cảm nhận và bình luận từ những số liệu khảo sát xã hội hoc vầ phân tầng xã hội

Có th nói, n u nhìn khái quát, da có bóng dáng d ng mô hình phát tri n theo hình qu tr ng.

h i h c l n này ch a t p trung vào đó, mà h ng t p trung tìm hi u là m t tích c c c a nó: phân t ng xã h i đang di n ra ngay trong giai đo n đ u c a quá trình chuy n sang c ch th

tr ng c a n n kinh t hàng hóa nhi u thành phân có t o ra đ ng l c c a s phát tri n không,

mà n u có, thì đ ng l c y đ c t o ra nh th nào Còn m t trái c a t m huân ch ng luôn

luôn rèn t i v i chính bi u tr ng chính di n c a nó, đi u y ch đ c nh c đ n trong nh ng đ i sánh c n thi t nh t bài vi t này

1 Nh ng đ ng nét c a các mô hình phát tri n

M i n m c a công cu c i M i đ c kh i đ ng và tri n khai ch là kho nh kh c trong

l ch s c a dân t c y th nh ng, kho nh kh c y th t có ý ngh a n u chúng ta đ t nó vào trong th i đi m c a s ghi nh n thành t u c a s nghi p 20 n m xây d ng l i đ t n c k t ngày 30 tháng 4 n m 1975

hình c a xã h i nh ng

tài KX - 04-02 41

n c ch m phát tri n và đang phát tri n, đáy phình r ng ra và thu nh l i d n lên đ nh thành

m t hình tháp

Nét khái quát ph bi n y đ c v n d ng đ xem xét vào các bi u đ v phân t ng thu

nh p, và qua s phân t ng thu nh p y mà đi sâu vào các chi u c nh khác nhau c a di n m o phân t ng

1.1 Nhìn tháp phân t ng thu nh p, th y r t rõ mô hình c a khu v c nông thôn so v i đô th

có s khác bi t rõ nét áy th p r ng ra, t l nghèo và r t nghèo chi m v trí l n, so v i đi d n lên trung bình và giàu teo l i đ nh Ch m phát tri n nh t là nông thôn H i H ng, n u đ i

sánh v i nông thôn C n Th đã khá n i b t v s khác bi t Nông thôn Qu ng Nam - à N ng,

m t vùng phát tri n vào lo i khá nh t duyên h i mi n Trung, c ng ch n m quãng gi a

C n l u ý r ng, v i nông thôn mi n B c nói chung và vùng đ ng b ng sông H ng nói

lo i rau, đay và cây n qu nh v i nhãn có nhang thu nh p đáng k Ch n nuôi l n có s

l ng l n nh t trong vùng đ ng b ng [Tuy nhiên c ng c n k ra đây m t s y u kém so v i nhi u t nh khác: đ ng b r t x u và c s h t ng c a các vùng đô th kém, đi n khí hóa

m c đ th p ngay c th xã, t n th t chuy n t i cao trên đ ng dây c di n p th p, thi t b ca

và l i th i trong các xí nghi p công nghi p, tiêu thoát n c ch m, nhi u công trình t i h

t ng và thoát n c t i kho ng trên 30.000 ha và nói chung là thi u v n đ u t m i]

H i H ng chi m t l s h gia đình đông nh t so v i toàn vùng đ ng b ng: 577.450 h [Nam Hà: 534.630 và Thái Bình 394.938 h ], v i GDP tính theo đ u ng i n m 1993 là 124 USD [Nam Hà: 127 USD và Thái Bình 117 USD] N ng su t lúa trung bình t 1988 đ n 1972

là 3.441 kg/ha v lúa xuân [Nam Hà: 3.640 kg/ha, Thái Bình: 4.430 kg/ha] và 3.420 kg/ha v

hè [Nam Hà: 3.440 kg/ha và Thái Bình: 4.230 kg/ha]1

Nêu lên vài s li u c a H i H ng đ càng làm n i b t lên m t nh n xét: m c d u th , trong

bi u dè tháp phân t ng, H i H ng v n là vùng ch m phát tri n nh t Và n u H i H ng đã v y thì vùng đ ng b ng sông H ng nói chung s th nào, và vùng Trung du và ti p đó v ng núi phía B c s ra sao n u mô hình hóa qua bi u đ tháp phân t ng v thu nh p Chúng tôi s phân tích k h n khi trình bày riêng v nông thôn d i

42 C m nh n và bình quân t nh ng s li u

Tháp phân t ng thu nh p

tài KX - 04-02 43

Bi u đ h s Gini

Tr c tung OF: T ng t l thu nh p c a dân c

Tr c hoành OD: T ng t l dân c có thu nh p đó

ng cong OIC: có tên là đ ng cong LoTenz

ng th ng OC cho th y: N u phân ph i thu nh p r t đ u trong dân c thì s di n ra tình hình: N u ít dân thì thu nh p ít, n u nhi u dân thì thu nh p nhi u, t l thu n v i h s t l là

1 Khi phân ph i thu nh p không đ u, n u bi u th dân c theo thu nh p t ng d n thì khi t l dân s t ng theo đ ng cong OIC, ta s th y: phân ph i thu nh p càng không đ u thi đ ng cong Lorenz càng võng xu ng sát v i tr c hoành OD

N u bi u th b ng hình h c thì ta s th y: m c đ cách g n hay xa c a đ ng cong Lorenz kh i

đ ng th ng OC s làm cho di n tích A n m ti p gi a đ ng th ng OC và đ ng cong OIC

gi m hay t ng bi u th m c đ phân ph i thu nh p không đ ng đ u ít hay nhi u

Theo cách th hi n này thì h s Gian chính là t l gi a di n tích A và t ng di n tích c a A và

B là di n tích c a m t ph ng n m trong tam giác cong OICDO:

chính vì th , ng i ta qui c r ng, n u h s Gini = 0 thì phân ph i là đ ng đ u, n u h s Gini > 0 thì s có s phân hóa không đ ng đ u trong thu nh p, Gini càng t i g n 1 thì m c đ phân hóa ngày càng cao

N u so sánh nhóm đáy và nhóm g n đ nh và đ nh c a nông thôn C n Th và nông thôn H i

H ng, ta s nh n ra đ c mô hình phát tri n c a nh ng vùng nông thôn khác nhau d i tác

đ ng c a quá trình và nh p đ chuy n sang kinh t th tr ng: đáy nghèo kh [d i 75.000 đ]

c a C n Th co h p l i, di n trung bình

44 C m nh n và bình 1u n t nh ng s 1i u

m r ng ra và nhóm đ nh [300.000 đ và 600.000 đ và > 600.000 đ] phát tri n h n H i H ng r t nhi u

N u so sánh đ n thu n gi a đô th và nông thôn, ngh a là gi a vùng đã phát tri n [t ng

đ i] so v i vùng đang ch m phát tri n [t ng đ i] đã có mô hình tháp phân t ng thu nh p khác

nhau Và n u tính h s Gini thì luôn luôn h s Gini nông thôn cao h n đô th trong so sánh

Nh v y c ng có ngh a là, cu c v n đ ng xóa đói gi m nghèo là tuy t đ i c n thi t Song,

gi i pháp xóa đói gi m nghèo tích c c nh t, thu h p s b t bình đ ng xã h i h u hi u nh t là

đ y m nh t c đ phát tri n

T l b t bình đ ng nông thôn cao h n đô th đ u l p l i c ba đi m kh o sát cho ba vùng tiêu bi u đã xóa đi m t c m nh n v n đã hình thành trong nhi u ng i: d ng nh đô thi, do kho ng cách giàu nghèo d trông th y b ng m t trong cu c s ng hàng ngày, đ b t bình

đ ng nh t đ nh cao h n nông thôn, n i mà tính đ ng đ u trong thu nh p th ng th y r t ph

bi n K t qu x lý s li u m t cách khách quan cho th y c n có nh n đ nh ng c l i

Càng ch m phát tri n, đ b t bình đ ng xã h i càng cao h n Và, không ph i là c đ y

m nh kinh t th tr ng phát tri n m nh lên t c là đ y h s Gini cao lên Có th th y ngay

đi u này n u xem xét h s Gini c a thành ph H Chí Minh và c a thành ph Hà N i

Ph i th a nh n r ng, thành ph H Chí Minh có t c đ phát tri n kinh t th tr ng cao h n

Hà N i b i nhi u l , nh ng chính h s Gini c a Hà N i l i cao h n so v i thành ph H Chí Minh

H s Gini c a Hà N i: 0.438

H s Gini c a thành ph H Chí Minh: 0.351

1.2 N u quan sát k bi u đ mô hình tháp phân vùng thu nh p c a 5 thành ph đ c ch n

đ kh o sát S th y rõ thành ph H Chí Minh g n v i mô hình xã h i mang tính hi n đ i h n

c : đáy nghèo kh thu nh l i, l p trung bình khá và kh m r t r ng, l p r t giàu thu h p l i

nh ng c ng chi m m t t l không quá nh Có th nói, n u nhìn khái quát, da có bóng dáng

d ng mô hình phát tri n theo hình qu tr ng K ti p theo thành ph H Chí Minh là thành ph

C n Th , tuy không đ t đ c đ phình r ng ra c a nhóm khá gi [t 300.000 đ đ n 600.000 đ/ng i/ tháng] nh thành ph H Chí Minh v i đ m r ng l n nh t, C n Th t l nhóm này v n th p h n t l trung bình [150.000 đ đ n 300.000 đ/ng i/

tài KX - 04- 02 45

tháng] nh ng nhìn chung, đáy đã thu r t h p l i [di n nghèo kh : 75.000 đ/ng i/ tháng]

N u so sánh bi u đ mô hình tháp phân t ng thu nh p c a Hà N i v i thành ph H Chí

Minh l i càng th y s khác bi t rõ r t:

Hà N i, t ng l p nghèo kh và nghèo v n chi m t l cao, đ c bi t đáy nghèo [75.000 đ

đ n 150.000 đ/ng i/tháng] phình ra r t r ng, và càng lên trên càng thu h p d n l i theo hình

tháp r t rõ Còn thành ph H Chí Minh, c ng hình tháp y có th xoay ng c l i s g n

gi ng v i mô hình tháp c a Hà N i

i vào chi ti t n u tính th o thu nh p tuy t đ i c a t ng h trong t ng quan so sánh thì l i

th y có m t hi n t ng đ c bi t: thu nh p trung bình c a t ng l p giàu nh t c a Hà N i ngay

t n m 1992 đã cao h n thu nh p trung bình c a t ng l p này thành ph H Chí Minh:

1.084.000 đ/ng i/ tháng so v i 991.000 đ/ng i/ tháng

Nh ng, n u tính theo 5 d i phân cách đ u 20% m t d i, thì s có k t qu nh sau: tính theo

b t c s t ng tr ng nào thì thu nh p c a các d i phân t ng y, thành ph H Chí Minh đ u

cao h n Hà N i r t nhi u

i vào chi ti t h n có th th y r ng, thu nh p c a nhóm th p nh t thành ph H Chí

Minh cao h n kho ng 2,5 l n so v i cùng nhóm y Hà N i trong khi t ng quan gi a hai

nhóm cao nh t t i đó ch x p x kho ng 1,5 l n.

N u so sánh t ng quan gi a thành ph phát tri n nh t v i thành ph kém phát tri n nh t

cùng m t th i đi m ti n hành kh o sát [cu i n m 19941 là thành ph H Chí Minh và th xã

H i D ng thì s th y : nhóm th p nh t chênh nhau 2,1 l n trong khi đó nhóm cao nh t chênh

46 C m nh n và bình 1u n t nh ng s li u

C n Th : 5,39; à N ng : 4,01 và H i D ng : 3,46 l n C ng ph i nói thêm r ng, nhóm

có thu nh p th p nh t th xã H i D ng, đi m kém phát tri n nh t trong t ng quan v i 5

đi m kh o sát, thì v n đ t đ c m c 90.420 đ/ng i/ tháng S bi n đ ng v thu nh p đ t bi n khi xem xét s khác nhau các nhóm có thu nh p cao nh t t t c các đi m kh o sát đô th 1.3 So sánh t ng quan đô th - nông thôn thì có th đ a dâm nh n đ nh : ch m phát tri n thì có đ b t bình đ ng cao h n N u so sánh theo chi u đô th v i d thi 4 đi m nghiên c u :

H i D ng, à N ng, C n Th và thành ph H Chí Minh, t m đ t Hà N i ra kh i t ng quan này, s th y h s Gini t ng lên theo cùng v i trình đ phát tri n kinh t hàng hóa : 0.249; 0.291; 0.321; 0.351 và 0.438 i u này không có gì khó hi u và c ng không mâu thu n v i

nh n đ nh đ c rút ra trong t ng quan nông thôn - đô th trên

Nét ph bi n c a giai đo n đ u c a s phát tri n là s t ng tr ng kinh t t ng cùng v i

m c đ b t bình đ ng Tuy nhiên, không t t y u là m c đ nghèo đói tuy t đ i s t ng cùng

v i t l b t bình đ ng Có th th y rõ đi u này qua vi c so sánh t l ng i s ng d i m c trung bình c a đi m kh o sát thành ph H Chí Minh là 2,9% so v i t l ng i s ng d i

m c trung bình c a th xã H i D ng là 41,3% C hai đi m kh o sát này c ng di n ra cùng

m t th i đi m : quý 4 n m 1994

Còn à N ng và C n Th thì th i đi m kh o sát cách nhau đúng m t n m, nh ng t l nhóm s ng d i m c trung bình c a à N ng đã cao h n h n C n Th

S d ph i tách Hà N i riêng ra vì d ng nh đây có nét đ c thù : xét v trình đ phát tri n kinh t hàng hóa thì Hà N i ch a cao b ng thành ph H Chí Minh, nh ng h s Gini ch

s b t bình đ ng l i cao h n thành ph H Chí Minh Chúng tôi mu n lý gi i hi n t ng này theo h ng nhìn nh n s t ng quan gi a trình đ c a m t thành ph v a t mô hình c ch

k ho ch hóa t p trung và bao c p m i chuy n sang c ch th tr ng, y u t tích l y ki u mô hình kém phát tri n mang dáng d p nông thôn tr c đây ch a trút b đ c hoàn toàn, và vì th

đã l p l i mô hình b t bình đ ng trong t ng quan nông thôn - đô th

2 V s phân t ng xã h i đô th

2.1 Kinh t th tr ng đ c kh i đ ng và phát tri n đô th , đi u y có th d dàng tìm th y

t t c m i n i S phân t ng v m t thu nh p c ng là đi u d th y Tuy v y, cu c kh o sát xã

h i h c này mu n h ng vào s nh n d ng v s phân t ng xã h i và đ ng l c c a s phát tri n Cùng v i h ng nh n d ng v các ki u lo i khác nhau trong thu nh p và m c s ng mà các t ng l p c s khác bi t chúng tôi c g ng thu th p và phân tích c c chi bào, liên quan đ n

l i Bóng, trình đ h c v n, s đ u t cho con cái v vi c h c hành đ mong tìm th y m t s tái

t o v v n hoá t ng thích v i s th ng ti n v kinh t

Do s đ ng đ u t ng đ i v s h u, h qu đ c th a h ng c a nh ng giai đo n l ch s bao c p và th i k k ho ch hóa t p trung [ mi n B c tr c đây

tài KX - 04-02 47

và m t ph n m t s vùng mi n Nam sau ngày gi i phóng], s phân t ng d i tác đ ng c a

s h u có th th y rõ thành ph H Chí Minh, còn nói chung là không rõ nét N ng l c th

tr ng là m t y u t m i làm chuy n đ i nhi u s ph n trong b c th ng tr m c a các v th

đ nh, nhanh chóng thoát ra kh i giai đo n s khai và hoang đã, trong đó ki u kinh doanh ch p

gi t b ng nhi u th đo n gian manh đang th ng th Khái ni m "s tái t o v v n hoá " bao

hàm n i dung c a s đ u t cho h c v n và tay nghe cho b n thân ng i đang t trau d i n ng

l c th tr ng và đ c bi t là cho th h k ti p T ng l p u tú c a xã h i ph i đ c hình thành trên c s sàng l c c a cu c s ng, trong đó v n hóa là m t đ m b o quan tr ng Chúng tôi hi u

v n hóa không ch là k t qu c a t ng tr ng kinh t mà còn là nhân t bên trong, th m chí là nhân t có ý ngh a quy t đ nh c a s phát tri n kinh t và xã h i

ng nhiên, s tái t o v v n hóa y ch có th di n ra trong nh ng đi u ki n kinh t cho

phép Vì v y, các ch báo v s tái t o v n hóa đ c đo đ m cùng v i trình đ kinh t L i

s ng g n li n v i m c s ng, ch t l ng s ng

2.2 S phân t ng v m c s ng có liên quan nhi u đ n thu nh p, song không ch có th , mà

r t nhi u các ch tiêu khác v đ i s ng c ng đã đ c đo đ m và nh n xét

Tr c h t, nhà và các trang thi t b n i th t là các ch báo khá t p trung cho vi c phân

lo i m c s ng Càng nhích d n lên c p b c trên c a tháp phân t ng, bình quân mét vuông nhà /đ u ng i cùng v i các công trình ph , các trang thi t b khác nh b p ga, t l nh, bình t m

n c nóng, các ki u lo i b xí, v.v đ u t ng lên v s l ng, d c bi t là v ch t l ng

Ch ng h n nh , s khác bi t gi a nhóm cao nh t và nhóm th p nh t trong d i phân t ng v

di n tích nhà đo đ c là : thành ph H Chí Minh : 2,75 l n; Hà N i : 2,57 l n; C n Th : 2,57 l n; à N ng : 2 l n và H i D ng 1,62 l n

V các trang thi t b cho đ i s ng hàng này, càng n i b t lên s khác bi t các nhóm trong

d i phân t ng Ví d nh Hà N i, có 86,7% các h thu c nhóm cao nh t có đ xe máy; 83,3% có vô tuy n truy n hình m u; 93,3% có radio - cassette; 83,3% có t l nh trong khi y, nhóm th p nh t có các t l theo trình t t ng ng là : 10,3%; 27,6%; 27,6% và 31%

Các ki u lo i chi tiêu trong ngân sách gia đình c ng ph n ánh s khác bi t gi a các t ng l p

v m c s ng và l i s ng

Chi tiêu bình quân đ u ng i cho n u ng :

N u phân tích t tr ng c a ngân sách chi tiêu dành cho n u ng theo bình quân đ u ng i

nhóm có thu nh p th p nh t s th y chi m đ n trên 213 tr lên thu nh p có đ c Trong lúc đó

V n hóa theo ngh a r ng, có th thu g n l i là t t c nh ng g do con ng i trong con

ng i và liên quan đ n con ng i Và vì th , đ ng nhiên v n hóa không ch bi u hi n trình

đ h c v n, nh ng h c v n là m t thành t quan tr ng nh t c a v n hóa

Nét n i rõ lên là : t l nh ng ng i có h c v n đ i h c và trên đ i h c, xét riêng v ng i

ch ng đã gia t ng nhanh chóng t nhóm có thu nh p th p đ n nhóm có thu nh p cao Ng i có

b ng đ i h c chi m t l cao nhóm có thu nh p cao có th x p theo trình t sau đây : cao

nh t là Hà N i, th đ n thành ph H Chí Minh, và ti p theo là à N ng, C n Th , H i

D ng

i u đáng suy ngh là, m t t l không nh nh ng ng i có trình đ đ i h c [nam gi i] l i

r i vào nhóm nghèo nh t trong tháp phân t ng T l đó chi m đ n 15,4% Hà N i

Riêng v i ph n có trình đ đ i h c r i vào nhóm nghèo ch quan sát th y Hà N i và

thành ph H Chí Minh v i m t t l th p: 6,9% và 2,2%

C ng có th rút ra nh ng k t lu n nào đ y n u rõi sâu vào ng i có h c v n th p [nam gi i]

nh ng l i v n n m trong nhóm có thu nh p cao nh t, thành ph H Chí Minh, trong nhóm y

có đ n 19,1% ch có trình đ h c v n t c p II tr xu ng và C n Th , t l đó là 9,1%

N u nhìn khái quát thì th y các đô th phía B c có trình đ h c v n khá h n các đô th

phía Nam, trong đó, Hà N i có m t t l r t cao đáng t hào: 37% t ng s ng i đ c ph ng

v n qua b ng h i đã có trình đ h c v n t đ i h c tr lên

D ng l i quan sát k v m i t ng quan gi a h c v n và thu nh p Hà N i, th y n i lên

m y đi m sau :

m t kinh t đây, còn c v n đ ý ngh a th c ti n và kh n ng v n d ng h c v n này vào

cu c s ng, và nh th c ng có ngh a là trình đ h c v n còn tùy thu c vào nhi u y u t khác

m i có th có tác d ng trong c ch m i V n đ t đào t o và đào t o l i nh ng tri th c c n thi t đ có thê phát huy tác d ng trong th tr ng đang là m t v n đ b c xúc

B n c nh trình đ h c v n, m t ch báo khác cho phép nhìn nh n sâu h n v ý ngh a c a

h c v n đ i v i s th ng ti n xã h i đó là s đánh giá v h c v n c a các nhóm xã h i có m c thu nh p khác nhau :

S , đánh giá cao h c v n trong cu c s ng là t ng đ i nh t quán t t c các nhóm t th p

đ n cao

Tuy nhiên, v i câu h i th m dò : "Li u h c v n cao có d n đ n cu c s ng đ y đ , m t t l

r t nh tán thành đi u này t i thành ph H Chí Minh theo các t l các nhóm thu nh p trong

hi u rõ h n đi u này, hãy so sánh gi a các thành ph v cách đánh giá nói trên nhóm

có thu nh p r t cao, t c là nhóm có đ đi u ki n đ đánh giá nh t v l nh v c này :

tài KX - 04-02 51

N m trung tâm c a hai vùng đ ng b ng mà s n xu t nông nghi p là ch y u : H i D ng

v i dong b ng sông H ng và C n Th v i đ ng b ng sông C u Long l i r t k v ng h c

v n, ph i ch ng đó là đi u h dang thi u Ng i ta quá k v ng vào đi u mà ng i ta ch a

có ho c có quá ít

M t câu h i t ng t v i m t n i dung thay đ i chút ít nh m kh i sâu h n v v n đ này :

"li u h c v n đ i h c có giúp cho b n b c vào đ i thu n l i không" Có m t đa s kh p các

đi m kh o sát ch p nh n giá tr chung này, t l d t trên 70%, và riêng thành ph H Chí Minh là 74,3%

M t đa s ch p nh n h c v n đ i h c là m t đi u ki n thu n l i, nh ng vi c có cho con

theo h c đ i h c hay không l i là m t chuy n khác

T l nh ng ng i nh t quy t cho con đi h c đ i h c gia t ng cùng v i thu nh p, th y rõ

Hà N i : 20%; H i D ng : 15% và à N ng 20% nhóm thu nh p th p nh t và 64,8%; 61,4%; 57,4% theo trình t các thành ph trên nhóm có thu nh p cao nh t Nh v y là nhóm cao nh t có t l nh t quy t cho con đi h c đ i h c nhi u g p 3 l n so v i nhóm có thu nh p

C n l u ý r ng, c ng t i thành ph này, có đ n trên 80% t t c các nhóm cho r ng mu n

s ng khá c n ph i có trình đ đ i h c

Có th hi u rõ hi n t ng trên n u bi t r ng, đây, có đ n 56% s ng i tr l i là đ cho

vi c theo h c đ i h c tùy thu c vào kh n ng và quy t đ nh c a con S th y rõ thái đ th c t

c a ng i dân thành ph có ho t đ ng công nghi p, th ng m i, d ch v m nh nh t này khi

so sánh v i t l nói tiêu gi m g n các thành ph khác Ch ng h n, Hà N i, ch có 31,8%

đ tùy vào kh n ng và quy t đ nh theo h c đ i h c c a con, trong đó, nhóm có thu nh p cao

nh t ch có 9,3% là đ ng ý v i cách gi i quy t đó

S d lý gi i các hi n t ng nói trên khi dõi sâu vào m t th i đo n c a cu c s ng mà c h i

th ng ti n xã h i duy nh t là h c lên đ ki m l y m nh b ng đ i h c đ có th ch c chân trong biên ch nhà n c B c thang giá tr treo tr t t s , nông, công, th ng c a th i xa x a v n

s ng dai d ng d i m t b áo khoác m i trong c ch quan liêu, bao c p kéo khá dài mi n

B c và không ph i là không có tác đ ng đ n nhi u nhóm xã h i các t nh phía Nam Các b c

thang giá tr đang chuy n đ i d n cùng v i s ch p nh n kinh t th tr ng trong công cu c

i M i

52 C m nh n và bình lu n t nh ng s li u

2 4 Các ch báo b sung liên quan đ n h c v n

+ V tay ngh và trình đ chuyên môn cao i u d dàng nh n th y là nh ng giá tr này t

l thu n v i thu nh p Có th nêu lên vài d n ch ng : Hà N i, trong nhóm có thu nh p th p

nh t thì t l ng i ch ng có trình đ chuyên môn cao là 19,2% so sánh v i t l 80% nhóm

có thu nh p cao nh t

thành ph H Chí Minh, con s t ng ng là 5,6% so v i 33,7%

S n i rõ ý ngh a này h n khi xem xét t l ng i v h u ho c hi n thu c di n không có

vi c làm th ng chi m t l cao trong nhóm có thu nh p th p nh t Hãy l y à N ng làm ví d : 42,3% nhóm có thu nh p th p nh t so v i 8,7% nhóm có thu nh p cao nh t thu c di n nói trên

Tuy nhiên, chia s giá tr này nh ng nhóm khác nhau không có s nh t quán, trong đó, các thành ph nh thì có s nh t trí cao trong s nhìn nh n v tay ngh và trình đ chuyên môn

gi i là m t giá tr đáng trân tr ng và c n thi t H i D ng, à N ng, C n Th đ u có nh ng t

l đánh giá cao t t c các nhóm

Trong lúc đó, Hà N i và thành ph H Chí Minh thì l i không nh n đ c s đánh giá cao

v giá tr này, đ c bi t là các nhóm có thu nh p cao nh t : 33,3% Hà N i và 16,2% thành

ph H Chí Minh

Gi i thích nh th nào v hi n t ng này ? T i sao s tinh thông tay ngh , m t ph m ch t

đ c tr ng cho xa h i hi n đ i v n đòi h i s chuyên môn hóa cao, l i không đ c các nhóm có thu nh p cao nh t hai thành ph có ch s GDP đ u ng i cao nh t n c đánh giá là cái t i

t ng trên Trong lúc đó, nh ng thành ph kém phát tri n h n, ng i ta l i đã c m th y s

c n thi t s tinh thông m t ngh vào lo i trung bình

C ng t ng t nh v y, m t ch báo th m dò khác, "bi t tính toán làm n " không đ c chia s nh m t giá tr c n thi t đ b c vào đ i thu n l i

T t c các nhóm thu nh p, k c cao và cao nh t, tr Hà N i ra, đ u có t l tán thành giá tr

này r t th p : t l không quá 10% t t c các nhóm c bi t là nh ng nhóm có thu nh p

th p l i có xu h ng đánh giá cao h n giá tr này so v i các nhóm có thu nh p cao và r t cao

Ch ng h n nh , H i D ng ch có 3,5% và 0% nhóm cao và cao nh t trong thu nh p th a

nh n giá tr này

tài KX - 04-02 53

+ Riêng thành ph Hà N i, thì ch s th a nh n giá tr này l i r t cao, đ c bi t là nhóm

có thu nh p th p nh t l i có đ n 90,9% t n thành ph i bi t tính toán làm n m i có th khá lên

đ c câu h i th m dò ti p theo, m t tr c nghi m v tâm lý, khi tr l i câu h i "h c hành

th i bu i này không b ng đi buôn " thì t l ng i đ ng ý v i quan đi m đó đ u r t th p t t

c các nhóm, trong đó, nhóm có thu nh p cao nh t không quá 10% tán thành đi u này

C ng ch riêng Hà N i, s ng i tán thành v i quan ni m trên có cao h n m t chút so v i các n i khác Ph i ch ng, Hà N i, n i tiêu bi u cho c ch k ho ch hóa t p trung và bao c p, sau m t th i gian dài ch u nh h ng n ng n c a cách đánh giá theo b c thang giá tr "s , nông, công, th ng" tr c đây b ng nh ng bi n t ng m i c a s mi t th th ng nhân, coi

th ng ngh buôn bán, gi đây trong s chuy n m nh sang c ch th tr ng, đã "th t m c s

th " s c m nh c a quan đi m "phi th ng, b t phú" b t đ u th y c n ph i đánh giá l i giá tr

th ng nhân trong các thang b c xã h i

+ B sung cho nh ng nh n xét trên, có đ n trên 70% s ng i đ c h i kh ng đ nh r ng

"tr con ngày nay đ c h c hành t t h n ngày x a " và khi so sánh v i chính b n thân mình,

thì có t i 90% s ng i đ c h i t t c các nhóm cho r ng con h bi t nhi u h n b n thân h vào tu i y

Tr l i câu h i "th y cô giáo đang là nh ng ng i đ c xã hôi tr ng v ng", t l nh ng

ng i đ ng ý v i nh n đ nh y có s khác bi t các thành ph đ c kh o sát thành ph H Chí Minh, C n Th , H i D ng, t l ng i đ ng ý v i nh n đ nh y lên đ n 80% Trong khi

đó, Hà N i và à N ng v n là đ t hi u h c và có truy n th ng "tôn s tr ng đ o" l i ch có t

l 60% tán thành Có l vì có truy n th ng đó nên ng i ta d b t bình v i m t hi n th c là giáo d c xu ng c p và cùng v i nó, v th c a th y giáo, cô giáo c ng không đ c xã h i coi

tr ng nh ng i ta v n mong c n ph i nh th

S d u t th i gian và ti n c a cho vi c h c hành c a con cái là m t chí báo đ c s c cho

m t đ nh h ng th ng ti n xã h i và giúp vào vi c phác h a mô hình v n hóa đ c tr ng c a

m t nhóm xã h i

+ Cho con h c thêm : đây là m t nét ph bi n n i b t, ch a h n là s minh h a cho đ nh

h ng th ng ti n xã h i và mô hình v n hóa nh đã nói, mà tr c h t là s xu ng c p c a h

th ng giáo d c, s b i r i trong các gi i pháp nâng cao ch t l ng c a vi c gi ng d y và h c

t p nhà tr ng

Có trên 95% t l ng i đ c h i Hà N i, H i D ng và à N ng cho con đi h c thêm ngoài gi h c chính khóa nhà tr ng Trong đó, nhóm có thu nh p cao và r t cao thì t l cho con đi h c thêm là 100% !

C n Th , có 74,4% cho con h c thêm, thành ph H Chí Minh t l đó là 90,2% v i chi u h ng t ng d n lên cùng v i s chuy n d ch t nhóm có thu nh p th p đ n nhóm có thu

nh p cao T l đó là 97,8% t ng l p cao nh t t i thành Ph H Chí Minh