sự đổi mới loại hình phát thanh của một số đài cấp tỉnh ở phía nam (từ năm 1986 đến 2010)

14 Chương 2: Thực tiển đổi mới của loại hình báo chí phát thanh trong gần 25 năm qua của một số Đài ở phía Nam.... Đề tài: “Sự đổi mới loại hình phát thanh của một số đài cấp tỉnh ở phía

TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHÁT THANH - TRUYỀN HÌNH II

 

Báo cáo tổng hợp

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường năm học 2011-2012

SỰ ĐỔI MỚI LOẠI HÌNH PHÁT THANH

CỦA MỘT SỐ ĐÀI CẤP TỈNH Ở PHÍA NAM

(TỪ NĂM 1986 ĐẾN 2010)

Chủ nhiệm đề tài: Phan Thị Kim Loan

Đơn vị: Khoa Báo chí

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 6 năm 2012

| 2

MỤC LỤC MỤC LỤC 2

PHẦN MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 5

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 6

4 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 7

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Bố cục 8

PHẦN NỘI DUNG 10

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về sự đổi mới loại hình phát thanh 10

1.1 Một số khái niệm mới trong phát thanh 10

1.2 Tính cấp thiết phải đổi mới 14

Chương 2: Thực tiển đổi mới của loại hình báo chí phát thanh trong gần 25 năm qua của một số Đài ở phía Nam 19

2.1 Sự đổi mới về nguồn nhân lực trong lĩnh vực phát thanh 19

2.2 Sự đổi mới về công nghệ phát thanh 26

2.3 Sự đổi mới về nội dung và kết cấu chương trình phát thanh 36

2.4 Sự đổi mới quy trình sản xuất chương trình 64

Chương 3: Một số nhận định về xu hướng phát triển của phát thanh 96

hiện đại 96

3.1 Xây dựng hệ thống phát thanh có tính mở 96

3.2 Phát thanh đa phương tiện 98

3.3 Tăng tính đời thường, tính tương tác trong phát thanh 101

PHẦN KẾT LUẬN 105

PHỤ LỤC 107

| 3

Phát biểu của Đồng chí Lê Thanh Hải, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TPHCM tại Lễ kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập Đài Phát thanh Giải phóng… 107 Chúng tôi, thế hệ trẻ VOH 111 Dẫn chương trình ………117

Ghi nhận lại chặng đường hơn 25 năm đổi mới ấy là một điều cần thiết Cần thiết không chỉ cho những người làm phát thanh, những nhà nghiên cứu mà hơn hết là cho những người làm công tác giảng dạy, học tập tại Trường Cao đẳng Phát thanh – Truyền hình II

Từ nhận thức trên, tôi chọn nghiên cứu “Sự đổi mới loại hình phát thanh của một số đài cấp tỉnh ở phía Nam (Từ năm 1986 đến 2010)” nhằm khẳng định những thành tựu của phát thanh một cách khái quát nhất mà trước đến nay chưa

có một công trình nghiên cứu nào cả về cơ sở lý luận và thực tiễn

Mặc khác, năm học 2010 – 2011, tôi đã thực hiện nghiên cứu đề tài “Biên soạn tài liệu lịch sử báo viết Việt Nam từ khởi thủy đến năm 2000” Với tư cách

là giảng viên phụ trách giảng dạy học phần Lịch sử báo chí, tôi thấy rằng mình cần có trách nhiệm tiếp tục nâng cao nhận thức và đẩy mạnh hơn nữa chất lượng giảng dạy trong thời gian tới Năm học 2011 – 2012, tôi mạnh dạn chọn nghiên cứu đề tài: “Sự đổi mới loại hình phát thanh của một số đài cấp tỉnh ở phía Nam (Từ năm 1986 đến 2010)” Một mặt, nội dung của đề tài nhằm bổ sung nguồn tư liệu về lịch sử loại hình báo phát thanh cho học phần Lịch sử báo chí Mặt khác, tôi muốn tạo bước khởi đầu định hướng cho công việc viết giáo trình trong thời gian tới theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo

| 5

Về tên gọi của đề tài, tôi chọn “sự đổi mới”, thay cho “sự phát triển” Khái niệm đổi mới là cải cách cái lỗi thời thay vào đó, thừa kế cái tốt cũ và thêm cái mới hợp với thời đại mới Đổi mới không bao giờ là đủ cả, nó kéo dài theo chiều dài của lịch sử Hay nói cách khác đổi mới là làm cho tốt hơn trên nền những gì đang có

Trong bức tranh chung về một nền báo chí phát triển, phát thanh Việt Nam ngày càng có nhiều đổi mới, từng bước nâng cao chất lượng để đáp ứng nhu cầu công chúng và đồng thời đóng góp lớn cho trang vàng lịch sử báo chí nước nhà

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Hiện nay, vấn đề đặt ra cho nhiệm vụ đào tạo ở các trường đại học và cao đẳng là việc biên soạn giáo trình và tài liệu giảng dạy Đây là một yêu cầu bức thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo

Trong khi đó thực trạng về công tác biên soạn giáo trình và tài liệu giảng dạy cao đẳng báo chí phát thanh – truyền hình được cho là: “Hiện Trường chưa

có bộ giáo trình chuẩn, hay tài liệu chuẩn cho các môn cơ sở ngành và chuyên ngành; phần lớn tài liệu giảng dạy được các giảng viên tổng hợp từ nhiều nguồn tài liệu khác nhau…” (Công trình nghiên cứu khoa học “Nghiên cứu xây dựng

bộ giáo trình các học phần nghiệp vụ cơ bản của chương trình cao đẳng báo chí

phát thanh – truyền hình” năm 2008 của Khoa Báo chí)

Đối với học phần Lịch sử báo chí cũng không ngoại lệ Nhất là phần lịch

sử phát thanh và lịch sử truyền hình Có thể nói tài liệu về lịch sử phát thanh vô

cùng hạn chế Ngoài cuốn, Nhiều tác giả (1995), Nửa thế kỷ Tiếng nói Việt Nam, NXB CTQG, thì một số tài liệu khác chỉ là những bài viết rời rạc Nhất là lịch sử

phát thanh giai đoạn 1986 đến nay

Mặc khác, theo như chương trình đào tạo báo chí, sinh viên Trường Cao đẳng Phát thanh – Truyền hình II được tiếp cận phần lịch sử phát thanh chỉ có

| 6

10 tiết Với thời lượng ít ỏi như thế, người dạy và cả người học đều cần có một tài liệu tham khảo chung nhất, súc tích, ngắn gọn và hệ thống nhất Đề tài: “Sự đổi mới loại hình phát thanh của một số đài cấp tỉnh ở phía Nam (Từ năm 1986 đến 2010)” được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu rời rạc ở một số đài cấp tỉnh khu vực phía Nam và trên cơ sở lý luận là các công trình nghiên cứu về

sự phát triển vược bậc của báo chí Việt Nam từ khi đất nước đổi mới

Đây là đề tài mới, trong quá trình tìm kiếm nguồn tư liệu, chủ nhiệm đề tài chưa thấy có công trình nghiên cứu hay tài liệu nào có liên quan đến đến đề tài

Do vậy, đề tài tập trung đánh giá, phân tích những nội dung đổi mới của loại hình báo chí phát thanh trên cơ sở lý luận và thực tiễn khảo sát trực tiếp tại một

số đài phát thanh – truyền hình khu vực phía Nam

Trong phần lý luận chủ nhiệm đề tài đã tham khảo: Đức Dũng (2003), Lý luận báo phát thanh, NXB Văn hoá – Thông tin, Hà Nội; GS,TS Vũ Văn Hiền -

TS Đức Dũng (chủ biên) (2007), Phát thanh trực tiếp, NXB Lý luận chính trị,

Hà Nội; Một số bài báo đã đăng thuộc lĩnh của đề tài được chủ nhiệm tham khảo: Sao Khuê (2007), Đổi mới phát thanh: Đã chậm rồi, xin đừng trể nữa, theo VNN; Nguyễn Lan Phương (2007), Những ưu thế và hạn chế của báo phát thanh trong bối cảnh của đời sống báo chí hiện đại, VOV NEWS; Nguyễn Lan Phương (2010), Phát thanh Việt Nam trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện, VOV NEWS…

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Trước khi có sự xuất hiện của truyền hình và internet thì radio là phương tiện truyền thông số 1 thế giới Hiện nay, vị thế của radio đã bị sút giảm, nhưng tại Việt Nam, phát thanh vẫn có những thính giả trung thành của mình dù rằng

số lượng đã bị san năm xẻ bảy cho nhiều loại hình truyền thông khác Nhiều

Từ sau giải phóng hoàn toàn miền nam, thống nhất đất nước, ở hầu hết các tỉnh thành trên cả nước đều thành lập Đài Phát thanh Tuy nhiên điều kiện

kỹ thuật, nhân sự còn hạn chế, chương trình phát thanh còn đơn giản, thời lượng phát sóng chưa nhiều Đất nước bước vào thời kỳ đổi mới (1986), nền báo chí nước nhà nói chung, báo phát thanh nói riêng dù ít dù nhiều cũng đã đổi mới Và

sự đổi mới rõ ràng nhất, toàn diện nhất phải kể đến là từ những năm cuối của thế

kỷ XX Đề tài nghiên cứu của tôi tập trung vào mốc thời gian đổi mới này, tức

từ năm 1986 đến năm 2010

Bên cạnh đó, vì thời gian nghiên cứu có hạn, kinh nghiệm nghiên cứu của bản thân chưa cao, tài liệu cập nhật còn hạn chế, tôi chỉ chọn một số đài cấp tỉnh khu vực phía Nam để tìm hiểu, nghiên cứu Cụ thể ở đây là Đài Tiếng nói nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Đài Phát thanh – Truyền hình Đồng Nai, Đài Phát thanh – Truyền hình Bình Dương, Đài Phát thanh – Truyền hình Long An

4 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, đề tài nhằm cung cấp một cái nhìn tương đối có hệ thống về sự đổi mới của phát thanh Việc nghiên cứu sẽ góp phần đánh giá một cách tổng quan nhất về sự đổi mới của phát thanh Việt Nam nói chung cũng như phát thanh khu vực phía Nam nói riêng

Tài liệu có tính thực tế cao, phù hợp với đối tượng tiếp nhận là sinh viên báo chí phát thanh – truyền hình Nội dung tài liệu sát với yêu cầu của công tác

| 8

đào tạo chuyên ngành báo chí phát thanh – truyền hình Sản phẩm của đề tài sẽ cung cấp cơ sở lý luận cho quá trình giảng dạy và học tập của giảng viên và sinh viên của trường, là công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp sinh viên ít ghi chép, tập trung trao đổi, thảo luận và tìm hiểu sâu hơn về nội dung bài giảng; đồng thời làm tiền

đề cho việc nghiên cứu sau này đối với lĩnh vực phát thanh

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp chủ yếu được vận dụng là phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp với phương pháp cụ thể là thống kê, miêu tả, phương pháp định tính và

cả định lượng trên cơ sở các tài liệu tham khảo hiện có Cụ thể: Đọc các tài liệu

về lịch sử Việt Nam, đặc biệt giai đoạn 1986 đến năm 2010, tìm hiểu Nghị quyết của Đảng; đọc các tài liệu, sách tham khảo, các bài báo cần thiết cho đề tài; thống kê, so sánh, tổng hợp để đi đến những nhận định khái quát

Căn cứ vào các tài liệu tham khảo được, chủ nhiệm đề tài chọn lọc những nội dung cần thiết, sắp xếp lại có hệ thống và phù hợp với khung đề cương chương trình; đồng thời bổ sung thêm những kiến thức mới, đặc biệt là những kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy để hệ thống hóa và đưa ra những nhận định, đánh giá về loại hình báo chí phát thanh trong gần 25 năm đổi mới

1.1 Một số khái niệm mới trong phát thanh

1.2 Tính cấp thiết phải đổi mới

Chương 2: Về sự đổi mới của loại hình báo chí phát thanh trong gần

25 năm qua

| 9

2.1 Sự đổi mới về nguồn nhân lực trong lĩnh vực phát thanh

2.1.1 Yêu cầu về sự đổi mới

2.1.2 Phẩm chất, kỹ năng của người làm phát thanh

2.2 Sự đổi mới về công nghệ phát thanh

2.2.1 Một số khái niệm, thuật ngữ kỹ thuật

2.2.2 Những ứng dụng khoa học công nghệ trong lĩnh vực phát thanh 2.3 Sự đổi mới về nội dung và kết cấu chương trình phát thanh

2.3.1 Sự tăng nhanh thời lượng phát sóng chương trình phát thanh

2.3.2 Nội dung chương trình khai thác tối đa thế mạnh nhắm đến đối tượng phục vụ

2.3.3 Sự đa dạng về thể loại

2.4 Sự đổi mới quy trình sản xuất chương trình

2.4.1 Đổi mới hướng đến tính khoa học

2.4.2 Đổi mới hướng đến chất lượng

Chương 3: Một số nhận định về xu hướng phát triển của phát thanh hiện đại

3.1 Xây dựng hệ thống phát thanh có tính mở

3.2 Phát thanh đa phương tiện

3.3 Tăng tính đời thường, tính tương tác trong phát thanh

| 10

PHẦN NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về sự đổi mới loại hình phát thanh 1.1 Một số khái niệm mới trong phát thanh

Phát thanh là kênh truyền thông đại chúng sử dụng kỹ thuật sóng điện từ

và hệ thống truyền dẫn truyền đi âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận Chất liệu chính của phát thanh là nghệ thuật sử dụng lời nói, tiếng động và âm nhạc trong việc tái hiện cuộc sống hiện thực

Nói đến phát thanh, chúng ta hình dung ngay đến radio Vài ba chục năm trước, radio thường có hình dạng thô thiển, kích cỡ lớn, cồng kềnh Cùng với năm tháng, cũng như sự phát triển của khoa học và đời sống kinh tế xã hội, radio cũng có những bước tiến đáng kể Nếu như xưa kia, một trong những tài sản vật chất quí giá của đa số người dân nước ta là chiếc đài bán dẫn bất kể to hay nhỏ hay do nước nào sản xuất thì bây giờ, chúng ta có quyền lựa chọn cho mình chiếc radio hợp túi tiền, hợp thị hiếu, gọn nhẹ, xinh xắn với vô số tiện ích Đó có thể là chiếc Regency TR-1-radio xách tay mini đầu tiên trên thế giới, có thể bỏ vừa vặn vào chiếc xách tay, là sản phẩm được tạp chí PC World bình chọn là một trong 50 thiết bị điện tử có ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của con người trong nửa thế kỷ qua, có thể là chiếc radio vệ tinh đa chức năng Delphi XM SKYFi2 do Hãng điện tử Delphi (Mỹ) sản xuất với 130 kênh khác nhau do hãng Phát thanh XM phủ sóng trên toàn cầu Hoặc cũng có thể đó là chiếc radio USB

FM có hình chú heo con đủ màu, xinh xắn dành cho phụ nữ… Dù hình dáng, kích cỡ thế nào thì radio vẫn giữ một vai trò hết sức quan trọng trong cuộc sống tinh thần của con người

Trước đây, khi truyền hình còn là một công cụ giải trí xa xỉ với đại bộ phận người dân thì radio chính là một thế giới rộng mở với biết bao điều kỳ diệu Bên trong các đài phát thanh là thế giới sôi động của những người ngồi sau

| 11

microphone và hóa thân vào nhiều số phận, nhiều cuộc đời, nhiều chức vụ để thông qua Radio đưa thính giả đến với những đợt sóng thần hung hãn tàn phá các làng chài ven biển của hàng loạt quốc gia, đưa thính giả đến gần hơn với các nền văn hóa khác nhau trên hành tinh, giúp thính giả thư giãn với những giai điệu ngọt ngào, du dương của âm nhạc hay những câu chuyện sâu sắc đậm chất nhân văn…

Tầm quan trọng của phát thanh lớn đến nỗi nếu tinh ý một chút, chúng ta sẽ nhận ra đây là một cơ quan quan trọng hàng đầu của bất cứ một quốc gia nào và luôn cần được bảo vệ nghiêm ngặt Trong những trường hợp khẩn cấp, cần đưa thông tin đến nhiều người trên diện rộng thì Đài phát thanh chiếm ưu thế tuyệt đối so với báo viết, báo hình và cả báo trực tuyến bởi vì trong phát thanh, người nghe cảm nhận được sự thay đổi tâm trạng của bản thân họ nhờ các tác động của lời nói do phát thanh viên truyền đến họ

Về vấn đề đổi mới trong phát thanh, như trên đã nói “Đổi mới là cải cách cái lỗi thời thay vào đó, thừa kế cái tốt cũ và thêm cái mới hợp với thời đại mới” Khái niệm “sự đổi mới” rất phù hợp khi nghiên cứu một loại hình báo chí trong một giai đoạn lịch sử nhất định Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (12/1986) là mốc quan trọng đánh dấu bước chuyển sang thời kỳ đổi mới của Việt Nam Nghị quyết Đại hội xác định: “đổi mới toàn diện trên mọi lĩnh vực”

và Đảng đã đặt ra vấn đề đổi mới báo chí Sau Đại hội Đảng, chưa bao giờ trong lịch sử Việt Nam, báo chí cách mạng lại có sự sôi động và vai trò của người làm báo được thừa nhận đến như vậy

Trên cơ sở đó, Đại hội V (tháng 10/1989) của Hội Nhà báo cũng đã xác định phương hướng Đổi mới báo chí vì sự nghiệp đổi mới đất nước Vấn đề đổi mới báo chí được nhấn mạnh: phải đổi mới thông tin, đổi mới tư duy, đổi mới phong cách, đổi mới tổ chức và cán bộ trong báo chí mới có thể tiến kịp sự phát triển của cách mạng và báo chí mới phát huy được đầy đủ chức năng là công cụ

| 12

của Đảng, là cầu nối giữa đảng với quần chúng Đại hội VI (3/1995) cũng tiếp tục khẳng định con đường đang đi và nâng cao thêm: Đổi mới báo chí vì sự nghiệp đổi mới và hiện đại hóa đất nước

Gần 25 năm qua, đất nước tiến hành công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng có thể xem là thời cơ vô cùng thuận lợi cho sự phát triển của hệ thống báo chí cách mạng nước ta Những người làm báo phát thanh đã tranh thủ, khai thác và tận dụng khai thác khá tốt thời cơ này để đổi mới, thích nghi, phát triển,

có những bước tiến vượt bậc, đáp ứng tốt hơn yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp cách mạng đặt ra đối với báo chí nói riêng, đối với công tác văn hóa – tư tưởng nói chung

Nhờ những đổi thay lớn lao trong đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước, quá trình dân chủ hóa thông tin được tăng cường Công chúng báo chí từ chỗ tiếp nhận thụ động chuyển dần sang chủ động, bình đẳng trong thu nhận, trao đổi thông tin Chức năng “diễn dàn” của các tầng lớp nhân dân trên báo chí nói chung, trên sóng phát thanh nói riêng ngày càng được thể hiện

rõ nét và sinh động Ở Việt Nam hiện nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế, của khoa học kỹ thuật là sự phát triển mạnh mẽ của các phương tiện truyền thông đại chúng Nằm trong xu thế chung đó, báo phát thanh trong những năm vừa qua đã không ngừng vươn lên lớn mạnh cả về số lượng lẫn chất lượng chương trình, phục vụ tốt hơn nhu cầu tuyên truyền của Đảng và Nhà nước, nhu cầu thông tin, giải trí, giáo dục của nhân dân

Từ những năm 90 của thế kỷ 20, khi kỹ thuật số ra đời, phát thanh cũng đã

có những bước phát triển mới, nhảy vọt Đây chính là mốc chuyển từ phát thanh truyền thống sang phát thanh hiện đại

Và như thế, nhiều khái miệm trong phát thanh xuất hiện trong gần 25 năm đổi mới này Trước hết là phát thanh hiện đại Phát thanh hiện đại nổi bật với sự thay đổi về phương tiện kỹ thuật cũng như trang thiết bị máy móc, đường

Phương thức phát thanh trực tiếp là bước đột phá của phát thanh hiện đại Đây là vũ khí cạnh tranh của phát thanh trong bối cảnh bùng nổ thông tin của đời sống báo chí hiện đại Phát thanh trực tiếp là phương thức thông tin linh hoạt, đáp ứng được các yêu cầu của phát thanh hiện đại Một số tiêu chí của phát thanh trực tiếp là: Sóng phát thanh đồng hành với sự kiện, hấp dẫn thính giả với một chút riêng tư, tiếp cận sự kiện ở những góc nhìn mới mẻ

Phát thanh trực tiếp phát huy ưu thế của dạng chương trình mở, trong đó thính giả có thể tham gia trực tiếp vào chương trình tạo nên “diễn đàn” của đông đảo công chúng Từ đó, một số khái niệm mới ra đời “báo chí cộng đồng” hay

“báo chí công dân” Đây là khái niệm để chỉ hình thức công chúng đồng thời vừa là người tiếp nhận thông tin, vừa là người tham gia cung cấp, phản ánh thông tin Khái niệm này thể hiện vai trò quan trọng của công chúng và thể hiện đặc trưng tự do báo chí ở Việt Nam

Bên cạnh đó, một một số khái niệm đã xuất hiện mới mẻ như phát thanh

có hình, phát thanh trên mạng, phát thanh tương tác, phát thanh thực tế… thực

sự là một cuộc cách mạng giúp cho loại hình phát thanh đổi mới toàn diện trong

nỗ lực thích ứng để tồn tại, phát triển

Internet radio là kênh truyền thông đa phương tiện, làm tăng tầng suất và biên độ tương tác với công chúng thính giả, kéo người nghe vào cuộc như những cộng tác viên tích cực Chính internet radio cũng sẽ làm thay đổi mạnh mẽ tư

| 14

duy, phong cách yêu cầu từ nhà báo phát thanh – đòi hỏi ở họ sức bật tư duy, đa năng, nhạy bén

1.2 Tính cấp thiết phải đổi mới

Đảng ta chủ trương đổi mới đất nước là đổi mới toàn diện trên tất cả các mặt và trước hết là đổi mới kinh tế Nếu ví sự đổi mới ấy như một cỗ xe lao nhanh về phía trước thì tất yếu các bộ phận cấu thành nên cỗ xe ấy đều phải có vai trò nhất định Trong khi đó, quá trình toàn cầu hoá kinh tế trở thành tiền đề

và động lực cho toàn cầu hoá truyền thông đại chúng Báo chí nói chung, phát thanh nói riêng phải không ngừng đổi mới để đáp ứng nhu cầu thông tin về sự đổi mới, phát triển của đất nước

Mặt khác, báo chí Việt Nam là một bộ phận của báo chí thế giới Báo chí thế giới đã phát triển vược bậc, dù chậm, nhưng báo chí Việt Nam hay cụ thể là loại hình phát thanh cũng đi cùng xu hướng phát triển của báo chí thế giới mang đặc trưng của báo chí Việt Nam

Thật vậy, biểu hiện của toàn cầu hóa thông tin là ngày nay, ở bất kì đâu chúng ta cũng đều có thể nắm bắt được toàn bộ thông tin của thế giới trong ngày qua Thông tin tại mọi ngóc ngách của trái đất được các hãng truyền thông cung cấp một cách nhanh chóng và chính xác tới cho mỗi công dân

Thế giới chuyển mình hướng tới một xã hội tiên tiến, hiện đại, những luồng thông tin tràn ngập trên đời sống, điều này là một cơ hội để tất cả các phương tiện truyền thông mở rộng kết nối, khẳng định vị trí đứng của mình với công chúng, phát thanh cũng là lĩnh vực được công chúng quan tâm, chú ý, cho nên ngoài là điều kiện là cơ hội thì cũng chính là thách thức của báo phát thanh Việt Nam

Phát thanh không chỉ khẳng định vị trí của mình đối với công chúng trong nước mà còn phải vươn xa ra các nước khác, liệu phát thanh có làm được điều này, có khẳng định được vị trí của loại phương tiện truyền thông được yêu

| 15

thích?, phát thanh hiện đại phải tự tìm cho mình một hướng đi nếu không muốn

bị tụt hậu Đây là một câu hỏi lớn, mà báo phát thanh hiện đại còn phải phấn đấu nhiều hơn nữa, áp dụng những tiến bộ trong lĩnh vực truyền thông để cũng đưa Việt Nam vươn ra thế giới

Quan điểm khác nhau giữa báo phát thanh và những loại hình báo chí khác

có thể được chỉ ra rằng: Thứ nhất, báo phát thanh không dùng hình ảnh nhưng thông qua những phương tiện âm thanh để diễn đạt, chuyển tải ý nghĩa của thông điệp một cách chính xác, hình tượng Thứ hai, báo phát thanh vô cùng gần gũi, thân mật vì những phát thanh và kĩ thuật viên sẽ sử dụng một loạt những âm thanh hết sức trung thực, gần gũi và đời thường Báo phát thanh tỏa sóng rộng khắp, vì vậy thính giả vô cùng dễ tiếp cận và dễ mang đi, phát thanh không có giới hạn về khoảng cách (tốc độ phủsóng 300000km/s) vì thế nó mang tính xã hội hóa rất cao Báo phát thanh thông tin nhanh, tiếp cận đồng thời và lấy âm thanh một cách trực tiếp từ hiện trường khác hẳn với báo in, cùng một lúc, cùng thời điểm, hàng triệu dân chúng có thể nghe cùng một lúc.Vô cùng sống động, riêng tư và thân mật vì với báo phát thanh, công chúng được nghe thông tin qua giọng đọc, tức là bằng giọng nói của chính những con người cụ thể, giống như

họ đang ngồi ngay cạnh nên rất thân mật Nhưng mỗi thính giả lại lắng nghe radio với tư cách cá nhân, mỗi người có một lời nhận xét, đánh giá riêng Yêu cầu đặt ra cho báo phát thanh lúc này là: Hãy nói với công chúng như nói với một người Sử dụng âm thanh tổng hợp (bao gồm lời nói, tiếng động và âm nhạc) Âm thanh không bị phụ thuộc vào hình ảnh, chữ in nên không ảnh hưởng

gì đến trình độ văn hóa Như vậy, đây không chỉ là phương thức tác động duy nhất mà còn là đặc trưng cơ bản của báo phát thanh trong tương quan so sánh với các loại hình báo chí khác

Tính tất yếu còn thể hiện ở chỗ đáp ứng yêu cầu thông tin của khán giả, thính giả, độc giả trong kỷ nguyên công nghệ thông tin truyền thông và công

| 16

nghệ số phát triển nhanh chóng, các cơ quan báo chí phát thanh hướng tới trở thành cơ quan báo chí truyền thông đa phương tiện, trực tiếp thông tin từng giây từng phút trên sóng phát thanh, âm thanh, hình ảnh trên mạng thông tin toàn cầu, trên điện thoại di động, qua máy thu hình trên toàn lãnh thổ Việt Nam và toàn cầu, tuyên truyền hiệu quả, hội nhập sâu hơn vào truyền thông khu vực và quốc

tế

Biểu hiện của quốc tế hóa báo chí trong lĩnh vực phát thanh gồm: Nội dung thông tin về tình hình quốc tế, có các trang văn hoá, văn học thế giới, nhìn ra thế giới; Đó là xu hướng phát sóng ra nước ngoài của các tổ hợp truyền thông

“Những thành tựu kỳ diệu của khoa học – kỹ thuật và công nghệ từ thế kỷ XX với việc tạo ra những phương tiện truyền thông hiện đại đã thu hẹp trái đất lại khiến không còn một khu vực nào trên thế giới sống lẻ loi cô lập” (vtv.vn) Bên cạnh những loại truyền thông phát triển mạnh mẽ như Truyền hình, Báo mạng thì Phát Thanh cũng đang ngày càng cải tiến để góp phần làm cho đời sống báo chí ngày càng sôi động hơn

Trên thế giới đang diễn ra quá trình toàn cầu hoá Đây là những điều kiện

để phát thanh mỗi nước (trong đó có Việt Nam) phát triển, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin đa dạng, phong phú, kịp thời, chính xác của công chúng Qua giao lưu quốc tế, báo phát thanh ngày càng hoàn thiện, đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của đất nước và sự nghiệp hoà bình, hợp tác và phát triển của thế giới Tham gia vào đời sống quốc tế, những người làm phát thanh Việt Nam có môi trường rộng hơn, thuận lợi hơn trong việc khơi dậy những tiềm năng và sáng tạo to lớn Có điều kiện và thời cơ để khai thác, xứ lý và cung cấp thông tin nhanh chóng, kịp thời, đa dạng cho công chúng Học hỏi, trao đổi kinh nghiệm nghề nghiệp và tư duy, phương pháp làm báo hiện đại Sử dụng được các phương tiện kỹ thuật tiên tiến cho tác nghiệp Công chúng Việt Nam có thêm sự lựa chọn thông tin trong và ngoài nước cho nhu cầu của mình Báo phát thanh

Phát thanh phải đổi mới vì phải không ngừng cạnh tranh mạnh mẽ của các loại hình báo chí khác Trong thời đại thế kỷ của khoa học công nghệ, thông tin đến với công chúng cũng đòi hỏi phải nhanh, nhạy và chính xác Ngày càng có nhiều loại hình báo chí với hình thức và nội dung phong phú vươn nên chiếm lĩnh thị trường thông tin, thu hút độc giả

Tất nhiên, sự phát triển của các loại hình báo chí cho thấy được một sức sống mới của nền báo chí Việt Nam và cũng là điểm đáng mừng của “bộ mặt mới trong nền báo chí” Tuy nhiên với nhu cầu của công chúng, các loại hình báo chí, đặc biệt là phát thanh bị cạnh tranh bởi truyền hình và báo mạng nên luôn phải tư duy, đổi mới, tìm lối đi cho chính mình

Báo mạng điện tử là loại hình báo chí phát triển với tốc độ đến chóng mặt

và thông tin của nó được kết nối khắp hành tinh Báo mạng đã trở thành một phương tiện truyền thông trong thời đại mới - thời đại của khoa học và công nghệ Tính cập nhật thông tin nhanh, giá thành rẻ, ở bất cứ nơi đâu, bất cứ khi nào chỉ cần với một máy tính nối mạng bạn cũng dễ dàng truy nhập thông tin, biết mọi hoạt động thông tin, sự kiện kinh tế - chính trị - văn hoá đang diễn ra khắp thế giới Xu thế phát triển của các loại hình báo chí trong tương lai sẽ là

mô hình của các tập đoàn truyền thông Phát thanh cũng phải theo mô hình và cơ chế tổ chức hiện đại như vậy Sự cạnh tranh thông tin diễn ra về hình thức chúng

| 18

ta ít nhận thấy, nhưng thực chất sự cạnh tranh này diễn ra ngày càng quyết liệt Phát thanh nếu không muốn là một loại hình báo chí tụt hậu thì tất yếu phải luôn luôn chủ động đổi mới về mọi mặt

| 19

Chương 2: Thực tiễn đổi mới của loại hình báo chí phát thanh trong gần 25

năm qua của một số Đài ở phía Nam 2.1 Sự đổi mới về nguồn nhân lực trong lĩnh vực phát thanh

2.1.1 Yêu cầu về sự đổi mới

“Nói đến báo chí trước hết phải nói đến những người làm báo chí” (lời Chủ tịch Hồ Chí Minh) Người làm báo cần phải có: học vấn, kiến thức, kỹ năng… nhưng trước hết cần cái tâm 28/12/1989 Luật Báo chí được Quốc hội thông qua thay thế Luật số 100SL-L002 ngày 20/5/1957 quy định chế độ báo chí Từ năm

1993, Hội Nhà báo đã phát động hội viên trong cả nước thảo luận và xây dựng bản Qui ước về “Đạo đức nghề nghiệp báo chí Việt Nam” Qui ước được Đại hộiVI (1995) chính thức thông qua và coi đấy là phương thức xử sự của người làm báo trong nghề nghiệp cũng như trong cuộc sống đời thường

Như vậy, nhà báo nói chung, người làm báo phát thanh nói riêng được tạo mọi điều kiện tác nghiệp trên cơ sở hành lang pháp lý mới trong thời kỳ đất nước đổi mới Để từ đó, tháng 6/2000, BCH TW Đảng khóa VIII đã tặng Hội Nhà báo Việt Nam bức trướng với dòng chữ vàng: “Báo chí cách mạng Việt Nam trung thành, đoàn kết, trí tuệ, đổi mới vì sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.”

Riêng nhà báo Hồng Vinh viết: Chúng ta không thể hình dung được, nếu sự nghiệp đổi mới thiếu sự tham gia của đội ngũ các nhà báo, càng không thể hình dung sự phát triển của đời sống chính trị, văn hóa tinh thần xã hội, nâng cao dân trí không có vai trò của báo chí Đặc biệt, đất nước ta đang bước vào thời kỳ phát triển mới, đẩy nhanh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước thì càng cần thiết phải có sự tham gia và tham gia tích cực của báo chí… Nhiều báo, đài có chuyên trang, chuyên mục tuyên truyền gắn với sự phát triển kinh tế, kết quả đổi mới… Nhìn chung, hoạt động báo chí trong thời gian qua khởi sắc

cả về hình thức và chất lượng thông tin Trình độ nghiệp vụ và chính trị của đội

| 20

ngũ cán bộ tham gia hoạt dộng báo chí đã nâng lên rõ rệt Nhiều cơ quan báo, đài đã tham gia tích cực hơn trong bảo vệ cái đúng, cái sai, mở rộng diện thông tin đến vùng sâu, vùng xa, coi trọng hơn việc thông tin đến người Việt Nam định

cư ở nước ngoài…” (Tạp chí Cộng sản – Số tháng 6/2004)

Trước tình hình mới, nhà báo đòi hỏi phải nâng cao nhận thức về nhiệm vụ

vẻ vang của báo chí, về trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của người làm báo cách mạng, tạo nên bước chuyển mới về chất trong việc rèn luyện, nâng cao

kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp báo chí theo phong cách báo chí Hồ Chí Minh Chính sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt giữa các loại hình báo chí buộc nghiệp vụ phát thanh phải không ngừng thay đổi cho phù hợp với nhu cầu không ngừng thay đổi của những đối tượng công chúng cũng không ngừng thay đổi Công chúng đã và đang thay đổi và điều đó đòi hỏi những nhà báo cũng phải thay đổi Lối sống của khán giả thay đổi, những người làm chương trình phát thanh phải tạo ra những sản phẩm đi sâu vào đời sống

Nhiều người cho rằng người làm báo theo lối cũ là những người gác cửa thông tin, lựa chọn từ nhiều nguồn tin phức tạp Những nhà làm báo của thế kỷ

21 là những “hoa tiêu” lão luyện Họ sẽ tiếp tục tổ chức và lý giải thông tin Họ tìm hiểu về các xa lộ thông tin và những ngõ ngách thông tin, rồi dẫn độc giả đến các thông tin mà họ cần thông qua các loại hình báo chí

Để đáp ứng nhu cầu thông tin cho công chúng mới, nhà báo bây giờ cần phải hiểu thông tin thôi thì chưa phải là sản phẩm có giá nhất Sự cảm thông là điều thiết yếu để truyền thông có hiệu quả

Xã hội phát triển, một nghề báo mới, một trào lưu làm báo mới ra đời, được gọi là “báo chí cộng đồng” hay “báo chí công dân” Đứng ở góc độ pháp lý, ở Việt Nam, mỗi công dân đều có quyền được công bố thông tin Tuy nhiên, cũng theo Luật Báo chí Việt Nam, báo chí là tiếng nói của các tổ chức của Đảng, diễn đàn của nhân dân Luật báo chí Việt Nam cũng cho thấy trên lãnh thổ này không

| 21

có báo chí tư nhân (dù trên thực tế, mấy chục năm qua, tư nhân đã tham gia làm báo dưới nhiều hình thức) Tự do ngôn luận, tự do báo chí là một trong các quyền cơ bản đã được ghi nhận trong Hiến pháp Điều đó có nghĩa ai cũng có quyền đưa các hình ảnh, clip, bài viết lên mạng, miễn là những thông tin ấy

không được xâm hại lợi ích của Nhà nước, không được xâm phạm đời tư và danh dự, nhân phẩm của người khác… Thế mạnh của thông tin do công dân

cung cấp là ở chỗ: Họ có mặt ở khắp mọi nơi, họ đưa tin mọi lúc Và họ không chỉ đưa tin mà còn bình luận, tranh luận, thảo luận dưới nhiều góc nhìn khác nhau Và họ góp phần tạo nên dư luận xã hội – vốn được xem là cơ chế tác động của báo chí

Hơn hết, ngày nay, đỉnh cao của một sự thay đổi lớn đang diễn ra là các loại hình truyền thông đan xem lẫn nhau mà người ta gọi là sự hội tụ Như vậy, một nhà báo đầy nhiệt huyết, đương nhiên phải chuẩn bị cho nghề nghiệp của mình trong ngành công nghiệp truyền thông với những phương tiện truyền thông đại chúng mới

Chẳng hạn, cơ cấu bộ máy của Đài Tiếng nói nhân dân TP.HCM hiện nay

gồm có: 1 Ban lãnh đạo Đài, 8 Ban biên tập (BBT chương trình, BBT thời sự, BBT khoa giáo, BBT kinh tế, BBT nông thôn, BBT văn nghệ, BBT FM, BBT trang tin điện tử và tiếng nước ngoài), 2 phòng kỹ thuật (phòng sản xuất chương trình, phòng phát sóng), 4 phòng nghiệp vụ (phòng dịch vụ quảng cáo, phòng hành chánh tổng hợp, phòng tổ chức cán bộ, phòng kế hoạch tài vụ) Đài đã và

đang từng buớc xây dựng tiêu chí cho mình một phong cách thật Nam Bộ: phóng khoáng, cởi mở, đời thường, thân thiện và đáng tin cậy Trong xu thế làm phát thanh hiện đại, Đài TNNDTP hôm nay có một đội ngũ hùng hậu gần 300 cán bộ, phóng viên - BTV và nhân viên, trong đó có gần 120 Đảng viên Hơn phân nửa đội ngũ nhân lực của Đài hiện là Phóng viên, BTV trẻ, đội ngũ kỹ thuật năng động, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao Chủ trương của Ban

200 cán bộ, phóng viên biên tập, kỹ thuật viên, gồm 11 phòng chuyên môn nghiệp vụ, có Đảng bộ, đoàn bộ, công đoàn và Liên chi hội Nhà báo, với gần

100 đảng viên và Nhà báo thường xuyên hoạt động, góp phần hoàn thành xuất

sắc nhiệm vụ chính trị của Cơ quan

2.1.2 Phẩm chất, kỹ năng của người làm phát thanh

Tất nhiên nhà báo phát thanh vẫn phải có đầy đủ phẩm chất của một người làm báo chuyên nghiệp: tính nhạy bén (săn tin, tổ chức nguồn tin, cái mũi ngửi

ra tin…), sự năng động, sáng tạo, dũng cảm, trung thực, bản lĩnh chính trị vững vàng, phông văn hóa rộng, niềm đam mê… thì trong báo phát thanh với đặc thù

là nghe và liên tưởng khác với truyền hình là xem, nghe và chứng kiến Nhà báo phát thanh luôn biết là lời nói trên radio phải làm cho thính giả nghe được, liên tưởng để thấy được, hiểu được và cảm nhận được một cách đầy đủ Để làm được điều này không hề đơn giản, đòi hỏi những phẩm chất đặc biệt của đội ngũ những người làm phát thanh như: Phóng viên phải thực sự nhạy bén, năng động

và có tính chủ động cao; phải xông xáo, linh hoạt, có khả năng phát hiện, khám phá và có khả năng viết rất nhanh bằng một nút pháp sinh động; phải hoạt bát,

lợi khẩu và có khả năng nói trước máy…

Khả năng này tạo điều kiện để phóng viên thực hiện những cuộc phỏng vấn ngắn (đối với các nhân chứng) một cách sinh động mà đặc biệt là trong việc dẫn dắt mạch đi của tác phẩm Kinh nghiệm hoạt động thực tiễn của phóng viên là

vô cùng cần thiết trong việc nhanh chóng thích ứng và làm chủ với mọi tình huống

| 23

Ngoài ra, nhà báo phát thanh cần có những phẩm chất và kỹ năng cơ bản khác như:

Giao tiếp qua Radio: Một thời, phát thanh là nghề của những người có chất

giọng tuyệt vời, và quan điểm chi phối là phát thanh viên đang nói với hàng triệu thính giả Bây giờ đã khác: đó là quá trình con người giao tiếp với con người với tư cách cá nhân và phát thanh là nghề của những người có kỷ năng giao tiếp qua radio đầy nhiệt tình, thân ái, lôi cuốn và dễ gần Thính giả sẽ chán ngán những giọng điệu trịch thượng, hờ hững và vô cảm của phát thanh viên và

sẽ ngay lập tức, tắt radio

Kỹ năng đọc và nói trước micro: Phát thanh viên chỉ có một vũ khí duy

nhất trong tay: giọng nói và cách nói Trước tiên, giọng phải rõ ràng, và nghe được Phải có cách đọc và cách biểu đạt, sử dụng lối nói gần gũi, đời thường, nhấn nhá đúng lúc, tốc độ đọc vừa phải Chuẩn bị kỹ lưỡng và có một trạng thái tốt nhất khi ngồi trước micro

Kỹ năng ghi âm: Hiểu biết và sử dụng thành thạo, hiệu quả các phương

tiện kỹ thuật hiện đại cũng là một vấn đề quan trọng, đặc biệt trong việc ghi âm Hiểu biết cặn kẽ kỹ thuật sẽ giúp phát thanh viên, biên tập viên phối hợp đồng

bộ với các kỹ thuật viên trong các chương trình trực tiếp

Để không rơi vào sự ngớ ngẩn, lúng túng trước khách mời phỏng vấn, phóng viên phát thanh cần có sự chuẩn bị thật tốt tại nhà: kiểm tra pin, băng và mang nhiều băng dự phòng nếu có thể, nên sử dụng micro định hướng, kiểm tra dây dẫn, các giắc cắm xem có hoạt động bình thường không Ghi âm thử và cho chạy thử để kiểm tra khi ghi âm nên đóng kín cửa sổ và buông rèm, tránh ngồi giữa phòng vì ở đó tập trung âm thanh phản hồi nên âm thanh thu được là kém nhất tránh phỏng vấn qua một mặt bàn cứng ví âm thanh phản xạ rất khó chịu nhớ tắt điện thoại và nhắc những người xung quanh không gây tiếng động ồn ào

| 24

Đặt máy ở nơi có thể quan sát được băng có chạy hay không và nếu có gắng micro thì đặt tránh tầm nhìn để không làm đối tượng phỏng vấn bị mất tập trung Khi ghi âm: giữ chắc micro một cách thuận tiện và không bị mỏi, lấy mức chuẩn cho cả hai giọng bằng cách hỏi một câu giao tiếp bình thường để điều chỉnh âm lượng ở mức thích hợp nếu hai mức giọng khác nhau thì đưa mic tới gần noi yếu hơn, tự điều chỉnh mức của mình bằng cách nói to hoặc nhỏ hơn chứ không nên yêu cầu khách mời điều chỉnh dễ làm họ bối rối vừa ghi âm, vừa quan sát các mức đo trên máy Lúc đang ghi âm, không nên ngắt lời mà phải chú

ý lắng nghe Chú ý phát hiện các tạp âm dù nhỏ và phải cảnh giác với tạp âm bên ngoài Một chiếc xe máy chạy ngang qua ngõ hay một chiếc máy bay ngang qua sẽ giảm chất lượng thu âm một cách đáng kể Vì vậy, tốt nhất là ghi âm lại Không xê xích micro nếu không cần thiết để tránh tiếng ồn do micro bị rung động Chú ý nghe và chủ động dừng thu những lúc lạc đề, ngắt quãng do đối tượng phỏng vấn bị ho, bị nấc, bị nghẹn… Thu xong cần nghe thử lại để chắc chắn âm thanh tốt và kết thúc bằng việc ghi rõ nhãn gồm tên mình, họ tên chức

vụ người trả lời, ngày tháng thực hiện và chủ đề

Ngòai ra, cần chủ động ghi âm khoảng nửa phút những tiếng động xung quanh mà không có lời của nhân vật để tiện cho việc biên tập, thay thế hay làm

vĩ thanh kết bài…

Ghi âm xong thì biên tập: xác định những đoạn tốt và bỏ những đoạn không phù hợp chủ đề, loại bỏ những lời trùng lặp, những đoạn ấp úng… rút ngắn tư liệu cho phù hợp thời gian, lọc ra những ý quan trọng trong những đoạn đối tượng trả lời dài dòng và thiếu mạch lạc

Tổ chức và thực hiện chương trình: Khi viết bài cho phát thanh, phóng

viên phải tự hỏi: phải bắt đầu như thề nào để thu hút thính giả đây? Những thông tin nào là chủ yếu và quan trọng nhất? chí tiết nào sẽ dẫn câu chuyện tới đỉmnh điểm? cái gì sẽ tạo ra sự hấp dẫn để duy trì sự thích thú của người nghe đối với

| 25

chương trình? Một khi đã biết được điều mình muốn nói và thông tin mình muốn truyền đạt thì tiếp đến là cân nhắc làm sao để thực hiện câu chuyện tốt nhất

Còn biên tập viên thì cân nhắc một tác phẩm trước khi phát sóng bằng những câu hỏi: thông tin này có ý nghĩa gì với công chúng? có mới không? Mở đầu vậy là êm chưa? Cấu trúc rõ ràng không? Có quá nhiều hay quá ít chi tiết không? Có câu nào dài dòng, rườm rà không? Câu viết có dễ đọc không? Có cần viết lại không?

Và khi thực hiện một chương trình phát thanh thì BTV phải giải quyết các câu hỏi: chương trình đem lại lợi ích gì cho người nghe? Phần mở đầu có hấp dẫn không? Cấu trúc chương trình có rõ ràng không? Chương trình có quá nhiều chi tiết không? …

Để thực hiện tốt các chương trình phát thanh trực tiếp, ngoài các điều kiện

về kỹ thuật, máy móc chuyên dụng như thiết bị thu phát, phòng dựng, hệ thống máy tính, bàn trộn, điện thoại… còn phải kể đến yếu tố con người Nhà báo Nguyễn Trọng Trí, Trưởng ban Thời sự - Đài TNND TP.HCM cho biết: việc thực hiện phát thanh trực tiếp đòi hỏi sự chỉ huy chặt chẽ, phối hợp đồng bộ, tác phong làm việc khoa học, tinh thần làm việc có trách nhiệm, kỷ luật cao của các thành viên trong ê kíp thực hiện chương trình Mỗi người phải hoàn thành tốt công việc của mình, hiểu rõ toàn bộ chu trình thực hiện chương trình và sử dụng thành thạo mọi phương tiện kỹ thuật cần thiết Nếu cả ê kíp từ người dựng chương trình, phóng viên, dẫn chương trình, phát thanh viên cho đến kỹ thuật viên dù có làm việc tốt đến đâu mà chỉ cần một khâu bất kỳ làm việc lơ là, không tập trung, không ăn ý là công sức của cả tập thể coi như đổ xuống sông xuống bể Đặc biệt là những phóng viên hay biên tập viên trực tiếp nói trên micro phải là những người có bản lĩnh chính trị vững vàng, có năng lực chuyên môn để phản ánh tốt các sự kiện, đồng thời phải có vốn văn hóa rộng và khả

2.2 Sự đổi mới về công nghệ phát thanh

2.2.1 Một số khái niệm, thuật ngữ kỹ thuật

Một số thuật ngữ trong lĩnh vực phát thanh:

Phát thanh: là một phương tiện truyền thông đại chúng dựa trên nguyên tắc

kỹ thuật truyền âm thanh để chuyển tải các chương trình tin tức, tri thức, nghệ thuật tới đông đảo công chúng thính giả cũng như cho các nhóm thính giả đặc thù

Sóng: sóng điện tử trong phát thanh và sóng nước có những tính chất đo lường tương đồng Khác biệt ở chỗ: sóng nước có thể quan sát được bằng mắt, còn sóng điện từ không tác động vào giác quan con người mà chỉ có thể đo lường bằng các dụng cụ đo lường chuyên dùng Sóng điện tử lan truyền rất nhanh bằng tốc độ ánh sáng, tức 300.000km/s

Bước sóng: là khoảng cách nhỏ nhất giữa hai điểm trong không gian truyền sóng có cùng trạng thái và cùng xu thế biến động, ký hiệu Lamda

Tần số: là số dao động của sóng thực hiện trong một giây, ký hiệu là f, đo lường = Hz với các bội số kylo, mega, gamma: 1kHz = 100Hz, 1MHz = 1.000.000Hz

Nếu gọi f là tần số, tính bằng Hz và gọi C là tốc độ lan truyền sóng thì bước sóng Lamda được tính theo công thức: lamda = C/f

| 27

Từ bước sóng với các chiều dài trung, ngắn, cực ngắn, ta phân loại sóng trung, sóng ngắn, sóng cực ngắn và chia ra thành các băng sóng thường dùng trong phát thanh là băng sóng trung (MW), băng sóng ngắn (SW), băng sóng cực ngắn (VSW) Ngoài ra còn các băng sóng có bước sóng rất ngắn dùng trong thông tin vệ tinh như băng P (0,25-1GHz), băng L (1-2GHz), băng S (2-4GHz), băng C (4-8GHz), băng X (8-12GHz)…Thu sóng từ vệ tinh thường dùng angten parabol, dùng băng sóng có tần số càng cao (bước sóng càng nhỏ) thì đường kính của angten parabol càng nhỏ

Môi trường truyền sóng: là không gian mà sóng lan truyền từ mặt đất lên bầu trời Bao quanh trái đất có những lớp ion gọi là các tầng điện ly Tầng điện

ly hấp thụ làm sóng yếu đi, phản xạ làm sóng quay trở lại trái đất và đối với loại sóng có tần số rất cao (bước sóng rất ngắn) thì lại cho sóng đi qua và lan truyền tiếp tục vào vũ trụ Các tầng điện ly lại không ổn định, xuất hiện hoặc biến đi tùy thuộc mặt trời, ngày đêm nên làm cho sự truyền sóng cũng không ổn định

Vì vậy cường độ sóng thu được bị biến động làm cho chương trình phát thanh thu được lúc to, lúc nhỏ

AM – FM: Điều chế sóng cao tần bằng cách làm biến đổi biên độ của cao tần theo quy luật của biến đổi âm thanh gọi là điều chế biên độ (gọi tắt là điều biên => viết tắt là AM: amplitude modultion) Điều chế sóng cao tần bằng cách làm biến đổi tần số theo quy luật của biến đổi âm thanh gọi là điều chế tần số (gọi tắt là điều tần => viết tắt là FM: frequency modultion)

Thu âm và pha âm: là cách sử dụng các thiết bị ghi lại, lưu trữ và xử lí âm thanh (micro, băng từ, máy ghi âm băng từ, CD (compact disc), MD (minidisc), máy chạy đĩa CD, máy MD, thiết bị ghi âm kỹ thuật số, bàn trộn - mixer)

Phát sóng và thu sóng: Hệ thống phát và thu sóng vô tuyến điện làm nhiệm

vụ truyền đạt tín hiệu từ nguồn tín hiệu (âm thanh của chương trình phát thanh) tới nơi nhận tín hiệu (loa và âm thanh tới tai người nghe) Giữa nơi phát và nơi

là âm thanh đưa tới tai người nghe

2.2.2 Những ứng dụng khoa học công nghệ trong lĩnh vực phát thanh

Phòng thu âm (studio) công nghệ mới: Trước đây, theo công nghệ cũ, việc

trang bị một phòng thu âm (Studio) chuyên dùng đòi hỏi một nguồn kinh phí rất

lớn, kèm theo việc đào tạo kỹ thuật viên sử dụng rất phức tạp…

Nay, theo công nghệ thiết kế phòng thu mới, nhờ công nghệ phát triển của máy vi tính, việc thay thế dần các thiết bị hàng hiệu phụ trợ không cần thiết (như

Hệ thống loa kiểm thính, Headphone, Bộ chia kênh phone, Bộ làm chương trình ngoài máy vi tính,…) vừa tiết kiệm được kinh phí đầu tư vừa đơn giản sử dụng

| 29

rất phù hợp phục vụ cho nhiều đối tượng sử dụng khác nhau… (chỉ tập trung vào sử dụng phần mềm trên máy vi tính) mà vẫn đảm bảo chất lượng âm thanh (các thiết bị chính sử dụng thiết bị chuyên dùng của CHLB Đức: Bộ trộn kỹ thuật số, Micro phòng thu) và xử lý âm thanh trên máy vi tính, đạt độ bền cao…

Phòng thu Studio: Kích thước phòng Studio thường tuỳ thuộc vào điều kiện

sẵn có của các Đài Địa phương Tuy nhiên, cần phải đạt kích thước tối thiểu để bảo đảm điều kiện làm việc cho kỹ thuật viên và phát thanh viên, ca sĩ …

STUDIO PHÁT THANH CỦA ĐÀI TNND TPHCM

| 30

Phòng Studio được ngăn thành 02 buồng cách âm (buồng kỹ thuật + buồng thu âm) và thường được thiết kế nằm gần phòng đặt máy phát sóng để cable dẫn tín hiệu từ phòng Studio tới máy phát sóng không quá dài làm giảm tín hiệu

Để đạt tiêu chuẩn kỹ thuật phát thanh của FCC (Mỹ), phòng Studio phải được cách âm đặc biệt để đạt độ tạp âm (noise) tối thiểu là : -50dB

Bộ trộn kỹ thuật số: Model: EURORAK UB2222 FX-PRO (CHLB Đức):

 08 ngõ vào micro : cân bằng và không cân bằng (BAL OR UNBAL)

 Độ méo cực thấp : 0,0007% (20Hz – 20KHz)

 Có sẵn nguồn phantom +48v cung cấp cho micro độ nhạy cao (condenser)

 04 ngõ vào line stereo

 Mỗi đường vào (Mic / line) đều có chỉnh Equalizer và Effect riêng biệt

 Đặc biệt, UB2222FX-PRO có sẵn hệ thống xử lý tiếng kỹ thuật số (24 bit)

để tạo 99 hiệu ứng âm thanh: Reverb, Delay, chorus, compressor,…

 Nhiều ngõ ra (output) cân bằng và không cân bằng :

 Balanced main mix

 Control room

 Headphone

 Stereo tape outputs

 Khả năng kết nối tương thích với máy vi tính

Micro: Trong thiết kế phòng Studio phát thanh trực tiếp ở trên, chúng ta sử

dụng

 01 micro đơn hướng (Dynamic microphones) cho phát thanh viên nam

 01 micro đơn hướng cho phát thanh viên nữ

 01 micro đa hướng (Condenser microphones) cho ca sĩ

Micro đơn hướng Model: ULTRA VOICE XM8500 (CHLB Đức)

(Dynamic microphone)

| 31

Dãi tần số hoạt động : 50Hz – 15KHz được thiết kế màn lọc đặc biệt giảm tạp âm do hơi thở và do tay cầm (Two – Stage pop filter minimizes breath and handling noise)

Micro đa hướng Model: BERINGER C-1 (CHLB Đức) (condenser microphone)

 Loại micro dãi rộng chuyên nghiệp phục vụ phòng thu (Studio)

 Tạp âm cực thấp (Ultra low – noise) với mạch đầu vào FET

 Có Led hiển thị nguồn phantom (+48v)

Hệ thống âm thanh kiểm thính: Hệ thống âm thanh kiểm thính phòng thu

(Studio) bao gồm có :

 Ampli khuyếch đại công suất A-500 (PETECH)

 Loa thùng kiểm thính phòng thu B2031A (PETECH)

 Headphone (PANASONIC hoặc BERINGER) cho kỹ thuật viên, phát thanh viên, ca sĩ…

Bên cạnh đó, sự đổi mới về công nghệ xét từ phía doanh nghiệp thì năm

1989, Công ty Petech đã sản xuất và đưa vào ứng dụng thành công máy phát FM (FCC), công suất 100W, đầu tiên tại Việt Nam hoàn toàn bán dẫn Năm 1993, sản xuất và ứng dụng thành công Hệ thống truyền thanh không dây (đầu tiên tại Việt Nam) Năm 2001, sản xuất thành công, đầu tiên tại Việt Nam, Thiết bị Mã hóa (Encorder /Decoder) cho truyền thanh không dây, phục vụ chống nhiễu tần

số VTĐ Và không chỉ các Đài cấp tỉnh được trang bị kinh phí đầu tư về kỹ thuật phát thanh mà phần lớn các Đài cấp huyện và thị xã cũng được đưa vào dự

án đổi mới Từ đó, chương trình phát thanh trên sóng được chuyển tải rộng khắp đến công chúng hơn

| 32

Điển hình như ngày nay, Đài PT-TH Cà Mau đã được đầu tư khá hoàn thiện từ cơ sở hạ tầng đến thiết bị kỹ thuật Có khu Trung tâm kỹ thuật gần 3.100 m2, với 8 phòng chuyên môn trực thuộc Máy phát thanh phát sóng AM,

FM có công suất 10KW, thời lượng chương trình mỗi ngày trên 15 giờ 30 phút Diện phủ sóng cả phát thanh và truyền hình toàn bộ địa phận Tỉnh Cà Mau và một số vùng thuộc các tỉnh lân cận

Thông số kỹ thuật của Đài: Máy

phát: AM: HARRIS công suất 10KW

Tần số phát 909 KHz FM: BE công

suất 10 KW Tần số phát 94,6 MHz

Phát thanh của Đài PT-TH Cà Mau

được thực hiện hoàn toàn trên thiết bị

số hóa

Trụ sở chính Đài PT-TH Cà Mau

| 33

Cụ thể về sự đổi mới, ở ngày đầu thành lập, Đài Phát thanh Đồng Nai chỉ

có máy phát có công suất 20Kw, hiệu Gate cùng 2 máy nổ 150KVA Đến nay, Đài PT-TH Đồng Nai đã có nhiều đợt cải tiến chương trình phát thanh - truyền hình nâng cao chất lượng, phục vụ ngày càng tốt hơn các yêu cầu của Đảng của Nhà nước Giai đoạn cuối thập niên 90 (của thế kỷ 20), phát thanh Đồng Nai có

sự chuyển biến về chất nhờ tiếp cận công nghệ làm phát thanh mới Đến tháng 01/01/2000, đợt cải tiến toàn diện chương trình phát thanh, truyền hình đã được thực hiện cho đến nay

Các chương trình Phát thanh và Truyền hình hiện nay của Đài PT-TH Bình Dương được đầu tư – sản xuất trên hệ thống trang thiết bị hiện đại Tháp anten cao 252m, hệ thống phát hình kỹ thuật số trên kênh 50UHF, kênh FM 92,5MHz được xem như những điều kiện tốt nhất để làn sóng của Đài có dịp phục vụ rộng rãi công chúng không chỉ trong tỉnh Bình Dương, khu vực Miền Đông Nam bộ mà còn cả nước

| 34

Hiện nay, Đài PT-TH Cần Thơ đã được đầu tư khá hoàn thiện từ cơ sở vật chất hạ tầng đến máy móc, thiết bị kỹ thuật và công nghệ như: Trung Tâm kỹ thuật Phát thanh – Truyền hình, đầu tư nâng cấp máy phát sóng phát thanh AM 10kw; mua mới máy phát sóng phát thanh FM công suất 10Kw, máy phát hình kênh UHF công suất 20kw (10 + 10kw) để nâng cao chất lượng hoạt động, đảm bảo hoạt động tuyên truyền đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, phục

vụ tốt yêu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần và nghe nhìn cho nhân dân, đồng thời từng bước số hóa công nghệ Phát thanh – Truyền hình theo đúng lộ trình quy hoạch của ngành Thông tin truyền thông giai đoạn 2010 – 2015 và tầm nhìn

2020, nhằm góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Cần Thơ lần thứ XII nhiệm

kỳ 2010-2015 và Nghị quyết số 45 của Bộ Chính trị về việc “Xây dựng và phát triển thành phố Cần Thơ trong thời kỳ Công nghiệp hóa và Hiện đại hóa đất

nước” và xây dựng con người Cần Thơ “Trí tuệ – năng động – nhân ái – hào hiệp – thanh lịch” Đài PT-TH Cần Thơ gần 37 năm xây dựng, trưởng thành và

phát triển, qua 6 lần đổi tên và 3 lần chia tách, các thế hệ làm báo nói, báo hình

và báo điện tử của Đài Phát thanh và Truyền hình thành phố Cần Thơ đã bền bĩ, nối tiếp, kế thừa và phát triển ngày càng lớn mạnh: Từ chỗ chỉ có sóng phát thanh AM rồi FM đến phát thêm sóng Truyền hình (analog) rồi truyền hình cáp

và truyền hình vệ tinh Asiasat, đặc biệt đã mở thêm loại hình Phát thanh và Truyền hình trực tuyến tại địa chỉ http://www.canthotv.vn

Cụ thể, các thông số kỹ thuật của Đài là:

| 35

: 10 kw

- Tần số : 837 Khz

- Thời lượng : 6 giờ/ngày

+ Buổi sáng : Từ 5 giờ – 7 giờ

+ Buổi trưa : Từ 11 giờ – 12 giờ

+ Buổi chiều : Từ 16 giờ – 19 giờ

- Thời lượng : 24 giờ/ngày

Cùng với những tiến bộ của khoa học công nghệ, các Đài đã trang bị tốt cho khâu truyền dẫn, sử dụng máy phát điều chế kỹ thuật số phát sóng để mở rộng vùng phủ sóng, đẩy mạnh chất lượng âm thanh Hơn hết là việc đưa các hệ chương trình phát thanh lên mạng internet kết hợp với những chuyên mục âm thanh

Trong xã hội thông tin ngày nay, việc đổi mới công nghệ phát thanh hiện đại đã đưa phát thanh về vị thế cân bằng trong cuộc chiến tranh khốc liệt với các loại hình báo chí khác Riêng về phía công chúng tiếp nhận, đặc trưng “chỉ phát một lần”, “thông tin thoáng qua” của báo chí phát thanh đã được khắc phục những hạn chế vốn có của nó Các thiết bị điện tử ra đời, nhất là những chiếc điện thoại đa năng ngày càng tiện dụng hơn cho công chúng của phát thanh

Trong bối cảnh hiện nay, có thể thấy phương thức sản xuất các chương trình phát thanh trực tiếp đang phát triển ngày càng mạnh mẽ Bên cạnh việc tạo

ra sự tương tác với các thính giả, trong tương lai gần, các chương trình phát thanh trực tiếp sẽ gắn chặt với báo online, với mobilephone theo phương thức đa

| 36

phương tiện thông tin Thính giả sẽ có thể gửi thư điện tử, tin nhắn qua mạng internet, qua mobile phone để nêu yêu cầu về bài hát, để đặt câu hỏi cho các cuộc tọa đàm trực tiếp hoặc bình chọn bài hát, bỏ phiếu cho một cuộc thi… Hơn mười năm qua, các đài phát thanh Việt Nam đã tiếp cận với công nghệ số và vi tính hóa hoạt động nghiệp vụ, thành lập các trang web của đài mình để ngoài việc đăng tải những thông tin như trên một tờ báo điện tử bình thường, còn cho phép các thính giả truy cập để nghe lại những chương trình phát thanh yêu thích Hiện tại, Đài Tiếng nói nhân dân TP.HCM đang tiến hành xây dựng một hệ thống mạng nội bộ cho phép tinh giản các khâu xử lý thông tin Bên cạnh đó hiện nay, với sự đầu tư về công nghệ kỹ thuật hiện đại, Đài PT-TH Tiền Giang

đã phủ sóng khắp 100% số xã, phường, thị trấn trong toàn tỉnh Mạng lưới phát thanh phủ kín 100% số xã, phường, thị trấn, chưa kể 500 trạm truyền thanh ở các địa bàn dân cư

Tóm lại, công nghệ phát thanh hiện đại đã giúp cho các chương trình phát thanh sống động hơn và làm cho làn sóng của các Đài được nâng cao hơn về

chất lượng âm thanh cũng như đáp ứng được tính thời sự của phát thanh

2.3 Sự đổi mới về nội dung và kết cấu chương trình phát thanh

2.3.1 Sự tăng nhanh thời lượng phát sóng chương trình phát thanh

Chương trình phát thanh là sự liên kết, sắp xếp hợp lý tin bài, bảng tư liệu

âm nhạc trong một thời lượng nhất định được mở đầu bằng nhạc hiệu, kết thúc với lời chào tạm biệt nhằm đáp ứng yêu cầu tuyên truyền của cơ quan báo phát thanh, đồng thời mang lại hiệu quả cao nhất đối với người nghe Có thể gọi chương trình phát thanh coi như một số báo Đặc điểm của chương trình: mở đầu bằng nhạc hiệu, nhạc chương trình  lời xướng của phát thanh viên  cấu trúc của chương trình phát thanh  lời kết của chương trình hoặc chào thính giả

| 37

Hiện nay, chương trình phát thanh ở các Đài phía Nam bao gồm một số loại

cơ bản sau:

Chương trình thời sự tổng hợp (Thường có các phần: Nhạc hiệu  Lời

giới thiệu  Phần tin tức: tin trong nước + tin thế giới (15 phút)  Bài viết: Phóng sự hoặc Phản ánh hoặc Điều tra… (5-7 phút)  Tiết mục (3 phút)  Dự

báo thời tiết hoặc Thông tin thị trường hoặc tình hình giao thông…)

Chương trình thời sự đặc biệt (Thường cấu trúc như sau: Thông tin tư

liệu (có tính dạo sóng, cung cấp các tư liệu, bối cảnh giúp thính giả hiểu đầy đủ

và sâu sắc hơn về sự kiện sắp diễn ra)  Bài bình luận khẳng định tầm cỡ, ý nghĩa sự kiện  Tường thuật trực tiếp đầy đủ sự kiện  Phỏng vấn những nhân chứng hoặc người trực tiếp tham gia sự kiện (xen giữa phần tường thuật)  Một

số ca khúc minh họa (xen giữa phần tường thuật))

Chương trình chuyên đề (thường có kết cấu: Nhạc chương trình  Giới

thiệu  Phần tin chuyên đề  Bài chuyên đề  Diễn đàn hoặc Phỏng vấn…

 Mẩu chuyện hoặc Tiểu phẩm…)

Năm 1997 và 2001, Đài Tiếng nói Nhân dân TP.HCM đã tiến hành hai đợt cải tiến, đổi mới nội dung và đạt được những kết quả quan trọng Bên cạnh sóng

AM, từ tháng 8/1998 Đài bắt đầu phát sóng trên hệ FM Hiện nay, thời lượng phát sóng của Đài là 32 giờ/ngày, riêng thứ bảy, chủ nhật là 36 giờ/ngày Trong

đó, sóng AM (phát từ 4h30 đến 23h) là 15 giờ/ngày, thứ bảy, chủ nhật là 16 giờ

30 phút/ngày; sóng FM (phát từ 6h đến 23h) là 17 giờ/ngày, thứ bảy, chủ nhật là

18 giờ/ngày; tiếp sóng Đài TNVN 1 giờ 15 phút/ngày Về kỹ thuật, Đài đã trang

bị toàn bộ hệ thống thu phát bằng vi tính Thư bạn đọc gửi (không kể điện thoại, hộp thư thoại) tăng từ 31.000 thư (1997) đến 83.000 thư (2002) Và doanh thu từ quảng cáo và các nguồn khác của Đài từ 6 tỷ đồng (1997) đã tăng lên 17 tỷ đồng (2002)

| 38

Ngày 24.4.2003, trang web www.voh.com.vn của Đài Tiếng nói Nhân dân TP.HCM chính thức ra mắt và đi vào hoạt động Ngoài việc theo dõi những thông tin như trên một tờ báo điện tử, các thính giả của Đài có thể truy cập vào địa chỉ này để nghe lại những chương trình mà mình yêu thích, bên cạnh việc gọi đến các hộp thư thoại theo hình thức truyền thống từ trước đến nay Trang web không chỉ góp phần đưa nội dung trên sóng phát thanh đến gần bạn nghe đài hơn mà còn tạo điều kiện cho những thính giả ớ nước ngoài, ngoài bán kính phủ sóng vẫn có thể nghe được nhiều chương trình của Đài

Trong xu thế phát triển, Đài Tiếng nói Nhân dân thành phố không ngừng lớn mạnh về quy mô và nâng cao chất lượng phát sóng để phục vụ các đối tượng thính giả Từ một sóng AM 610khz, năm 1999 Đài phát triển thêm kênh thông tin thương mại giải trí phát trên sóng FM 99,9 Mhz và năm 2010 cho ra đời thêm Kênh giao thông đô thị phát trên sóng FM 95.6Mhz Từ năm 2009, Đài đưa vào sử dụng trạm phát sóng ở tỉnh Sóc Trăng, nâng cao chất lượng phát

sóng phục vụ đồng bào các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long

Nghị quyết Đảng bộ Đài nhiệm kỳ 2010 - 2015 đã xác định hướng phát triển của Đài trong thời gian tới là tăng thời lượng các chương trình phát thanh trực tiếp mang tính tương tác cao

Hiện tại, Đài TNND TP HCM có khá nhiều những chương trình phát thanh

trực tiếp, và phần lớn là những chương trình được sản xuất tại studio (để phân biệt với các chương trình phát thanh trực tiếp sản xuất ngay tại hiện trường): Trên sóng FM 99,9 MHz có những chương trình Nốt nhạc thứ bảy, Trò chuyện đêm khuya… Trên sóng AM 610 KHz có truyền thanh trực tiếp cuộc thi Giọng

ca cải lương hàng tuần và Giọng ca hay hàng tuần, chương trình A lô! chúng tôi nghe, Đối thoại với lãnh đạo chính quyền thành phố…

Minh hoạ về thời lượng một số chương trình phát thanh ở một số Đài:

Đài Phát thanh – Truyền hình Bình Dương

| 39

Thời

04:00 Nhạc hiệu + Ca khúc Việt Nam

04:35 Dân ca

05:00 Thời sự Tổng hợp

05:30 Nông nghiệp - Nông thôn

05:50 Đằng sau tay lái Tiểu phẩm: Thăm người em gái 06:00 Tiếp sóng Đài Tiếng nói Việt Nam

06:20 Lời hay ý đẹp + Dân số kế hoạch hóa

08:00 Bản tin Khoa học đời sống

08:10 Câu chuyện truyền thanh

11:30 Tình yêu - Hôn nhân - Gia đình

12:00 Lời hay ý đẹp + Thời sự Tổng hợp

| 40

16:40 Bản Tin trong nước

16:45 Bản tin quốc tế

16:50 Câu chuyện quốc tế

16:55 Bản Tin Giá cả thị trường

17:00 Măng non

17:30 Thời sự Tổng hợp

18:00 Chuyên đề thể thao

18:10 Câu lạc bộ trẻ

18:30 Bản tin tiếng Anh

18:35 Bản tin tiếng Hoa

18:40 Nông nghiệp – nông thôn

19:00 Quà tặng âm nhạc

20:00 Gởi chút tình hồng

21:00 Pháp luật và đời sống

21:30 Khỏe và đẹp

22:00 LHYĐ + Tình yêu – Hôn nhân – Gia đình

22:30 Đến với bài thơ hay

22:45 Ca khúc Việt Nam

22:55 Bản Tin cuối ngày

23:00 Quà tặng âm nhạc đêm khuya

00:30 Nghe xem

Đài Phát thanh – Truyền hình Tiền Giang

CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH THỨ HAI – NGÀY 28/05/2012

BUỔI SÁNG

- 5h00 Nhạc hiệu + Giới thiệu chương trình + Thể dục buổi sáng

- 5h10 Chuyên mục : Nông thôn ngày nay

- 5h30 Thời sự Đài Tiền Giang + Học tập tấm gương đạo đức

HCM