kiến thức và thực hành về việc sử dụng thuốc của thai phụ đến khám thai tại bệnh viện phụ sản trung ương năm 2013

Khi thaiăph ăđ năkhámăthai,ăcácănhânăviênăyăt s h ngăd n choăh s ăd ngăm tăs ăthu căthi tăy u,ănh ngăkhoángăch t,ăvitaminăc năthi tăchoăquáătrìnhăhìnhăthànhăvàăphátătri năc aăthaiănh ăs

TăV Nă

Vi cămangăthaiăx yăraăkhiăgiaoăt ăc aăn ălàănoưnăbàoăk tăh păv iăgiaoăt ă

c aănamălàătinhătrùngătrongăquáătrìnhăth ătinh.ăTheoăH ngăd năqu căgiaăv ăch măsócăs căkh eăsinhăs n,ăquáătrìnhămangăthai th ngădi năraăt ă37ăđ nă41ătu nătínhăt ăngày kinhăcu iăcùng [2].ăDânăgianăth ngăcóăcâu:ă“Ch aălàăc aăm ”ăđ ănóiălênăm că

đ ănguyăhi m choăm ăvàăthaiănhi trongăgiaiăđo nănày.ăPh ăn ăkhiămangăthai cóăth ă

b ăthi uămáu,ăthi uădinhăd ng,ăm căm tăs ăb nhăliênăquanăđ năthaiănghénănh :ăs yăthai,ăthaiăl u,ăđ ănon,ăch aătr ng,ăch aăngoàiăt ăcung,ărauăti năđ o,ăti năs năgi t…ăvàăthaiănhiăc ngăcóănhi uănguyăc ănh ăd ăt t,ăthaiăsuyădinhăd ng,ăsuyăthai,ăthaiăm că

b nhătrongăt ăcung…ăN uăthaiăph ăvàăthaiănhiăđ căkhámăvàăqu nălýăthaiănghénăt t,ă

đ căbi tăđ căcácănhânăviênăyăt ăch măsócăvàăt ăv năc năth n,ăs ălàmăgi măđ că

nh ngănguyăc ătrên [1],[4],[7],[12]

Trongăcácăch ăđ ăch măsócăchoăthaiăph ,ăs ăd ngăthu căvàăcácăviăch tădinhă

d ngălà m tătrongănh ngăvi căquanătr ngăgiúpăthaiăph ăvàăthaiănhiăkh eăm nh Khi thaiăph ăđ năkhámăthai,ăcácănhânăviênăyăt s h ngăd n choăh s ăd ngăm tăs ăthu căthi tăy u,ănh ngăkhoángăch t,ăvitaminăc năthi tăchoăquáătrìnhăhìnhăthànhăvàăphátătri năc aăthaiănh ăs t,ăcanxiăvàăm tăs ăvitaminăkhác.ăHi nănay,ăcácăch ăph măthu căb ăsungăcho ph ăn ămangăthaiăxu tăhi năngàyăcàngănhi uătrênăth ătr ng.ăThaiă

ph ăcóăth ăti păc nănh ngăthôngătinăv ăs ăd ngăthu căt ănhi uăngu năkhácănhau.ă

N uăthaiăph ăkhôngăđ căt ăv n đúng ho căs ăd ngăthu căch ngăch ăđ nhăchoăph ă

n ămangăthaiăho căkhôngăb ăsungăcácăthu căthi tăy u s ăd năđ nănhi uănguyăc ăchoăthaiăvàăm

Cácănghiênăc uătr căđâyăth ngăt pătrungăvào t ăl ăvàăm căđ thi uămáuăthai nghén [5],[8],[10],[14],[16],[18],[19] T iăVi tăNam, ch aăcóănhi u nghiênăc uă

v ăki năth căvàăth căhànhăs ăd ngăthu cănóiăchungăc aăthaiăph ă

Vìăv y,ăchúngătôiăti năhànhănghiênăc u này nh măm cătiêu:

1 Mô t ki n th c v s d ng thu c khi mang thai c a thai ph đ n khám thai

t i B nh vi n Ph s n Trung ng n m 2013

2 Mô t th c hành v s d ng thu c khi mang thai c a thai ph đ n khám thai

t i B nh vi n Ph s n Trung ng n m 2013

1.1.2 Nh ng thay đ i v gi i ph u và sinh lý ph n mang thai

1.1.2.1 Thay đ i b ph n sinh d c

- Khiăcóăthaiăthânăt ăcungăm iăngàyăm tătoăra.ăNiêmăm căt ăcungăbi năthànhăngo iăs năm c.ăC ăt ăcungăm măra,ăgi mătr ngăl c.ăCácăm chămáuănuôiăd ngăt ăcungăc ngăt ngăsinh C ă ăthânăt ăcungăđ căbi tăphátătri năm nhă ăl păgi aălàăl păc ăcóăcácăs iăđanăchéoănhau.ă

- T iăc ăt ăcung:ăch tănhàyă ă ngăc ăt ăcungăđ căl i,ăb tăkínă ngănàyăgi ngă

nh ăm tăcáiănútăchaiăg iălàănútănh yăc ăt ăcung.ă

- Âmăđ oăm m,ădàiăraăvàăcóăkh ăn ngădưnăr ngăchoăthaiănhiăchuiăraăkhiăsinhăn ă

- D chăâmăđ oăt ngănhi uăh n,ăcóăm uătr ngăđ căvàăđ ăpHătoan [3]

1.1.2.2 Thay đ i các c quan ngoài b ph n sinh d c

* Thay đ i t i vú

Vú c ngăvàăm iăngàyăm t toăraădoăcácătuy năs aăvàăcácă ngăd năs aăphátă

tri n.ăQu ngăvú,ănúmăvúăth mămàu.ăT iăqu ngăvúăn iăcácăh tănh ăh tăkê.ăCácăm chă

máuă ăvúăc ngăt ngăsinh,ădưnăr ng.ăG năđ năngàyăđ ătrongăvúăđưăcóăs aănon.ă

* Thay đ i da, cân, c và x ng kh p

Xu tăhi năcácăv tăx mătrênăm tă ăvùngătrán,ăgòămá,ăc ;ăv tăr nătrênăb ng Cácăc ănh tălàăc ăthànhăb ngăc ngăm măvàădưnăra.ă

H ăth ngăx ngăc ngăb ăng măn cănênăh iăm măra.ăCóăth ăg pătìnhătr ngăloưngăx ngădoăl ngăcanxiăđ căhuyăđ ngăraănhi uăđ ăt oăx ngăchoăthai nhi

Nh ngăthángăcu iăc aăthaiănghénăcóăth ăg păhi năt ngăđau,ătêăbì,ăm iăy uă

c aăcácăchi.ă

* Thay đ i b máy tu n hoàn

Khiăcóăthaiăkh iăl ngămáuăt ngălên,ăcóăth ăt iă50%.ăVìăth ălúcăbìnhăth ngă

kh iăl ngămáuăcóăkho ngă4ălít, khiăcóăthaiăt ngălên thànhă6ălít.ăTrongăđó,ăm căt ngă

v ăhuy tăc uăth ngăth păh năm căt ngăv ăhuy tăt ngănênămáu b ăloưngăvàăd ăb ăthi uămáu.ăL ngăhuy tăc uăt ăbìnhăth ngăkhiăkhôngăcóăthaiă ăph ăn ălàă12ăgam trongă100ămlămáuăho căh nă(12g%)ănh ngă ăng iăcóăthaiăl ngăhuy tăc uăt ătrungăbìnhăch ălàă11g%.ăD iăm cănàyăthaiăph ăb ăcoiălàăthi uămáu

S ăl ng b chăc u t ng,ăti uăc uăt ng,ăcácăy uăt ăđôngămáuăt ng.ăM tăs ă

thànhă ph nă trongă máuă gi mă h nă lúcă ch aă cóă thaiă nh ă l ngă protidă huy tă thanh,ăcanxiăvàăs tăhuy tăthanh,ăd ătr ăki m

Timăng iăcóăthaiăph iălàmăvi cănhi uăh n:ăCungăl ngătimăt ngă50%.ăNh pă

timăt ngăthêmă10-15ănh p/phút.ăHuy tăápăđ ngăm chăkhôngăthayăđ i

* Thay đ i b máy hô h p

Th ă tíchă khôngă khíă l uă thôngă quaă ph iă t ngă t ă 7,25ă lít/phútă lênă t iă 10,5 lít/phút

Nh pă th ă c aă thaiă ph ă c ngă t ngă h n.ă Khiă hôă h p,ă m că diă đ ngă c aă c ăhoànhăt ngălênăvàăr ngăh n.ăă

* Thay đ i b máy ti t ni u

Th năh iătoăra.ăT căđ ăl cămáuăquaăth năt ngă50%.ăL uăl ngămáuăquaăth nă

c ngăt ngăt ă200ăml/phútălênă250ăml/phút.ă

Ni uăqu năng iăcóăthaiădàiăra,ăgi mătr ngăl c,ăl iăb ăt ăcungăto,ăn ngăđèăvàoănênăb ă ăđ ngăn căti u,ăd ăgâyănhi măkhu năđ ngăti tăni uă(viêmăth n-b ăth n)

năg năthángăđ ,ăngôiăthaiăxu ngăth păl iăđèăvàoăbàngăquangăgâyăđáiăr t.ăă

* Thay đ i b máy tiêu hoá

Khiăm iăcóăthai,ădoă nhăh ngăc aăn iăti tăthaiănghén,ăthaiăph ăth ngăcóătìnhă

tr ngăti tăn căb t,ăl măgi ngăbu nănônăho cănônăm aăg iălàă“tìnhătr ngănghén”.ăă

Khiăthaiăđưăl n,ăd ădàyăb ăt ăcungătoăđ yălên,ăn măngangăraănênăhayă ăh iă

ho că ăchuaădoăch yăng căd chăv ălênăth căqu n.ăă

R ngăd ăb ăsâuădoătìnhătr ngăthi uăcanxiăvàăt ăđóăd ăviêmăl i,ăviêmămi ng

* Thay đ i b máy th n kinh

V ătâmălýăvàăc măxúc,ăkhiăcóăthaiăng iăph ăn ăcóăth ăcóăcácăbi năđ iăth ă

hi năb ngăs ăthayăđ iătínhătình,ăgi m sútătríănh ,ăd ăgi năh n,ăcáuăg t,ăcóăkhiăkhócălóc.ăNhi uăng iăb ăr iălo năgi căng :ăbanăngàyăthìăng ăgàăng ăg tănh ngăđêmăđ năcóăkhiăl iăkhôngăsaoănh măm tăđ c

* Nh ng thay đ i khác toàn thân

Thayăđ iăv ăchuy năhoá:ăcó tìnhătr ngăl uăgi ăn cătrong c ăth ăngoàiăt ăbào.ăL ngăn căt ngălênătrongămáu,ătrongăt ăcungăvàăvúălàă3ălít;ăl ngăn căt ngă ăthaiănhi,ăn că i,ăbánhărauăkho ngă3,5ălít.ăă

V ăcácămu iăkhoáng:ănhuăc uăv ăch tăs tăth ngăv tăquáăngu năs tăthaiă

ph ăcóăs n.ăN ngăđ ăcanxiătrongămáuăgi măcóăth ăd năđ năch ngăcoăgi tădoăthi uăcanxi Magie c ngăgi măh nălúcăch aăcóăthai

Chuy nă hoáă cácă ch tă đ ngă b tă (glucid),ă m ă (lipid)ă vàă đ mă (protid)ă đ uă

t ngăh nălúcăch aăcóăthai

S ăt ngătr ngăl ngăc ăth :ătrongăsu tăth iăk ăthaiănghénăthaiăph ăs t ngăkho ngă11ăđ nă12ăkg.ăă

Thânănhi t:ătrongăbaăthángăđ uăv năti păt că ăm căcaoădoăt năt iăhoàngăth ăthai nghén T ăthángăth ăt ătr ăđi,ăthânănhi tătr ăl iăm căbìnhăth ng [3]

1.2 Cácăthu căvƠăviăch tăv iăthaiănghén

1.2.1 S t

Ph ăn ămangăthaiăth ngăc năhàmăl ngăs tăcaoăđ ăt oămáuăchoăcon.ăTh că

t ănhuăc uăv ăch tăs tăth ngăv tăquáăngu năs tăthaiăph ăcóăs n.ăN uăch ăđ ădinhă

d ngăkhôngăbùăđ ănhuăc uăt ngălênăkhiăcóăthaiăvàăchoăconăbúăho căthaiăph ăb ănhi măcácăb nhădoăviătrùngăvàăkýăsinhătrùngăs ălàmăt ngănguyăc ăchoăm ăvàăthai

1.2.1.1 Ch n đoán thi u máu thai ph

- Lâmăsàng:ăxanhăxao,ăniêmăm cănh t,ăm iăm tă(làănhómătri uăch ngăchính)

- Xétănghi mămáu:ăhuy tăs căt ăd iă110g/lămáu.ă

- Cácăxétănghi măkhác:ăxétănghi mămáuăđ ăch năđoánăs t rét,ăb nhăv ămáuă- xétănghi măphânătìmătr ngăgiunăsán

1.2.1.2 nh h ng c a thi u máu v i thai nghén và sinh đ

* V i ng i m :

- M iăm t,ăsuyăy uădoăthi uăoxy,ătimăho tăđ ngănhi uăcóăth ăd năđ năsuyătim

- S căđ ăkhángăgi m,ăd ăb ăm căcácăb nhăkhácănh tălàănhi măkhu năh uăs n

- Khiăchuy năd ăth ngăr năy u,ăgâyăchuy năd ăkéoădài,ăcoăh iăt ăcungăkémănênăd ăb ăb ngăhuy t

- Trongăth iăk ăh uăs n:ăti tăs aăkém,ăm tăs aăs m

* V i thai nhi:

- Thi uăoxyălàmăthaiăch măphátătri n,ăt ăl ătr ăs ăsinhănh ăcânăr tăcao,ătr ăd ă

b ăthi uămáuădoăthi uăs t

- Tr ăd ăb ăsuyădinhăd ngăvàăm căcácăb nhăđ ngătiêuăhoáădoăkhôngăth că

hi năđ căt tăvi cănuôiăconăb ngăs aăm ,ă năsamăquáăs m

1.2.1.3 X trí và ch m sóc

- Khámăthai,ăphátăhi năs măvàăđi uătr ătíchăc căcho cácăthaiăph ăthi uămáu

- Gi iăthíchăchoăthaiăph ăv ănguyăc ăc aăthi uămáuăv iăthaiăph

- Th căhi năch ngătrìnhăphòngăch ngăthi uămáuăchoăthaiăph ăvàăbàăm +ă Giáoă d că vàă t ă v nă v ă dinhă d ngă choă thaiă ph ă vàă bàă m ă nuôiă con:ă ôăvuôngăth că n,ăb ăsungăth t,ăcá,ătr ng,ăvàărauăcóămàuăxanhăs m,ăt yăgiun

+ U ngăb ăsungăviênăs tăvàăaxităfolic:ăviênăs tăfolicăth ng cóăhàmăl ngă

s tă60mgăvàăaxităfolică0,5ămg.ăM iăngàyău ngă1ăviênăsauăb aă năkho ngă2ăgi ătrong

su tăth iăgianătr căđ ăvàă6ătu năsauăđ

- Thai ph ăthi uămáuăn ngă(r tăxanhăxao)ăvàăđi uătr ăkhôngăh iăph căc nă

đ căchuy nătuy năvàăđ ă ăb nhăvi n

- Ghiăđ yăđ ăcácăthôngăs ăvàăk tăqu ăc aănh ngăl năkhámăvàoăs ,ăphi uăkhám [6],[9],[10],[13]

1.2.2 Axit Folic

Axităfolică(folate)ăcònăg iălàăvitaminăB9,ălàăm tălo iăvitaminăc năthi tăchoădinhăd ngăh ngăngàyăc aăc ăth ăng i,ăgiúpăt ngăh păANDăvàălàăm tătrongănh ngăviăch tăquanătr ngăđ iăv iăs ăphátătri nătoànădi năc aăbàoăthai,ănh tălàăh ăth năkinh.ă

H uăqu ăc aăthi uăaxităfolicălàăkhi măkhuy tă ngăth năkinhăgâyăraăvôăs ,ăthoátăv ănưo- màngănưo,ăh ăđ tăs ng,ăgaiăđôiăc tăs ngăvàălàmăt ngănguyăc ăd ăt tă ătim,ăchi,ăđ ngăti u,ăs tămôi,ăh ăhàmă ch…

Vìă ngăth năkinhăc aăthaiănhiăđ căhìnhăthànhătrongă4ătu năđ uăc aăthaiăkì,ănênăvi căb ăsungăaxităfolicăph iăđ căth căhi năngayăt ăkhiăcóăýăđ nhămangăthaiăchoă

đ năh tă3ăthángăđ uăc aăthaiăkì.ă

* ả u qu c a thi u h t axit folic v i ph n mang thai

- Thi uămáuăh ngăc uăkh ngăl

- Nguyăc ăs yăthaiăcao

- Sinhănon,ăsinhăconănh ăcân

- Cóăm iăquanăh ăgi aăvi căthi uăaxităfolicăv iăkhuy tăt tăc aă ngăth năkinhă

c aăthaiănhiă(n tăđ tăs ngăvàănưoăúngăth y)

* Làm th nào đ đ m b o đ l ng axit folic?

Axităfolicăcóănhi uătrongărauăláăxanhănh ăsúpăl ăxanh,ăc iălàn;ătrongăcácălo iă

h tănh ăđ ăt ng,ăđ ăđ ,ăđ ăđenăvàăcácălo iăhoaăqu ăvàăn căhoaăqu ăthu căh ăcamăquýt.ă căbi tăaxităfolicăcóănhi uătrongăganăgiaăsúcăvàăgiaăc m

Ngoàiăvi căt ngăc ngă năcácălo iănh ătrên,ă thaiăph ănên dùngăviênăb ăsungăaxităfolic.ăB ăsungăb ngăd ngăthu cău ngăv iăli uă400mcg/ngàyătr c khi mangăthaiăítănh tălàă1ă– 3ătháng,ăvàău ngăaxităfolicăkèmăv iăs tăt ăkhiăphátăhi năcóăthaiăđ năsauăkhiăsinhăm tătháng.ăNênăl aăch năs tăcóăch a 60mgăs tănguyênă

t ,ăaxităfolic 400- 500mcg

Hình 1.1 Viên acid folic

C năl uăýălàăaxităfolicăr tăd ăb ăphânăh yăb iănhi tăđ ăcaoăc ngănh ăquáătrìnhăch ăbi n.ăKhiăch ăbi n,ăkhôngănênăngâm,ăr aăc ngănh ăn uăquáălâuăc ngăđ ătránhăth tăthoátăthànhăph năaxităfolicătrongăngu năth căph m [2],[6],[13]

V iăph ăn ăcóăthai,ăcanxiăkhôngănh ngăc năchoăm ămàăcònăr tăc năchoăthai.ăNgu năcungăc păcanxiăchoăconălàădoăs ăth măth uăcanxiăt ămáuăm ăquaărauăthaiăvàoămáuăcon.ăPh năl năl ngăcanxiănàyăcùngăv iăphosphoăc uăt oănênăb ăx ngăthaiănhi

* Nhu c u canxi đ i v i ph n có thai

Khiăcóăthai,ănhuăc uăcanxiăt ngălên:ătrongă3ăthángăđ u,ănhuăc uălàă800ămgă

nh ngă3ăthángăgi aălàă1.000ămg,ă3ăthángăcu iăvàăkhiănuôiăconăbúălàă1.500ămgăvìăthaiăcàngăl năthìăx ngăthaiănhiăcàngăphátătri n

Ng iăcóăthaiăthi uăcanxiăcóăth ăth yăm tăm i,ăđauănh căb păc ,ătêăchân,ăđauăl ng,ăđauăkh p,ăr ngălungălay,ăchu tărút,ăn ngăh n n aăthìălênăc năcoăgi tădoăh ăcanxiăhuy tăquáăm cămàăbi uăhi năđ cătr ngălàăcoăgi tăcácăc ăm tăvàăchiătrênăv iăbàn tay co rúm, cácăngónătayăch măl iăgi ngănh ăbànătayăng iăđ ăđ ă

iă v iă thai,ă thi uă canxiă s ă d nă đ nă suyă dinhă d ngă ngayă khiă cònă trongă

b ngăm ,ăb ăcòiăx ngăb măsinh,ăbi năd ngăcácăx ngăgâyăd ăhình,ălùnăth p

* B sung canxi cho ph n có thai

Tr căh tăcanxiălàăthànhăph năcóăs nătrongăcácăth căph mă nău ngăh ngăngày.ăM tăs ăth că năsauăđâyăch aănhi uăcanxi:ăcuaăđ ng, tômăđ ng, s aăb t, s aăbòăvàădêăt i, v ng,ărauăc n,ăcàăr t,ăs aăb tăđ uănành

Tuyăv yăkhôngăph iă năvàoăbaoănhiêuăcanxiăthìăc ăth ăh păthuăđ căh t, tùy thu căvàoălo iăth că n,ăthànhăph năc aăphosphoăvàăvitaminăDămàăs ăh păthuăcanxiănhi uăhayăít.ă ăph ăn ătr ngăthành,ăh păthuăvàăchuy năhóaăcanxiăcònăph ăthu căhormonăestrogenăc aăbu ngătr ngăvìăth ă ăng iăm năkinh,ădoăbu ngătr ngăkhôngă

ho tăđ ng,ăestrogenăthi uăh tălàmăt ngătìnhătr ngăloưngăx ng.ăVìăv yăvi că nău ngă

đ yăđ ăv iăth că năđaăd ng,ănhi uărau,ăc ,ăqu ,ăkhông kiêngăkhemăvôălý,ăch năl aă

th că năcóănhi uăcanxiăchoăbàăm ămangăthaiălàăđi uăc năthi t,ătránhăđ cătìnhătr ngăthi uăcanxiăchoăc ăm ăvàăthai

Cóăth ăcungăc păcanxiăchoăc ăth ăb ngăcácălo iăthu căcóăcanxi.ăThu căch aăcanxi g m:ălo i đ năthu năho călo iăph iăh păv iăcácăvitaminăD,ăC,ăA

Thu căch aăcanxiăcóăth ă ăd ngăviên,ăd ngăsirôăvàăcóăth ă ăd ngătiêm Tuy nhiên,ăs ăd ng ph iăcóăs ăch ăd năc aăth yăthu căđ ătránhăquáăli uăcóăth ăd năđ nătìnhătr ngăt ngăcanxiăhuy t vàăs iăđ ngăti tăni u [1],[2],[13]

1.2.4 Các vitamin

1.2.4.1 Vitamin C

VitaminăCăthu cănhómătanătrongăn c.ăNóăkhôngăcóăkh ăn ngăt năt iălâuătrongăc ăth ,ăl ngăvitaminăth aăs ăđ căth iăraăngoàiăngay.ă ăph ăn ămangăthai,ănhuăc uăv ăch tănàyăt ngăcaoănênăhàmăl ngăc aănóătrongămáuăth ngăgi m.ăNh ngănghiênăc uătr căđâyăchoăth y:ă

- VitaminăCăr tăquanătr ngăđ iăv iăc uătrúcăc aăcácămàngălàmăt ăcollagen

- ăph ăn ăcóăthai,ăhàmăl ngăvitaminăCătrongămáuăvàătrongăb chăc uă(khoă

d ătr ăch tănày)ăth ngăgi m

- Ng iăkhôngădùngăđ ăvitaminăCătr căvàătrongăkhiăcóăthaiăd ăb ă i v s m

iăv iăng iăph ăn ăcóătìnhătr ngădinhăd ngăt t,ăkhôngăc năb ăsungăv ăVitamină Aă trongă su tă th iă k ă mangă thai.ă Trongă 3ă thángă đ uă c aă th iă k ă cóă thai,ă

th măchíăph iătránhădùngăvitaminăAăli uăcaoăvìănguyăc ăd ăd ng.ă iăv iăng iăph ă

n ădinhăd ngăkém,ăch căch năvitaminăAălàăch tădinhăd ngăc năđ căchúăýăđ că

bi t.ă Trongă th iă giană mangă thaiă c ngă nh ă sauă khiă sinhă ng iă m ă c nă đ că dinhă

d ngăt tăđ ăđ măb o vi căcungăc păđ ăvitaminăAăchoăngu năs aăm

Hình 1.3 Nh ng th c n nhi u nhi u vitamin A

- S a,ăgan,ătr ng…làăngu năvitaminăAăđ ngăv t,ăd ădàngăh păthuăvàăd ătr ătrongăc ăth ăđ ădùngăd n.ăNgu năg căvitaminăAăt ăth căv tăcóătrongăcácălo iărauăcóămàuăxanhăđ mănh tălàărauăngót,ărauămu ng,ărauăd n,ăcácălo iăc ăqu ăcóămàuăvàng,ămàuăđ ănh ăcàăr t,ăđuăđ ,ăxoài,ăbíăđ ,ălàănh ngăth că năcóănhi uăcarotenăcònăg iălàă

ti năvitaminăA,ăvàoăc ăth ăs ăchuy năthànhăvitaminăA [2],[7],[13]

1.2.4.3 Vitamin D

- Vaiătròăc aăvitaminD:ăgiúpăchoăc ăth ăh păthuăcácăkhoángăch tănh ăcanxi,ăphotphoăvàoăc ăth ă(n uăc ăth ăthi uăvitaminăD,ăl ngăcanxiăđ aăvàoăc ăth ăt ăth cănăhàngăngàyăch ăđ căh păthuăcóăkho ngă20%)ăvìăth ăd ăgâyăcácăh uăqu ănh ătr ăcòiăx ngăngayătrongăb ngăm ăhayătr ăđ ăraăbìnhăth ngănh ngăthópăli nălâu

- Ph ăn ăcóăthaiăc ngănênăđ căb ăsungăvitaminăDăb ngăcáchănênăcóăth iăgianăho tăđ ngăngoàiătr iăvàoăbu iăsángăcàngănhi uăcàngăt tăho cănênă nănh ngăth cănăcóănhi uăvitamin D [2],[7]

1.2.4.4 Vitamin B1

- VitaminăB1ălàăy uăt ăc năthi tăđ ăchuy năhoáăglucide,ăcácălo iăh tăc năd ă

tr ăvitaminăB1ăchoăquáătrìnhăn yăm mănênăng ăc căvàăcácălo iăh tăh ăđ uălàănh ngăngu năvitaminB1ăt t.ă năg oăkhôngăgiưătr ngăquá,ăkhôngăb ăm i,ăm c,ănh tălàă nănhi uăđ uăđ ălàăcáchăb ăsungăđ ăch tăvitaminăB1ăchoănhuăc uăc aăc ăth ăvàăch ngă

đ căb nhătêăphù

1.2.4.5 Vitamin B2

- VitaminăB2ăthamăgiaăquáătrìnhăt oămáuănênăthi uăvitaminăB2ăs ăgâyăthi uămáuănh căs c,ăn uăthi uăkèmătheoăvi căthi u h tăc ăacideăfolic,ăs ăgâyăthi uămáuănguyênăh ngăc uăkh ngăl ,ăvàăn uăthi uăthêmăc ăch tăđ m,c ăth ăs ăm căb nhăthi uămáuăh ngăc uăl nădoădinhăd ng

- VitaminăB2ăcóănhi uătrongăth că năđ ngăv t,ăs a,ăcácălo iărauăđ u,ăbia.ăCách tăng ăc cătoànăph nălàăngu năB2ăt tănh ngăgi măđiănhi uătrongăquáătrìnhăxayăxát [2],[13]

1.2.5 Thu c kháng sinh v i ph n có thai

Thu căkhángăsinhăcóăvaiătròăr tăquanătr ngătrongăđi uătr ăcácăb nhădoănhi măkhu năgâyăraăvàăđ căchiaăthànhănhi uănhómăthu căkhácănhau:

- Nhóm beta - lactamin (penicillin, ampicillin, amoxicillin, cephalosporin )

- Nhóm macrolid (erythromycin, clarithromycin, roxithromycin )

- Nhómăteracyclină(doxycylin,ăminocyclin…)

- Nhóm phenicol (chloramphenicol, thiamphenicol)

- Nhóm aminoglycosid (streptomycin, kanamycin )

- Nhóm quinolon (offloxacin, ciprofloxacin )

S ăd ngăthu căkhángăsinhăchoăph ăn ăcóăthai:ăh uăh tăcácăthu căkhángăsinhă

đ uăv tăquaăđ căhàngăràoănhauăthaiăvàăcóăth ăgâyătácăh iăchoăthaiănhi.ăM căđ ătácă

h iă trênă thaiă nhiă tùyă thu că vàoă lo iă khángă sinhă s ă d ng,ă li uă l ng,ă th iă giană s ă

d ngăvàăthu căđư đ căs ăd ngătrongăgiaiăđo nănàoăc aăthaiăk ăCácătácăh iăgâyăraăcóăth ălàăkhuy tăt t,ăd ăd ngăhayăthai ch tăl u

iăv iăph ăn ăcóăthai,ăthu căkhángăsinhăcóăth ăx păthànhă3ănhóm:

- Nhómăcóăth ădùngă(ch ăđ nh):ăg măcóăbeta-lactamin, macrolid

- Nhóm khôngă th ă dùngă (ch ngă ch ă đ nh)ă g mă cóă phenicolă (gâyă suyă t y,ă

gi măb chăc u,ă“h iăch ngăxámă ătr ăem”),ătetracyclineă(gâyăvàngăr ngă ătr ăem…),ăaminoglycosidă(gâyăđi c…),ăquinolonă(gâyăt năth ngăthoáiăhóaăkh p)

- Nhómăthu cădùngăth nătr ng:ărifamycină(không nên dùng trong 3 tháng

đ uăthaiăk ),ănitrofuran,ăacidănalidixică(khôngănênădùngăcu iăthaiăk ),ămetronidazol,ătrimethoprim,ăsulfamidă(khôngănênădùngăgiaiăđo năđ uăvàăcu iăthaiăk )

Vi căs ăd ngăthu căkhángăsinhăph iăluônăđ căs ăch ăđ nhăc aăth yăthu c,

c nătránhăvi căs ăd ngătùyăti năvàăl măd ngăthu căkhángăsinh.ăTrongăquáătrìnhăđi uă

tr ,ăthaiăph ăc năph iău ngăthu căđúngăli uăl ngăvàăth iăgianămàăth yăthu căch ă

đ nh,ăch ăng ngăthu căkhiăb nhăđưăkh iăhoànătoàn [2],[7]

1.3 Cácănghiênăc uătrongăn căvƠ trênăth ăgi i

TheoăT ăch căYăt ăth ăgi iăn mă2008,ăt năsu tăthi uămáuăthaiănghénă ă

ph ăn ămangăthaiătrênătoànăth ăgi iătrungăbìnhăkho ngă41,8%ă[15],[17].ăThi uămáuă ăph ăn ămangăthaiăđ căghiănh nălàăv năđ ăquanătr ngăvìănóălàăm tătrongă

nh ngănguyênănhân gâyăs yăthai,ăđ ănon,ăsuyădinhăd ngăbàoăthai,ăb ngăhuy tăsauăsinh,ănhi măkhu năh uăs n,ăch măphátătri nătâmăth nă ătr ,ăgi măkh ăn ngălàmăvi că ăm …

TheoăV ăBáăQuy t (2013),ăt ăl ăthi uăs tăx yăraă ă66,1%ăph ăn ăcóăthaiăvàoăquýăIII.ăM tăs ăcácătácăđ ng lâmăsàngătrongăthaiăk ăc aăthi uămáu:ălàmăgi măkh ă

n ngăch uăđ ngăm tămáuătrongălúcăsinh,ăt ngănguyăc ăsuyătim,ăt ngănguyăc ăsinhănon,ătr ăthi uăcânăvàăbéăsoăv iătu iăthai,ătácăđ ngăx uăđ năkh ăn ngănh năth căt ănh ă

đ nătu iăthi uăniênă[10]

Nguy năTh ăThu Hà (2013) báoăcáoăt iăH iăth oăkhoaăh că“C pănh tălâmăsàngăv ăS năph ăkhoa”ăc aăH iăS năph ăkhoaăvàăsinhăđ ăVi tăNamăchoăbi t,ăt ăl ăthi uămáuă ăph ăn ăđ ătu iăsinhăđ ăt iăVi tăNamălàă26,5%;ăt ăl ăthi uămáuă ăph ăcóăthaiăt iăVi tăNamălàă24- 45,7% Trong đó,ă75%ăthi uăs tă ăph ăn ăcóăthaiălàădoăthi uămáuă[6]

Nghiênăc uăc aă oànăTh ăNga (2010) vàăHu nhăNguy năKhánhăTrang (2010) t iăM ăThoăn mă2009ăchoăth yăt ăl ăthi uămáuătrongăthaiăk ălàă25,3%.ăTrongăđóăcóă76,5%ăthaiăph ăthi uămáuănh ăvàă23,5%ăthaiăph ăb ăthi uămáuătrungăbình.ă Tìnhă tr ngă thi uă máuă trongă thaiă k ă liênă quană đ nă cácă y uă t ă nh ă ngh ănghi p,ăkhámăthai,ămangăthaiăquýăIIă[8]

TheoăHu nhăNamăPh ng (2010) khiănghiênăc uăti păth ăxưăh iăv iăvi căb ăsungăs tăchoăph ăn ăcóăthaiăt iăHòaăBìnhăchoăth yăph ăn ăt iăđâyăcóăki năth căt ngă

đ iăt tăv ăcácăđi uăki năch măsócăthaiănghénănh ngăth căhànhăkhôngăđ yăđ ăH ăcóă

nh ngăhi uăbi tăc ăb năv ăphòngăch ngăthi uămáuăthi uăs t,ătácăd ngăc aăviênăs tă

nh ngăch ăcóă62,2%ău ngăviênăs tăvàă72,3%ău ngăhàngăngàyă[9]

PhanăL căHoàiăThanh (2005) khiănghiênăc uăt iăTiênăDu,ăB căNinhăchoăbi tăcóă37,3%ăthaiăph ăbi tăr ngăc năph iău ngăviênăs tăkhiămangăthai.ăNh ngăth căt ăl iăcóă64%ăthaiăph ăđ căb ăsungăviênăs tătrongăquáătrìnhăthaiănghénă[11]

- Các thai ph ăb ăcácăb t th ngăc năph iăn măđi uătr ăt iăb nhăvi nănh ăti nă

s năgi t,ăcaoăhuy tăáp,ăd aăđ ănon,ăd aăs y…

2.2 ăTh iăgian nghiênăc u

T ăthángă01/2013- tháng 09/2013

2.3.ă aăđi mănghiênăc u

Khoa khám - B nhăvi năPh ăs năTrungă ng

2.4.ăPh ngăphápănghiênăc u

Thi tăk nghiênăc uămôăt ăc tăngang

2.5 C ăm u,ăph ngăpháp ch năm u nghiênăc u

- :ăgiáătr ăt ngăđ i.ăL yă = 0,15

- :ăm căýăngh aăth ngăkê.ăL yă = 0,05

- Z1- /2:ăgiáătr ăZăthuăđ căt ăb ngăZă ngăv iăgiáătr ă đ căch n,ălà 1,96

V y,ătaăcóăc ăm uăc aănghiênăc uăv ăki năth călà:

n = 1,962 x 0,5 x 0,5/(0,5 x 0,15)2 = 171 (ng i)

- V yăc ăm uăđ c ch nălà:ă180 (thaiăph )

2.5.2 Ph ng pháp ch n m u nghiên c u

Ch năt tăc ăcácăđ iăt ngăđ ătiêu chu nănghiênăc uăt iăkhoaăkhám- B nhă

vi năPh ăs năTrungă ngătrongăth iăgianănghiênăc uăđ năkhiăđ ăc ăm uă180 thai

ph ăthìăd ngăl i.ă

2.6.ăN iădung,ăcácăbi năs /ch ăs ăvƠăph ngăphápăthuăth păthôngătin

2.6.1 N i dung, các bi n s /ch s nghiên c u

* Các bi n v đ c đi m c a đ i t ng nghiên c u

- Trìnhăđ ăv năhóa - Ti năs ăs năkhoa

- Trìnhătr ngăhônănhân - Tu iăthai

* Ki n th c v s d ng thu c khi mang thai

- Th iăđi măb tăđ uău ngăthu căs t/canxi

- T năsu tău ng viênăs t/canxi

- Cáchău ngăs t/canxi

- Tácăd ngăph

- S ăd ngăcácălo iăthu căkhác:ăkhángăsinh,ăthu căb

* Th c hành v s d ng thu c khi mang thai

- Th iăđi măb tăđ uău ngăthu căs t/canxi

- T năxu tău ngăviênăs t/canxi

- Cáchău ngăs t/canxi

- Tácăd ngăph

- S ăd ngăcácălo iăthu căkhác:ăkhángăsinh,ăthu căb

2.6.2 Ph ng pháp và công c thu th p thông tin

* Công c thu th p

- Phi uănghiênăc uă(Ph l c 1)

* Ph ng pháp thu th p thông tin

- G păg ăvàăph ngăv năthai ph ătheoăm uăphi uănghiênăc u

+ Thai ph ăsauăkhiăvàoăphòngăKhámăthai,ăđ căkhámătoànătr ngăvàăs năkhoaăcóăk tăqu ăbìnhăth ng

+ Ph ngăv năthaiăph ă(tr căkhiăthaiăph ăđ căNhânăviênăyăt ăt ăv n)

+ Thai ph ăđ căgi iăthíchărõăm căđíchăc aănghiênăc uăvàăcáchăti năhànhănghiênăc u

+ăPh ngăv năthaiăph ătheoăm uăphi uăn uăđ căthai ph ăđ ngăý

2.6.3 Nghiên c u viên

Nhómănghiênăc uălàănh ngăH ăsinhăcôngătácăt iăkhoaăKhám - B nhăvi năPh ă

s năTrungă ng

2.7.ăSaiăs ăvƠăcáchăkh ngăch

- Sai s ch n đ căkh ngăch ăb ngăcácătiêuăchu năl aăch năđ iăt ngăđưă

đ căđ nhăngh aă ătrên

- Sai s ph ng v n và khám đ c kh ng ch b ng các cách:

+ăPhi uănghiênăc u đ căthi tăk ăvàăth ănghi mătr căkhiănghiênăc u

+ăNghiênăc uăviênăgi iăthíchărõăm căđíchăcácăcâuăh iă

2.8 X ălýăs ăli u

- X ălýăs ăli uăb ngăph năm măSPSSă11.5ăđ ătínhăt ăl ăph nătr m,ăgiáătr ătrungăbìnhăvàăđ ăl chăchu n;ăgiáătr ăp

2.9 oăđ cănghiênăc u

- Nghiênăc uăđ căs ăđ ngăýăc aăB nhăvi n,ăKhoaăkhám

- T tăc ăcácăthaiăph tham giaănghiênăc uăđ uăt ănguy n.ă

- T tăc ăcácăthôngătinăc aăthaiăph đ uăđ căgi ăkín,ăkhôngăti tăl ăchoăb tă

k ăaiăn uăkhôngăđ căs ăđ ngăýăc aăh

Công nhân viên ch c 86 47,8

ả c sinh, sinh viên 6 3,3 Trìnhăđ ăh căv n

i h c, cao đ ng 88 48,9

Trung c p 86 47,8

T c p 3 tr xu ng 6 3,3

* Nh n xét

- Tu iătrung bìnhăđ iăt ngănghiênăc uălàă29,04ă±ă5,15ătu i

- Có 48,9% thai ph ălàm ngh t ădoăvà 47,8%ălàăcôngănhânăviênăch c

- Có 48,9%ăcácăs năph ăcóătrìnhăđ ăh căv năt ăđ iăh cătr ălên.ă

3.2 Ki năth căv ăs ăd ngăthu căkhiămangăthai

3.2.1 Ki n th c c a thai ph v s d ng s t

Bi u đ 3.1 Ki n th c v th i đi m s d ng viên s t khi mang thai

* Nh n xét:

- Cóă30,6%ăthaiăph ăbi tăth iăđi mău ngăs tălàăt ăkhiăb tăđ uămangăthaiăvàă

34,4%ăthaiăph ăbi tănênău ngăs tătrongăvòngă3ăthángăđ uăthaiăk

B ng 3.3 Ki n th c v t n su t s d ng viên s t khi mang thai

B ng 3.4 M t s ki n th c v cách u ng viên s t

Cóănênău ngăs tă

gianău ngăs tătrongă

- Cóă42,2%ăthaiăph ăchoăr ngăkhôngănênău ngăs tăv iăcácălo iăthu căkhác

- 72,2%ăthaiăph ăchoăr ngănênău ngăs tăv iăn căl c

- Cóă69,5%ăthaiăph ăchoăr ngănênău ngăs tăngayăsauă n

Bi u đ 3.2 Hi u bi t v tác d ng ph c a viên s t

* Nh n xét:

- Có 36,7%ăthaiăph ăbi tătácăd ngăph ăc aău ngăs tălàătáoăbónăvàăđiăngoàiăphânăđen.ăTuyănhiên,ăcóăđ nă30,6% thaiăph ăkhôngăbi tătácăd ngăph ăc aău ngăs t

vàoăth iăgianău ngă

canxi trong ngày

- Có 58,9%ăthaiăph ăchoăr ngăkhôngănênău ngăcanxiăv iăcácălo iăthu căkhác

- 77,2%ăthaiăph ăchoăr ngănênău ngăcanxiăv iăn căl c

- Cóă45%ăthaiăph ăchoăr ngănênău ngăcanxiăsauă năsáng

B ng 3.6 Ki n th c v t n su t s d ng viên canxi khi mang thai

B ng 3.8 Ki n th c v s d ng thu c khác khi mang thai

B ng 3.9 Ki n th c v s d ng kháng sinh khi mang thai

- Có 48,9%ăthaiăph ăchoăr ngăph ăn ămangăthaiăkhôngănênăs ăd ngăkhángăsinh

- Cóă78,9%ăthaiăph ăkhôngăbi tălo iăkhángăsinhăđ căs ăd ngătrongăthaiăk

Bi u đ 3.4 Ngu n ki n th c v s d ng thu c khi mang thai

* Nh n xét:

- Cóă61,1%ăthaiăph ănh năđ căcácăthôngătinăv ăs ăd ngăthu cătrongăthaiăk ă

t ăcácăph ngăti nătruy năthông

3.3 T h căhƠnhăv ăs ăd ngăthu căkhiămangăthai

- 82,8%ăthaiăph ăkhôngău ngăs tăkèmătheoăv iăcácălo iăthu căkhác

- 89,6%ăthaiăph ău ngăs tăv iăn căl c

- Cóă97,8%ăthaiăph ău ngăs tăngayăsauă n

- 90,3%ăthaiăph ăkhôngău ngăcanxiăkèmătheoăv iăcácălo iăthu căkhác

- 94,5%ăthaiăph ău ngăcanxiăv iăn căl c

- 35,8%ăthaiăph ău ngăcanxiăsauă năsáng