giải pháp tăng cường huy động và sử dụng vốn tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố thái nguyên tỉnh thái nguyên

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình do chính tôi thực hiện với đề tài: “Giải pháp tăng cường huy động và sử dụng vốn

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

DƯƠNG ĐÌNH HIẾU

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HUY ĐỘNG VÀ

SỬ DỤNG VỐN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

DƯƠNG ĐÌNH HIẾU

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HUY ĐỘNG VÀ

SỬ DỤNG VỐN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS THỊNH VĂN VINH

THÁI NGUYÊN - 2014

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình do chính tôi thực hiện với đề tài:

“Giải pháp tăng cường huy động và sử dụng vốn tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn Thành phố Thái Nguyên tỉnh Thái Nguyên” dưới sự hướng

dẫn khoa học của PGS.TS Thịnh Văn Vinh Các số liệu do bản thân tôi điều

tra thu thập, Kết quả nghiên cứu này chưa được công bố trong những công trình

được nghiên cứu từ trước

Tôi xin chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình

Thái Nguyên, ngày 05 tháng 12 năm 2014

Tác giả luận văn

Dương Đình Hiếu

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Trong khuôn khổ đề tài với nội dung còn hạn chế, thời gian nghiên cứu có hạn, hơn nữa đây lại là một vấn đề phức tạp nên trong quá trình thực hiện luận văn này tôi khó tránh khỏi những điều thiếu sót Vậy kính mong nhận được sự quan tâm góp ý, bổ sung của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp để luận văn này được đầy đủ hơn và có giá trị thực tiễn

Xin chân thành gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo Trường Đại Học Kinh tế

và QTKD Thái Nguyên, đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và đã tạo điều kiện thuận lợi nhất để tôi hoàn thành khóa học Xin chân thành cảm ơn đến ban lãnh đạo cùng các anh, chị đang công tác tại: Sở Công thương Thái Nguyên, Lao động Thương binh và Xã hội tỉnh Thái Nguyên, Chi cục thuế tỉnh Thái Nguyên, BHXH

TP Thái Nguyên, Chi cục thống kê tỉnh Thái Nguyên, Hội doanh nghiệp vừa và nhỏ tỉnh Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin gửi lời cảm ơn sự hướng dẫn trực tiếp và tận tình của thầy giáo

PGS.TS Thịnh Văn Vinh cùng với sự tới giúp đỡ của các thầy cô giáo Trường Đại

Học Kinh tế và QTKD Thái Nguyên, đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này

Thái Nguyên, ngày 05 tháng 12 năm 2014

Tác giả luận văn

Dương Đình Hiếu

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VÀ CÁC TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC BẢNG viii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ ix

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Ý nghĩa khoa học và đóng góp mới của đề tài 2

5 Bố cục của luận văn 3

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HUY ĐỘNG VÀ SỬ DỤNG VỐN TRONG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ 4

1.1 Cơ sở lý luận về doanh nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ 4

1.1.1 Khái niệm về doanh nghiệp và các loại hình doanh nghiệp 4

1.1.2 Khái niệm và tiêu chí xác định DNVVN 5

1.1.3 Đặc điểm và vai trò của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong phát triển kinh tế - xã hội 8

1.2 Các hình thức huy động sử dụng nguồn vốn trong nền kinh tế thị trường 11

1.2.1 Khái quát về vốn kinh doanh 11

1.2.2 Cơ sở hình thành nguồn vốn kinh doanh 12

1.2.3 Vai trò của vốn kinh doanh trong nền kinh tế thị trường 13

1.2.4 Các hình thức huy động vốn cho DNVVN trong nền kinh tế thị trường 14

1.2.5 Vai trò của nguồn vốn trong nước với phát triển kinh tế và ý nghĩa của vấn đề huy động vốn 16

1.2.6 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn trong các DN 18

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến huy động và sử dụng vốn trong DNVVN 20

1.3.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến huy động vốn kinh doanh của DNVVN 20

1.3.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh của DN 23

Trang 6

1.3.3 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh của doanh nghiệp 25

1.4 Kinh nghiệm về nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng vốn cho DNVVN của một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam 26

1.4.1 Kinh nghiệm trong huy động và sử dụng vốn trong phát triển các DNVVN của các nước trên thế giới 26

1.4.2 Bài học kinh nghiệm trong huy động và sử dụng vốn trong phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam 33

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 36

2.1 Các câu hỏi nghiên cứu 36

2.2 Phương pháp nghiên cứu 36

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin 36

2.2.2 Lựa chọn địa điểm và thời gian nghiên cứu 37

2.2.3 Phương pháp xử lý số liệu 37

2.2.4 Phương pháp phân tích thông tin 38

2.2.5 Phương pháp so sánh và phân tích hệ thống 39

2.3 Các chỉ tiêu lựa chọn cho phân tích và đánh giá 39

2.3.1 Số lượng doanh nghiệp 39

2.3.2 Nguồn vốn của DN 39

2.3.3 Tổng giá trị sản xuất trên địa bàn 40

2.3.4 Các chỉ tiêu về kết quả kinh tế xã hội 40

2.3.5 Phân tích các chỉ tiêu về hiệu suất và hiệu quả sử dụng nguồn vốn DNVVN 40

Chương 3 THỰC TRẠNG VỀ HUY ĐỘNG VÀ SỬ DỤNG VỐN TRONG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 42

3.1 Đặc điểm chung về điều kiện tự nhiên và tình hình kinh tế xã hội thành phố Thái Nguyên 42

3.1.1 Đặc điểm chung về điều kiện tự nhiên của thành phố Thái Nguyên 42

3.1.2 Đặc điểm và tình hình kinh tế xã hội thành phố Thái Nguyên 48

3.1.3 Đánh giá chung về đặc điểm địa bàn nghiên cứu 58

3.2 Thực trạng phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2013 60

Trang 7

3.2.1 Khái quát sự phát triển của DNVVN thành phố Thái Nguyên 60 3.2.2 Những đóng của DNVVN thành phố Thái Nguyên cho NSNN 66 3.3 Thực trạng về huy động và sử dụng vốn trong các DNVVN tại thành phố Thái Nguyên 66 3.3.1 Khái quát chung về huy động vốn tín dụng ngân hàng đối với DNVVN tại

thành phố Thái Nguyên 66 3.3.2 Nghiên cứu thực trạng huy động vốn trong DNVVN tại TP Thái Nguyên 72 3.3.3 Đánh giá thực trạng sử dụng vốn trong DNVVN tại thành phố Thái Nguyên 76 3.3.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến huy động và sử dụng vốn trong các

DNVVN tại thành phố Thái Nguyên 86 3.3.5 Những nguyên nhân tồn tại trong quá trình huy động và sử dụng vốn tại

các DNVVN trên địa bàn thành phố Thái Nguyên 88

Chương 4 GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HUY ĐỘNG VÀ SỬ DỤNG VỐN

TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 90

4.1 Quan điểm định hướng mục tiêu về huy động và sử dụng vốn trong các

DNVVN tại thành phố Thái Nguyên 90 4.1.1 Quan điểm chung về huy động và sử dụng vốn tại các DNVVN trên địa

bàn thành phố Thái Nguyên 90 4.1.2 Định hướng và mục tiêu trong huy động và sử dụng vốn tại các DNVVN

tại thành phố Thái Nguyên 91 4.2 Một số giải pháp tăng cường huy động và sử dụng vốn trong các DNVVN

tại thành phố Thái Nguyên 92 4.2.1 Các căn cứ để đề xuất giải pháp 92 4.2.2 Các giải pháp của cơ quan quản lý nhằm nâng cao khả năng huy động và sử

dựng vốn cho DNVVN tại thành phố Thái Nguyên 94 4.2.3 Giải pháp tăng khả năng tự huy động và sử dụng vốn kinh doanh đối với

DNVVN tại thành phố Thái nguyên 97 4.2.4 Một số giải pháp hỗ trợ khác nhằm tăng cường hiệu quả huy động sử

dụng nguồn vốn kinh doanh cho DNVVN tại thành phố Thái Nguyên 102

Trang 8

4.3 Những kiến nghị về công tác huy động và sử dụng vốn trong các doanh nghiệp

vừa và nhỏ tại thành phố Thái Nguyên 104 4.3.1 Xây dựng các giải pháp hỗ trợ vốn cho DNVVN 104 4.3.2 Những kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng vốn đối

với DNVVN tại thành phố Thái Nguyên 106

KẾT LUẬN 108 TÀI LIỆU THAM KHẢO 109

Trang 9

DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VÀ CÁC TỪ VIẾT TẮT

CNH-HĐH : Công nghiệp hóa hiện đại hóa

CN-TTCN : Công nghiệp tiểu thủ công nghiệp

NHTM CP : Ngân hàng thương mại cổ phần

NHTM NN : Ngân hàng thương mại nhà nước

Trang 10

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Phân loại DNVVN của một số quốc gia trên thế giới 7

Bảng 1.2 Phân loại DNVVN tại Việt Nam 8

Bảng 1.3 Tiêu chuẩn DNVVN của Nhật Bản 28

Bảng 1.4 Tiêu chuẩn về DNVVN theo giá trị tổng tài sản 30

Bảng 3.1 Thực trạng sử dụng đất TP thái nguyên 45

Bảng 3.2 Dân số và nhân khẩu của thành phố Thái Nguyên năm 2011 - 2013 50

Bảng 3.3 Kết quả thực hiện các chỉ tiêu KT - XH 2011-2013 54

Bảng 3.4 Giá trị sản xuất công nghiệp thành phố Thái Nguyên 2011 - 2013 56

Bảng 3.5 Số lƣợng DNVVN thành phố Thái Nguyên năm 2013 62

Bảng 3.6 Sự phát triển các DNVVN thành phố Thái Nguyên năm 2011 - 2013 64

Bảng 3.7 Mục đích vay vốn các doanh nghiệp vừa và nhỏ năm 2003 68

Bảng 3.8 Tỷ trọng cho vay DNVVN của một số ngân hàng tại TPTN năm 2013 69

Bảng 3.9 Thống kê huy động vốn các DNVVN thành phố Thái Nguyên năm 2013 73

Bảng 3.10 Các chỉ tiêu tài chính doanh nghiệp vừa và nhỏ năm 2013 79

Bảng 3.11 Đặc điểm doanh nghiệp vừa và nhỏ 81

Bảng 3.12 Chỉ tiêu tài chính điều tra DNVVN năm 2013 84

Trang 11

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 Cơ cấu và thực trạng sử dụng đất tại Thành phố Thái Nguyên 2013 45

Biểu đồ 3.2 Giá trị SXCN thành phố Thái Nguyên 2011 - 2013 57

Biểu đồ 3.3 Sự phát triển DNVVN TP Thái Nguyên năm 2011-2013 65

Biểu đồ 3.4 Tỷ trọng vốn vay phân theo khu vực kinh tế cấp I năm 2013 74

Biểu đồ 3.5 Tỷ trọng vốn vay phân theo loại hình DN năm 2013 74

Biểu đồ 3.6 Cơ cấu vay vốn theo loại hình doanh nghiệp năm 2013 83

Trang 12

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam thì DNVVN là loại hình doanh nghiệp chiếm đa số và chủ yếu trong nền kinh tế Theo đó, loại hình DN này đóng vai trò quan trọng nhất là tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, giúp huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển và xóa đói giảm nghèo Nhưng trong những năm gần đây do ảnh hưởng của các cuộc khủng hoảng và suy thoái kinh tế khu vực và trên thế giới đã ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế Việt Nam và ảnh hưởng mạnh đến những DNVVN

Các DNVVN nói chung và DNVVN tại TP Thái Nguyên nói riêng luôn gặp phải thách thức hơn các DN quy mô lớn về việc trả lời bài toán làm thế nào để có thể đáp ứng nhu cầu nguồn vốn Trong quá trình phát triển các DNVVN cũng bộc lộ nhiều khiếm khuyết và yếu kém như: Vốn cho SXKD còn thiếu, tiềm lực kinh tế còn nhỏ bé, sức đầu tư hạn chế, quy mô đầu tư còn nhỏ lẻ hoạt động manh mún, khối lượng sản phẩm sản xuất và năng suất còn thấp dẫn đến khả năng cạnh tranh kém Cùng với

đó là những biến động về giá cả, lãi suất cho vay cùng những chính sách chi tiêu, chính sách tiền tệ thắt chặt của chính phủ, khủng hoảng tài chính tiền tệ trong những năm gần đây đã làm cho việc huy động vốn cho đầu tư phát triển của các DNVVN ngày càng

có nhiều khó khăn Đứng trước những khó khăn đó để có thể tồn tại và phát triển các DNVVN đã tập trung giải quyết vấn đề về vốn cho đầu tư và phát triển SXKD

Nhận thấy tầm quan trọng đó tôi đã lựa chọn đề tài: “Giải pháp tăng cường

huy động và sử dụng vốn tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Thái Nguyên tỉnh Thái Nguyên” để thực hiện khóa luận tốt nghiệp của mình

Giải quyết tốt vấn đề huy động và sử dụng vốn cho DNVVN có thể tăng cường phát triển cho các DNVVN, tạo công ăn việc làm cho số lượng lớn lao động trong tỉnh cũng như lao động nhập cư, tăng thu nhập cho người lao động, đóng góp vào tăng trưởng và phát triển kinh tế từ đó tăng nguồn thu cho Ngân sách nhà nước của TP Thái Nguyên cũng như tỉnh Thái Nguyên Đồng thời tháo gỡ được vướng

Trang 13

mắc về vốn sẽ tạo điều kiện ổn định và thúc đẩy hoạt động SXKD cho các DNVVN

từ đó tạo sự ổn định cho nền kinh tế

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về huy động và sử dụng vốn cho DNVVN

- Tập trung nghiên cứu, đánh giá về nguồn vốn, quá trình huy động vốn, nhu cầu vốn cho SXKD trong DNVVN

- Phân tích thực trạng nguồn vốn, cơ cấu trong huy động và sử dụng nguồn vốn trong đầu tư; Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến huy động và sử dụng vốn

- Đề xuất một số giải pháp trong huy động và sử dụng vốn cho các DNVVN tại TP Thái Nguyên

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Tất cả các DNVVN được định nghĩa theo luật pháp của Việt Nam và những đối tượng khác có liên quan tới quá trình hoạt động SXKD của các DNVVN

- Phạm vi không gian: Thực hiện thu thập số liệu tại thành phố Thái Nguyên tỉnh Thái Nguyên

4 Ý nghĩa khoa học và đóng góp mới của đề tài

4.1 Ý nghĩa khoa học

Trang 14

Trên cơ sở nghiên cứu khoa học, hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn luận văn có những đóng góp sau:

- Đề tài hoàn thành nhằm hệ thống hóa những lý luận và thực tiễn trong công tác huy động và sử dụng vốn trong các DNVVN

- Đề xuất giải pháp tăng cường huy động và sử dụng vốn trong các DNVVN

tại TP Thái Nguyên nói riêng và các DNVVN nói chung

- Về mặt xã hội: Luận văn là tài liệu khoa học có ý nghĩa thực tiễn cho công tác quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước trong xây dựng kế hoạch sử dụng và phân bổ nguồn vốn, lập kế hoạch và chỉ đạo thực hiện công tác hỗ trợ vốn cho DN nhằm thúc đẩy thị trường tài chính phát triển cũng như ổn định SXKD

4.2 Đóng góp mới

Đã có những nghiên cứu về DNVVN tại Thái Nguyên, tuy nhiên các đề tài nghiên cứu trong những năm trước đây chưa nghiên cứu về vấn đề huy động và sử dụng vốn trong DNVVN, do đó thông qua việc phân tích về huy động và sử dụng vốn cho DNVVN tại TP Thái Nguyên nhằm đề xuất được những giải pháp phù hợp trong công tác huy động và sử dụng vốn cho các DNVVN tại TP Thái Nguyên, Từ

đó có giá trị tham khảo trong quản lý và các nghiên cứu tương tự, làm cơ sở khoa học trong công tác quản lý cũng như áp dụng vào thực tiễn tại các đơn vị

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 4 chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận chung về huy động và sử dụng vốn trong doanh nghiệp vừa và nhỏ

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng về huy động và sử dụng vốn trong doanh nghiệp vừa

và nhỏ tại thành phố Thái Nguyên

Chương 4: Giải pháp tăng cường huy động và sử dụng vốn trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại thành phố Thái Nguyên

Trang 15

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HUY ĐỘNG

VÀ SỬ DỤNG VỐN TRONG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ 1.1 Cơ sở lý luận về doanh nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ

1.1.1 Khái niệm về doanh nghiệp và các loại hình doanh nghiệp

Theo Luật DN năm 2005: “DN là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh”

Theo quy định của pháp luật DN hiện hành, có những loại hình tổ chức kinh doanh sau: DN tư nhân, công ty hợp danh, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, và nhóm công ty Các loại hình DN: Theo Luật DN 2005 có 4 loại hình DN:

- DN tư nhân: Là DN do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn

bộ số tài sản của mình về mọi hoạt động của DN

- Công ty hợp danh: Là DN trong đó phải có ít nhất 2 thành viên là đồng sở hữu

chung của công ty, cùng nhau kinh doanh dưới một tên chung (gọi là thành viên hợp danh), ngoài các thành viên hợp danh còn có thể là có thành viên góp vốn; Thành viên hợp danh phải là cá nhân có trình độ chuyên môn và uy tín nghề nghiệp, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về các nghĩa vụ của công ty; Thành viên góp vốn chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ của công ty trong phạm vi số vốn đã góp vào công ty Loại hình công ty hợp danh có lợi thế hơn doanh nghiệp tư nhân về khả năng huy động vốn do có thể có nhiều thanh viên tham gia góp vốn kinh doanh

- Công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH): Là loại công ty do các thành viên

góp vốn để thành lập và họ chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn trên phần vốn đã đóng góp vào công ty Công ty TNHH gồm Công ty TNHH một thành viên và Công ty TNHH hai thành viên trở lên

- Công ty cổ phần: Là DN trong đó: Vốn điều lệ được chia thành nhiều

phần bằng nhau gọi là cổ phần; Cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân, số lượng cổ đông tối thiểu là ba và không hạn chế số lượng tối đa; Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của DN trong phạm vi số vốn đã góp vào DN; Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác theo quy định của pháp luật So với các loại hình DN khác, công ty cổ phần

có lợi thế về các hình thức huy động vốn Ngoài các hình thức huy động vốn như các DN khác, công ty cổ phần là loại DN duy nhất được cấp phép huy động vốn thông qua phát hành chứng khoán để thu hút vốn đầu tư cho hoạt động kinh doanh

Trang 16

DN có vốn đầu tư nước ngoài, theo Khoản 6 Điều 3 của Luật Đầu tư, là DN do nhà đầu tư nước ngoài thành lập để thực hiện hoạt động đầu tư tại Việt Nam hoặc là

DN Việt Nam do nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần, sáp nhập, mua lại Tuy nhiên, tổ chức kinh tế 100% vốn của nhà đầu tư nước ngoài hoặc tổ chức kinh tế liên doanh giữa các nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài thành lập DN có vốn đầu tư nước ngoài phải theo một trong ba loại hình như công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh theo quy định của Luật doanh nghiệp 2005

1.1.2 Khái niệm và tiêu chí xác định DNVVN

1.1.2.1 Khái niệm DNVVN

Quá trình phát triển của mỗi quốc gia phụ thuộc rất nhiều vào sự phát triển của các DN Các loại hình DN trong nền kinh tế thị trường lại rất đa dạng và phong phú Tùy theo từng cách tiếp cận khác nhau mà người ta có thể chia DN thành các loại khác nhau, trong đó nếu dựa theo quy mô có thể chia DN thành DN lớn và DN vừa và nhỏ (DNVVN) Đối với các nước đang phát triển, như Việt Nam hiện nay,

DNVVN chiếm tỷ trọng rất lớn và có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh

tế của đất nước Tuy nhiên, để thực hiện quá trình quản lý nhà nước đối với các DN này, mỗi quốc gia nhất thiết phải xác định được khái niệm DNVVN

Khái niệm về DNVVN phải dựa trước tiên vào quy mô của DN Thực tế trên thế giới, các nước có quan niệm rất khác nhau về DNVVN, nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự khác nhau này là do tiêu chí dùng để phân loại quy mô DN khác nhau, có thể là tiêu chí về số nhân công, vốn đăng kí, doanh thu Tuy nhiên trong hàng loạt các tiêu chí phân loại đó có hai tiêu chí được sử dụng ở phần lớn các nước

là quy mô vốn và số lượng lao động Theo đó, cách hiểu chung nhất, DNVVN là

DN có quy mô vốn và số lượng lao động nhỏ hay vừa phải Nhưng nhỏ ở mức độ như nào thì tùy thuộc vào sự quy định cụ thể của mỗi nước, trong từng thời kỳ để phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội của quốc gia đó

Theo Bộ kế hoạch và Đầu tư Việt Nam: “DNVVN là cơ sở kinh doanh được thành lập theo quy định của pháp luật có quy mô về vốn hoặc số lao động phù hợp với quy định của Chính phủ”

Theo khái niệm này thì một DNVVN ở Việt Nam là một cơ sở kinh doanh,

có thể là một DN (thành lập và đăng ký theo Luật DN), có thể là một hợp tác xã (thành lập và đăng ký theo Luật hợp tác xã) hay cá nhân, nhóm SXKD (thành lập và đăng ký kinh doanh theo Nghị định Chính phủ), có thể thuộc mọi lĩnh vực, mọi

Trang 17

thành phần kinh tế trong cả nước Tuy nhiên, quy mô về vốn hoặc số lao động của các DNVVN phải theo quy định của Nghị định 56/2009/NĐ-CP

1.1.2.2 Tiêu chí xác định và phân loại DNVVN

Tiêu chí xác định và phân loại DNVVN có ý nghĩa rất lớn, nhằm xác định đúng đối tượng cho các chương trình phát triển kinh tế, xã hội, các chính sách hỗ trợ của nhà nước Nếu phạm vi hỗ trợ quá lớn sẽ không đủ sức bao quát và tác dụng

sẽ bị giảm Nếu phạm vi đối tượng hỗ trợ quá hẹp thì sẽ không có ý nghĩa và ít có tác dụng trong nền kinh tế

Trên thế giới, các tiêu chí để phân loại DN có hai nhóm: tiêu chí định tính và tiêu chí định lượng

* Nhóm tiêu chí định tính: dựa trên những đặc trưng cơ bản của các DN như không có vị thế độc quyền, chuyên môn hóa thấp, số đầu mối quản lý ít, mức độ phức tạp của quản lý thấp… Các tiêu chí này có ưu thế là phản ánh đúng bản chất của vấn đề nhưng thường khó xác định trên thực tế Do đó, nhóm tiêu chí định tính thường dùng làm cơ sở tham khảo, kiểm chứng mà ít được sử dụng để phân loại trong thực tế

* Nhóm tiêu chí định lượng: bao gồm các tiêu chí như số lượng lao động, giá trị tài sản hay vốn, doanh thu, lợi nhuận Trong đó:

- Số lao động có thể là lao động trung bình trong danh sách, lao động thường xuyên, lao động thực tế

- Tài sản hoặc vốn có thể dung là tổng tài sản (hay vốn), cố định, giá trị tài sản còn lại

- Doanh thu, lợi nhuận có thể là tổng doanh thu, lợi nhuận trong một năm, tổng giá trị gia tăng trong một năm

Trong điều kiện thực tế của mỗi quốc gia có những quan niệm khác nhau

và lựa chọn tiêu thức không hoàn toàn giống nhau, tuy vậy để thuận tiện cho việc

so sánh DN giữa các quốc gia thì tiêu thức số lượng lao động được sử dụng thường xuyên, bởi yếu tố lao động không chịu nhiều ảnh hưởng của sự khác biệt giữa các quốc gia về mức thu nhập cũng như những thay đổi trong giá trị đồng tiền nội địa hiện hành qua từng thời kỳ Nhưng nếu theo tiêu thức này thì nhất thiết phải phân chia theo từng nhóm ngành, lĩnh vực SXKD vì ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh khác nhau có nhu cầu về lượng lao động hoàn toàn khác nhau

Ngoài tiêu thức lao động, tiêu thức khác là tổng vốn đầu tư cũng được nhiều nước sử dụng Thông thường đơn vị đo lường đồng tiền nội địa thường quy đổi ra loại tiền thông dụng trong giao dịch như đô la Mỹ để khắc phục hạn chế trong việc

so sánh quốc tế

Phân loại DN chỉ mang tính chất tương đối, phụ thuộc vào nhiều yếu tố, phân loại đảm bảo phù hợp với trình độ phát triển, điều kiện và mục đích phân loại

Trang 18

của những quốc gia Dưới đây là một số cách phân loại DNVVN của một số quốc

2 Nhật - Đối với ngành sản xuất - Đối với ngành thương mại

- Đối với ngành dịch vụ

1-300 1-100 1-100

Zealand

7 Hàn quốc - Ngành chế tạo, khai thác,

xây dựng + DN vừa + DN nhỏ

- Ngành thương mại + DN vừa

+ DN nhỏ

20-300

<20 6-20

<6

<600.000 USD <250.000USD/

năm

8 Đài loan - Ngành khai khoáng

- Ngành công nghiệp xây dựng

Không quy định Không quy định

< NT$ 40 triệu

B NHÓM CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN

quy định

< Baht 200 triệu Không quy định

2 Malaysia - Đối với ngành sản xuất 0-150 Không quy định RM 0-25 triệu

Không quy định

quy định

< US$ 1 triệu < US$ 5 triệu

C NHÓM CÁC NƯỚC KINH TẾ ĐANG CHUYỂN ĐỔI

50-100 101-500

Vừa

< 50 51-200

Trang 19

Nguồn: 1) DN vừa và nhỏ, APEC, 1998; 2) Định nghĩa DN vừa và nhỏ, UN/ECE, 1999; 3) Tổng quan về

DN vừa và nhỏ, OECD, 2000

Ở Việt Nam, theo Khoản 1 điều 3 Nghị định 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Thủ tướng Chính phủ thì DNVVN được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, vừa và nhỏ theo quy mô tổng nguồn vốn (Tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của DN) hoặc số lao động bình quân năm Tiêu chí

nguồn vốn là tiêu chí được ưu tiên, cụ thể như sau (Bảng 1.2):

Bảng 1.2 Phân loại DNVVN tại Việt Nam

Số lao động

Tổng nguồn vốn

I Nông, lâm nghiệp

và thủy sản

10 người trở xuống

20 tỷ đồng trở xuống

từ trên 10 người đến

200 người

từ trên 20 tỷ đồng đến

100 tỷ đồng

300 người

II Công nghiệp và

xây dựng

200 người

từ trên 20 tỷ đồng đến

100 tỷ đồng

300 người

III Thương mại và

dịch vụ

50 người

từ trên 10 tỷ đồng đến 50

tỷ đồng

100 người

(Nguồn: Nghị định 56/2009/NĐ-CP)

Như vậy mỗi quốc gia, nền kinh tế, vùng lãnh thổ, DNVVN được chia cụ thể theo từng ngành nghề và khác nhau trong từng thời kỳ Tiêu thức phân loại DN được sử dụng chủ yếu là số lao động, vốn đầu tư và doanh thu Sự khác nhau về giá trị trong tiêu thức xác định và phân loại DN phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội của từng quốc gia, vùng lãnh thổ và nền kinh tế

1.1.3 Đặc điểm và vai trò của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong phát triển kinh tế - xã hội

1.1.3.1 Đặc điểm của doanh nghiệp vừa và nhỏ

Nghiên cứu những đặc điểm chung của DNVVN để biết được thế mạnh và hạn chế nhằm có những tác động phù hợp, để hỗ trợ, thúc đẩy sự phát triển của DN cũng là điều thiết thực nhằm phát triển nền kinh tế đất nước nói chung Các DNVVN có một số đặc điểm chung cơ bản là thế mạnh như sau:

Trang 20

- DNVVN dễ khởi sự: Hầu hết các DNVVN chỉ cần một lượng vốn ít, số lao

động không nhiều, diện tích mặt bằng nhỏ với các điều kiện làm việc đơn giản để có thể bắt đầu kinh doanh ngay sau khi có ý tưởng kinh doanh Loại hình DN này gần như không đòi hỏi một lượng đầu tư lớn ngay trong giai đoạn đầu

Do tốc độ vòng quy vốn nhanh nên DNVVN có thể huy động vốn từ nhiều nguồn không chính thức khác nhau như bạn bè, người thân để nhanh chóng biến ý tưởng kinh doanh thành hiện thực

- Về tính chất hoạt động kinh doanh: DNVVN thường tập trung nhiều ở khu

vực chế biến và dịch vụ, tức là gần với người tiêu dùng hơn và sử dụng không nhiều lao động

Chính nhờ tính chất hoạt động kinh doanh này mà các DN vừa và nhỏ có lợi thế

về tính linh hoạt (khả năng thay đổi mặt hàng, chuyển hướng kinh doanh thậm chí cả địa điểm kinh doanh được coi là mặt mạnh của các DN vừa và nhỏ) Trên góc độ thương mại, nhờ tính năng động này làm các DNVVN dễ dàng tìm kiếm được thị trường nhỏ và gia nhập những thị trường này khi thấy việc kinh doanh có thể thu được nhiều lợi nhuận hoặc rút khỏi các thị trường này khi các công việc kinh doanh trở nên khó khăn và kém hiệu quả Điều này đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế đang chuyển đổi hoặc các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam hiện nay

- Có lợi thế trong việc duy trì và phát triển các ngành nghề truyền thống: So

với các DN lớn thì DNVVN có lợi thế hơn trong việc khai thác, duy trì và phát triển các ngành nghề truyền thống Với đặc điểm các DN sản xuất, kinh doanh ngành nghề truyền thống thường phát triển xuất phát từ các hộ gia đình, do vậy xuất phát điểm đều là những DN nhỏ Tuy nhiên, có nhiều DNVVN của Việt Nam và thế giới

đã từng bước trưởng thành và lớn mạnh khi khai thác và sử dụng có hiệu quả những nguồn lực đầu vào như lao động, tài nguyên hay vốn tại chỗ của địa phương

- DNVVN có lợi thế về sử dụng lao động: Quan hệ lao động trong các DNVVN

thường có tính chất thân thiện, gần gũi hơn so với các DN lớn Do đó người lao động thường dễ dàng được quan tâm, động viên, khuyến khích hơn trong công việc Đặc biệt là mối quan hệ gần gũi, thân thiện đó rất phù hợp với văn hóa của người Châu Á nói chung và người Việt Nam nói riêng

Bên cạnh những thế mạnh được nêu ra thì các DNVVN còn có các hạn chế nhất định như:

- Thiếu nguồn lực vật chất: Nhìn chung các DNVVN bị hạn chế bởi nguồn

vốn, tài nguyên, đất đai và công nghệ Sự hữu hạn về nguồn lực này là do tôn chỉ và nguồn gốc hình thành DN Mặt khác còn do sự hạn hẹp trong các quan hệ với thị

Trang 21

trường tài chính - tiền tệ (ngân hàng, chính phủ, cũng như sự ủng hộ của đông đảo

công chúng), quá trình tự tích luỹ thường đóng vai trò quyết định của từng DNVVN

Chính vì vậy, nhiều DNVVN bị phụ thuộc rất vào các DN lớn trong quá trình phát

triển như về thương hiệu hàng hóa, thị trường, công nghệ, tài chính…

- Thiếu sự quản lý điều hành chuyên nghiệp: Xuất phát từ nguồn gốc hình

thành, tính chất, quy mô các quản trị gia DNVVN thường nắm bắt, bao quát và quán xuyến hầu hết các mặt của hoạt động kinh doanh Thông thường họ được coi

là nhà quản trị DN hơn là nhà quản lý chuyên sâu Có rất nhiều những nhà quản lý

DN không được đào tạo mà họ chỉ là người có vốn và từ đó mở DN và trực tiếp quản lý điều hành DN mà mình thành lập ra Chính vì vậy mà nhiều kỹ năng, nghiệp vụ quản lý trong các DNVVN còn rất thấp so với yêu cầu và sự phát triển ngày càng nhanh của thị trường, của khoa học và công nghệ cũng như mối quan hệ kinh tế quốc tế…

- Tính phụ thuộc, hay bị động và chịu nhiều rủi ro trong kinh doanh: Chính

do những đặc trưng trên nên các DNVVN thường không đóng vai trò “dẫn dắt” hay

“đánh thức” thị trường mà vai trò này thường nằm ở các DN lớn Mặt khác, khi gặp phải khó khăn, DNVVN khó có thể khắc phục được một cách nhanh chóng, đa số rơi vào tình trạng bị phá sản Có những DN bị phá sản chỉ sau một thời gian hoạt động rất ngắn, nói cách khác các DNVVN có “tuổi thọ” trung bình thấp Theo kết quả nghiên cứu thực nghiệm của nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới thì các DNVVN

có tỉ lệ phá sản và thất bại cao trong năm hoạt động thứ tư

1.1.3.2 Vai trò của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong phát triển kinh tế - xã hội

DNVVN có vị trí rất quan trọng trong nền kinh tế mỗi nước, kể cả các nước

có trình độ phát triển cao Trong xu thế hội nhập và toàn cầu hoá như hiện nay thì các nước đều chú ý hỗ trợ các DNVVN nhằm huy động tối đa các nguồn lực và hỗ trợ cho công nghiệp lớn, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm Quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở Việt Nam được tiến hành với xuất phát điểm chủ yếu là sản xuất nhỏ thì việc phát triển DNVVN được coi là chủ trương có tính chiến lược và có

vị trí hết sức quan trọng

Ở nước ta, các DNVVN có ở tất cả các loại hình kinh tế, và ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Vai trò được thể hiện qua một số yếu tố sau:

Thứ nhất, các DNVVN chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số DN, đóng góp khối lượng

lớn sản phẩm cho nền kinh tế, vào sự tăng trưởng và phát triển kinh tế của Việt Nam

Trang 22

Thứ hai, góp phần giải phóng sức lao động, thu hút mọi nguồn lực vào giải

quyết việc làm, tăng thu nhập cho người lao động

Thứ ba, các DNVVN cùng với các DN có quy mô lớn có sự bổ sung hỗ trợ

lẫn nhau, tạo ra một nền kinh tế thị trường đích thực, có hiệu quả, đảm bảo cho nền kinh tế tăng trưởng và phát triển mạnh mẽ, bền vững

Thứ tư, DNVVN cũng là nơi phát triển ngành nghề truyền thống của đất

nước, khai thác những tiềm năng rất phong phú trong dân cư đồng thời góp phần gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Thứ năm, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, vai trò này của các DNVVN

có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với khu vực nông thôn

Ngoài ra, DNVVN có vai trò trong việc gieo mầm cho các tài năng kinh doanh Số lượng DNVVN ngày càng nhiều, số lượng các nhà quản lý ngày càng tăng lên Sự phát triển của DNVVN có tác dụng đào tạo các nhà quản lý, các nhà kinh doanh qua thực tế

1.2 Các hình thức huy động sử dụng nguồn vốn trong nền kinh tế thị trường

1.2.1 Khái quát về vốn kinh doanh

Vốn là tiền đề của hoạt động kinh doanh trong nền kinh tế hàng hóa - tiền

tệ Trước khi bước vào hoạt động kinh doanh nhất thiết DN phải có một lượng vốn kinh doanh nhất định Vốn kinh doanh của DN được quan niệm như là khối lượng giá trị được tạo lập và đưa vào kinh doanh nhằm mục đích sinh lợi Vốn tài sản kinh doanh là những phương tiện, tài sản, các yếu tố vật chất mà một DN phải có để tiến hành các hoạt động kinh doanh của mình

Vốn tài sản vừa là nhân tố đầu vào, vừa ảnh hưởng đến kết quả phân phối thu nhập đầu ra của DN Chính trong quá trình đó, vốn tài sản là một nhân tố không thể thiếu được trong quá trình hoạt động kinh doanh Vốn tài sản sau khi được đầu tư một thời gian thì phải được thu về để tiếp ứng cho chu kỳ kinh doanh tiếp theo Thực chất vốn tài sản kinh doanh là một quỹ tiền tệ đặc biệt có hai đặc trưng cơ bản:

Thứ nhất, vốn tài sản kinh doanh là lượng tiền (giá trị) cần thiết để mua sắm

những yếu tố cần thiết cho hoạt động kinh doanh Điều này có nghĩa là trước khi được Nhà nước cấp giấy phép hoạt động kinh doanh, các chủ đầu tư phải tích tụ

và tập trung một lượng vốn tài sản kinh doanh tối thiểu ít nhất bằng vốn pháp định

mà Nhà nước quy định cho mỗi lĩnh vực kinh doanh

Thứ hai, vốn tài sản không thể mất đi mà phải được bảo toàn, bổ sung và

phát triển; đây chính là điều kiện cần thiết để các DN thực hiện quá trình tái sản

Trang 23

xuất giản đơn cũng như quá trình tái sản xuất mở rộng

Xét theo công dụng và đặc điểm luân chuyển giá trị, vốn tài sản kinh doanh của một DN bao gồm:

- Vốn tài sản cố định: là sự biểu hiện bằng tiền về toàn bộ tài sản cố định (TSCĐ) phục vụ cho hoạt động kinh doanh của DN

- Vốn tài sản lưu động: là biểu hiện bằng tiền về toàn bộ tài sản lưu động (TSLĐ) của DN để phục vụ cho quá trình kinh doanh của DN

- Vốn tài sản đầu tư tài chính: trong nền kinh tế thị trường, ngoài lý do tìm kiếm lợi nhuận, các DN phi tài chính cần phải phân tán rủi ro, đảm bảo an toàn đồng vốn đầu tư của DN

1.2.2 Cơ sở hình thành nguồn vốn kinh doanh

Nguồn vốn tài trợ cho hoạt động của DN là những nguồn lực tài chính có trong nền kinh tế, được DN huy động, khai thác bằng nhiều phương pháp, hình thức, cơ chế khác nhau nhằm đảm bảo nguồn lực tài chính cho hoạt động kinh doanh trước mắt và lâu dài Như vậy, một cấu trúc vốn an toàn ổn định, hợp lý, linh hoạt sẽ mang lại sự phát triển năng động và hiệu quả cho DN Nếu xét trên những tiêu chí khác nhau sẽ có những cơ sở hình thành vốn khác nhau:

- Căn cứ thời gian tài trợ:

+ Nguồn vốn tài trợ ngắn hạn: có được từ tín dụng thương mại, các khoản chiếm dụng về tiền lương, tiền thuế, tín dụng ngân hàng, các khoản phải trả khác…

+ Nguồn vốn dài hạn: hình thành từ tín dụng ngân hàng dài hạn, phát hành trái phiếu, huy động vốn góp cổ phần, liên doanh, bổ sung vốn từ lợi nhuận…

- Căn cứ vào tính chất sở hữu nguồn tài chính:

+ Nguồn vốn chủ sở hữu DN: là vốn đóng góp ban đầu của các chủ sở hữu

DN, vốn bổ sung bằng cách kết nạp thêm các thành viên mới, vốn tài trợ từ lợi nhuận sau thuế

+ Nguồn vốn đi vay và chiếm dụng: khai thác từ nguồn vốn tín dụng ngân hàng, tín dụng thương mại, phát hành trái phiếu DN, các nguồn chiếm dụng khác…

- Căn cứ vào hình thức huy động vốn:

+ Nguồn huy động dưới dạng tiền

Trang 24

+ Nguồn huy động dưới dạng tài sản hữu hình hoặc vô hình

- Căn cứ vào tính pháp lý:

+ Vốn huy động từ thị trường chính thức

+ Vốn huy động từ thị trường phi chính thức như tín dụng nặng lãi, góp vốn với pháp nhân không chính thức để rửa tiền hoặc né tránh thuế

1.2.3 Vai trò của vốn kinh doanh trong nền kinh tế thị trường

Trong một quá trình đầu tư, để tạo sự tăng trưởng thì yếu tố có tính tiền đề không thể thiếu được đó là vốn Chính sự phát triển thế giới ngày nay đã chứng minh một cách thuyết phục: vốn là nhân tố đặc biệt quan trọng, là chìa khóa của

sự thành công về tăng trưởng và phát triển kinh tế, cụ thể:

* Đối với các đơn vị kinh tế: vốn là nhân tố tiền đề cho sự ra đời, tồn tại và phát triển của mỗi đơn vị kinh tế Vốn được biểu hiện bằng giá trị và đại diện cho một khối lượng tài sản nhất định Giữa vốn và tiền có mối quan hệ với nhau, Muốn

có vốn thì phải có tiền, song có tiền, thậm chí là những khoản tiền lớn cũng chưa là vốn Một khối lượng tiền được gọi là vốn kinh doanh của DN khi đáp ứng các điều kiện như tiền phải được đảm bảo bằng một lượng tài sản có thật; tiền phải được tích

tụ và tập trung đủ lớn; tiền phải được vận động nhằm mục đích sinh lời Vốn vừa là nhân tố đầu vào, đồng thời là kết quả của quá trình phân phối thu nhập đầu ra của quá trình đầu tư Chính trong quá trình đó, vốn tồn tại với tư cách là một nhân tố độc lập không thể thiếu Vốn khi được đầu tư và sau một thời gian hoạt động phải được thu về để tiếp ứng cho chu kỳ kinh doanh sau

* Đối với nền kinh tế quốc dân:

- Tác động của vốn đến cân bằng kinh tế vĩ mô: trong những điều kiện cơ bản nền kinh tế tăng trưởng và phát triển là đòi hỏi phải đảm bảo sự cân bằng kinh

tế vĩ mô, trong đó giữa tiết kiệm và đầu tư phải có sự cân đối để nền kinh tế vừa có

đủ vốn cho đầu tư phát triển, vừa tiêu hóa số tiền tiết kiệm một cách có hiệu quả Vốn chính là hiện thân của sự kết hợp giữa tiết kiệm và đầu tư

- Tác động đến tốc độ tăng trưởng và phát triển kinh tế: vốn là nhân tố quyết định đối với tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế Quan điểm này có thể chưa thuyết phục vì trong quá trình đầu tư phát triển nền kinh tế cần có sự kết hợp hài hòa giữa các nhân tố nguồn lực đầu vào chứ không phải duy nhất chỉ có vốn Hơn nữa, có vốn chưa hẳn tạo được sự tăng trưởng và phát triển kinh tế nếu không biết đầu tư và

sử dụng vốn có hiệu quả Ngược lại, nếu cho rằng vốn là nhân tố cần thiết như mọi nhân tố khác thì lại có sự đánh đồng và hạ thấp vai trò của vốn Thực tế cho thấy nguồn lực tài nguyên thiên nhiên không còn quan trọng đối với nhiều nền kinh tế

Trang 25

- Tác động của vốn đến sự phát triển cơ sở hạ tầng và chuyển dịch cơ cấu kinh

tế Sự phát triển kinh tế phải đặt trong sự tương quan chặt chẽ với phát triển cơ sở hạ tầng Để gia tăng sự phát triển kinh tế, nền kinh tế nhất thiết phải có vốn để tập trung đầu tư vào cơ sở hạ tầng Khi nền kinh tế phát triển cao thì cơ sở hạ tầng cần phải phù hợp với sự tiến triển của nhu cầu Do đó, nền kinh tế phải tạo lập vốn với quy mô lớn

để đáp ứng Mặt khác, để nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững đòi hỏi nền kinh tế phải tạo ra bộ khung kinh tế cân đối, hài hòa cả về cơ cấu ngành lẫn cơ cấu vùng và lãnh thổ Vốn chính là nhân tố đặc biệt quan trọng để khai thác các nguồn lực tiềm năng như nhân lực, vật lực… tạo ra tổng lực đẩy mạnh sự chuyển dịch cơ cấu

1.2.4 Các hình thức huy động vốn cho DNVVN trong nền kinh tế thị trường

Để chủ động kinh doanh theo các phương án đầu tư đã chọn, các DN phải chủ động về nguồn vốn Do đó, việc xác định quy mô lựa chọn nguồn cung cấp vốn kinh doanh có ý nghĩa rất quan trọng Trong nền kinh tế thị trường, một DN hoạt động chủ yếu dựa vào hai nguồn vốn: nguồn vốn chủ sở hữu và nợ phải trả Tương ứng với mỗi nguồn có những cách huy động vốn khác nhau

* Đối với nguồn vốn chủ sở hữu: DN huy động theo các phương pháp sau:

- Huy động vốn góp ban đầu của các chủ sở hữu: đây là nguồn vốn ban đầu

do các chủ sở hữu DN trực tiếp đầu tư khi thành lập DN Tuỳ theo loại hình sở hữu của DN mà nguồn vốn này được tạo lập theo các hình thức khác nhau Cụ thể: DN Nhà nước thì do ngân sách Nhà nước cấp vốn; DN sở hữu một chủ thì vốn ban đầu

là do chính chủ sở hữu đầu tư; các DN thuộc sở hữu tập thể thì vốn đầu tư ban đầu được hình thành từ sự tham gia đóng góp của các thành viên cổ đông Để huy động được nguồn vốn này một cách hiệu quả, DN có thể vận động các nguồn tiết kiệm nhàn rỗi từ người thân, bạn bè… Ngoài ra, DN cần có phương án kinh doanh khả thi và hấp dẫn nhằm thu hút các thành viên góp vốn

- Huy động vốn từ lợi nhuận sau thuế: trong quá trình kinh doanh, DN có thể làm tăng nguồn vốn chủ sở hữu bằng thình thức tái đầu tư lợi nhuận thu được Nghĩa là lợi nhuận sẽ được đưa trở lại quá trình kinh doanh nhằm tăng thêm nguồn vốn chủ sở hữu Tuy nhiên, nguồn vốn này phụ thuộc vào quy mô lợi nhuận kiếm được trong quá trình kinh doanh của DN Để có được nguồn vốn từ lợi nhuận sau thuế, DN sẽ không chia lợi nhuận mà tái đầu tư thành vốn kinh doanh Mặt khác, DN

có thể chia lợi nhuận dưới hình thức cổ phiếu cho cổ đông Phương pháp này vừa tăng nguồn vốn kinh doanh, vừa tạo cho các thành viên góp vốn cảm giác an toàn vì đã nhận được kết quả từ đồng vốn mình bỏ ra

- Huy động nguồn vốn bổ sung bằng cách kết nạp thêm thành viên mới: khi

Trang 26

cần tăng thêm quy mô kinh doanh, các DN thuộc loại hình công ty có thể huy động thêm vốn bằng cách kêu gọi thêm các nhà đầu tư mới Tuy nhiên, hình thức huy động này sẽ dẫn đến tình trạng các nhà đầu tư cũ phải phân chia quyền kiểm soát

DN và lợi ích kinh tế cho các nhà đầu tư mới

Nguồn vốn chủ sở hữu có những ưu điểm sau như: DN được chủ động trong đầu tư lâu dài mà không bị áp lực về thời gian sử dụng; tạo ra năng lực tài chính mang lại sự an toàn, uy tín trong kinh doanh; tạo ra khả năng huy động các nguồn vốn khác

* Nợ phải trả: là số tiền DN đi chiếm dụng hoặc vay mượn làm vốn kinh

doanh, và phải cam kết thanh toán cho các chủ sở hữu đó trong một thời gian nhất định Để bổ sung vốn cho kinh doanh, DN phải huy động từ các hình thức:

- Huy động từ vốn tín dụng ngân hàng: vốn vay ngân hàng là một trong những nguồn quan trọng để tài trợ vốn cho DN Do đặc điểm luân chuyển vốn trong quá trình kinh doanh là luôn tạo ra sự không ăn khớp về thời gian và quy mô giữa nhu cầu vốn và khả năng tài trợ nên dẫn đến tình trạng thiếu hụt vốn Phần thiếu hụt này chỉ có thể giải quyết bằng nguồn vốn vay ngân hàng Nguồn vốn tín dụng có những ưu điểm như: đáp ứng kịp thời nhu vầu vốn kinh doanh; lãi suất vay được hạch toán vào chi phí kinh doanh, nên có sự chia sẻ về lợi ích kinh tế giữa các nhà đầu tư

và Nhà nước; dù tăng vốn nhưng các ngân hàng không chi phối trực tiếp sự quản lý

và điều hành kinh doanh của DN Tuy nhiên, khi sử dụng phương thức huy động này,

DN phải có tài sản đảm bảo cho số tiền vay, nghĩa là DN phải thanh toán cho ngân hàng đúng hạn Do đó, số tiền vay không phải là vô hạn và quy mô vốn vay phụ thuộc vào độ tín nhiệm của người đi vay

- Huy động vốn từ tín dụng thương mại: nguồn vốn này hình thành trong quan hệ mua bán chịu giữa các DN với nhau Đây là loại hình tín dụng ngắn hạn, nó thường được thực hiện giữa các DN khi có sự tín nhiệm và thiết lập được quan hệ cung ứng thường xuyên Do chu kỳ SXKD và luân chuyển vốn giữa các DN có sự tách biệt nên sẽ dẫn đến hiện tượng, trong cùng một thời điểm, một DN đang có sẵn một lượng hàng cần bán trong khi một DN khác đang cần mua lượng hàng ấy Trong trường hợp này, trên cơ sở quen biết, tín nhiệm nhau, họ có thể thỏa thuận quan hệ vay mượn Như vậy, người mua dù chưa đủ tiền nhưng vẫn có được lượng hàng cần và sẽ hoàn trả cho người bán theo thời hạn thoả thuận

- Nguồn vốn của CTTC: thuê mua tài chính là một phương thức tài trợ tín dụng trung hạn hay dài hạn không thể hủy ngang Theo đó, người cho thuê cam kết mua tài sản, thiết bị theo yêu cầu của người đi thuê hoặc người cho thuê cung cấp tài sản của họ cho người đi thuê Như vậy người cho thuê nắm giữ quyền sở hữu pháp lý,

Trang 27

còn người đi thuê ngoài các lợi ích như gia tăng năng lực sản xuất, tiết kiệm thời gian

và công sức để hoàn thành thủ tục mua tài sản nếu không đi thuê tài chính… còn giải quyết vấn đề đổi mới công nghệ Ngoài ra, phương thức này có ưu điểm như bên đi thuê nhận tài sản (100% vốn vay) mà không phải thế chấp giá trị tài sản, còn bên cho thuê thì hạn chế được rủi ro, đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích, an toàn Theo hình thức này, DN cần vốn trang bị máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển

và các động sản khác… sẽ được các công ty CTTC đáp ứng

- Nguồn vốn ưu đãi của Nhà nước: là một trong các kênh huy động vốn của DNVVN, các nguồn vốn ưu đãi của Nhà nước hiện nay được cung cấp cho các DN thông qua các Quỹ hỗ trợ phát triển, Quỹ hỗ trợ xuất khẩu Các quỹ này là các tổ chức tài chính của Nhà nước Việt Nam, được thành lập với mục đích cung cấp tín dụng ưu đãi cho các dự án vay vốn đầu tư nếu đáp ứng một số điều kiện nhất định

- Các nguồn vốn chiếm dụng hợp pháp như tiền lương, bảo hiểm xã hội, tiền thuế chưa nộp, các khoản thanh toán khác là những nguồn vốn mà DN có thể sử dụng trong một thời gian ngắn nhằm giải quyết phần nào nhu cầu vốn trong quá trình kinh doanh Tuy nhiên, với việc chiếm dụng này, phải lưu ý đến khả năng thanh toán kịp thời các khoản nợ khi đến hạn, các quy định về pháp luật mà DN phải tuân thủ như thời hạn nộp thuế, xử phạt…

Như vậy, hoạt động trong điều kiện môi trường đã có các nguồn vốn tiềm năng cho kinh doanh, việc lựa chọn hình thức huy động vốn, số lượng vốn huy động tuỳ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng DN, khả năng và hiệu quả của từng nguồn vốn cấp Mỗi hình thức huy động có những điểm mạnh, điểm yếu khác nhau nên

DN sẽ phải cân nhắc cẩn thận trước khi quyết định hình thức huy động vốn sao cho

có hiệu quả nhất trong quá trình kinh doanh

1.2.5 Vai trò của nguồn vốn trong nước với phát triển kinh tế và ý nghĩa của vấn

đề huy động vốn

(1) Vai trò của nguồn vốn trong nước với phát triển kinh tế

Chủ trương phát triển nền kinh tế hàng hóa có tính kế hoạch nhiều thành phần, định hướng XHCN nhằm giải phóng mọi năng lực sản xuất của xã hội, khai thác và sử dụng có tiềm năng vốn của đất nước đã đặt kinh tế nước ta đến một loạt các mâu thuẫn lớn cần giải quyết cấp bách Nguồn vốn trong dân cư còn rất bé, vốn nhàn rỗi trong dân

cư không huy động được, theo kết quả điều tra mức sống gần đây của ủy ban nhà nước

và tổng cục thống kê cho thấy số tiền của người dân được tích lũy rất lớn và dưới nhiều hình thức

Trang 28

Trước yêu cầu mới, vấn đề huy động và sử dụng vốn vẫn đang gặp nhiều khó khăn phức tạp cần khắc phục Ngân sách nhà nước luôn ở trong tình trạng căng thẳng, không thể đáp ứng đủ cho nhu cầu đầu tư phát triển Đầu tư của nhà nước bị phân tán do đáp ứng nhiều nhiệm vụ, các nguồn vốn thu từ thuế, các khoản lệ phí, dịch vụ công cộng còn nhiều thất thoát và lãng phí Số vốn huy động được thông qua tín dụng chủ yếu là vốn vay ngắn hạn không đáp ứng được nhu cầu đầu tư phát triển và chuyển đổi cơ cấu sản xuất Vốn đầu tư trực tiếp từ khu vực tư nhân hãy còn chiếm tỷ lệ nhỏ tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực thương mại dịch vụ, phục vụ tiêu dùng

- Đối với việc huy động vốn trong nước thì đây chính là nguồn vốn đóng vai trò quan trọng, quyết định Trong khi đất nước nghèo nàn, khả năng tích lũy còn thấp thì tiết kiệm những phần chỉ tiêu không mang lại hiệu quả thì nó không những là quốc sách mà chúng ta cần có các giải pháp để hoàn thiện dần; Nhà nước, các DN, hộ gia đình, các tổ chức tài chính Phải gắn tiết kiệm với tích lũy trong sự tác động của các nhân tố kích thích về lợi ích kinh tế đã huy động tối đa các nguồn vốn trong nước

- Vốn đầu tư trong nước được hình thành từ các nguồn vốn trong các khu vực: Như ngân sách nhà nước, tín dụng nhà nước, DN nhà nước và các tổ chức tín dụng tư nhân

- Vốn đầu tư từ khu vực nhà nước giữ vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp - nông thôn, mở mang các ngành nghề ở nông thôn phát triển, tiểu thủ công nghiệp, vận tải, dịch vụ và thương nghiệp

- Củng cố các ngân hàng thương mại và tín dụng theo hướng đảm bảo mục tiêu an toàn vốn cho gửi tiết kiệm Mở thêm các điểm gửi thuận lợi cho người gửi

và rút tiền linh hoạt khi xử lý các mức thời hạn

- Quán triệt chủ trương của Đảng nguồn vốn trong nước là quyết định cuối cùng với việc tích cực tranh thủ các nguồn vốn bên ngoài, nhân dân ta góp tiền của

và sẽ tiếp tục cung ứng tiền của để xây dựng đất nước nhanh chóng thiết lập các cơ chế chính sách thích hợp đồng bộ hóa các thủ tục hành chính và các giải pháp vi mô

để lập môi trường đầu tư lành mạnh, an toàn, hiệu quả

(2) Huy động vốn trong nước với các vấn đề xã hội

Nguồn vốn đầu tư toàn xã hội ngày càng đa dạng hóa, hình thức huy động được huy động qua nhiều kênh như vốn ngân sách nhà nước, phát hành trái phiếu công trình Hiện nay hình thức cổ phần hóa các DN nhà nước để tái đầu tư hoặc đầu

Trang 29

tư xây dựng mới đang được mở rộng Phần không nhỏ nguồn vốn huy động ở trong nước còn đang nằm ở ngân hàng thương mại đang bị ứ đọng không trở thành vốn đầu tư được Nguyên nhân của các yếu kém trên là do:

- Trình độ phát triển kinh tế của nước ta vẫn còn thấp, mức độ tiền tệ hóa nền kinh tế và các quan hệ tài chính tiền tệ mới ở giai đoạn đầu của sự phát triển, mức

độ phân tán ở trong nước vừa nhỏ vừa phân tán

- Cơ cấu sản xuất nói chung kém hiệu quả, sau hơn 20 năm đổi mới cầu về những sản phẩm truyền thống gần như đã bão hòa cần phải thay bằng những sản phẩm mới có chất lượng và hình thức cao hơn

- Chính sách quản lý vĩ mô chưa hoàn thiện và đồng bộ, chưa khuyến khích mọi người bỏ vốn ra mở rộng sản xuất, môi trường đầu tư chưa ổn định còn nhiều rủi ro cho các nhà đầu tư

- Khả năng kinh doanh sinh lợi cao hơn lãi trả ngân hàng của nhiều DN còn hạn chế Điều đó cũng kéo theo các ngân hàng cũng gặp rủi ro khi cho vay, khó thu hồi vốn, phải sử dụng thế chấp như một công cụ chủ yếu Đây chính là yếu tố hạn chế phân bổ có hiệu quả nguồn vốn

1.2.6 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn trong các DN

1.2.6.1 Hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh của DN

Hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ

sử dụng các nguồn nhân tài vật lực của DN để đạt được kết quả cao nhất trong quá trình SXKD với chi phí bỏ ra thấp nhất

Theo cách hiểu đơn giản thì “sử dụng vốn kinh doanh có hiệu quả” nghĩa là với một lượng vốn nhất định bỏ vào kinh doanh sẽ đem lại lợi nhuận cao nhất và làm cho đồng vốn không ngừng tăng lên Như vậy hiệu quả sử dụng vốn thể hiện trên hai mặt: bảo toàn vốn và tạo ra được các kết quả theo mục tiêu kinh doanh, đặc biệt là kết quả về mức sinh lời của đồng vốn Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh của

DN phải đảm bảo khai thác nguồn lực vốn một cách triệt để, không để cho vốn nhàn rỗi hay không vận động sinh lời; phải sử dụng vốn một cách hợp lý, tiết kiệm, đúng mục đích và mang lại hiệu quả ngày càng cao trong hoạt động SXKD

1.2.6.2 Một số chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh của DN

Trong nền kinh tế thị trường, mục tiêu hàng đầu của các DN kinh doanh là thu được lợi nhuận cao Để tìm ra những biện pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng

Trang 30

vốn, DN trước tiên phải đánh giá được tình hình sử dụng VKD của mình thông qua phân tích các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng VKD của DN

a) Nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng toàn bộ vốn

* Vòng quay toàn bộ vốn trong kỳ: phản ánh vốn của DN trong một kỳ quay

được bao nhiêu vòng Qua chỉ tiêu này, ta có thể đánh giá được khả năng sử dụng tài sản của doanh thu, thể hiện qua doanh thu thuần được sinh ra từ tài sản mà doanh thu đã đầu tư

Vòng quay toàn bộ vốn =

Doanh thu thuần trong kỳ Vốn kinh doanh bình quân trong kỳ

* Tỷ suất lợi nhuận trước lãi vay và thuế trên vốn kinh doanh (Tỷ suất sinh

lời kinh tế của tài sản): phản ánh khả năng sinh lời của một đồng vốn kinh doanh,

không tính đến ảnh hưởng của thuế thu nhập DN và nguồn gốc của vốn kinh doanh

Tỷ suất sinh lời kinh tế

Lợi nhuận trước lãi vay và thuế VKD bình quân sử dụng trong kỳ

* Tỷ suất lợi nhuận trước thuế trên vốn kinh doanh: phản ánh mỗi đồng vốn

kinh doanh bình quân sử dụng trong kỳ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận trước thuế

Tỷ suất lợi nhuận trước

Lợi nhuận trước thuế VKD bình quân sử dụng trong kỳ

* Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn kinh doanh: phản ánh mỗi đồng vốn kinh

doanh bình quân sử dụng trong kỳ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế

Tỷ suất lợi nhuận sau

Lợi nhuận sau thuế VKD bình quân sử dụng trong kỳ

* Tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu: phản ánh một đồng vốn chủ sở hữu bình

quân sử dụng trong kỳ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế cho chủ sở hữu Trị số chỉ tiêu này càng cao càng chứng tỏ khả năng sinh lời của vốn cao và ngược lại

Tỷ suất lợi nhuận vốn chủ

Lợi nhuận sau thuế Vốn CSH bình quân sử dụng trong kỳ

b) Nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn lưu động

(1) Tốc độ luân chuyển vốn lưu động: Để xác định tốc độ luân chuyển của

vốn lưu động, người ta thường sử dụng hai chỉ tiêu sau:

- Số lần luân chuyển vốn lưu động: phản ánh số vòng quay VLĐ thực hiện

trong một kỳ (thường là 1 năm )

Trang 31

Số VLĐ sử dụng bình quân trong kỳ

- Kỳ luân chuyển vốn lưu động: Phản ánh số ngày bình quân cần thiết để

thực hiện một vòng quay vốn lưu động

Số vòng quay vốn lưu động

(2) Hàm lượng vốn lưu động: chỉ tiêu này phản ánh để tạo ra một đồng

doanh thu thuần cần phải có bao nhiêu đồng vốn lưu động

Doanh thu thuần

(3) Tỷ suất lợi nhuận vốn lưu động: phản ánh một đồng VLĐ có thể tạo ra

bao nhiêu đồng lợi nhuận trước thuế hoặc sau thuế TNDN

Tỷ suất lợi nhuận

Lợi nhuận trước thuế (sau thuế) VLĐ bình quân trong kỳ

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến huy động và sử dụng vốn trong DNVVN

1.3.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến huy động vốn kinh doanh của DNVVN

Các doanh nghiệp nói chung và DNVVN nói riêng cũng chịu tác động của nhiều nhân tố khác nhau trong quá trình phát triển:

Thứ nhất: là nhóm nhân tố vi mô như khả năng tìm kiếm thị trường, vón kinh

doanh, trình độ thiết bị công nghệ, nhà xưởng, mặt bằng sản xuất - kinh doanh và kết cấu hạ tầng khác; kiến thức và năng lực quản lý kinh doanh của chủ DN, trình

độ của lực lượng lao động… Một nhóm nhân tố nữa có ảnh hưởng rất lớn, chi phối

sự hoạt động của các DNVVN

Thứ hai: là nhóm nhân tố vĩ mô như hệ thống chính sách và môi trường luật

pháp, hệ thống tổ chức quản lý kiểm soát của nhà nước và các thiết chế cộng đồng

xã hội nông thôn, hệ thống các biện pháp và các tổ chức hỗ trợ phát triển… Tạo lập

và kết hợp hài hòa các nhân tố trên sẽ tạo được điều kiện kinh tế- xã hội đảm bảo sự phát triển nhanh mạnh và có hiệu quả đối với các DNVVN

1.3.1.1 Nhóm môi trường vi mô

a Thị trường

Đối với hoạt động sản xuất - kinh doanh của mỗi DN điều kiện để tồn tại và phát triển là nhân tố thị trường Thị trường là nhân tố quan trọng mang tính tổng hợp nhất, là nhân tố hàng đầu tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi cho các DN Trong đó, điều kiện về thị trường tiêu thụ sản phẩm, thị trường đầu ra là quan trọng

Trang 32

nhất quyết định sự tồn tại, sự thành bại, sự phát triển thịnh vượng hay thua lỗ, phá sản của các DN trong nền kinh tế thị trường Khó khăn lớn nhất của các DNVVN nước ta hiện nay chính là thị trường tiêu thụ sản phẩm, có thể thị trường tiêu thụ trong nước và trường quốc tế Với đặc điểm và ưu thế của mình, định hướng chiến lược ngắn hạn, trước mắt của các DNVVN là tập trung vào thị trường trong nước là những thị trường nhỏ, lẻ, địa phương và đặt trọng tâm vào những sản phẩm hàng hóa có giá bán thấp Những định hướng chiến lược dài hạn cần phải chú ý đến thị trường của địa phương khác và tới thị trường quốc tế, hướng vào những sản phẩm hàng hóa có chất lượng và có giá trị kinh tế cao

b Vốn: Mọi hoạt động sản xuất - kinh doanh đều cần có vốn, qua sự vận

động luân chuyển của vốn có thể đánh giá được các trạng thái hoạt động của các

DN Qui mô vốn tự có của các DNVVN không đủ sức để tài trợ cho các hoạt động sản xuất - kinh doanh có chất lượng và hiệu quả cao, đặc biệt là đối với các DN muốn mở rộng, phát triển qui mô và đổi mới nâng cấp chất lượng thiết bị công nghệ, sản phẩm Chính vì vậy, DNVVN cần có nguồn vốn vay và tiếp cận được các nguồn vốn trên thị trường tín dụng Tuy nhiên ở một số nước trên thế giới nói chung

và ở Việt Nam nói riêng, vấn đề này còn nhiều hạn chế và khó khăn như: không đủ tài sản thế chấp; mức lãi suất cho vay còn quá cao so với lợi nhuận thu được; hình thức và thể chế tính dụng, nhất là khu vực nông thôn còn nghèo nàn, đơn điệu và hiệu lực pháp lý không cao Những khó khan đó cần được tháo gỡ để tạo điều kiện

thuận lợi cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh và phát triển của các DNVVN

c Trình độ trang thiết bị - công nghệ của DN

Ba yếu tố Thị trường - Vốn - Công nghệ luôn là vấn đề cốt lõi của mọi DN, trong đó có các DNVVN Điều kiện thiết bị công nghệ sẽ quyết định tới năng suất, chất lượng sản phẩm, giúp cho các DN nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường Các DNVVN dù có thị trường các yếu tố nguyên vật liệu, lao động tốt, đã tìm được thị trường đầu ra đảm bảo tiêu thụ sản phẩm của mình nhưng nếu trình độ trang thiết bị lạc hậu thì khó lòng có thể đảm bảo thực hiện tốt kế hoạch SXKD Hơn nữa điều kiện vốn tài chính và các điều kiện khác không cho phép các DNVVN tự tài trợ để đổi mới, áp dụng một cách mạnh mẽ các loại thiết bị tiên tiến, hiện đại Vì vậy bên cạnh sự nỗ lực phấn đấu của bản thân các DNVVN còn cần sự hỗ trợ tích cực từ phía chính quyền nhà nước các cấp để nhanh chóng và thường xuyên cải thiện thiết

bị công nghệ cho các DNVVN

d Nhân tố nhà xưởng, mặt bằng SXKD và kết cấu hạ tầng kỹ thuật khác của DNVVN

Trang 33

Nhà xưởng, mặt bằng SXKD và các kết cấu hạ tầng kỹ thuật khác cũng là một yếu tố quan trọng để có thể tiến hành SXKD Nếu điều kiện cho mặt bằng SXKD của các DNVVN chật hẹp sẽ khiến cho các DN gặp nhiều khó khăn trong việc sản xuất và mở rộng SXKD Ngoài ra các điều kiện về kho bãi, đường xá trong

và ngoài DN, hệ thống giao thông công cộng phục vụ cho SXKD, giao lưu hàng hóa của các DN cũng cần phải thuận lợi cho hoạt động kinh doanh của các DN nói chung, DNVVN nói riêng

e Kiến thức, trình độ quản lý kinh doanh của các chủ DN, tri thức và trình độ tay nghề của lực lượng lao động

Hoạt động SXKD trên thương trường với sự cạnh tranh khốc liệt, đòi hỏi các chủ DN phải có trình độ kiến thức cao, năng lực quản lý giỏi, mới có thể thành đạt trong kinh doanh, đưa DN của mình ngày một phát triển Mỗi một chủ DN phải biết thu thập, tổng hợp, phân tích đánh giá các loại thông tin kinh tế kỹ thuật, biết đề ra những chiến lược đúng đắn và đưa ra nhưng quyết định sáng suốt kịp thời Đồng thời chủ DN phải biết quản lý, giám sát, điều khiển công việc của những người lao động làm việc cho mình một cách hợp lý và có hiệu quả Ngoài ra chủ DN còn phải biết đánh giá, động viên, khuyến khích, thưởng phạt và trả công tương xứng với những đóng góp của người lao động và kết quả chung của DN

f Khả năng tiếp nhận thông tin và hệ thống thông tin

Hệ thống thông tin và khả năng tiếp nhận thông tin, nhất là những thông tin về thị trường, giá cả, công nghệ, sản phẩm là hết sức quan trọng đối với hoạt động SXKD của các DN Hệ thống thông tin ở nước ta hiện nay mặc dù so với trước đã được phổ biến khá rộng rãi, các phương tiện thông tin tương đối phong phú, hiện đại, phương pháp thu thập và cung cấp thông tin có nhiều tiến bộ… song nhìn chung tính chất nhanh nhạy, kịp thời, chính xác và đầy đủ, hoàn thiện của hệ thống thông tin chưa đáp ứng những yêu cầu của SXKD trong điều kiện của thị trường và cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại

1.3.1.2 Các nhân tố vĩ mô

a Hệ thống chính sách và pháp luật của Nhà nước

Sự tồn tại và phát triển của DN chịu ảnh hưởng của nhiều môi trường khác nhau: Môi trường kinh tế, chính trị, chính sách và pháp luật… đây chính là môi trường

có thể tạo điều kiện thuận lợi hoặc là gây khó khăn cản trở đối với sự ra đời hoạt động

và phát triển của DNVVN Hệ thống chính sách và luật pháp đồng bộ, hợp lý sẽ tạo môi trường hoạt động hiệu quả cho các DNVVN, hỗ trợ khuyến khích các DN này phát triển đi lên Ở nước ta trong những năm đổi mới hệ thống chính sách và pháp luật liên quan đến khu vực kinh tế ngoài quốc doanh (trong đó các DNVVN là chủ yếu) đã được

Trang 34

hình thành và đổi mới từng bước với những kết quả tích cực Vì vậy để tạo điều kiện thúc đẩy mạnh mẽ sự hình thành và phát triển của DNVVN cần phải có sự đổi mới hoàn thiện hơn nữa chính sách và pháp luật của Nhà nước

b Hệ thống tổ chức quản lý kiểm soát của Nhà nước và các thiết chế cộng đồng xã hội ở địa phương

Đây là nhân tố có ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả hoạt động của các DNVVN ở những nước có đặc điểm như nước ta Hệ thống tổ chức quản lý kiểm soát của Nhà nước từ trung ương đến các tỉnh, huyện, xã với nhiều ban ngành nếu

có sự phối hợp chặt chẽ phân công trách nhiệm rõ ràng sẽ làm tăng hiệu lực quản lý của bộ máy Các hoạt động của các đội kiểm tra liên ngành, quản lý thị trường, công

an , thuế vụ… nếu không có sự thống nhất sẽ chồng chéo, nhiều khi còn đổ lỗi và có những hành động triệt tiêu hiệu quả công tác quản lý lẫn nhau Như vậy sẽ gây khó khăn cho các hoạt động SXKD của các DN Vì vậy cần thiết phải có sự kiện toàn, sắp xếp, đổi mới hệ thống và phương pháp quản lý, kiểm soát trên tinh thần hỗ trợ cho DNVVN phát triển là chính

c Hệ thống các biện pháp và tổ chức hỗ trợ của Nhà nước

Hệ thống các biện pháp và tổ chức hỗ trợ của Nhà nước cũng như của các tổ chức phi Chính phủ và các tổ chức quốc tế nhằm khắc phục những khó khăn và thế bất lợi của các DNVVN để chúng nhanh chóng có đủ khả năng cạnh tranh một cách bình đẳng được với các DN khác trên thị trường ở hầu hết các nước trên thế giới, việc tiến hành các biện pháp hỗ trợ cho các DNVVN được thông qua những chính sách ưu đãi

về miễn giảm các loại thuế, các khoản vay với lãi suất ưu đãi từ các nguồn vốn tín dụng của Nhà nước, thiết lập các tổ chức tư vấn và cung cấp thông tin, các trung tâm đào tạo kiến thức quản lý và kỹ năng lao động miễn giảm phí và thành lập các quỹ tín dụng hoặc bảo lãnh tín dụng riêng cho các DNVVN

Tùy từng đặc điểm kinh tế chính trị xã hội của mỗi nước mà có những quan điểm khác nhau Song vai trò của DNVVN trong phát triển kinh tế, chính trị, xã hội là không thể phủ nhận được Trong phần trên chúng ta đã xem xét những vấn đề chung nhất về loại hình DNVVN như: các quan điểm khác nhau về DNVVN, tiêu thức xác định… và đặc biệt là các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của các DNVVN

1.3.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh của DN

Trong quá SXKD, vốn kinh doanh chịu tác động của nhiều nhân tố Do vậy,

để đạt được kết quả cao trong hoạt động SXKD nói chung, trong sử dụng vốn nói

Trang 35

riêng, các DN cần phải nắm bắt được các nhân tố ảnh hưởng, mức độ và xu hướng tác động đến hiệu quả sử dụng vốn và kết quả kinh doanh

a Nhóm nhân tố khách quan

- Do cơ chế quản lý và các chính sách kinh tế của nhà nước: Nhà nước tạo ra

môi trường và hành lang pháp lý thuận lợi cho các DN phát triển SXKD và định hướng cho các hoạt động thông qua các chính sách vĩ mô Do vậy chỉ cần một sự thay đổi trong chính sách kinh tế của nhà nước như chính sách giá cả, phương pháp đánh giá tài sản, phương pháp khấu hao TSCĐ… cũng có thể gây ra những ảnh hưởng nhất định

đến hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh của DN

- Do tác động của nền kinh tế: yếu tố lạm phát làm cho đồng tiền bị mất giá,

sức mua của đồng tiền bị giảm sút dẫn đến sự tăng giá của các loại vật tư hàng hoá… Vì vậy vốn của DN rất có thể bị mất dần do tốc độ trượt giá của đồng tiền nếu DN không có biện pháp quản lý và sử dụng hiệu quả

- Sự phát triển không ngừng của khoa học công nghệ: làm cho tài sản cố

định bị lỗi thời và lạc hậu nhanh chóng Nếu DN không nhạy bén trong kinh doanh, thường xuyên đổi mới máy móc trang thiết bị để làm ra những sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường thì DN sẽ mất đi khả năng cạnh tranh, hoạt động kinh doanh rơi vào tình trạng thua lỗ Sự cạnh tranh khốc liệt của các DN trên thị trường đã buộc các DN phải nhạy cảm trong kinh doanh, không ngừng tìm tòi để có những biện pháp quản lý và sử dụng có hiệu quả vốn kinh doanh của mình

- Do những rủi ro phát sinh trong quá trình SXKD mà DN không lường

trước được như thiên tai, hỏa hoạn, bão lụt hoặc những rủi ro kinh doanh mà làm thiệt hại đến vốn của DN

b Nhóm nhân tố chủ quan

Ngoài những nhân tố khách quan trên, còn có nhiều nhân tố chủ quan do chính bản thân DN tạo nên làm ảnh hưởng tới hiệu quả sử dụng vốn Đó là:

- Trình độ quản lý và tay nghề của người lao động: Nếu trình độ quản lý

không tốt sẽ gây ra tình trạng thất thoát vốn, nếu tay nghề người lao động không cao

sẽ làm giảm năng suất lao động, từ đó làm giảm hiệu quả sử dụng vốn

- Sự lựa chọn phương án đầu tư: Nếu DN lựa chọn phương án sản xuất tạo

ra sản phẩm có chất lượng cao, mẫu mã đẹp, phù hợp thị hiếu người tiêu dùng sẽ mang lại hiệu quả kinh tế lớn Ngược lại, sẽ là sự thất bại của phương án kinh doanh

và làm giảm hiệu quả sử dụng vốn

Trang 36

- Sự hợp lý của cơ cấu tài sản và nguồn vốn kinh doanh trong DN: Việc đầu

tư vào các tài sản không sử dụng hoặc chưa sử dụng quá lớn hoặc vay nợ quá nhiều,

sử dụng không triệt để nguồn vốn bên trong thì không những không phát huy tác dụng của vốn mà còn bị hao hụt, mất mát, tạo ra rủi ro cho DN

- Vấn đề xác định nhu cầu VKD: việc xác định nhu cầu vốn không chính xác

sẽ dẫn đến việc thừa hoặc thiếu vốn trong quá trình SXKD, làm hiệu quả sử dụng VKD suy giảm

- Mức độ sử dụng năng lực sản xuất hiện có của DN vào SXKD: sử dụng

lãng phí VLĐ trong quá trình mua sắm, không tận dụng hết nguyên vật liệu vào SXKD, để NVL tồn kho dự trữ quá mức cần thiết trong thời gian dài, sẽ tác động đến cơ cấu vốn cũng như hiệu quả sử dụng vốn của DN

Để nâng cao hiệu quả sử dụng VKD, DN cần xem xét từng yếu tố để từ đó

đưa ra những biện pháp quản lý thích hợp

1.3.3 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh của doanh nghiệp

Trong cơ chế thị trường, mọi DN đều bình đẳng trước pháp luật, phải đối mặt với cạnh tranh, hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận, tự chủ về vốn Do đó việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn là vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết Để sử dụng vốn

kinh doanh có hiệu quả, các DN cần phải thực hiện tốt một số biện pháp sau:

Thứ nhất: Cần phải tiến hành thẩm định và lựa chọn dự án đầu tư phù hợp với

tình hình thực tế và điều kiện của DN Lựa chọn quy mô SXKD phù hợp với năng lực

tổ chức vốn của DN trên cơ sở phát huy được những thế mạnh của DN để có thể đủ sức cạnh tranh trên thị trường

Thứ hai: Xác định chính xác nhu cầu vốn cần thiết, tối thiểu cho hoạt động

SXKD của DN trong kỳ, từ đó có biện pháp huy động vốn hợp lý tránh tình trạng thừa hoặc thiếu vốn trong SXKD Nếu thừa vốn DN phải có biện pháp xử lý linh hoạt như: đầu tư mở rộng sản xuất, cho các đơn vị khác vay tránh tình trạng để vốn nhàn rỗi không phát huy được hiệu quả kinh tế cho DN Nếu thiếu vốn DN cần

có biện pháp huy động để đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn cho SXKD, không làm gián đoạn quá trình sản xuất

Thứ ba: Lựa chọn hình thức huy động vốn thích hợp, đảm bảo mức độ tự

chủ của DN trong hoạt động tài chính và hạ thấp được chi phí sử dụng vốn Khi có nhu cầu đầu tư, DN cần khai thác triệt để nguồn vốn bên trong Tránh tình trạng nguồn vốn bên trong chưa được khai thác sử dụng hết lại phải huy động từ bên ngoài làm tăng chi phí sử dụng vốn, tăng mức rủi ro và giảm tính tự chủ của DN trong hoạt động SXKD

Trang 37

Thứ tư: Đầu tư vốn một cách hợp lý, đồng bộ giữa các bộ phận các khâu của

quá trình sản xuất Lập ra phương án sản xuất, xác định chính xác nhu cầu vốn cần đầu tư sao cho tiết kiệm và hợp lý: phân bổ đúng nơi đúng chỗ, đúng thời điểm khi nhu cầu phát sinh, hạn chế tình trạng thiếu vốn ở khâu này nhưng dư thừa ở khâu khác, các khâu, các bộ phận không phối hợp nhịp nhàng làm ảnh hưởng xấu đến quá trình SXKD và hiệu quả sử dụng vốn

Thứ năm: Có biện pháp quản lý thích hợp đối với từng loại vốn

- Đối với vốn cố định: Phải đánh giá đúng giá trị, tạo điều kiện phản ánh chính xác tình hình biến động vốn cố định, điều chỉnh kịp thời giá trị của TSCĐ, lựa chọn phương pháp khấu hao và mức khấu hao thích hợp

Chú trọng đổi mới trang thiết bị, phương pháp công nghệ sản xuất, kịp thời thanh lý các TSCĐ không cần dùng hay đã hư hỏng

- Đối với vốn lưu động: Quản lý chặt chẽ vốn lưu động, nâng cao ý thức của cán bộ công nhân viên trong việc giữ gìn, bảo vệ tài sản của DN, sử dụng tiết kiệm nguyên vật liệu, đồng thời quản lý các khoản phải thu, không để vốn bị chiếm dụng quá lâu, áp dụng các hình thức khuyến khích khách hàng trả tiền trước, trả đúng thời hạn như khuyến mãi, giảm giá

Thứ sáu: Chủ động thực hiện biện pháp phòng ngừa rủi ro bất thường trong

kinh doanh bằng cách đa dạng hóa hình thức đầu tư, đa dạng hóa sản phẩm Tiến hành trích lập các khoản đầu tư dự phòng phải thu khó đòi, hàng tồn kho tham gia bảo hiểm cho tài sản, vật tư của DN để có nguồn bù đắp kịp thời khi rủi ro xảy ra

Thứ bảy: Phát huy vai trò tài chính trong giám sát, kiểm tra sử dụng vốn

nhằm phát hiện những tồn tại, hạn chế từ đó đưa ra những biện pháp khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh Thực hiện việc kiểm tra tài chính đối với việc sử dụng vốn cho tất cả các khâu từ dự trữ sản xuất, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm và đầu tư mới tài sản cố định

1.4 Kinh nghiệm về nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng vốn cho DNVVN của một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam

1.4.1 Kinh nghiệm trong huy động và sử dụng vốn trong phát triển các DNVVN của các nước trên thế giới

a Phát triển DNVVN ở Mỹ

Tiêu chí và vai trò của các DNVVN Mỹ: Cục quản lý kinh doanh nhỏ (SBA)

Mỹ xác định DNVVN là “một đơn vị kinh doanh có ít hơn 500 lao động” Đây là định nghĩa được sử dụng rộng rãi nhất và có thể coi là tiêu chuẩn về DNVVN chính

Trang 38

thức của chính phủ Mỹ Những năm gần đây, kinh doanh nhỏ của Mỹ đang trong đà phát triển thịnh vượng Theo số liệu của cục quản lý kinh doanh nhỏ của Mỹ, năm

2008 các DN kinh doanh nhỏ đã chiếm 98.6% tổng số hàng kinh doanh có thuê nhân công; thu hút 56% lực lượng lao động trong khu vực tư nhân, 53% lực lượng trợ giúp công cộng và 37% trong lĩnh vực công nghệ cao Nếu kể cả các lao động tự tạo việc làm và nông nghiệp thì số lao động trong các DNVVN chiếm khoảng 58% tổng số lao động; cung cấp 65-70% trong tổng số việc làm mới được tạo ra; sản xuất

ra 55% tổng sản phẩm của khu vực tư nhân; chiếm 46% tổng doanh thu bán hàng; chiếm 30% doanh thu xuất khẩu hàng hóa; chiếm 96% tổng các nhà xuất khẩu

Chính sách hỗ trợ giúp kinh nhỏ của Mỹ: Các biện pháp trợ giúp kinh doanh nhỏ của Mỹ dựa trên những cột trụ chính như cải cách pháp lý, trợ giúp tài chính, trợ giúp xuất khẩu, hướng dẫn quản lý và mua sắm của Chính phủ

Đối với trợ giúp tài chính: Theo thống kê của SBA, năm 1997, Mỹ có 125 chương trình trợ giúp kinh doanh trị giá 75 tỷ USD Trong năm 1999, Mỹ có khoảng 200 chương trình cấp liên bang tài trợ kinh doanh nhỏ đang hoạt động Những chương trình này bao trùm mọi loại trợ giúp tài chính như: Tài chính trực tiếp và bảo lãnh tín dụng, thưởng kinh doanh, thưởng xuất khẩu, hỗ trợ tài chính

cho các chương trình đào tạo và nhiều loại bảo hiểm khác nhau

(2) Hình thức tổ chức “mắt xích” tập đoàn sản xuất bao gồm nhiều công ty được liên kết với nhau theo kiểu mắt xích, tập đoàn sản xuất bao gồm nhiều công ty được liên kết với nhau theo kiểu mắt xích

Cả hai hình thức tổ chức DN trên đều phù hợp với các loại hình DNVVN, do vậy loại hình DN này ở Nhật Bản đã phát triển rất sớm Trong lịch sử phát triển khu vực DNVVN đã khẳng định vai trò của mình trong đời sống kinh tế - xã hội, góp phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Nhật Bản Luật cơ bản về DNVVN đã được sửa đổi với nhiều nội dung thay đổi chủ yếu là tăng giới hạn vốn tối đa cho các DNVVN trong từng lĩnh vực Mục đích của sự thay đổi này là làm

Trang 39

tăng số lượng DN có đủ điều kiện được hưởng các biện pháp trợ giúp DNVVN

Theo luật mới, các tiêu chí xác đinh DNVVN được thể hiện ở bảng sau (Bảng 1.3)

Bảng 1.3 Tiêu chuẩn DNVVN của Nhật Bản

bình quân

Số vôn đầu tư

DNVVN gặp phải; và hỗ trợ tính tự lực của các DNVVN Dưới đây là một số nội dung chủ yếu của các chính sách tài chính:

Tại Nhật Bản, các chính sách về DNVVN được hình thành từ những năm

1950, trong đó dành sự hỗ trợ đặc biệt với việc hỗ trợ tài chính nhằm giúp các DNVVN tháo gỡ khó khăn, cản trở việc tăng vốn trong quá trình SXKD như khả năng tiếp cận tín dụng thấp, thiếu sự đảm bảo về vốn vay… Các biện pháp hỗ trợ này được thực hiện thông qua hệ thống hỗ trợ tín dụng và các tổ chức tài chính công cộng phục vụ DNVVN như công ty tài chính DNVVN, công ty tài chính nhân dân

và ngân hàng Shoko Chukin do Chính phủ đầu tư thành lập toàn bộ hoặc một phần nhằm tài trợ cho các DNVVN để đổi mới máy móc thiết bị, hỗ trợ vốn lưu động dài hạn để mở rộng và phát triển SXKD Luật cơ bản về DNVVN được ban hành năm

1999 nhằm trợ giúp cho việc cải cách quản lý tài chính để tăng tính thích nghi của DNVVN với những thay đổi của môi trường kinh tế - xã hội, tạo thuận lợi cho việc tái

cơ cấu DN Một số hệ thống chính sách hỗ trợ tài chính cũng đã được thiết lập nhằm hạn chế sự phá sản của DNVVN

- Trợ giúp về vốn: Các biện pháp trợ giúp vốn được thực hiện từ ba định chế tài chính thuộc chính phủ là Công ty đầu tư kinh doanh nhỏ, ngân hàng hợp tác

Trang 40

trung ương về thương mại và công nghiệp, công ty đầu tư mạo hiểm quốc gia Trợ giúp có thể thực hiện dưới dạng các khoản vay đặc biệt với những ưu đãi theo các khoản mục tiêu chính sách Theo hệ thống trợ giúp tăng cường cơ sở quản lý các DNVVN ở từng khu vực, các khoản vay được thực hiện tùy theo điều kiện của khu vực thông qua một quỹ chung được đóng góp bởi chính quyền trung ương và các chính quyền địa phương, được ký quỹ ở một thể chế tài chính tư nhân

- Kế hoạch cho vay nhằm cải tiến quản lý của các DN nhỏ (kế hoạch cho vay Marukei) được áp dụng đối với các DN nhỏ, không đòi hỏi phải có thế chấp hoặc bảo lãnh

- Hệ thống bảo lãnh tín dụng nhận bảo lãnh cho các DNVVN vay vốn tại các thể chế tài chính tư nhân Còn hiệp hội bảo lãnh tín dụng có chức năng mở rộng các khoản tín dụng bổ sung và bảo lãnh tín dụng cho các DNVVN Hệ thống bảo lãnh đặc biệt, hoạt động từ năm 1998, có chức năng như một mạng lưới an toàn, nhằm giảm những rối loạn về tín dụng và góp phần giảm các vụ phá sản của các DNVVN

- Trợ giúp về quản lý tài chính: Hoạt động tư vấn quản lý tài chính trong kinh doanh được thực hiện thông qua hệ thống đánh giá DNVVN Mỗi quận, huyện và chính quyền của 12 TP lớn đánh giá các điều kiện quả lý tài chính của DNVVN, đưa ra những khuyến nghị cụ thể và cung cấp các hướng dẫn (Đỗ Đức Định,

2009, tr.7)

c Hỗ trợ phát triển DNVVN ở Trung Quốc7

Tiêu chí xác định DNVVN của Trung Quốc chỉ dựa vào số lao động mà không căn cứ vào vốn đăng ký hay bất kỳ một tiêu chí nào kháo Theo Luật Khuyến khích phát triển DNVVN của Trung Quốc ngày 29/6/2002 thì: DNVVN là những

DN có sử dụng từ 101 đến 500 lao động Theo tiêu chí đó, tính tới năm 2003, Trung Quốc có khoảng 3,6 triệu DNVVN, đóng góp 55,6% GDP, giải quyết công ăn việc làm cho khoảng 70,6% lực lượng lao động toàn quốc

Các chính sách hỗ trợ phát triển DNVVN của Trung Quốc có những đặc điểm cơ bản sau:

Phát triển các DNVVN ở lĩnh vực công nghiệp được dựa trên cơ sỏ tôn trọng các yêu cầu khách quan và các quy luật kinh tế Các chính sách phát triển DNVVN ở Trung Quốc dựa trên bốn điểm chính là phải căn cứ vào quy mô kinh tế hợp lý để tổ chức sản xuất; các DNVVN cần được đầu tư với kỹ thuật và kỹ năng quản trị hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm và chất lượng quản lý; các DNVVN cần linh hoạt để phù hợp với thị trường để tránh sự trùng lặp và tình trạng dư thừa và các DN lớn vẫn

Định dạng
Số trang	121
Dung lượng	1,71 MB