kết quả phục hồi vận động bằng phương pháp điện châm kết hợp với xoa bóp bấm huyệt trên bệnh nhân liệt nửa người do tai biến xuất huyết não tại viện y học cổ truyền quân đội

Ph ng pháp này dùng khi ta châm kim ng n.. Ph ng pháp này áp d ng cho c kim ng n và kim dài.. Ph ng pháp này áp d ng.

1

TăV Nă

Tai bi n m ch máu não (TBMMN) là lo i b nh th ng g p và có th x y ra

t t c m i ng i, không phân bi t gi i tính, ngh nghi p, do nhi u nguyên nhân khác

nhau, có th gây t vong nhanh v i t l cao ng th i, đây c ng là lo i b nh đ l i

nhi u di ch ng n ng n , đ c bi t là nh ng di ch ng v v n đ ng, d n đ n tàn t t là gánh n ng cho ng i b nh, gia đình và c ng đ ng [5], [10]

Hoa K , t l m c b nh là 794/100.000 dân N m 1993, H i Tim m ch Hoa

K đã đ c p đ n vi c ch m sóc b nh nhân TBMMN kh n c p nh m t ph n trong h i

s c c b n và h i s c c p c u Châu Phi và Châu Á, t l TBMMN các n c và khu v c đang phát tri n t ng đ ng v i Châu Âu, Châu M B nh có xu h ng gia

t ng hàng n m các n c Thái Lan, Trung Qu c, ài Loan [13]

Vi t Nam, t l m c b nh đang t ng nhanh v i m c đ đáng lo ng i Theo Nguy n V n Thông và c ng s , qua đi u tra t i m t s đ a ph ng mi n Nam cho

th y t l b nh t ng đ ng v i các n c trên th gi i [13]

Nh ng n m g n đây, v i ph ng châm k t h p y h c hi n đ i (YHH ) và y

h c c truy n (YHCT), cùng v i các ti n b trong ch n đoán, đi u tr và ph c h i ch c

n ng nhi u b nh nhân TBMMN đã đ c c p c u và ph c h i ch c n ng k p th i, tránh đ c nhi u di ch ng làm nh h ng t i kh n ng lao đ ng và sinh ho t c a h [7], [11], [13], [16]

Trong công tác đi u tr và ch m sóc ph c h i ch c n ng v n đ ng s m cho các

b nh nhân b TBMMN ng i đi u d ng đóng góp vai trò r t quan tr ng

Trong nhi u n m qua Vi n Y h c c truy n Quân đ i đã đi u tr PHCN v n

đ ng cho nhi u b nh nhân b tai bi n xu t huy t não b ng ph ng pháp đi n châm k t

h p v i xoa bóp b m huy t, xong ch a có công trình nghiên c u c th v k t qu

ch m sóc c a ng i đi u d ng đ i v i nh ng b nh nhân này, vì v y chúng tôi ti n

hành nghiên c u đ tài này v i haiăm cătiêuăsau:

1 ánh giá k t qu h i ph c ch c n ng v n đ ng b ng ph ng pháp đi n châm

k t h p v i xoa bóp b m huy t trên b nh nhân li t n a ng i do tai bi n xu t huy t não t i Vi n Y h c c truy n Quân đ i

2 Mô t m t s y u t liên quan đ n k t qu ph c h i ch c n ng v n đ ng b nh

nhân li t n a ng i do tai bi n xu t huy t não t i Vi n Y h c c truy n Quân đ i

C H NGă1

T NGăQUANăTÀIăLI U 1.1 C I M GI I PH U ậ SINH LÝ TU N HOÀN NÃO

1.1.1 c đi m c u t o c a tu n hoàn não

Tu n hoàn não do 4 đ ng m ch l n đ m b o ó là 2 đ ng m ch c nh trong và 2

đ ng m ch đ t s ng thân n n (ph i và trái) C 4 đ ng m ch đ u phân b cho não vì không có nhánh bên nào l n c [2],[9]

Hình 1.1: S đ h th ng tu n hoàn não [1]

3

1.1.2 ă căđi măt i máu h ăth ngăm chămáuănƣo

- ng m ch c nh trong xu t phát t đ ng m ch c nh g c t i xoang c nh, đi

th ng lên h p s , t i máu cho 2/3 tr c c a bán c u đ i não và chia làm 4 ngành t n

- H th ng đ ng m ch đ t s ng thân n n: cung c p máu cho 1/3 sau c a bán

c u đ i não, ti u não và thân não Hai đ ng m ch não sau là hai nhánh t n cùng c a

đ ng m ch đ t s ng thân n n, t i máu cho m t d i c a thu thái d ng và m t gi a thu ch m

- a giác Willis: là h th ng n i đ c đáo, duy nh t trong c th , nó n i các đ ng

m ch l n v i nhau não, các đ ng m ch c nh trong đ c n i v i đ ng m ch đ t s ng thân n n b ng các đ ng m ch thông sau và đ ng m ch m c m ch tr c [9]

+ ng m ch thông sau: t o s n i thông c a vòng m ch đa giác Willis, là n i có túi phình đ ng m ch, khi v túi phình này gây li t dây th n kinh VII m t bên ho c đau

n a đ u, li t m t

+ ng m ch m c m ch tr c: ch y vào các m ch đ t o thành đám r i màng

m ch bên, gi a, trên

1.1.3 i uăhoƠăl uăl ngămáuănƣo

L u l ng máu lên não luôn n đ nh, r t ít thay đ i ngay c lúc ngh ng i c ng

nh khi lao đ ng n ng Có đ c s n đ nh này là nh các c ch đi u hoà b ng th

dch và th n kinh [9]

- N ng đ C02 hay H+: bình th ng phân áp C02 máu não x p x 40 mmHg Khi n ng đ C02 t ng lên trong máu não, các m ch s giãn ra, t ng l u l ng máu não

- N ng đ oxy: bình th ng phân áp oxy máu não kho ng 35mmHg Khi phân

áp oxy gi m trong máu não s gây giãn m ch N u phân áp oxy gi m xu ng t i 30mmHg, đ c bi t gi m xu ng t i 20mmHg thì ho t đ ng ch c n ng c a não b r i

lo n tr m tr ng

- Hi u ng Bayliss: n u tim đ a máu lên não nhi u thì các m ch máu não co l i, làm máu lên não ít h n, n u tim đ a máu lên não ít thì các m ch não giãn ra, làm máu lên não nhi u h n ây là ph n x th n kinh đi u hoà v n m ch não mà b ph n nh n

- Nh i máu não (thi u máu não c c b , nh n não)

- Xu t huy t não (ch y máu não)

D i đây chúng tôi xin trình bày sâu h n v xu t huy t não

1.2.3 Xu t huy t não

Xu t huy t não là máu t h th ng đ ng m ch, t nh m ch não ch y vào trong mô não, t o thành máu t trong não gây ra các tri u ch ng th n kinh t ng ng v i n i

t n th ng

1.2.3.1 C ch b nh sinh c a xu t huy t não

- Thuy t v túi ph ng đ ng m ch vi th c a Charcot và Bouchatd: do t ng huy t

áp kéo dài làm t n th ng các đ ng m ch nh , t i các đ ng m ch này có s thoái bi n làm thành m ch b t n th ng, có n i t o ra các phình m ch nh g i là các vi phình

m ch Charcot và Bouchard Nh ng túi ph ng này có th to d n lên và khi áp l c dòng máu t ng đ t ng t làm v ra gây xu t huy t não [13], [17]

- Thuy t xuyên m ch c a Rouchoux: do thành m ch b suy y u d n d n đ n xu t huy t não theo ki u xuyên m ch, đ c bi t là n u tr c đó b nh nhân đã b nh i máu não, ch thành đ ng m ch b t n th ng và m t tính t đi u hoà c a thành m ch, khi

đ c t i máu tr l i s d n đ n ch y máu ki u xuyên m ch [13], [18]

5

1.2.3.2 Nguyên nhân xu t huy t não

Có 12 nguyên nhân, trong đó có 4 nguyên nhân chính th ng gây ra tai bi n xu t huy t não [9]

- Xu t huy t não do t ng huy t áp

- Xu t huy t thu não, g m c các nguyên nhân không xác đ nh

- V túi ph ng đ ng m ch

- V túi ph ng đ ng - t nh m ch

1.2.3.3 c đi m c a xu t huy t não

- Theo nhi u công trình nghiên c u v d ch t h c c a xu t huy t não đã công

b , xu t huy t não chi m t l t 25 – 30% s b nh nhân tai bi n m ch máu não, t l

t vong c a xu t huy t não r t cao [5], [10]

- L a tu i b xu t huy t não nhi u nh t là t 50 – 60 tu i Tuy nhiên, n u xu t huy t não do v túi ph ng đ ng m ch ho c v túi ph ng trong d d ng đ ng - t nh

m ch thì th ng g p l a tu i tr h n, xu t huy t não g p nam nhi u h n n t 1,5

đ n 2 l n [6], [15]

- Xu t huy t não th ng x y ra vào ban ngày nhi u h n ban đêm, vào mùa đông nhi u h n và đ c bi t x y ra vào các ngày thay đ i th i ti t [6], [15]

1.2.3.4 Các y u t nguy c

Theo t ch c y t th gi i có kho ng hai m i y u t nguy c gây ra TBMMN,

nh ng y u t nguy c này đóng vai trò quan tr ng trong vi c xu t hi n và phát tri n

b nh Càng nhi u y u t nguy c thì kh n ng m c b nh càng l n [4], [15]

- T ng huy t áp: đây là m t trong nh ng y u t nguy c hàng đ u c a

TBMMN vì t ng huy t áp chi m t l cao trong c ng đ ng G i là t ng huy t áp khi

huy t áp t i đa ≥ă140mmHg và huy t áp t i thi u ≥ 90mmHg

Khi t ng huy t áp thì thành m ch d b thoái hoá, đàn h i kém, thành m ch d

b t n th ng và hình thành các túi vi thành m ch, khi có t ng huy t áp đ t ng t do nhi u nguyên nhân khác nhau s gây v các vi thành m ch đó gây ra hi n t ng xu t huy t não

T ng huy t áp làm thúc đ y x v a đ ng m ch và d i áp l c c a dòng máu luôn t ng cao s làm n t m ng x v a, t o đi u ki n hình thành c c máu đông ng

th i t ng huy t áp làm t ng c ng quá trình ho t hoá, t ng đông trong lòng m ch,

c ng v i t ng các y u t nguy c gây co m ch T t c nh ng thu n l i trên có th gây

ra tai bi n m ch máu não [18], [20]

- R i lo n lipid máu: cholesterol đ c v n chuy n trong máu, bao g m 30% t

th c n, 70% do gan s n xu t ra Nguyên nhân làm t ng cholestelrol là n nhi u m ,

nh t là các lo i b , s a, th t, d u d a Theo m t s nghiên c u, t ng cholesterol máu làm t ng t l m c b nh thi u máu c c b Khi cholesterol toàn ph n t ng trên 5,7 mmol đ n 7,28 mmol t l nh i máu não t ng t 1,30 đ n 2,55 l n [4], [6]

- ái tháo đ ng: nhi u công trình nghiên c u đã ch ng minh r ng đái tháo

đ ng là y u t nguy c gây ra các th TBMMN ái tháo đ ng là y u t làm t ng tình tr ng x v a m ch máu não Khi m c đ ng huy t là 11 mmol/l so v i m c

đ ng huy t 6,4 mmol/l nguy c t ng đ i c a đái tháo đ ng v i TBMMN là t 1,5 – 2 l n [4], [6]

- B nh lý tim m ch: nhi u nghiên c u cho r ng nguy c đ t qu não t ng trong

b nh lý tim m ch có liên quan đ n c ch l p m ch ho c bi u hi n b nh lý thành m ch

k t h p v i m t b nh lý v tim, nh thi u máu c tim, nh i máu c tim, van tim, rung

nh , huy t kh i trong tim, k t h p v i y u t v tu i, t ng huy t áp góp ph n làm t ng nguy c TBMMN [11], [22]

- Nghi n r u: nghi n r u n ng hay đi kèm v i nghi n thu c lá n ng s d n

t i t ng hematocrit máu, ng đ c r u c p nh ng ng i tr tu i là ti n đ cho TBMMN xu t hi n [6]

- Nghi n thu c lá: làm thay đ i thành ph n lipid máu, làm gi m t l

cholesterol HDL Ngoài ra hút thu c lá làm t ng fibrinogen, kích thích k t dính ti u

c u, t ng th tích h ng c u do đó làm t ng đ quánh c a máu Hút thu c lá tr c ti p hay th đ ng đ u làm t ng nguy c b nh lý tim m ch và nh t là ph thu c vào s

l ng hút và th i gian hút Theo nhi u nghiên c u đ u th y r ng hút thu c lá có th gây ra TBMMN [6]

- Ít v n đ ng: là y u t nguy c có th d n đ n các b nh tim m ch Vi c v n

đ ng hàng ngày kho ng 30 phút có tác d ng t ng l u thông tu n hoàn, duy trì huy t áp

n đ nh, tác d ng t t cho thành m ch, gi m nguy c m c b nh tim m ch, gi m béo phì [6]

7

1.2.3.5 Bi u hi n lâm sàng

- Xu t huy t não th ng x y ra nh ng ng i đã có b nh t ng huy t áp lâu n m

ho c t ng huy t áp ác tính, huy t áp dao đ ng, th ng không có tri u ch ng báo tr c [13]

- B nh kh i phát đ t ng t, x y ra đ t qu trong ít phút v i các tri u ch ng th n kinh tu thu c v trí xu t huy t

- Bi u hi n nh c đ u d d i, nôn và r i lo n ý th c, hôn mê, li t n a ng i, r i

lo n th n kinh th c v t B nh nhân có th hôn mê ngay ho c lú l n, u ám r i đi vào hôn mê, vì v y ng i ta còn g i là đ t qu não ( QN)

- Bi u hi n các b nh nhân hôn mê: m t đ , m ch c ng, huy t áp cao, th sâu, th ngáy, th t t l i, có th r i lo n nh p th , t ng ti t đ m dãi, ti u ti n không t ch ,

th ng th y quay đ u và hai m t nhìn v m t phía (bên bán c u não b t n th ng),

gi m ho c m t ph n x gân x ng, c ng gáy

- Tu v trí c a xu t huy t não mà có các tri u ch ng th n kinh khu trú riêng [13]

1.2.3.6 H u qu c a tai bi n xu t huy t não

Xu t huy t não có nhi u bi n ch ng nguy hi m và tiên l ng t vong cao N u

đ c c p c u và đi u tr k p th i qua đ c giai đo n c p thì b nh nhân chuy n sang giai đo n đi u tr ph c h i d n các khi m khuy t th n kinh do xu t huy t não đ l i

ây là m t quá trình ph c h i nh ng di ch ng li t n a ng i và các r i lo n ch c

n ng khác [13], [19]

1.3 THEOăYăH CăC ăTRUY NăV ăTAIăBI NăM CHăMÁUăNẩO

C n c vào các bi u hi n lâm sàng thì TBMMN thu c ph m vi ch ng “trúng phong” ó là tình tr ng b nh có các bi u hi n chính là đ t nhiên hôn mê, b t t nh, bán thân b t to i (b i li t n a ng i), m m méo, m t l ch, nói khó ho c không nói đ c, chi th tê bì B nh th ng x y ra đ t ng t, di n bi n nhanh, tình tr ng n ng n , ph c

t p [12], [14]

Nguyên nhân gây b nh do 2 y u t sau:

- Do y u t bên ngoài (ngo i nhân) nh khí h u, th i ti t, môi tr ng, do lao

đ ng quá s c, sinh ho t không đi u đ Nh ng bi n đ i đó làm cho âm d ng t ng

ph m t đi u hoà, khí huy t ngh ch lo n ph m vào não làm cho m ch não b tr

ho c huy t tràn ra ngoài m ch gây b nh

- Do y u t bên trong c th (n i nhân) do tình chí b kích thích quá đ nh : quá vui m ng, quá bu n r u, t c gi n quá m c làm cho khí huy t, âm d ng trong c th

b r i lo n m t cân b ng, can d ng nhi u lo n mà gây nên b nh

Trúng phong g m hai th l n là trúng phong kinh l c và trúng phong t ng ph , c n

c vào tình tr ng ý th c c a ng i b nh: n u không có hôn mê thì bi n ch ng theo trúng phong kinh l c, có hôn mê thì bi n ch ng theo trúng phong t ng ph [12], [14]

1.3.1 ăTrúngăphongăkinhăl c

Trúng phong kinh l c g m hai th :

- Th m ch l c h , th ng phong tà xâm nh p: đ t nhiên m m méo, m t x ch, da

tê bì, nói ng ng, có th b li t n a ng i [14]

- Th can th n âm h , phong đàm qu y nhi u: th ng đau đ u chóng m t, tai ù

m t m , ng ít, t nhiên th y c ng l i không nói đ c, m m méo, m t x ch, l i đ

1.4 PH CăH IăCH CăN NGăV Nă NGăSAUăTAIăBI NăM CHăMÁUăNẩOă

B NGă I NăCHỂMăK TăH PăXOAăBịPăB MăHUY T

i n châm, xoa bóp, b m huy t là nh ng ph ng pháp đi u tr có nhi u hi u

qu Theo lý lu n c a y h c ph ng đông: c th phát sinh b nh t t là do s m t cân

b ng âm d ng, các ph ng pháp ph c h i ch c n ng v n đ ng có tác d ng c b n là

đi u hoà cân b ng âm d ng Xoa bóp, b m huy t, đi n châm là tác đ ng vào huy t đ

đi u ch nh các r i lo n ch c n ng c a kinh m ch, tác đ ng tr c ti p lên cân c và da

c a ng i b nh, có tác d ng làm l u thông khí huy t [14]

Nh ng ph ng pháp trên có tác d ng đi u tr di ch ng TBMMN nh m tác đ ng thông kinh l c, đi u hoà khí huy t, đ ng th i đi u hoà ch c n ng c a t ng ph , ch

y u là hai t ng can, th n và đi u khí d n huy t t i n i b li t [14]

- Nguyênăt c: xoa nh nhàng liên t c trong vòng 20 – 25 phút và t ng d n đ

đ t đ c m t ng ng kích thích t t nh t trên t ng b nh nhân khác nhau

1.4.1.2 Tác d ng

- i v i h th n kinh và h n i ti t: kích thích v t lý b ng xoa bóp, b m huy t

làm thay đ i tr ng thái th n kinh và d ch th , đ c bi t là h th n kinh th c v t, tác

đ ng đ n ch c n ng n i ti t và kích thích ho t đ ng c a v não

- i v i da:

+ Nh ng đ ng tác xoa bóp, b m huy t tác đ ng tr c ti p đ n b m t da, l p s ng c a

bi u bì đ c bong ra làm cho hô h p c a da đ c t t và làm t ng c ng ch c n ng c a

tuy n bã, tuy n m hôi, nên s đào th i các ch t c n bã qua các tuy n đ c t t h n

+ Xoa bóp làm cho m ch máu giãn, t ng c ng tu n hoàn, có l i cho vi c dinh d ng

da, làm cho da co giãn t t M t khác xoa bóp có th làm cho nhi t đ c a da t ng lên

do m ch t i ch và toàn thân giãn

+ Gi m c n tr l u thông máu, đi u ch nh huy t áp

+ H p thu oxy và đào th i cacbonic hi u qu h n

- i v i c : xoa bóp có tác d ng ph c h i c u trúc và ch c n ng c a c làm

t ng tính đàn h i c a c , t ng n ng l c làm vi c, t ng s c b n c a c

- i v i gân và kh p: xoa bóp có tác d ng ph c h i ho t đ ng c a gân, dây

ch ng, thúc đ y vi c ti t d ch trong kh p giúp nuôi d ng t t, ho t đ ng trong và ngoài kh p đ c d o dai, tránh đ c thoái hoá x ng, kh p và h n ch quá trình lão

hoá

- i v i tiêu hoá: giúp t ng c ng nhu đ ng ru t, t ng ti t d ch tiêu hoá, kích

thích n ngon mi ng

1.4 2.ă i n châm

nh ngh a: Châm là k thu t chích kim vào huy t v , châm ph i h p v i tác

d ng c a dòng đi n m t chi u, xung m t pha hay hai pha và sau đó kích thích gây

ph n ng (đ c khí) c a c th nh m giúp đi u hoà ch c n ng l u thông khí huy t toàn thân đ ch a b nh [12]

Tác d ng:

- Nh ng kích thích c a xung đi n có tác d ng làm d u c n đau, c ch c n đau

và kích thích ho t đ ng c a các c , các mô, t ng c ng dinh d ng cho các mô

- i n châm th ng dùng nh t là đ c t đ t c n đau c a m t s b nh đau kh p, đau dây th n kinh Ch a tê li t, teo c do di ch ng li t, li t dây th n kinh ngo i biên, đám r i th n kinh cánh tay

th i gian 3 tháng PHCN thì ch s Barthel t 70-100 đi m đ t 90% [19]

- Sonde L (2000), ti n hành nghiên c u t i trung tâm v t lý và ph c h i ch c

n ng cho 28 ng i tai bi n m ch máu não v i th i gian là 3 tháng s d ng thang đi m Barthel đ đánh giá s thay đ i c a quá trình PHCN v n đ ng tay và chân K t qu sau 3 tháng có s thay đ i rõ r t kh n ng v n đ ng, đ t 78,16 % [23]

b nh nhân TBMMN và ng i khuy t t t t t c các tuy n b nh vi n

T i trung tâm ph c h i ch c n ng b nh vi n B ch Mai đã có nhi u công trình đánh giá k t qu ph c h i ch c n ng v n đ ng cho b nh nhân li t n a ng i do TBMMN đã có k t qu t t

11

K t qu nghiên c u c a L u Ti n Lam (2009) v ph c h i ch c n ng v n đ ng trên 60 b nh nhân li t n a ng i do TB xu t huy t não b ng ph ng pháp xoa bóp

h p v i t p v n đ ng ch đ ng đã cho k t qu t t và khá là 96,25% [16]

Nhi u n m qua Vi n Y h c c truy n Quân đ i đã đi u tr và ch m sóc ph c

h i ch c n ng cho nhi u b nh nhân tai bi n xu t huy t não, song ch a có công trình nào nghiên c u t ng k t c th v k t qu công tác ch m sóc c a ng i đi u d ng giúp ph c h i ch c n ng v n đ ng cho b nh nhân ây chính là lý do đ chúng tôi ti n hành đ tài này

CH NGă2

2.1 I T NG NGHIÊN C U

i t ng nghiên c u là các b nh nhân t 40 tu i đ n 80 tu i c hai gi i đ c

ch n đoán li t n a ng i do tai bi n xu t huy t não, đ c đi u tr n i trú t i khoa h i

s c c p c u Vi n Y h c c truy n Quân đ i

2.1.1 ăTiêuăchu năl aăch năb nhănhơn

- B nh nhân b tai bi n xu t huy t não l n đ u đã đ c khám lâm sàng và đi u tr qua giai đo n c p

- T t c các b nh nhân đ u đ c ch p c t l p vi tính s não t i Vi n Y h c C truy n Quân đ i, k t qu kh ng đ nh có kích th c t n th ng xu t huy t não ≤ 1,5cm

- B nh nhân không còn nguy c đe d a ch c n ng s ng:

+ T nh táo (Glagosw là 12 đi m), ph i h p đ c

+ Không còn h i ch ng t ng áp l c n i s do phù não

+ Tu n hoàn, hô h p n đ nh

+ Không còn bi u hi n ti n tri n n ng lên c a b nh

- B nh nhân t nguy n tham gia vào nghiên c u

2.1.2 Tiêuăchu nălo iătr ă

- D d ng m ch máu não, nhi m khu n, di c n ung th , viêm não, u não, viêm màng não

- B nh nhân b đ t qu não l n th hai tr lên

- B nh nhân có kèm b nh HIV/AIDS, lao

- B nh nhân không có đ h s b nh án

- B nh nhân không tuân th li u trình đi u tr

- B nh nhân không đ ng ý tham gia nghiên c u

2.2 P H NGăPHÁPăNGHIểNăC U

2.2 1.ăThi tăk ănghiênăc u

Nghiên c u theo ph ng pháp mô t c t ngang

2.2 2.ăC ăm uănghiênăc u

Ch n toàn b b nh nhân trong th i gian nghiên c u đ tiêu chu n đ a vào nghiên c u

13

2.2.3 ăPh ngăti năvƠăd ngăc ănghiênăc u

- Dung c : g m có máy đi n châm mã ký hi u KWD-808II do Trung Qu c s n xu t, kim châm, h p đ ng d ng c , khay inox, que đo th n, b t tal, h p đ ng bông c n,

kh n lau, c n 700

, kìm Kose

- Phi u thu th p thông tin nghiên c u (xem ph n ph l c 1)

2.2.4.ăCácăbi năs ănghiênăc u:ă

- Các bi n s v thông tin chung c a đ i t ng nghiên c u: tu i, gi i, đ a d , ngh nghi p, trình đ v n hoá, th i gian t khi b b nh đ n khi đ c đi u tr chuyên khoa,

th i gian t khi k t thúc đi u tr chuyên khoa đ n khi đ c đi u tr PHCN v n đ ng, kích th c t n th ng, phía n a ng i b li t, đi m th n kinh theo Orgogozo, đ li t theo Henry

- Các bi n s v k t qu PHCN v n đ ng: thay đ i thang đi m th n kinh Orgogozo

tr c và sau đi u tr PHCN v n đ ng, thay đ i đ li t theo Henry tr c và sau đi u tr PHCN v n đ ng, m c đ d ch chuy n đ li t sau đi u tr theo Henry (3đ , 2 đ , 1 đ , không d ch chuy n)

- Các bi n s v m t s y u t liên quan đ n k t qu đi u tr PHCN v n đ ng: tu i,

gi i, kích th c xu t huy t não, th i gian t khi b đ t qu đ n khi đ c đi u tr H i

s c tích c c, th i gian t khi k t thúc đi u tr H i s c tích c c đ n khi đi u tr PHCN

v n đ ng

2.2.5 ăPh ngăphápăti n hành nghiênăc u

Nhóm tham gia nghiên c u đ c t p hu n t ng đ ng tác c a k thu t xoa bóp b m huy t và đi n châm Các thành viên trong nhóm th ng nh t cách thu th p thông tin theo phi u thu th p thông tin nghiên c u

2.2.5.1 Ph ng pháp xoa bóp b m huy t

Các đ ng tác c a ph ng pháp XBBH bao g m:

+ ng tác Xát: đi u d ng viên ( DV) dùng g c bàn tay, mô ngón tay út ho c mô

ngón tay cái xát lên da ng i b nh theo đ ng th ng lên xu ng ho c sang ph i, sang

trái, t 15-20 l n, chú ý xát nh nhàng tu n t

Tác d ng: l u thông khí huy t, làm d o gân c t, lý khí, làm gi m đau, h t s ng, khu

+ ng tác Xoa: DV dùng g c gan bàn tay ho c mô ngón tay út, ngón tay cái xoa

tròn trên da ch đau, tay di chuy n trên da ng i b nh, xoa nh nhàng, h ng đi quay vòng liên t c

Tác d ng: gi m c ng th ng th n kinh, ph c h i co giãn da, nâng cao s c đ kháng

+ ng tác Day: DV dùng g c bàn tay, mô ngón tay út, mô ngón tay cái dùng s c

n xu ng da ng i b nh và di chuy n theo đ ng tròn, tay c a DV và da c a ng i

b nh sát nhau, da ng i b nh di đ ng theo tay c a DV

Tác d ng: tiêu s ng, gi m đau, tán phong, thanh nhi t

+ ng tác n: DV dùng ngón tay cái, g c bàn tay, mô ngón tay út và mô ngón tay

cái n vào n i đau ho c vùng huy t Tác đ ng chính là l c n t tay qua da th t vào huy t ho c nh ng vùng sâu d i b m t da

Tác d ng: làm thông kinh l c, gi i thoát tình tr ng t c, gi m đau

+ ng tác Mi t: DV dùng vân ngón tay cái mi t ch t vào da ng i b nh theo

h ng lên, xu ng, sang ph i, trái, tay c a DV di đ ng và kéo c ng da c a ng i

b nh

Tác d ng: khai khi u, tr n t nh, gi m c ng th ng th n kinh, gi m co c ng da, c

+ ng tác B m: DV dùng đ u ngón tay cái b m vào huy t t 15-20 giây, làm l n

l t t ng huy t, làm l i 1 đ n 2 l n, đ ng tác làm ph i đ m nh, t p trung vào huy t

Tác d ng: làm h i tnh ng i b choáng, ng ng th , ng t

Hình 2.1: ng tác b m huy t Hình 2.2: ng tác b m huy t

15

Hình 2.3: ng tác bóp huy t Hình 2.4: ng tác bóp huy t

+ ng tác Bóp: DV dùng ngón tay cái và các ngón còn l i bóp da, c gân n i b

b nh Có th bóp b ng hai, ho c c n m ngón tay, v a bóp v a kéo c kh i da, c lên, không đ da, c ho c gân tr t d i tay s gây đau Ho c dùng đ u ngón tay bóp không gây c m giác đau

Tác d ng: giãn da m m c , l u thông huy t d ch, làm nóng m vùng bóp, tiêu s ng,

gi m đau, thông kinh l c

+ ng tác Ch t: DV l n l t liên t c ch t lên vùng c n ch t, dùng cho n i có

nhi u c b p

Tác d ng: l u thông khí huy t, ph c h i v n đ ng vùng c b p b t n th ng

+ ngătácăL n:ă DV dùng s c v n đ ng kh p c tay, bàn tay, ngón tay l n l t l n

trên b ph n da c n l n Các ngón tay, bàn tay và c tay l n l t ch m vào m t da K thu t này làm m nh h n xoa xát, th m sâu t i l p c , đ ph c h i v n đ ng c , kh p Tác d ng: thông kinh l c, l u thông khí huy t, gi m đau, làm cho kh p v n đ ng t t

h n

+ ng tác Phát: DV dùng bàn tay h i khum, gi a lòng bàn tay lõm Phát t nh

đ n m nh vào ch b b nh Khi phát do áp l c không khí trong lòng bàn tay thay đ i làm cho da ng đ là đ c

Tác d ng: thông kinh l c, m m c , giãn các c bám da

2.2.5.2 Ph ng pháp đi n châm

- K ăthu tăchơmăkim:

Tr c khi ti n hành th thu t trên b nh nhân, t t c các đi u d ng viên đã đ c

hu n luy n thành th o các thao tác, đ ng tác châm kim, cách xác đ nh đúng v trí huy t đánh d u, sau đó ti n hành đ ng tác châm kim qua da ph i nhanh d t khoát + Châm kim có dùng ngón tay tì: tì đ u ngón tay cái ho c ngón tay tr c a bàn tay trái vào c nh huy t, ngón cái và ngón tr tay ph i c m chuôi kim, sau đó châm kim

nhanh vào huy t v Ph ng pháp này dùng khi ta châm kim ng n

+ Châm kim nhanh qua da: ngón cái và ngón tr tay ph i c m thân kim, cách m i kim t 0,2-0,3 t c, xác đ nh chính xác huy t v , châm kim nhanh qua da Ph ng pháp này áp d ng cho c kim ng n và kim dài

+ Châm kim k t h p véo da: ngón cái và ngón tr tay trái véo da vùng quanh huy t,

sau đó châm kim vào huy t b ng tay ph i Ph ng pháp này áp d ng cho v trí c

m ng nh các c vùng m t

+ Châm kim k t h p c ng da: ngón cái và ngón tr ho c ngón gi a tay trái c ng da

quanh huy t, sau đó dùng tay ph i châm kim nhanh qua da Ph ng pháp này áp d ng

17

- Ki m tra l i máy tr c khi v n hành, t t c các núm đi n v trí s 0, (công t c

t t) Sau khi đã châm kim xong, ch n đ l p đi n c c theo ch đ nh b nh, n i đi n c c vào kim

- Ti n hành b t công t c cho máy ch y, xem đèn báo, sau đó đi u khi n công su t

đi n kích thích t ng t t đ t đ n m c đ yêu c u v đi n th và c ng đ thích h p

v i t ng ng i b nh, đ ng th i th y c ho t đông nh p nhàng theo nh p đèn báo vùng kích thích đi n thì đ c

- Chú ý trong khi làm c n tránh m i tác đ ng v i vàng gây c ng đ kích thích quá

2.2.5.3 Huy t v đi n châm, xoa bóp b m huy t:

- V iăvùngăđ uăm tăc :

+ Kinh d ng minh v : Phong long, Gi i khê, Su t c c, u duy, a th ng, Giáp xa

+ M ch đ c: Nhân trung, Bách h i, Phong ph , Á môn

- iăv iăvùngăchiătrên:

+ Kinh th thái âm ph : Li t khuy t, Xích tr ch, Trung ph

+ Kinh th d ng minh đ i tr ng: H p c c, Th tam lý, Khúc trì, Tý nhu, Kiên

ngung, Kiên t nh

+ Kinh quy t âm tâm bào: i L ng, N i quan, Khúc tr ch

+ Kinh thi u d ng tam tiêu: Ngo i Quan

+ Kinh túc thái âm t : Tam âm giao, Âm l ng tuy n, Huy t h i

+ Huy t ngoài kinh: Kim tân, Ng c d ch

2.2.5.4 ánh giá k t qu đi u tr PHCN v n đ ng

- ánh giá theo thang đi m th n kinh c a Orgogozo (1989 )

+ ánh giá ch c n ng th n kinh theo thang đi m Orgogozo tr c và sau khi đi u tr

b nh nhân Thang đi m th n kinh c a Orgogozo đ c t ch c Y t Th gi i s d ng

đ đánh giá tình tr ng th n kinh, các khi m khuy t và m c đ li t [21]