một nghiên cứu toàn cầu (Ashwini Chhatre và ArunAgrawal 2009) cũng chỉ ra rằng tại những vùng có diện tích rừng lớn, khả năng lưu trữ carbon cao và lợi ích về sinh kế tốt hơn Nhiều nghiên cứu khác có thể được trích dẫn ở đây, chứng minh rằng hoạt động bảo tồn dựa vào cộng đồng là rất hiệu quả hoặc ngược lại việc bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học đã thất bại khi các cộng đồng địa phương không tham gia, thậm chí chống lại những hoạt động này

Khi đề cập tới sự tham gia của các cộng đồng bản địa trong REDD+, cần phải nhận thức rằng ta đang đề cập tới sự tham gia ở các cấp độ khác nhau

Các chiến lược và kế hoạch REDD+ được các quốc gia xây dựng ở cấp nhà nước nhưng các dự

án REDD+ đang hoặc sẽ được thực hiện tại địa bàn có ảnh hưởng trực tiếp và liên quan tới người dân sống trong hoặc gần những khu rừng bảo tồn Cho đến nay, chúng tôi cũng chỉ có một vài dự

án thí điểm REDD+ được tài trợ bởi các nhà tài trợhoặc thông qua thị trường carbon tự nguyện Cách thức tiến hành REDD+ trong tương lai vẫn còn đang được thảo luận Một trong những câu hỏi mở là làm thế nào dự án sẽ được tài trợ thông qua quỹ hoặc một thị trường carbon hoặc cả hai, hoặc thông qua các cách thức khác? Một câu hỏi khác làREDD+ sẽ được thực hiện ở quy mô nào

Dự án sẽ ở cấp quốc gia (một chương trình REDD+ cấp quốc gia lớn) hoặc cấp tiểu quốc gia (dự

án riêng được điều hành bởi các đơn vị như tổ chức phi chính phủ, chính quyền địa phương, các công ty, vv), hoặc kết hợp cả hai?

Dù phương pháp tiếp cận cuối cùng được lựa chọn là gì thì chính phủ các quốc gia chắc chắn vẫn đóng một vai trò quan trọng trong dự án

Ngay cả trong phương pháp tiếp cận được gọi là “phương pháp tiếp cận lồng ghép” - cách tiếp cận

mà trong đó dự án REDD+ cấp địa phương làm việc trực tiếp với đối tác quốc tế thì nó vẫn phải chịu sự điều tiết của các chính sách quốc gia quy định cho REDD+, bao gồm các quy tắc và luật

lệ mà bất kỳ dự án cấp địa phương nào cũng phải tuân theo

Vì vậy, mọi người có thể tham gia vào REDD+ ở tất cả các cấp: cấp nhà nước nơi chính sách

và pháp luật quốc gia hoặc các chương trình REDD+ sẽ được thiết kế và quyết định, hay cấp địa phương nơi chương trình và dự án được tiến hành

Thực tế, người dân bản địa tham gia ở cấp quốc gia thông qua các nhà lãnh đạo của họ, những người đã hoặc đang tham gia vào các cuộc thảo luận về REDD+, họ cũng là những người ủng hộ quyền và lợi ích của người dân bản địa Chúng tôi sẽ không thảo luận thêm về điều này ở đây.Nhiều vấn đề liên quan tới hoạt động vận động chính sách này sẽ được đề cập trong hợp phần 1

và sẽ có một hợp phần riêng về công tác tuyên truyền và vận động chính sách

Ở cấp địa phương, cộng đồng sẽ được trực tiếp tham gia vào REDD+ và đây là chủ đề chính của cuốn cẩm nang tập huấn này

Như đã đề cập trước đây, sự tham gia có nghĩa là cùng làm/ có phần trong một cái gì đó Đây là một khái niệm khá mơ hồ và trong thực tế chúng ta có một phạm vi rất rộng về các cách thức khác nhau để mọi người có thể “ tham gia”

Trong trường hợp xấu nhất, “tham gia” chỉ đơn thuần là thông báo cho các cộng đồng, có nghĩa

là cộng đồng chỉ đơn giản được thông báo những gì xảy ra, các quyết định đã được thực hiện và cộng đồng không thể tác động gì thêm Nhưng cũng có trường hợp, trong đó cộng đồng có tiếng nói trong việc xây dựng kế hoạch thực hiện, mọi người có thể nắm bắt toàn bộ thông tin cần thiết

để đưa ra ý kiến, có đủ thời gian và được tự do thảo luận với nhau, từ đó tự đưa ra quyết định riêng Đây là những trường hợp mà các nguyên tắc của FPIC đã được áp dụng

28 PART I ▶ MODULE 1 ▶ SESSION 1

ON PARTICIPATION AND EMPOWERMENT

Khi sự tham gia của người dân bản địa được thực hiện theo các nguyên tắc của FPIC, chúng ta

có thể nói rằng đó là sự trao quyền thực sự Các điều kiện tiên quyết được thực hiện, theo đó các cộng đồng có quyền tự do, tự nguyện và từ đó đưa ra cam kết tham gia đầy đủ vào các hoạt động hay là dự án Một dự án REDD+ dựa trên quan hệ đối tác thực sự với các cộng đồng bản địa có thể được gọi là dự án REDD+ dựa vào cộng đồng

Để tham gia thực sự hiệu quả trong một dự án REDD+, tức là có thể tham gia vào một dự án REDD+ dựa vào cộng đồng, bạn sẽ phải nắm bắt được một số kiến thức cơ bản và một số kỹ năng mới Điều này phụ thuộc vào một số yếu tố, ví dụ như cộng đồng có thể tự thực hiện dự án REDD+ hay cần sự giúp đỡ từ bên ngoài Trong số những yếu tố này có (i) luật pháp và chính sách quốc gia về REDD+, cho dù dự án được tài trợ thông qua các thị trường carbon hoặc thông qua một quỹ hoặc bởi các nhà tài trợ song phương, (ii) quy mô của dự án, (iii) tất cả những người tham gia ,

và (iv) năng lực hiện có của cộng đồng Chúng tôi sẽ quay trở lai câu hỏi này trong phần IV của cẩm nang này

Đầu tiên, chúng tôi sẽ cho các bạn biết chúng tôi có ý kiến gì khi nói về REDD+ dựa vào cộng đồng

Các nguồn và tài liệu tham khảo

Ashwini Chhatre và Arun Agrawal 2009 Thương mại và sự phối hợp giữa lưu trữ carbon và sinh

kế gắn với rừng.www.pnas.org_cgi_doi_10.1073_pnas.0905308106

Fundación PRISMA - Grupo CABAL 2011 Thiết kế một chương trình REDD + có lợi cho cộng đồng miền núi tại Trung Mỹ

BUỔI 2: REDD+ DựA VàO CộNG đồNG Là Gì?

Ma trận tập huấn hợp phần 1, Buổi 2: REDD+ dựa vào cộng đồng là gì?

Thời gian dự kiến: 30 phút

Mục tiêu:

Vào cuối buổi học, các học viên sẽ có thể:

• Xác định và mô tả những điều cơ bản của REDD + dựa vào cộng đồng.

Chủ đề và các câu hỏi chính Phương pháp Tài liệu

REDD+ dựa vào cộng đồng là gì? Hỏi học viên họ hiểu mỗi từ trong REDD+ như thế

nào và chúng có nghĩa là gì trong cộng đồng Sau

đó yêu cầu họ ghép các nghĩa này với nhau Tổng hợp các nghĩa về “REDD+ dựa vào cộng đồng” mà mọi người vừa chia sẻ.

Viết các chữ ở trong REDD+ lên tấm card lớn (những tấm card này có thể được tái sử dụng trong các phiên họp sau đây), các chữ

có thể có kèm theo hình minh họa.

Hầu hết các dự án REDD+ đang được tiến hành đã được các cơ quan chính phủ, các nhà tài trợ song phương hoặc các tổ chức phi chính phủ quốc tế và địa phương khởi xướng và thực hiện Chúng thường bao quát một diện tích rừng khá lớn, sử dụng công nghệ tinh vi hiện đại (như sử dụng các hình ảnh vệ tinh và hệ thống thông tin địa lý toàn cầu) và được lãnh đạo và kiểm soát bởi các chuyên gia có học vấn và trình độ cao

Dự án hợp tác REDD với cộng đồng OddarMeanchey.

Dự án hợp tác REDD với cộng đồng OddarMeanchey được tiến hành ở Oddar Meanchey, phía Tây Bắc Cam-pu-chia Dự án bao gồm 58 thôn bản với 13 Ban quản lý rừng cộng đồng (CFMC) đang quản lý và bảo vệ 67.783 ha rừng Dự án được Tổ chức phi chính phủ Cộng đồng lâm nghiệp quốc tế (CFI) khởi xướng nhưng sau đó nhiều cơ quan, tổ chức khác cũng tham gia vào

Hộp: Các đối tác tham gia trong dự án hợp tác REDD với cộng đồng Oddar

Meanchey ở Campuchia

Cộng đồng Lâm nghiệp quốc tế (CFI) Xác định dự án – xây dựng chiến lược

REDD – xây dựng đội ngũ điều phối viên

Cơ quan quản lý rừng Bán carbon - Cơ quan đại diện cho

Chính phủ Hoàng gia Cam-pu-chia,

Terra Global Capital Đơn vị đo carbon – môi giới và tư vấn

kĩ thuật

Nhóm công tác kỹ thuật về rừng và Môi

trường / DANIDA Cơ quan tài trợ cho thiết kế và giám sát dự án

30 PART I ▶ MODULE 1 ▶ SESSION 2

WHAT IS COMMUNITY-BASED REDD+?

Hộp: Các đối tác tham gia trong dự án hợp tác REDD với cộng đồng Oddar Meanchey ở Campuchia

Sáng kiến khí hậu Clinton Cơ quan hỗ trợ việc cấp giấy chứng

nhận cho dự án Hiệp hội Phát triển của trẻ em CFMC chịu trách nhiệm các hoạt động

đào tạo và quản lý dự án vùng Các Nhà sư của Chùa Samraong Thực hiện bảo tồn khu rừng Sorng

Rokavorn, 18.600 ha

13 Ban Quản lý rừng cộng đồng (CFMCs)

từ tỉnh Oddar Meanchey Các tổ chức địa phương thực hiện việc tuần tra rừng, lên kế hoạch phục hồi

rừng

Nguồn tài liệu: Poffenberger et.al 2010

Các dự án REDD+ rất phức tạp và đòi hỏi nhiều kiến thức, kỹ năng và nguồn tài chính Đối với cộng đồng bản địa, thách thức lớn là phải xây dựng được những phương pháp và hình thức hợp tác cho phép các dự án REDD+ nằm trong sự kiểm soát của cộng đồng Để nhấn mạnh vai trò kiểm soát của cộng đồng cũng như trao quyền trong các dự án REDD+, chúng tôi đã lựa chọn tên gọi

“REDD+ dựa vào cộng đồng” như là một cách tiếp cận dự án

Trước hết, cần phải lên kế hoạch, thiết kế và thực hiện các hoạt động REDD+ dựa vào cộng đồng (CB REDD+) tuân thủ theo các biện pháp bảo vệ đã được đề cập trong các thỏa thuận UNFCC về REDD+, cũng như các quy định của Tuyên ngôn của Liên hợp quốc về quyền của người dân tộc bản địa (UNDRIP) Tuỳ thuộc vào bối cảnh của mỗi quốc gia hoặc địa phương, những quyền và mối quan tâm và lợi ích hợp pháp khác sẽ được xem xét tới

Như vậy, các dự án REDD + dựa vào cộng đồng nên:

• Thực hiện FPIC đối với các cộng đồng tham gia nếu các dự án không do họ tự thực hiện

• Giải quyết các yêu cầu của người dân để bảo đảm quyền của cộng đồng đối với đất và tài nguyên ở những nơi cần thiết

• Bảo đảm rằng các cộng đồng có quyền quản trị rừng của cộng đồng hoặc ít nhất là tham gia đầy đủ và hiệu quả trong việc ra quyết định về quản lý và bảo tồn rừng của họ

• Xây dựng, thúc đẩy và áp dụng tri thức bản địa trên thực tế

• Tôn trọng quyền của các cộng đồng đối với sinh kế và hệ thống quản lý tài nguyên thiên nhiên truyền thống

• Bảo đảm việc bảo tồn rừng tự nhiên và đa dạng sinh học

• Bảo đảm chia sẻ công bằng lợi ích từ REDD+ trong cộng đồng

• Bảo đảm sự tham gia đầy đủ và tích cực của phụ nữ trong tất cả các hoạt động

đồ thị 22 Vị trí của REDD+: REDD+ được xem như là một phần của quản lý rừng dựa vào

cộng đồng nằm trong hệ thống quản lý tài nguyên thiên nhiên của cộng đồng và là một phần của

hệ thống văn hóa xã hội mà người dân tộc bản địa là thành phần quan trọng

REDD+ dựa vào cộng đồng

Ngoài ra còn những lợi ích gì?

Kể từ khi đạt được thỏa thuận tại UNFCCC COP 16, Cancun thì ít nhất REDD+ cũng đã được chấp nhận một cách rộng rãi Phạm vi của REDD không chỉ bó hẹp ở mối liên hệ với carbon REDD+ cũng cung cấp các lợi ích khác như bảo tồn đa dạng sinh học và nó cũng đã quan tâm phát triển sinh kế bền vững cho các dân tộc bản địa và các cộng đồng địa phương (như đã đề cập trong chú thích tại Phụ lục 1, khoản 2 của thỏa thuận)

Tuy nhiên, trong REDD+ dựa vào cộng đồng người ta coi trọng những “lợi ích gia tăng” của dự án hơn là carbon Vì vậy, chúng ta có thể nói rằng những ưu tiên đã được đảo ngược.Thứ nhất là đề cập tới các quyền và cuộc sống tốt hơn của các cộng đồng bản địa, bảo tồn rừng và đa dạng sinh học Thứ hai là chống lại việc thải khí carbon và tăng cường khả năng hấp thụ carbon của rừng Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là carbon không liên quan, nếu không chúng tôi đã không đề cập đến nó như là REDD+ dựa vào cộng đồng

Nói về “đảo ngược ưu tiên” là để nhấn mạnh rằng trong REDD+ dựa vào cộng đồng thì quyền và lợi ích của các cộng đồng bản địa là cơ bản, không thể có một khung hành động nào của REDD

có thể thương lượng về vấn đề này Mặc dù giảm phát thải carbon và tăng cường hấp thụ carbon

là một mối quan tâm chính, nhưng mục đích của REDD+ dựa vào cộng đồng vẫn nhằm đạt được kết quả “đôi bên cùng có lợi”, tức là một tình huống mà trong đó tất cả các bên đều “chiến thắng”

và do đó tất cả được hưởng lợi: các cộng đồng, đa dạng sinh học và khí hậu

Nguồn và tài liệu tham khảo

Poffenberger, M., S De Gryze, L Durschinger 2011 Designing Collaborative REDD Projects A Case Study from Oddar Meanchey Province, Cambodia Community Forestry International http://www.communityforestryinternational.org/publications/research_reports/index.html

Văn hóa của các dân tộc

quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng

quản lý rừng dựa vào cộng đồng

BUỔI 3: NHỮNG Cơ Sở Lý LUẬN qUAN TRọNG Về REDD+

Ma trận tập huấn hợp phần 1, Buổi 3: Một số cơ sở lý luận quan trọng về REDD +

Thời gian dự kiến: 30 phút

Mục tiêu:

Kết thúc buổi học, các học viên sẽ có thể:

• Nhấn mạnh và giải thích một số cơ sở lý luận quan trọng về REDD+.

Chủ đề và chủ đề và câu hỏi chính Phương pháp Tài liệu

Những cơ sở lý luận quan trọng

về REDD+ cần ghi nhớ? Đây là một bài học trong đó việc trình chiếu PowerPoint đơn giản, nhịp độ chậm

với hình ảnh động có thể rất hữu ích.

Hoặc ở những địa điểm không có điện, tập huấn viên có thể sử dụng các bức họa trong các buổi thảo luận.

Các phương pháp đề cập ở trên là dành cho một bài giảng “tường thuật” Đối với một bài giảng “Giải thích”, nên có các hoạt động bổ sung để kiểm tra xem học viên có thể giải thích hay không Các hoạt động có thể áp dụng như: đóng vai, ném bóng (học viên nào bắt phải quả bóng sẽ phải giải thích một vấn đề).

Chuẩn bị một bài thuyết trình PowerPoint đơn giản, nhịp độ chậm, cài đặt máy tính, máy chiếu LCD và màn hình (hoặc bảng trắng).

Trường hợp địa điểm không

có điện, chuẩn bị các tờ tranh minh họa.

Chuẩn bị kỹ lưỡng một bài thuyết trình PowerPoint, hoặc các bảng minh họa, bởi vì những tài liệu này có thể được xem xét và sử dụng lại trong các buổi học kế tiếp.

Nếu bạn đang xem xét để tham gia vào REDD+, có một số cơ sở lý luận rất quan trọng bạn cần ghi nhớ Đây là những lí luận rất cơ bản nhưng quan trọng nên chúng tôi muốn nhấn mạnh trước khi tiếp tục bài tập huấn.Vui lòng xem xét lại hoặc bắt đầu suy nghĩ về chúng nếu bạn chưa biết Chúng tôi sẽ thảo luận chi tiết hơn về các lý luận này trong các phần tiếp theo

REDD+ là nói về những thay đổi, nhưng đôi khi không

Hãy nhớ rằng các ý tưởng cơ bản đằng sau REDD+ là để bù đắp cho một sự thay đổi trong hành

vi và đôi khi cũng không cần phải thay đổi nếu là những hành vi tốt Theo REDD+ thì tiền sẽ được trả cho việc:

• Thay đổi cách sử dụng đất và rừng nhằm giảm nạn phá rừng và hiện tượng suy thoái rừng.

• Thay đổi trong sử dụng đất và rừng, dẫn đến tăng trưởng và phát triển của rừng (các thảm

thực vật)

• Tiếp tục (không thay đổi) những cách sử dụng đất rừng và bảo tồn rừng đã có phù hợp

với việc duy trì và tăng cường khả năng hấp thụ carbon nhằm giảm thiểu lượng carbon tại những khu rừng này

Cho dù dự án REDD+ mà chúng ta đang xem xét là do người ngoài cộng đồng hoặc là chính cộng đồng tự thực hiện thì người dân phải nhận thức được rằng một khi họ đã tham gia vào dự án thì

đó là nguyện vọng của chính họ và họ sẽ:

• Không được làm một số việc nào đó mà từ trước đến nay họ vẫn làm Kể từ khi bắt

đầu các cuộc thảo luận về REDD, điều này đã là một trong những mối quan tâm chính của người dân bản địa Nhiều người dân vẫn lo sợ rằng REDD+ sẽ áp đặt các qui định hạn chế quá trình tạo sinh kế, sử dụng đất và rừng truyền thống của họ và điều quan trọng mà người dân bản địa tiếp tục vận động chính sách nhằm bảo đảm rằng các quyền của họ được tôn trọng trong tất cả các hoạt động của REDD Tuy nhiên, ngay cả trong một số dự án REDD+

có tôn trọng các quyền của người dân tộc thì chắc chắn vẫn sẽ hạn chế một số hoạt động (ví

dụ khai thác củi thương mại, khai thác gỗ không bền vững, chuyển đổi đất rừng thành đất

SOME IMPORTANT FACTS ABOUT REDD+

nông nghiệp, vv).

• Tham gia vào các hoạt động mới hoặc không quen thuộc nhưng cần thiết và bắt buộc của

dự án REDD như đo lường và giám sát carbon, lập báo cáo, vv

Trong phần thứ ba của hợp phần này, chúng tôi sẽ cung cấp một cái nhìn cận cảnh về một dự án REDD+ sẽ như thế nào trên thực tế, các thành phần, ý nghĩa của nó đối với cộng đồng, cũng như những yêu cầu từ người dân bản địa, đặc biệt là các kỹ năng mới cần thiết

quy mô nhỏ là phù hợp nhưng

Cho dù đó là một quỹ, nhà tài trợ hoặc người mua carbon (một công ty hoặc một thương gia carbon), tất cả những người sẵn sàng trả tiền cho REDD+ đều quan tâm đến các dự án lớn có khả năng lưu trữ một lượng carbon đáng kể Các thương nhân carbon và nhà đầu tư đang tìm kiếm các

dự án cung cấp ít nhất là 10,000-20,000 tCO2/năm Vì vậy, họ không có xu hướng thỏa thuận với một cộng đồng đơn lẻ với vỏn vẹn một vài chục hoặc vài trăm ha đất và rừng Họ muốn có một lượng lớn cácbon và do đó muốn thoả thuận vớicộng đồng có diện tích rừng rộng lớn Vì vậy trừ khi bạn là một cộng đồng lớn với một diện tích rừng đáng kể, nếu không bạn có thể phải xem xét đến việc kết hợp với các cộng đồng khác trong khu vực của bạn, hoặc tham gia vào một chương trình lớn do các tổ chức khác khởi xướng

Tại một số nơi trên thế giới, người dân bản địa đã đạt được sự công nhận về mặt pháp lý các quyền của họ trên lãnh thổ họ sinh sống, ví dụ ở nhiều nước châu Mỹ Latinh, nơi người dân bản địa có quyền sở hữu chung hàng triệu hecta đất và rừng Ở châu Á, Philippines cũng là quốc gia mà các quyền đối với vùng lãnh thổ bản địa cũng đã được công nhận Tại đây, hơn một thập kỷ qua chính phủ đã cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu hợp pháp của người dân bản địa đối với hơn 4 triệu ha đất đai do tổ tiên của mình để lại Vì một trong các điều kiện tiên quyết đã được công nhận cho REDD+ và đặc biệt là REDD+ dựa vào cộng đồng - đó là quyền được sở hữu đất và rừng nên các dân tộc bản địa ở các nước này đang có nhiều điều kiện thuận lợi hơn so với các anh em của họ

ở các nước khác

Do ở những nước này lãnh thổ của các dân tộc bản địa khá lớn, lên tới hơn 100.000 ha và diện tích rừng lên tới vài nghìn ha nên các dân tộc bản địa ở đây có thể tự tiến hành dự án REDD+ độc lập Những người/cộng đồng có diện tích lãnh thổ/rừng nhỏ có thể tham gia vào một dự án REDD+ cùng với những cộng đồng khác Điều này hiện đang được thực hiện trong một dự án REDD ở tỉnh Oddar Meanchay ở phía Tây Bắc Cam-pu-chia với một số cộng đồng không phải người bản địa Dự án quy tụ 13 nhóm lâm nghiệp cộng đồng (CF), bao gồm 58 thôn, bảo vệ 67.783

ha rừng Trong 30 năm, họ mong đợi có thể thu hồi 7,1 triệu tấn CO2, hoặc 233.333 tấn CO2 mỗi năm (Poffenberger, M., S De Gryze, L Durschinger 2011, p.ii)

Chi phí - không có bữa ăn trưa nào miễn phí

Dự án REDD+ phải mang lại lợi ích cho cộng đồng bản địa và địa phương, nhưng trước khi tham gia vào bất kỳ dự án nào, các cộng đồng phải biết rằng họ phải ứng trước những chi phí liên quan

Có những khoản chi phí đáng kể để chuẩn bị một dự án REDD+ và còn cần nhiều hơn nữa để thực hiện dự án Không chỉ những khoản chi phí trực tiếp như mua thiết bị mà còn có cả những chi phí gián tiếp khi các cộng đồng để dành đất cho REDD và không được tiếp tục các cách sử dụng đất như trước đây để tạo sinh kế của mình Chúng được gọi là chi phí cơ hội và chúng ta sẽ bàn chi tiết hơn về vấn đề này trong phần sau

yêu cầu kỹ thuật - chúng ta có thể tự làm hay không?

Dự án REDD + cũng đòi hỏi những kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện dự án Cộng đồng

có thể học hỏi những kỹ năng và kiến thức này nhưng nó sẽ mất thời gian và tốn kém chi phí, do

đó bạn có thể cần một quan hệ đối tác với những người khác, ví dụ như các tổ chức phi chính phủ, những người có thể cung cấp những hỗ trợ cần thiết

yêu cầu tuân theo tiêu chuẩn – xác minh của bên ngoài

Nếu một dự án REDD+ nhằm mục đích tự gây quỹ thông qua việc bán tín chỉ carbon trên thị trường tự nguyện, nó sẽ phải tuân theo các tiêu chuẩn quốc tế đã được qui định, nếu không các tín chỉ carbon sẽ không được đăng kí và công nhận và sẽ không thể bán được Điều này một lần nữa cần đến chi phí phát sinh.Có một số tiêu chuẩn được công nhận, một số trong đó sẽ được thảo luận trong hợp phần 3 Bây giờ một khi thỏa thuận về REDD+ đã đạt được tại Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu, thì chắc chắn rằng Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu sẽ xây dựng các tiêu chuẩn toàn cầu về REDD+ Điều này rất có thể sẽ xảy ra tại Hội nghị lần thứ 17 của các bên (COP) ở Nam Phi vào tháng 12 năm 2011

Khuôn khổ quốc gia – yêu cầu phối hợp với nhà nước

Nhiều chính phủ trên toàn thế giới hiện nay đang xây dựng các chính sách và luật pháp quốc gia

về biến đổi khí hậu và đó cũng là các chính sách và luật pháp liên quan tới REDD+ Vì vậy, bất

cứ dự án REDD nào mà bạn muốn bắt đầu hoặc quyết định tham gia đều phải tuân theo những nguyên tắc và quy định do luật pháp và chính sách của quốc gia bạn đang sống đặt ra Vì vậy, điều quan trọng là bạn phải nghiên cứu cẩn thận các quy định của pháp luật, chính sách trước khi bạn tham gia vào bất kỳ hoạt động REDD+ nào

Nguồn và tài liệu tham khảo

Poffenberger, M., S De Gryze, L Durschinger 2011 Designing Collaborative REDD Projects A Case Study from Oddar Meanchey Province, Cambodia Community Forestry International http://www.communityforestryinternational.org/publications/research_reports/index.html

Ghi chép của tập huấn viên

SOME IMPORTANT FACTS ABOUT REDD+

PHẦN II

THỰC TIỄN REDD+ DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG:

MỘT SỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN

PHẦN II THựC TIỄN REDD+ DựA VàO CộNG đồNG: CÁC KIếN THứC Cơ BẢN

Để biết được liệu có thể bắt đầu hoặc tham gia vào một dự án REDD+ hay không thì điều đầu tiên cần xem xét đến là các cộng đồng bản địa cần phải được trang bị những kiến thức cần thiết để thực hiện đánh giá cộng đồng Một phần của cuốn cẩm nang này nhằm mục đích cung cấp một số kiến thức cơ bản mà có thể có ích cho việc đánh giá đó

Phần này bao gồm hai hợp phần: hợp phần đầu tiên tập trung vào những vấn đề về bảo tồn rừng theo REDD+ được gọi là “cùng có lợi”: đa dạng sinh học và sinh kế Phần này cho chúng ta một cái nhìn tổng quan về tầm quan trọng của rừng đối với đa dạng sinh học và sinh kế của người dân bản địa, tiếp theo là một cuộc thảo luận về ảnh hưởng của các hình thức sử dụng đất khác nhau trong rừng nhiệt đới tới đa dạng sinh học và rừng đã cung cấp những sinh kế gì cho các cộng đồng bản địa Sau đó, chi phí và lợi ích của REDD+ cũng sẽ được xem xét và so sánh với các hình thức

sử dụng đất khác.Chương kết luận nêu tầm quan trọng của việc quy hoạch sử dụng đất tại cộng đồng và giải thích ngắn gọn làm thế nào để thực hiện kế hoạch đó

Hợp phần thứ hai giới thiệu và giải thích cách thức tiến hành dự án REDD+ và những kiến thức và

kỹ năng cần thiết cho các bước khác nhau trong REDD+.Chúng tôi hy vọng những kiến thức và kỹ năng này sẽ giúp đánh giá đầy đủ về những hàm ý của việc tham gia vào dự án REDD+ bao gồm

cả sự cần thiết phải xây dựng năng lực cụ thể hơn và tìm kiếm sự hỗ trợ từ bên ngoài

HợP PHẦN 2 REDD+ HAy đÚNG HơN Là CÁI Gì KHÁC?

SO SÁNH CÁC PHƯơNG ÁN

Làm việc với REDD+ có nghĩa là bạn quyết định dành một phần đất của cộng đồng để bảo tồn

rừng hoặc tái sinh rừng Có thể bạn đã bảo tồn rừng trong một thời gian dài, đó là một việc làm

tốt với nhiều lí do Tuy nhiên, theo REDD+ thì bảo vệ rừng là một chuyện hoàn toàn khác bởi vì

mối quan tâm chính của nó là carbon và tất cả các lợi ích khác từ việc bảo vệ rừng chỉ là những

lợi ích phụ thêm

Trong khi việc bảo vệ rừng mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng, đa dạng sinh học và những

người khác thì lợi ích của REDD+ lại chỉ là tài chính: cộng đồng của bạn sẽ được trả công cho

việc thực hiện các hoạt động REDD+ Nhưng làm như vậy cũng có nghĩa là phải cần đến chi phí

và bạn cũng nên xem xét cẩn thận các chi phí này và so sánh chúng với những lợi ích mà bạn có

thể mong đợi từ REDD+

Trong hợp phần này, chúng tôi sẽ cố gắng cung cấp cho bạn một cái nhìn tổng quan về những gì

chúng tôi nghĩ rằng bạn nên xem xét trước khi quyết định có tham gia vào REDD+ hay không

Điều này bao gồm việc đánh giá các phương án thay thế khác nhau đối với việc sử dụng đất và

rừng mà bạn đang có Mỗi lựa chọn có những lợi thế và bất lợi nhất định liên quan tới thu nhập

và an ninh sinh kế cũng như bảo tồn môi trường và đa dạng sinh học

An ninh sinh kế cho cộng đồng và bảo tồn đa dạng sinh học chính là bảo đảm nguyên tắc “đôi

bên cùng có lợi”, điều mà REDD+ hướng tới cũng như ưu tiên hàng đầu Vì vậy, khi so sánh các

hình thức sử dụng đất và rừng thay thế, kể cả REDD+, chúng ta sẽ phải chú ý kỹ tới hai khía cạnh

này Chúng tôi sẽ bắt đầu phần hai của cuốn cẩm nang này với một cái nhìn tổng quan ngắn gọn

về những giá trị quan trọng của rừng đối với các cộng đồng bản địa

Mục tiêu

Để giúp các nhà lãnh đạo người dân tộc và các thành viên cộng đồng đánh giá các chi phí và lợi

ích của REDD+ và so sánh chúng với các hình thức sử dụng đất và rừng

Các mục tiêu cụ thể

Sau khi hoàn thành hợp phần này bạn sẽ có thể:

• Giải thích một số giá trị quan trọng của rừng

• Giải thích các giá trị của đa dạng sinh học rừng cụ thể

◊ Xác định đa dạng sinh học

◊ Mô tả sự đa dạng sinh học tại cộng đồng của bạn và các loài đang bị đe dọa và lý do

◊ Giải thích tác động của con người đến đa dạng sinh học

◊ Giải thích lý do tại sao đa dạng sinh học quan trọng đối với người dân bản địa

◊ Mô tả các loài thực vật và động vật khác nhau trên lãnh thổ của cộng đồng hữu ích đối

với người dân như thế nào

• Giải thích tầm quan trọng của rừng đối với đời sống của người dân bản địa, cụ thể

◊ Sự khác biệt giữa gỗ và lâm sản ngoài gỗ và cách sử dụng của họ

◊ Làm thế nào để việc khai thác gỗ tại cộng đồng có thể tạo thu nhập một cách bền vững

◊ Du lịch sinh thái là gì và tại sao nó khác biệt với du lịch thông thường

◊ Hiểu được khái niệm của PES đủ để thảo luận và quyết định liệu đó có phải là một lựa chọn mà họ muốn tạo ra thu nhập từ rừng hay không.

• Giải thích làm thế nào để chọn được cách sử dụng đất tốt nhất dựa vào kết quả so sánh

lựa chọn phương án thay thế, cụ thể

◊ Giải thích tác động của các hình thức sử dụng đất khác nhau trong các khu rừng nhiệt đới, bao nhiêu người có thể kiếm sống trong một khu vực nhất định

◊ Giải thích tác động của các hình thức sử dụng đất khác nhau trong các khu rừng nhiệt đới tới đa dạng sinh học

◊ Giải thích tác động của các hình thức sử dụng đất khác nhau trong các khu rừng nhiệt đới tới vòng tuần hoàn cácbon, liên quan tới hàm lượng carbon được lưu trữ và được thải ra

• So sánh những ưu và nhược điểm của REDD + và các hình thức sử dụng đất.

• Giải thích các chi phí của REDD+ và làm thế nào để phân biệt giữa chi phí thực hiện trực tiếp, chi phí cơ hội và chi phí giao dịch

• Giải thích cách thức thanh toán thu nhập từ REDD+ và lý do tại sao rất khó nhận biết được những nguồn thu có thể có từ REDD+

• Giải thích làm thế nào để so sánh các hình thức sử dụng đất khác nhau về mặt chi phí cơ hội và đồng lợi ích

• Giải thích tầm quan trọng của việc đánh giá đồng lợi ích

• Giải thích quy hoạch sử dụng đất là gì, cụ thể

◊ Giải thích lý do tại sao quy hoạch sử dụng đất lại quan trọng

◊ Giải thích quy hoạch sử dụng đất bao gồm những gì và việc quy hoạch này được thực hiện như thế nào

◊ Giải thích những điều cần thiết để biến REDD+ trở thành một phần trong chiến lược sử dụng đất của cộng đồng

FOREST USE AND BIODIVERSITY

BàI 1: Sử DỤNG RừNG Và đA DạNG SINH HọC

Ma trận hợp phần đào tạo 2, Buổi 1: Sử dụng rừng và đa dạng sinh học

Thời gian dự kiến: 2.5 giờ

Mục tiêu:

Vào cuối buổi, các học viên sẽ có thể:

• Xác định đa dạng sinh học.

• Mô tả sự đa dạng sinh học của cộng đồng và những loài đang bị đe dọa và lý do.

• Giải thích tác động của con người tới đa dạng sinh học

Chủ đề và câu hỏi chính Phương pháp Tài liệu

đa dạng sinh học trong cộng

đồng hoặc vùng lãnh thổ của tôi

là gì?

Có hai cách để bắt đầu buổi tập huấn này:

Một cách tiếp cận ít tương tác chính là để tiến hành một cuộc thảo luận toàn thể bằng việc hỏi các học viên về

• Các loại rừng và thảm thực vật khác được tìm thấy trong lãnh thổ của họ

(đồng cỏ, đầm lầy, ao hồ, vv.) - Vẽ chúng lên bảng.

• Loài được tìm thấy ở đó, viết tên chúng theo cách gọi của họ lên thẻ nhỏ rồi gắn chúng lên bảng đã vẽ

Sau đó yêu cầu họ chỉ ra những loài đang trở nên quý hiếm và các loài đã tuyệt chủng và lý do tại sao Đánh dấu các loài quý hiếm hoặc đã tuyệt chủng với các màu sắc hoặc biểu tượng (trước khi tập huấn kiểm tra sự phù hợp văn hóa của các màu sắc và biểu tượng được sử dụng).

Một cách tiếp cận tương tác nhiều hơn là tiến hành làm việc theo nhóm Hình thành các nhóm theo giới tính, tuổi tác, vị thế trong cộng đồng (ví dụ các nhà lãnh đạo, thành viên) hoặc kết hợp tất cả những yếu tố này Yêu cầu mỗi nhóm thảo luận về những câu hỏi giống như ở cách tiếp cận ít tương tác nêu trên, sau đó trình bày kết quả của các cuộc thảo luận dưới hình thức tranh minh họa Sau khi tất cả các nhóm đã trình bày tranh vẽ của họ, so sánh và đối chiếu kết quả từ các nhóm khác nhau.

Tổng hợp hoạt động bằng cách giải thích rằng sự phong phú của hệ thực vật và động vật được tìm thấy trên đất đai được gọi là đa dạng sinh học.

Bảng, các văn bản phù hợp và các dụng

cụ vẽ với các màu sắc khác, thẻ kim loại, băng dán hoặc băng keo có thể tái sử dụng

Bìa cứng hoặc các giấy để tạo tấm áp phích (khoảng kích thước A3), văn bản và các dụng cụ vẽ, băng dán hoặc băng dính

có thể tái sử dụng.

Tác động của con người tới đa

dạng sinh học là gì? Rút ra từ kết quả của câu hỏi cuối cùng trong các hoạt động trên, chọn ra các câu trả lời liên quan

đến sự can thiệp của con người.

Kết thúc buổi học bằng cách lặp lại định nghĩa của

đa dạng sinh học và sau đó tóm tắt cách thức con người tác động tới đa dạng sinh học

Kết quả của các hoạt động trên

a đa dạng sinh học là gì?

Đa dạng sinh học là sự muôn màu muôn vẻ của sự sống trên Trái đất: hệ động thực vật và vi sinh vật khác nhau, hệ gen và các hệ sinh thái Không ai biết có bao nhiêu loài sống trên hành tinh của chúng ta Ước lượng của các nhà sinh học bao gồm một phạm vi rộng rãi, hầu hết các loài là vi sinh vật, côn trùng và các sinh vật nhỏ khác, nhưng hầu hết các ước tính đều tính thiếu từ 5 triệu

40 PART II▶ MODULE 2 ▶ SESSION 1

FOREST USE AND BIODIVERSITY

đến 30 triệu loài Chỉ khoảng 1,75 triệu loài đã được mô tả và có tên chính thức, có nghĩa là hầu hết các loài tồn tại trên hành tinh của chúng ta vẫn chưa được biết tới

Mỗi hệ sinh thái có một cộng đồng các loài riêng biệt của mình và có những hệ sinh thái có nhiều loài khác nhau hơn những hệ sinh thái khác Những hệ sinh thái này được gọi là có sự đa dạng sinh học cao hơn những hệ sinh thái khác

Rừng ở vùng nhiệt đới có đa dạng sinh học cao nhất trong tất cả các các hệ sinh thái Rừng nhiệt đới từng bao phủ 14% bề mặt đất của trái đất, nhưng hiện nay chúng chỉ chiếm 6% Tuy nhiên, người ta ước tính vẫn còn khoảng một nửa số loài của thế giới thực vật, động vật và côn trùng được tìm thấy trong các rừng nhiệt đới

Những con số đáng kinh ngạc

• Tại Borneo, trong 10 ha diện tích rừng nhiệt đới có hơn 700 loài thực vật và con số này bằng số lượng các loài cây được tìm thấy trên toàn khu vực rộng hàng triệu ha ở phía Bắc Châu Mỹ (Mỹ và Canada)

• Toàn Châu Âu có khoảng 320 loài bướm trong khi ở các khu rừng nhiệt đới Peru của Vườn quốc gia Manu đã xác định được 1300 loài

• Tại Peru, người ta đã tìm thấy 43 loài kiến khác nhau chỉ trên một cây rừng nhiệt đới, con số này bằng số loài kiến được tìm thấy trên toàn nước Anh

Đa dạng sinh học thường được sử dụng như một thước đo sức khỏe của hệ thống sinh học Một khu rừng tự nhiên khỏe mạnh sẽ có số lượng loài cao hơn – tức là đa dạng sinh học cao hơn - so với một khu rừng bị suy thoái

Người dân bản địa thường sống ở những khu vực có hệ sinh thái phong phú, đặc biệt là người dân sống ở các khu rừng nhiệt đới Ở Mỹ Latinh, lưu vực sông Congo ở châu Phi và một số nước ở vùng châu Á nhiệt đới, có một sự tương ứng rõ ràng giữa các khu rừng nhiệt đới và sự hiện diện của các dân tộc bản địa

Bảng 3: đa dạng sinh học thực vật trong các khu rừng nhiệt đới và các hình thức sử dụng đất rừng

Số lượng các loài thực vật trên diện tích 200m2

Đất nông nghiệp bỏ hoang trong

-Các nhà khoa học thuộc chương trình thay thê canh tác nương rẫy (ASB) (www.asb.cgiar.org/) xác định số lượng các loài cây

trồng cho mỗi lô tiêu chuẩn 40x50m Nguồn: Ngân hàng thế giới 2011, T 8-13