ĐỀ TÀI: Đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn Nguyễn Thi

Cho nên nghiên cứu tác phẩm văn học nói chung, truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi dưới góc độ ngôn ngữ là một yêu cầu cần thiết.. Nghiên cứu truyện ngắn dưới góc độ ngôn ngữ đã đượ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

KHOA NGỮ VĂN

ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ TRUYỆN NGẮN NGUYÊN

NGOC TAN - NGUYEN THI

Khoá luận tốt nghiệp đại học

Chuyên ngành : Ngôn ngữ học

Giáo Viên hướng dẫn : TS Hoàng Trọng Canh

Sinh viên thực hiện : Phan Thi Nga

Vinh , 2006

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này, ngoài sự cố gắng nỗ lực của

bản thân thì còn có sự giúp đỡ rất to lớn của các thầy giáo, cô giáo Đặc biệt,

em xin chân thành cảm ơn thầy giáo TS Hoàng Trọng Canh, người đã rất tận tình hướng dẫn em trong quá trình thực hiện đề tài Em cũng xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong chuyên ngành Ngôn Ngữ nói riêng và các thầy cô giáo trong khoa Ngữ Văn trường Đại học Vĩnh nói chung đã hết lòng giảng dạy, động viên, giúp đỡ em trong quá trình học tập

Tuy nhiên do trình độ có hạn, thiếu tài liệu nghiên cứu cùng một số tác động khách quan nên khoá luận cũng không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận được sự góp ý chân thành của Hội đồng khoa học, của các thầy glaó, cô giáo và các bạn sinh viên để khoá luận được hoàn thiện hon

Vinh, thang 05/ 2006 Sinh vién:

Phan Thi Nga

Đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

II - Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu

IV - Phương pháp nghiên cứu

V- Cấu trúc của luận văn

CHƯƠNG I- MỘT SỐ GIỚI THUYẾT XƯUNG QUANH ĐỀ TÀI

I- Khái niệm truyện ngắn và ngôn ngữ truyện ngắn

1 Khái niệm truyện ngắn

II- Tác giả Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi và truyện ngắn của 6ng17

1 Tác giả Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

2 Quá trình phát triển truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi 22

CHƯƠNG II - ĐẶC DIEM HINH THUC NGON NGỮ TRUYỆN NGẮN

NGUYỄN NGỌC TẤN - NGUYEN THI

I — Tiêu đề truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

1 Tiêu đề và mối quan hệ giữa tiêu đề với nội dung tác phẩm

2 Tiêu đề truyện ngán Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

2.1 Về cấu tạo

2.2 Về nội dung ý nghĩa

II - Đặc điểm từ ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

1 Từ láy

1.1 Khái niệm từ láy

1.2 Từ láy trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

2.1 Khái niệm từ địa phương 49

2.2 Từ địa phương trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn

III - Dac điểm câu văn truyên ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi 56

1.2 Các kiểu cấu trúc của câu ngắn 62 1.3 Giá trị biểu đạt của câu ngắn 65

2.2 Các kiểu cấu trúc của câu dài 69 2.3 Giá trị biểu đạt của câu dài 72

3 Phối hợp câu ngắn, câu dài 76

CHƯƠNG III - ĐẶC ĐIỂM VỀ NỘI DUNG NGỮNGHĨA TRONG

TRUYỆN NGẮN NGUYEN NGOC TAN - NGUYEN THI 78

I - Đặc điểm về nội dung ngữ nghĩa 80

2 Ngôn ngữ mộc mac, giản di nhưng giàu cảm xúc, giàu hình ảnh 86 III - Dac điểm ngữ nghĩa qua một số hình tượng tiêu biểu

2 Những hình tượng tiêu biểu trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn -

Đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

MO DAU

I LY DO CHON DE TAI

1.Tác phẩm văn học là một hệ thống kí hiệu, có tính chất riêng hay một bộ

cấu trúc ở dạng chỉnh thể Vì thế, để đi vào tìm hiểu nó người nghiên cứu phải

nắm được bản chất của vấn đề thông qua phương tiện hành chức ngôn ngữ Trong văn xuôi nói chung và trong truyện ngắn nói riêng, văn bản là ngôn ngữ

đa thanh, là lời dẫn của tác giả, là tiếng nói của người kể chuyện, tiếng nói của nhân vật mà mỗi nhân vật lại là một thế giới với những sắc thái riêng Đi vào tìm hiểu truyện ngắn của một tác giả, chúng ta có thể thấy được phong cách tác giả thông qua các phương tiện ngôn ngữ: từ ngữ, câu văn, biện pháp tu từ Hướng nghiên cứu này làm cho đối tượng nghiên cứu ngôn ngữ học ngày càng phong phú hơn, hoàn thiện hơn

Ngôn ngữ - đó chính là chất liệu, là phương tiện biểu hiện mang tính

đặc trưng của văn học Không có ngôn ngữ thì không thể có tác phẩm văn học,

bởi chính ngôn ngữ chứ không phải cái gì khác đã cụ thể hoá và vật chất hoá

sự biểu hiện của chủ đề và tư tưởng, tính cách và cốt truyện Ngôn ngữ là yếu

tố đầu tiên mà nhà văn sử dụngtrong quá trình chuẩn bị và sáng tạo tác phẩm,

nó cũng là yếu tố xuất hiện đầu tiên trong sự tiếp xúc của người đọc đối với tác phẩm Như Macxim Gorki đã từng viết: “yếu tố đầu tiên của văn học là ngôn ngữ, công cụ chủ yếu của nó và - cùng với các sự kiện, các hiện tượng của cuộc sống - là chất liệu của văn học ”[§; 148] Cho nên nghiên cứu tác

phẩm văn học nói chung, truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi dưới

góc độ ngôn ngữ là một yêu cầu cần thiết

2 Nghiên cứu truyện ngắn dưới góc độ ngôn ngữ đã được khá nhiều tác giả chú ý đến trong các công trình nghiên cứu của mình, thế nhưng trong những

năm qua việc nghiên cứu ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn

Thi vẫn còn bỏ ngỏ Một số bài nghiên cứu khảo sát truyện ngắn, tiếp cận tác phẩm của ông trong đó, đã đề ra được những phương tiện ngôn ngữ nhưng mới

dừng lại ở mức độ là những ý kiến, nhận xét chung về một số đặc điểm của tác

phẩm dưới góc độ phê bình văn học chứ chưa nói đến dưới góc độ ngôn ngữ

học Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi nhìn chung chưa được

nghiên cứu đầy đủ dưới góc độ ngôn ngữ học

3 Nguyễn Ngọc Tấn- Nguyễn Thi là một cây bút độc đáo của nền văn học cách mạng Miền Nam “Nguyễn Thi ngã xuống, nhiều lớp trẻ phải tập hợp lại

mới đứng đầy khoảng cách dưới chân anh vừa bị bỏ trống ”[ 5; 86] Không riêng gì Nhị Ca nhận xét như vậy mà giới phê bình nghiên cứu cũng như đông đảo bạn đọc nồng nhiệt quan tâm đã dành cho ông sự cảm phục và lòng mến

mộ sâu sắc

Trong những năm gần đây, giới phê bình và giảng dạy văn học đã không còn dè đặt khi gọi Nguyễn Thi là một tài năng lớn của văn xuôi chống

Mỹ Sự nghiệp sáng tác của ông đã và đang được nghiên cứu công phu, tỉ mi

hơn trên nhiều phương diện Việc lựa chọn Nguyễn Thi là đối tượng nghiên

cứu trước hết, bởi ông đã để lại cho chúng ta “Những trang viết thật giàu có về

hình tượng và mỗi hình tượng đều rung động chúng ta sâu sắc ” (Nguyễn Đăng Mạnh ) Bởi lẽ “Nguyễn Thi cho đến bây giờ và có lẽ còn lâu về sau đối

với chúng ta vẫn cứ mới mẻ và quen thuộc như thế ”(Phong Lê ) Đặc biệt, nhà văn này sáng tác ở hai thời kỳ khác nhau, điều đó cũng là lý do để người nghiên cứu tìm hiểu phong cách ngôn ngữ chung và nét riêng của nhà văn này

Với đóng góp lớn và mới mẻ của gia tài văn học Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn

Thi đối với văn học và ngôn ngữ, đã đến lúc giới nghiên cứu cần nhìn lại một cách khái quát, toàn diện những đóng góp đặc sắc của ông Công việc đó là cần thiết và có ý nghĩa quan trọng trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn

Về lý luận, việc nghiên cứu một cách toàn diện những đóng góp của

một tác giả dưới ánh sáng của quá trình đổi mới văn học, cùng với việc vận dụng những thành tựu về ngôn ngữ học giúp chúng ta khẳng định một cách có sức thuyết phục hơn những thành quả sáng tạo của người nghệ sĩ và phong

cách của nhà văn.

Đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

Về thực tiễn, Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi là nhà văn có nhiều tác

phẩm được giảng dạy trong nhà trường cho nên nghiên cứu tác phẩm của ông

là có thêm những cứ liệu, tư liệu về tác phẩm phục vụ cho học tập, giảng dạy

về tác giả này trong nhà trường sinh động hơn, tốt hơn Do vậy lựa chọn đề tài

này chúng tôi hi vọng góp thêm tiếng nói vào công việc hữu ích đó

II LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Nguyễn Ngọc Tấn bắt đầu được giới nghiên cứu chú ý vào đầu những năm 60 với hai tập truyện ngắn “Trăng sáng” và “Đôi bạn”, nhưng ông thực sự

thu hút những cây bút phê bình văn học kể từ khi cho ra mắt tác phẩm “Người

mẹ cầm súng” dưới bút danh Nguyễn Thi Từ đó đến nay đã có hàng trăm công trình với những quy mô khác nhau: sách, tiểu luận khoa học, các bài báo, luận văn thạc sĩ và luận văn tốt nghiệp trong các trường đại học Tuy nhiên,

các nghiên cứu về tác phẩm Nguyễn Thi đã được công bố đều dưới góc độ văn học Ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi chưa được

nghiên cứu như một vấn đề độc lập từ góc độ phong cách ngôn ngữ

Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi có tuổi đời và tuổi nghề không dài, nhưng vị trí của ông trong nền văn học cách mạng Miền Nam nói riêng và nền

văn học Việt Nam nói chung được nghiên cứu khá nhiều và được đánh giá rất cao Theo thời gian, những bài nghiên cứu về ông cũng càng dày thêm Có thể

kể đến như:

- Hoài Thanh: Sức hấp dẫn lạ lùng của “Người mẹ cầm súng”(Tạp chí văn học số 7 /1966)

- Phan Cự Đệ: Tính cách điển hình trong “Người mẹ cầm súng” của

Nguyễn Thi ( Tuần báo văn nghệ 01/04/1966)

- Phong Lê, Nguyễn Thi qua truyện và ký (Tạp chí văn nghệ số 2, 1975)

- Nguyễn Đăng Mạnh: Sức sống của ngòi bút Nguyễn Thi, Nhà văn tư

tưởng và phong cách ( Nhà xuất bản tác phẩm mới, Hà Nội 1975 )

- Nhi Ca: Gương mặt còn lại - Nguyễn Thi, nhà xuất bản tác phẩm mới 1983

- Lê Phát: Nhớ Nguyễn Thi, nhà văn cầm súng ( Tuần báo văn nghệ số

Có thể nói, các chuyên luận khoá luận tốt nghiệp nghiên cứu về Nguyễn

Ngọc Tấn - Nguyễn Thi mà chúng tôi điểm qua ở trên chủ yếu nghiên cứu tác phẩm của ông dưới góc độ văn học

Trong các công trình nghiên cứu dẫn ra ở trên thì hai công trình của Nhị

Ca và của Nguyễn Chí Hoà đã đánh giá về Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

khá toàn diện ở các thể loại và bước đầu quan tâm đến ngôn ngữ trong truyện ngắn của ông Nhị Ca trong “Gương mặt còn lại - Nguyễn Thi ” khi đánh giá

về truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn đã từng nhận xét về khía cạnh ngôn ngữ:

“Chỉ trong phạm vi tập truyện ngắn mỏng này, nếu chịu khó lập một bản từ vựng về ngôn ngữ của tác giả, tôi e nó cũng không mỏng hơn bản thân tác phẩm bao nhiêu Ngoài giọng điệu riêng của tác giả thường chỉ là những đoạn dẫn dắt, gối đệm cho câu truyện, thật không quá đáng nếu nói chuyện có bao

nhiêu nhân vật thì có bấy nhiêu kiểu nói khác nhau ” [5, 167]

Còn Nguyễn Chí Hoà, khi đánh giá về truyện ngắn và tiểu thuyết của Nguyễn Thi cũng đã có những nhận xét đáng chú ý về ngôn ngữ Nguyễn Thị,

đó là ngôn ngữ phức điệu và đa thanh Tuy nhiên, ông chỉ mới đánh giá vấn

đề này chủ yếu ở thể loại tiểu thuyết, còn ở thể loại truyện ngắn thì tác giả chỉ

mới đi sâu nghiên cứu ở truyện “Những đứa con trong gia đình ”

Gần đây nhất có khoá luận tốt nghiệp của Ngô Thanh Mai: “Đặc điểm

ngôn ngữ nhân vật trẻ em trong truyện ngắn Nguyễn Thi ” Phải nói rằng, đây

có lẽ là nghiên cứu đầu tiên về ngôn ngữ Nguyễn Thi có tính chất độc lập, tuy

nhiên do đối tượng phạm vi khảo sát khoá luận này chỉ mới dừng lại ở một

Đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

phương diện cụ thể là ngôn ngữ nhân vật trẻ em và dừng lại ở việc khảo sát 11 truyện chứ chưa phải nghiên cứu toàn bộ các phương diện ngôn ngữ và trong

tất cả các truyện ngắn của ông

Như vậy, Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi là tác giả có đóng góp quan

trọng cho một giai đoạn văn học cần có những khảo sát, những cái nhìn toàn diện và hệ thống hơn về di sản nghệ thuật truyện ngắn của ông dưới góc độ

ngôn ngữ

Với những lý do đó cùng với lòng yêu quý truyện ngắn và lòng mến mộ

tài năng nhà văn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi, luận văn này sẽ thừa kế các

thành tựu của các nhà nghiên cứu, phê bình đi trước vừa cố gắng tìm cách phát hiện và hệ thống lại toàn bộ đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn của ông Qua đó khẳng định vị trí, vai trò và những đóng góp đặc sắc của Nguyễn Ngọc Tấn -

Nguyễn Thi về ngôn ngữ truyện ngắn - chất liệu làm nên thành công truyện ngắn của ông

II ĐỐI TƯỢNG VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng nghiên cứu:

Luận văn khảo sát truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

trong cả hai thời kỳ sáng tác (ở Miền Bắc và ở Miền Nam )

Bao gồm 7 truyện ngắn trong tập “Trăng sáng”( In lần đầu 1960 ):

Quê hương Làm việc Xuống núi Lao động quang vinh Trăng sáng

2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Luận văn này hướng đến 3 nhiệm vụ chính:

- Thấy được sự lựa chọn của nhà văn trong việc sử dụng từ ngữ, trong

việc tổ chức câu văn

- Tìm hiểu giá trị nội dung truyện ngắn của ông được biểu hiện thông

qua các phương tiện biểu đạt có tính đặc thù là ngôn ngữ

- Đưa ra những nhận xét khái quát về đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn

Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

Đưa ra những nhận xét khái quát về đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn

Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để tiến hành nghiên cứu đề tài này, chúng tôi sử dụng đồng thời các

phương pháp như sau:

Đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

1 Phương pháp thống kê - phân loại

2 Phương pháp so sánh - đối chiếu

3 Phương pháp phân tích- tổng hợp

V CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Ngoài các phần: Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương:

Chương I: Một số giới thuyết xung quanh đề tài

Chương II: Đặc điểm hình thức ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn -

Nguyễn Thi

Chương III: Đặc điểm nội dung ngữ nghĩa truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn -

Nguyễn Thi

NỘI DUNG

CHƯƠNG I: MỘT SỐ GIỚI THUYẾT XUNG QUANH ĐỀ TÀI

1 Khái niệm truyện ngắn và ngôn ngữ truyện ngắn

1.1 Khái niệm truyện ngắn

“Văn học là nhân học ”( Gor ki ) Đó là kim chỉ nam cho văn học mọi

thời kỳ, mọi thể loại văn học Truyện ngắn cũng như các thể loại văn học khác

là câu chuyện đời người, về nhân con người, sinh ra để làm đẹp cho con người, giúp con người, hiểu rõ chính mình Mỗi nhà văn khi cầm bút đều muốn gửi

gắm một vấn đề xã hội, con người, đến với cuộc đời Truyện ngắn đã từng khẳng định những tên tuổi lừng danh thế giới như: T.Sêekhốp, O.Môpatxăng,

K.Pautopxki, Heminway, Lỗ Tấn và ở Việt Nam những nhà văn như: Nam Cao, Nguyễn Công Hoan, Thạch Lam cũng đã góp phần đưa truyện ngắn lên một vị trí trang trọng trong nền văn học Việt Nam

Truyện ngắn có một sức hấp dẫn lạ lùng đối với cả người viết, người đọc, người nghe, người nghiên cứu, người phê bình Phải chăng, vì vậy mà khái niệm truyện ngắn được rất nhiều người bàn đến, với những cách nhìn đa

dạng từ nhiều góc độ khác nhau

Bàn về truyện ngắn, giáo sư văn học người Pháp O.Grôpxki định nghĩa:

“Truyện ngắn là một thể loại muôn hình muôn vẻ biến đổi khôn cùng Nó là một vật biến hoá như quả chanh của Lọ Lem Biến hoá về khuôn khổ: ba

dòng hoặc ba mươi trang Biến hoá về kiểu loại tính chất: trào phúng, kì ảo,

hướng về biến cố thật hay tưởng tượng hiện thực hoặc phóng túng Biến hoá về nội dung, thay đổi vô cùng vô tận Muốn có chất liệu kể cần có một cái gì đó xảy ra, dù đó chỉ là sự thay đổi chút xíu về sự cân bằng, về các mối quan hệ Trong truyện ngắn cái gì cũng thành biến cố thậm chí sự thiếu vắng tình tiết, diễn biến cũng gây hiểu quả vì nó làm cho sự chờ đợi bị hãng hụt ”[ Dẫn theo

16; 7 ]

Đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

Còn Pautôpxki Nhà văn Nga thì xác định: “Thực chất truyện ngắn là gì

? Tôi nghĩ rằng truyện ngắn là một truyện viết ngắn gọn, trong đó cái không bình thường hiện ra như một cái gì bình thường và cái gì bình thường hiên ra như một cái gì không bình thường ” [ 16; 7]

Ở Việt Nam, Nguyễn Công Hoan đã giải thích truyện ngắn như sau:

“Truyện ngắn không phải là truyện, mà là một vấn đề được xây dựng bằng chi

tiết với sự bố trí chặt chế và bằng thái độ với cách đặt câu, dùng tiếng có câu

nhắc Muốn truyện ấy là truyện ngắn chỉ nên lấy một trong ngàn ấy ý làm ý

chính, làm chủ đề cho truyện Những chỉ tiết trong truyện chỉ nên xoay quanh chỉ đề ấy thôi ” [ 11; 160] Mặt khác, Nguyễn Công Hoan còn đi sâu hơn nữa về khái niệm truyện ngắn Ông viết: “Trước hết ta cần phân biệt thế

nào là truyện ngắn, thế nào là truyện dài Loại truyện viết theo truyện ngắn Âu

Tây là loại mới có trong văn học Việt Nam, từ ngày ta chịu ảnh hướng của văn

học Pháp Ngày xưa, ta chỉ có truyện kể bằng miệng hoặc viết bằng văn vần Những truyện “Muỗi nhà ”, “Muỗi đồng”, “Hai ông phật cãi nhau”, trong

“Thánh Tông di thảo” là viết theo nghệ thuật Á Đông “Hoàng lê nhất thống chí ” là lịch sử ký sự chứ không phải là lịch sử tiểu thuyết Cho nên, loại truyện viết theo nghệ thuật Âu Tây, ta theo Trung Quốc mà gọi là tiểu thuyết,

và cái nào viết trong vài trang gọi là đoản thiên, cái nào viết hàng trăm trang gọi là Trường thiên tiểu thuyết Năm 1932, báo “Phong hoá” dịch đoản thiên

tiểu thuyết ra tiếng ta gọi là truyện ngắn Rồi từ đó trường thiên tiểu thuyết gọi

là truyện dài và trung thiên tiểu thuyết gọi là truyện vừa ”[ 12;165]

Trong “Từ điển thuật ngữ văn học” truyện ngắn được xem là “Tác phẩm

tự sự cỡ nhỏ Nội dung thể loại của truyện ngắn bao trùm hầu hết các phương diện của đời sống: đời tư, thế sự hay sử thi, nhưng cái độc đáo của nó là

ngắn Truyện ngắn được viết ra để tiếp thu liên một mạch, đọc một hơi không

nghỉ ”.[ 10 ; 303]

Mức độ dài ngắn chưa phải là đặc điểm chủ yếu phân biệt truyện ngắn

với các tác phẩm tự sự loại khác Trong văn học hiện đại có nhiều tác phẩm rất

ngắn nhưng thực chất là những truyện dài viết ngắn lại Truyện ngắn thời

trung đại cũng ngắn nhưng gần với truyện vừa Các hình thức truyện kể dân gian rất ngắn gọn như cổ tích, truyện cười, giai thoại lại càng không phải là

truyện ngắn Truyện ngắn hiện đại là một kiểu tư duy mới, một cách nhìn cuộc đời, một cách nắm bắt đời sống rất riêng, mang tính chất thể loại Cho

nên, truyện ngắn đích thực xuất hiện tương đối muộn trong lịch sử văn học

Khác với tiểu thuyết là thể loại chiếm lĩnh đời sống trong toàn bộ đầy đặn và toàn vẹn của nó, truyện ngắn thường hướng tới việc khắc hoạ một hiện

tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay trong đời sống

tâm hồn của con người Với đặc trưng thể loại của mình, truyện ngắn không

cho phép có một hệ thống, nhân vật đồ sộ, một khoảng thời gian dài, một không gian rộng lớn như trong tiểu thuyết Truyện ngắn có khi lấy trong một khoảng khắc trong cuộc đời con người mà dựng nên Có khi nhân vật đặt trước

một vấn đề phải băn khoăn, phải suy nghĩ, lựa chọn, quyết định Có khi chỉ là

một cách sống, làm việc bình thường, trong đó nhân vật biểu lộ tình cảm ý chí của mình Có khi có những hành động mãnh liệt, những tình cảnh éo le Có khi chỉ là một tâm trạng, một nỗi băn khoăn hay một ý vừa chớm nở Nhưng phải lựa chọn những khoảnh khắc nào mà nhân vật thể hiện mình đầy đủ nhất trong khía cạnh cần thể hiện Tuy vậy, chỉ riêng từng ấy sẽ không bao giờ làm nên giá trị trường tồn cho tác phẩm Một truyện ngắn muốn giữ vị trí dài lâu trong xã hội, muốn thúc đẩy con người, nâng cao con người nó phải đặt ra một

vấn đề triết lý về con người, về cuộc đời - triết lý nhân sinh

Nếu mỗi nhân vật của tiểu thuyết là một thế giới, thì nhân vật của

truyện ngắn là một mảnh nhỏ của thế giới ấy Truyện ngắn thường không khắc hoạ những tính cách điển hình đầy đặn, nhiều mặt trong tương quan với hoàn cảnh Nhân vật của truyện ngắn thường là hiện thân cho một trạng thái quan hệ xã hội, ý thức xã hội hoặc trạng thái tồn tại của con người Có những truyện ngắn hay trong mấy trang mà nói được cả cuộc đời, hoặc chỉ dựng lại một vài khung cảnh chính, thông qua đó biết được, đoán được ít nhiều toàn bộ cuộc đời nhân vật trước kia như thế nào và số phận sau này sẽ ra sao ? Qua tính cách và hành động các nhân vật đại diện cho một cách suy nghĩ, xử sự,

Đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

một thái độ sống mà tác giả biểu dương hay phê phán Nhân vật phải tự nhiên,

phải là những con người sống, chớ nên gò công để xây đắp những điển hình

quá trọn vẹn, đầy đủ Từ nguyên mẫu đến nhân vật có những sự tái tạo của nhà

văn, hình tượng nhân vật dần dần dậy lên một đời sống riêng Nó thu gồm

những nét trong thực tế, đồng thời lại óng ánh những sắc thái mới, khiến cho

nó toàn vẹn hơn, đẹp đẽ hơn, thân thiết hơn

Nếu tiểu thuyết là một đoạn của dòng đời thì truyện ngắn là mặt cắt của

dòng đời Vì vậy, cốt truyện của truyện ngắn thường diễn ra trong một không gian, một thời gian hạn chế, chức năng của nó nói chung là nhận ra một điều

gì đó sâu sắc về cuộc đời và tình người Kết cấu của truyện ngắn không chia thành nhiều tầng, nhiều tuyến mà thường được xây dựng theo nguyên tắc

tương phản hoặc liên tượng Bút pháp trần thuật của truyện ngắn thường là chấm phá

Yếu tố quan trọng bậc nhất của truyện ngắn là những chi tiết cô đúc, có

dung lượng lớn và có hành văn mang nhiều ẩn ý, tạo cho tác phẩm những chiều sâu chưa nói hết Vì vậy, mỗi nhà văn cầm bút viết truyện ngắn đối diện

với trang sách, trang đời phải có tài năng lựa chọn, không được ôm đồm, tham

lam Với một nỗi lòng, một cảnh ngộ, một sự việc đều phải thấm đượm trong trí tuệ của anh ta, đều phải chứa và bổ sung cho một vấn đề quan trọng mà anh

ta muốn đối thoại với bạn đọc: vấn đề nhân sinh “Hình như đó là những người

cầm bút có biệt tài có thể lựa chọn trong cái dòng đời xuôi chảy một khoảnh

khắc thời gian mà ở đó cuộc sống đậm đặc nhất, chứa đựng nhiều ý nghĩa

nhất, một khoảnh khắc của cuộc sống với một vài diễn biến sơ sài và cũng bình thường nhưng bắt buộc con người ở vào tình thế phải bộc lộ ra cái phần tâm can nhất Cái phần ẩn náu và sâu kín nhất có khi còn là khoảnh khắc của

cả một đời người, một đời nhân loại”( “ Kinh nghiệm viết truyện ngắn ”- Nguyễn Minh Châu)

Những định nghĩa, những cách hiểu truyện ngắn ở trên chưa phải là tất

cả nhưng cũng phần nào đưa đến cho người đọc cái nhìn toàn cục về truyện ngắn trên các phương diện: dung lượng, đề tài, kết cấu, nhân vật Dù hiểu

như thế nào, hiểu theo cách nào thì cũng cần phải thấy được giá trị của truyện

ngắn như Phạm Văn Đồng đã từng nhận xét:

“Đừng tưởng một chút nào rằng về tư tưởng, về trình độ nghệ thuật, thể

loại truyện ngắn là thuộc loại thấp Đâu có phải dài mới là tốt, là hay Đứng trước cuộc chiến đấu đang diễn ra ở nước ta, anh làm sao nhìn thấy, ghi được,

truyền lại cho nhanh chóng bằng tác phẩm ngắn, nhỏ nhưng thật có giá trị Tôi

nghĩ không nên coi nhẹ tác phẩm ngắn Không nhất thiết là một trường ca anh hùng thì mới có giá trị cao ” [20 ; 86 ]

1.2 Ngôn ngữ truyện ngắn

Trong “Lý luận và thi pháp tiểu thuyết ” M.Bakhtin đã viết khá rõ về

đặc điểm của ngôn ngữ văn xuôi Ở đây chúng tôi chỉ đề cập đến đặc điểm

của ngôn ngữ văn xuôi trong sự đối lập với ngôn ngữ thơ ca

Chúng ta biết rằng, ngôn từ, theo tư duy phong cách học truyền thống,

chỉ biết có mình (tức là ngữ cảnh của mình), đối tương của mình, sắc thái biểu cảm của mình và ngôn ngữ thống nhất, duy nhất của mình Một ngôn từ khác nằm ngoài ngữ cảnh của nó chỉ được biết đến như một hiện tượng ngôn ngữ

trung tính, một lời không của a1 cả, một khả năng phát ngôn đơn thuần Khi ý

thức ngôn ngữ, ý thức tư tưởng xã hội trở nên chủ động về mặt sáng tạo tức là trở thành ý thức văn học chủ động thì nó nhận ra mình được bao quanh bởi muôn vàn tiếng nói khác nhau chứ tuyệt nhiên không phải là một ngôn ngữ thống nhất và duy nhất, không phải tranh luận và không thể phản bác Nó luôn luôn đứng trước sự tất yếu phải lựa chọn ngôn ngữ Bằng từng hành vi văn chương- ngôn từ của mình, nó chủ động định hướng giữa những tiếng nói khác biệt, xác dịnh lập trường, chọn lựa ngôn ngữ Vì thế, ngôn ngữ thơ ca và ngôn ngữ văn xuôi có những sự lựa chọn khác nhau

Nhà thơ được ấn định bởi ý tưởng về một ngôn ngữ thống nhất và duy

nhất và về lời phát biểu thống nhất và đóng kín theo kiểu độc thoại Những ý

tưởng và những thể loại thơ ca mà nhà thơ sử dụng quy định những phương cách nhà thơ định hướng mình giữa những tiếng nói khác nhau trong thực tế

Đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

Nhà thơ phải một mình làm chủ toàn bộ ngôn ngữ mình, chịu trách nhiệm

đồng đều về mọi thành tố của nó, bắt nó phục vụ những chủ ý của mình và chỉ

của mình mà thôi Mỗi từ ngữ phải thể hiện trực tiếp và trực diện ý đồ của nhà thơ, không thể có một khoảng cách nào giữa nhà thơ và lời của anh ta Nhà thơ chất lọc từ ngữ khỏi những ý chỉ của người khác, chỉ dùng những từ và hình thức từ nào và dùng chúng như thế nào để chúng không còn giữ được mối quan hệ với một số tầng ý chỉ nhất định và một số ngữ cảnh nhất định Do việc gạn lọc mọi thnàh tố ngôn ngữ khỏi những ý chỉ và giọng điệu của người khác, xoá bỏ mọi vết tích bất đồng trong tiếng nói và ngôn ngữ mà ở tác phẩm thơ ca được tạo ra một sự thống nhất ngôn ngữ đầy căng thang

Là nhà thơ thì phải xử lý như thế Còn người viết văn xuôi thì sao? Họ

lại đi một con đường khác hoàn toàn, một sự lựa chọn ngôn ngữ khác biệt với ngôn ngữ thơ ca Nhà văn tiếp thu vào trong tác phẩm của mình những tiếng nói và ngôn ngữ khác nhau trong ngôn ngữ văn học và phi văn học, nhưng không làm chúng suy yếu đi, mà thậm chí còn khơi động thêm chúng Nhà văn xây dựng phong cách của mình trên sự phân hoá ngôn ngữ ấy, trên nền những tiếng nói và thậm chí những ngôn ngữ khác nhau ấy mà vẫn giữ được tính thống nhất của cái tôi sáng tạo của mình và tính thống nhất của phong cách mình

Nhà văn xuôi không tẩy sạch khỏi từ ngữ những ý chỉ và giọng điệu của người khác, không bóp chết những mầm mống ngôn từ xã hội khác biệt tiềm

ẩn trong chúng, không gạt bỏ những khuôn mặt ngôn ngữ và cung cách nói năng lấp ló đằng sau các từ ngữ và hình thức ngôn ngữ Người viết văn xuôi sử dụng những từ ngữ đã chứa đựng những ý tứ xã hội khác và bắt chúng phục vụ những ý chỉ mới của mình Những tiếng nói và ngôn ngữ khác nhau được đưa

vào tác phẩm và ở đó chúng được tổ chức thành một hệ thống nghệ thuật hoàn

chỉnh

Còn ngôn ngữ truyện ngắn thì sao ?

Ngôn ngữ truyện ngắn vừa mang đặc điểm chung của ngôn ngữ văn xuôi vừa mang những nét đặc trưng, đặc thù Ngôn ngữ truyện ngắn trước hết

là sự mô tả và đối thoại ( nội tại ) Ngôn ngữ truyện ngắn chứa đựng nhiều

phong cách, nhiều giọng nói, những phong cách xen lẫn nhau, hoà hợp, tranh luận, cải vã, đối chọi Nó mạnh mẽ, khoẻ khoắn, và đầy sức sống Nhà văn Nguyên Ngọc khi nói về ngôn ngữ truyện ngắn đã phát biểu: “ Truyện ngắn nào của T.Sêkhôp cũng làm giàu đời sống tinh thần của ta và chúng đánh thức dậy ở ta ý thức ham muốn giác ngộ về sự phân vân, đắn đo hoặc nói như các nhà hiền triết phương Đông - biết tìm cái có trong cái không, cái không trong cái có ”

Mỗi truyện ngắn hay thường không tự nó đem đến cho chúng ta một kết luận khẳng định hay bác bỏ, đứt khoát, áp đặt Nó đặt ra trước ngôn ngữ sự lựa

chọn hay nói như M.Bakhtin “trước liên minh của lưỡng lự ” Mỗi từ, mỗi câu

trong truyện ngắn phải tự mô tả lấy mình, phải đẹp Ngôn ngữ tự đối thoại, tự tranh cãi, hay nói cách khác ngôn ngữ lưỡng lự nước đôi khiến cho truyện

ngắn hiện đại là truyện ngắn của những khả năng

Mỗi nhà văn cầm bút viết truyện ngắn với phong cách khác nhau, có sự lựa chọn về ngôn ngữ khác nhau và đến lượt mình, chính sự lựa chọn ngôn ngữ đó lại tạo nên các phong cách khác nhau cho mỗi nhà văn Macxim Gorkl

từng nói: Muốn học viết phải bắt đầu từ truyện ngắn, bởi viết truyện ngắn nó

luyện cho tác giả biết tiết kiệm từ ngữ, biết cách viết cô đọng Còn nhà văn

Ma Văn Kháng thì bộc bạch: “Câu chữ tiêu dùng cho truyện ngắn là cả một sự

nổ lực lớn và nó như là yếu tố quyết định cho sự thành bại của một truyện ngắn ” Nguyễn Đình Thi cũng từng khẳng định: “Chữ trong văn xuôi cần có men Câu chữ trong truyện ngắn nói riêng là men, nó toả hương, nó rủ rê, nó

quyến rũ ta, nó là cái hồn của câu chuyện ”

Như vậy, với sự lựa chọn riêng của mình về ngôn ngữ thì mỗi nhà văn

hình thành được cho mình một cách sử dụng ngôn ngữ riêng Đứng trước một thực tế sáng tác giống nhau, nhưng mỗi nhà văn với tài năng, tính cách khác nhau thì có cách sử dụng vốn từ ngữ, cách điều khiển “đạo quân chữ” khác nhau Chính vì thế mà trên văn đàn có rất nhiều những tên tuổi viết truyện ngắn nổi tiếng mà mỗi tác giả lại có văn phong riêng, dấu ấn ngôn ngữ riêng

Đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

hay chính là có sự lựa chọn ngôn ngữ riêng Chẳng hạn, trên văn đàn Việt Nam bên cạnh Nam Cao, còn có Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng , bên cạnh Nguyễn Quang Sáng, Anh Đức, còn có Nguyễn Thị, Nguyên Ngọc mà mỗi tác giả lại có phong cách ngôn ngữ riêng

Il TAC GIA NGUYEN NGOC TAN - NGUYEN THỊ VÀ TRUYỆN NGẮN

CUA ONG

1 Cuộc đời và sự nghiệp

1.1 Cuộc đời

Nguyễn Ngọc Tấn tên thật là Nguyễn Hoàng Ca, sinh ngày15 tháng 05

năm 1928, tại xã Quần Phương thượng, nay là xã Hải Anh, huyện Hải Hậu, tinh Nam Định Nguyễn Hoàng Ca mới chính là tên thật, ghi trên giấy khai sinh và lúc đi học, nhưng gia đình không thích cái tên Ca nên gọi là Nguyễn

Ngọc Tấn Đây cũng là tên khi đi bộ đội, lúc viết văn Tới tháng 5 - 1962

Nguyễn Ngọc Tấn đi công tác B, ông lại lấy tên con trai là Nguyễn Thi làm

bút danh

Bố của ông là Nguyễn Bội Quỳnh, một nhà giáo có tinh thần yêu nước

Mẹ là bà Thành Thị Du, một phụ nữ tài sắc lại có học Cả hai quen nhau trong hoạt động cách mạng, gia đình họ là cơ sở liên lạc, nuôi giấu cán bộ Họ sống nay đây mai đó vì kế sinh nhai và vì yêu cầu công tác Những ngày vul vẻ, sung túc thật là hiếm hoi và thoáng nhanh như ảo ảnh, trường kỳ trong đời sống gia đình đôi vợ chồng cách mạng trẻ là đói nghèo và bệnh tật, vì đói nghèo mà bệnh tật kéo dài Nỗi buồn của một gia đình tan nát ám ảnh suốt những ngày thơ ấu của ông Cha mất sớm Mẹ đi bước nữa Chín tuổi - ông đã

bắt đầu phải sống cuộc đời lưu lạc, tủi khổ Từ đó, Nguyễn Ngọc Tấn rơi vào

những năm tháng sống nhờ người thân sơ của hai bên nội ngoại, hết ở với anh

con bà cả lại đến ở với chú, mẹ cả ; lúc lên Hà Thành, khi về Nam Định Sau

những năm tháng sống dật dờ, tủi nhục, năm 14 tuổi Nguyễn Ngọc Tấn gia nhập gánh hát “Đồng ấu Nam Hoa ” do Phi Sơn Hải lập ra và tiếp tục cuộc đời nay đây mai đó tự kiếm sống Một năm đi hát, gia đình tìm đến và Nguyễn

Ngọc Tấn trở về Năm 1943, người anh cùng cha khác mẹ đưa Nguyễn Ngọc

Tấn vào Sài Gòn cho em ăn học Nhưng đời sống khó khăn, không muốn làm gánh nặng cho gia đình nên ông vừa làm vừa đi học Rồi cách mạng tháng Tám đến như là trong mơ ước của một thanh niên nghèo khổ như ông Ông tham gia mọi công việc được giao với tất cả hăng say, nồng nhiệt, tận tuy và sau đó được sung vào lực lượng vũ trang chiến đấu chống thực dân Pháp Nguyễn Ngọc Tấn được kết nạp Đảng chính thức năm 1947 và từ đó con đường đời được xác định dứt khoát, triệt để Thời gian này, Nguyễn Ngọc Tấn vừa say sưa chiến đấu, vừa hăng hái hoạt động văn nghệ Là một chiến sĩ đa tài ông vừa làm thơ, sáng tác tranh vừa soạn bài hát, điệu múa năm 1951 Nguyễn Ngọc Tấn được nhận giải thưởng Văn nghệ Cửu Long cho những sáng

tác nhiều loại ấy

Nguyễn Ngọc Tấn xây dựng gia đình với chị Bình Trang - một cô gái

Sài Gòn thoát ly ra vùng kháng chiến vào một ngày giáp Tết năm 1954 Hoà bình lập lại, theo hiệp định Giơnevơ, Nguyễn Ngọc Tấn theo đơn vị tập kết ra Bắc khi chưa kịp nhìn mặt cô con gái Trang Thu và để lại người vợ trẻ phải chống chọi một mình giữa vòng vây của địch

Ra Bắc, sau một thời gian làm cán bộ tuyên truyền ở tiểu đoàn 302, rồi làm trở lý văn nghệ sư đoàn 302, tháng 12 - 1956 Nguyễn Ngọc Tấn được điều về Tạp chí Văn nghệ Quân đội Từ đấy, Nguyễn Ngọc Tấn mới thực sự

chuyên tâm làm công tác mà ông hằng yêu thích Sống và làm việc ở Miền Bắc - quê hương ông, được gặp lại những người thân ruột thịt nhưng càng

ngày Nguyễn Ngọc Tấn càng cảm thấy sâu sắc sự gắn bó máu thịt với Miền

Nam

Từ 1960, khi Miền Nam sôi sục trong phong trào Đồng khởi, khi một số

cán bộ Miền Nam tập kết ở Bắc lại trở về quê hương chiến đấu, Nguyễn Ngọc

Tấn không thể yên lòng đứng nhìn cuộc chiến đấu từ xa Một lần nữa, ông từ biệt quê hương, từ biệt người thân, từ biệt người vợ trẻ và đứa con trai 6 tháng,

trở lại Miền Nam - nơi đã nuôi ông thành người lính, mảnh đất đã vun dưỡng

ông thành người nghệ sĩ Từ đây ông lấy bút danh là Nguyễn Thi - tên đứa con

Đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

trai ông gửi lại ngoài Bắc - lại tiếp tục cầm súng và cầm bút Trong 6 năm công tác và chiến đấu, Nguyễn Thi đã có mặt hầu hết các chiến trường lớn ở vành đai thép Củ Chi, Bến Tre - quê hương Đồng khởi Và tháng 5 — 1968, trong một trận đánh lớn ở Sài Gòn, Nguyễn Thi đã cùng đồng đội đánh lùi nhiều cuộc phản công của địch, Với khẩu A.K trong tay, ông đã bắn đến viên đạn cuối cùng, bị thương vì một mảnh rốckét găm vào ngực, Nguyễn Thi chỉ kịp nói lại tên mình và tên đơn vị, gửi lại chiếc bồng Nguyễn Thi đã anh dũng

hi sinh khi vừa tròn 40 tuổi Hôm đó là ngày 09 - 05 - 1968

Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi hi sinh vào đúng cái tuổi 40, cái tuổi

đang lúc giữa trưa ánh nắng chói chang, rực rỡ, cái tuổi tạm gom đủ từng trải đường đời và kinh nghiệm nghề nghiệp, đang dư thừa sức lực và nhiệt tình để

sáng tạo, để làm ra các sản phẩm tỉnh thần phong phú cả về số lượng lẫn chất lượng Sự sống quý nhất ở thế gian này, Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi đã

hiến dâng cho tổ quốc, cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc:

“Cái chết anh dũng của nhà văn trong tư thế cầm súng ở cửa ngõ thành phố mang tên Bác, cùng với thời gian, hiện lên như một biểu trưng giàu ý nghĩa, nói với hậu thế về vị trí nhà văn trong cuộc chiến đấu giành độc lập của dân tộc, về đóng góp của người nghệ sĩ trong cuộc kháng chiến và tầm vóc của những nhà văn - chiến sĩ thời đại chúng ta” [ 20; 32]

Cuộc đời nhiều bất hạnh, hoàn cảnh riêng đầy éo le đã tạo nên ở

Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi một tâm hồn giàu suy tư, hiểu đời, hiểu

người Từ hơn 40 năm trước, trong đêm giao thừa sang nửa phần sau thé ky,

Nguyễn Ngọc Tấn từng nghĩ về cuộc đời mình: “ Đời tôi từ lòng thương mẹ,

trình độ học thức, ngày vui sướng, cuộc tình duyên, cho tới sự nghiệp cách mạng và tương lai ngày mai, văn nghệ, tất cả đều lận đận và lỡ dỡ ” (Nhật ký ngày 30 -12 - 1950) Nhưng “Với con người yêu đời, yêu cuộc sống dường ấy, với sức lao động nghệ thuật mạnh mẽ như vậy thì sống đến tuổi nào mới được coi là không dở dang Nếu mỗi cuộc đời là không dở dang thì dòng chảy của văn học cách mạng là liên tục ”[ 5 ; 320 ] Vì vậy, theo dõi con đường sáng

tác của Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi ta không chỉ được tiếp cận với một

hành trình đầy khổ hạnh và gian truân mà điều quan trọng hơn ta còn thấy

được hành trình tư tưởng nghệ thuật của ông, một hành trình tiêu biểu cho con đường đi đến cả một thế hệ nhà văn: nhà văn - chiến sĩ

Là một nhà văn — chiến sỹ vừa cầm bút sáng tác lai vừa cầm súng chiến đấu, Nguyễn Ngọc Tấn —- Nguyễn Thi đã để lại dấu ấn đó trên từng trang viết

Đặc biệt, những trang viết ở chiến trường, giữa làn bom đạn giữ dội của ông vẫn giàu xúc cảm, giàu giá trị hiện thực và vẫn thể hiện được một tài năng nghệ thuật địch thực

Thể loại đánh dấu bước trưởng thành trong sáng tác cua Nguyễn Ngọc Tấn là truyện ngắn Hai tập “Trăng sáng “ và “Đôi bạn” là những tác phẩm đầu tay của ông và ông trở thành nhà văn được chú ý đến từ hai tập truyện

Đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tấn - Nguyễn Thi

Đó là những tác phẩm được nhà văn sáng tác trong thời kì tập kết ra Bắc với bút danh Nguyễn Ngọc Tấn Nó đã dự báo con đường đi tới của một nhà văn, hé mở sự tiếp tục và hoàn thiện hơn cho những sáng tác khi nhà văn trở lại chiến trường Nam Bộ

Về lại với mảnh đất Miền Nam thân yêu, sau khi đi tìm hiểu thực tế,

nhà văn vừa chiến đấu vừa tranh thủ sáng tác Đêm đêm, Nguyễn Thi thức viết rất miệt mài: ”Cứ thế anh ngồi viết, thức viết đến khuya tới một hai giờ sáng ” [3:98] Thời gian này ông lấy bút danh là Nguyễn Thi, sáng tác gồm cả ký, truyện ngắn, truyện ký và tiểu thuyết So với các nhà văn chống Mỹ Nguyễn Thi viết không nhiều, nhưng chỉ khoảng dăm năm mà có được lượng tác phẩm như vậy là điều đáng phục Nhưng đáng phục đến bất ngờ là chất lượng Có

thể thấy được sáng tác của Nguyên Thi ở các thể loại như sau:

- _ Tuy bút: Dòng kinh quê hương, Đại hội anh hùng, Những câu nói ghi trong đại hội

- Truyện ký: Người mẹ cầm súng, Ước mơ của đất