Xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông thành phố Hà Nội

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Mục tiêu của quản lý đội ngũ giáo viên là xây dựng, phát triển đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, hài hòa về cơ cấu và có chất lượng cao đáp ứng tốt với các yêu cầu của phát triển giáo dục. Theo đó, vấn đề phát triển nghề nghiệp GV, tăng cường tính chuyên nghiệp trong lao động nghề nghiệp của GV là vấn đề được các nhà nghiên cứu giáo dục và quản lý giáo dục đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, kinh nghiệm về phát triển nghề nghiệp liên tục cho giáo viên ở Việt Nam còn hạn chế. Kết quả khảo sát năng lực nghề nghiệp của hơn 1000 giáo viên THPT có thâm niên công tác trên 10 năm [18] cho thấy phần lớn giáo viên THPT chưa đáp ứng đầy đủ các tất cả các năng lực theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học. Có nhiều nguyên nhân của thực trạng này, một trong những nguyên nhân đó là quá trình phát triển nghề nghiệp liên tục của giáo viên chưa được tổ chức một cách khoa học, các mô hình phát triển nghề nghiệp giáo viên chưa được nghiên cứu thấu đáo để có thể hỗ trợ quá trình phát triển nghề nghiệp của giáo viên một cách hiệu quả. Yêu cầu về chất lượng đội ngũ giáo viên THPT của Hà Nội nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của Ngành và phát triển kinh tế- xã hội của Thủ đô hiện nay đã và đang những đòi hỏi cấp thiết về sự đổi mới đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu và ứng dụng những mô hình, giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng, phát triển nghề nghiệp liên tục cho đội ngũ giáo viên THPT. Những phân tích trên là lý do của việc lựa chọn đề tài luận án có nội dung vận dụng lý thuyết quản lý nguồn nhân lực để xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC nhằm hỗ trợ quá trình phát triển nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên THPT đáp ứng mục tiêu của công tác xây dựng, phát triển đội ngũ giáo viên THPT thành phố Hà Nội theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học hiện nay. Đề tài luận án được biểu đạt với tiêu đề: “Xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông thành phố Hà Nội”. 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản lý phát triển đội ngũ theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực, lý luận và thực tiễn xây dựng, sử dụng đội ngũ GVCC, đề xuất các biện pháp xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC làm nòng cốt cho quá trình phát triển nghề nghiệp của đội ngũ giáo viên THPT Thành phố Hà Nội, góp phần nâng cao dần chất lượng của đội ngũ này theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học. 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.1. Khách thể nghiên cứu Lý luận và thực tiễn xây dựng, sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT. 3.2. Đối tượng nghiên cứu Mối quan hệ giữa nội dung quản lý nguồn nhân lực với yêu cầu phát triển đội ngũ GVCC trong phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT. 4. Giả thuyết khoa học và câu hỏi nghiên cứu 4.1. Giả thuyết khoa học (i) Nếu triển khai các nội dung QLNNL trong xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC có thể tạo ra sự thay đổi các thành tố cấu trúc (số lượng, cơ cầu và chất lượng) của đội ngũ giáo viên cốt cán THPT thành phố Hà Nội. (ii) Nếu sử dụng động bộ các biện pháp xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC theo tiếp cận QLNNL và phù hợp với bản chất, đặc điểm của phát triển nghề nghiệp giáo viên thì đội ngũ GVCC sẽ phát huy được vai trò nòng cốt trong phát triển nghề nghiệp liên tục cho đồng nghiệp, góp phần nâng cao dần mức độ đáp ứng Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học của đội ngũ giáo viên THPT thành phố Hà Nội. 4.2. Câu hỏi nghiên cứu (i) Vì sao mô hình giáo viên cốt cán lại được lựa chọn để hỗ trợ quá trình phát triển nghề nghiệp cho giáo viên THPT? (ii) Dựa trên lý thuyết quản lý nào để xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC phục vụ mục đích nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên THPT? (iii) Để phát hiện và tuyển chọn được các giáo viên THPT làm GVCC cần phải dựa vào những tiêu chuẩn nào? Giáo viên cốt cán THPT cần được hỗ trợ những gì về chuyên môn, nghiệp vụ và cơ chế chính sách để có thể phát huy được vai trò nòng cốt trong phát triển nghề nghiệp của đồng nghiệp?

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Mục tiêu của quản lý đội ngũ giáo viên là xây dựng, phát triển đội ngũ giáoviên đủ về số lượng, hài hòa về cơ cấu và có chất lượng cao đáp ứng tốt với các yêucầu của phát triển giáo dục Theo đó, vấn đề phát triển nghề nghiệp GV, tăng cườngtính chuyên nghiệp trong lao động nghề nghiệp của GV là vấn đề được các nhànghiên cứu giáo dục và quản lý giáo dục đặc biệt quan tâm Tuy nhiên, kinh nghiệm

về phát triển nghề nghiệp liên tục cho giáo viên ở Việt Nam còn hạn chế

Kết quả khảo sát năng lực nghề nghiệp của hơn 1000 giáo viên THPT có thâmniên công tác trên 10 năm [18] cho thấy phần lớn giáo viên THPT chưa đáp ứng đầy

đủ các tất cả các năng lực theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học Có nhiềunguyên nhân của thực trạng này, một trong những nguyên nhân đó là quá trình pháttriển nghề nghiệp liên tục của giáo viên chưa được tổ chức một cách khoa học, các

mô hình phát triển nghề nghiệp giáo viên chưa được nghiên cứu thấu đáo để có thể hỗtrợ quá trình phát triển nghề nghiệp của giáo viên một cách hiệu quả

Yêu cầu về chất lượng đội ngũ giáo viên THPT của Hà Nội nhằm đáp ứng yêucầu phát triển của Ngành và phát triển kinh tế- xã hội của Thủ đô hiện nay đã vàđang những đòi hỏi cấp thiết về sự đổi mới đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu và ứngdụng những mô hình, giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng, phát triển nghềnghiệp liên tục cho đội ngũ giáo viên THPT

Những phân tích trên là lý do của việc lựa chọn đề tài luận án có nội dung vậndụng lý thuyết quản lý nguồn nhân lực để xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC nhằm

hỗ trợ quá trình phát triển nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên THPT đáp ứng mụctiêu của công tác xây dựng, phát triển đội ngũ giáo viên THPT thành phố Hà Nộitheo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học hiện nay

Đề tài luận án được biểu đạt với tiêu đề: “Xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông thành phố Hà Nội”.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản lý phát triển đội ngũ theo tiếp cận quảnlý nguồn nhân lực, lý luận và thực tiễn xây dựng, sử dụng đội ngũ GVCC, đề xuất cácbiện pháp xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC làm nòng cốt cho quá trình phát triểnnghề nghiệp của đội ngũ giáo viên THPT Thành phố Hà Nội, góp phần nâng cao dầnchất lượng của đội ngũ này theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Lý luận và thực tiễn xây dựng, sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong pháttriển nghề nghiệp giáo viên THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Mối quan hệ giữa nội dung quản lý nguồn nhân lực với yêu cầu phát triển độingũ GVCC trong phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT

4 Giả thuyết khoa học và câu hỏi nghiên cứu

4.1 Giả thuyết khoa học

(i) Nếu triển khai các nội dung QLNNL trong xây dựng và sử dụng đội ngũGVCC có thể tạo ra sự thay đổi các thành tố cấu trúc (số lượng, cơ cầu và chất lượng)

của đội ngũ giáo viên cốt cán THPT thành phố Hà Nội.

(ii) Nếu sử dụng động bộ các biện pháp xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCCtheo tiếp cận QLNNL và phù hợp với bản chất, đặc điểm của phát triển nghề nghiệpgiáo viên thì đội ngũ GVCC sẽ phát huy được vai trò nòng cốt trong phát triển nghềnghiệp liên tục cho đồng nghiệp, góp phần nâng cao dần mức độ đáp ứng Chuẩn nghềnghiệp giáo viên trung học của đội ngũ giáo viên THPT thành phố Hà Nội

4.2 Câu hỏi nghiên cứu

(i) Vì sao mô hình giáo viên cốt cán lại được lựa chọn để hỗ trợ quá trình pháttriển nghề nghiệp cho giáo viên THPT?

(ii) Dựa trên lý thuyết quản lý nào để xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCCphục vụ mục đích nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên THPT?

(iii) Để phát hiện và tuyển chọn được các giáo viên THPT làm GVCC cần phảidựa vào những tiêu chuẩn nào? Giáo viên cốt cán THPT cần được hỗ trợ những gì vềchuyên môn, nghiệp vụ và cơ chế chính sách để có thể phát huy được vai trò nòng cốttrong phát triển nghề nghiệp của đồng nghiệp?

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu lý luận

Hệ thống hóa lý luận về:

(i) Những vấn đề chung về lý thuyết quản lý nguồn nhân lực để vận dụng trongxây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán THPT;

(ii) Bản chất, đặc điểm và vai trò của phát triển nghề nghiệp giáo viên trongphát triển đội ngũ giáo viên THPT theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học;

(iii) Xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC trong phát triển nghề nghiệp giáoviên THPT

5.2 Nghiên cứu thực tiễn

(i) Đánh giá mức độ đáp ứng chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học của độingũ giáo viên THPT thành phố Hà Nội hiện nay;

(ii) Đánh giá thực trạng xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC trong phát triểnnghề nghiệp giáo viên THPT thành phố Hà Nội

5.3 Nghiên cứu đề xuất giải pháp mới

Nghiên cứu đề xuất biện pháp xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC trong pháttriển nghề nghiệp giáo viên THPT thành phố Hà Nội

5.4 Nghiên cứu thử nghiệm

Thử nghiệm các biện pháp xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC trong pháttriển nghề nghiệp giáo viên THPT thành phố Hà Nội

6 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung phát triển đội ngũ giáo viên trong phạm vi nghiên cứu luận án tậptrung chủ yếu vào nghiên cứu phát triển chất lượng đội ngũ thông qua việc nâng caomức độ đáp ứng của giáo viên THPT với Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học

- Đề tài luận án nghiên cứu về xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cáncấp THPT theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực (quan điểm của Leonard Nadle)

- Các nghiên cứu thực tiễn được thực hiện với đội ngũ giáo viên THPT Thành

phố Hà Nội Mẫu nghiên cứu được lựa chọn ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diệncho các khu vực phát triển khác nhau của thành phố

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận

Quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quanđiểm đổi mới của Đảng, Nhà nước về giáo dục đào tạo trong nghiên cứu về phát triểnđội ngũ giáo viên THPT Tiếp cận hệ thống, tiếp cận hoạt động và tiếp cận chuẩn hóa

là những tiếp cận chính được sử dụng trong nghiên cứu xây dựng, sử dụng đội ngũgiáo viên cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT

7.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

7.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiến

- Phương pháp điều tra viết bằng bảng hỏi

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp thử nghiệm

7.2.3 Nhóm phương pháp xử lý số liệu

8 Những luận điểm bảo vệ

(i) Để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên THPT cần phải nâng cao mức độđáp ứng của đội ngũ này với các yêu cầu của Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học.Muốn vậy, cần thiết kế và tổ chức tốt quá trình phát triển nghề nghiệp liên tục chogiáo viên THPT

(ii) Xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán cấp THPT là yêu cầu kháchquan để phát triển nghề nghiệp liên tục cho giáo viên THPT Các biện pháp xây dựng

và sử dụng đội ngũ GVCC trong phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT cần dựa trêntiếp cận quản lí nguồn nhân lực và phù hợp với bản chất, đặc điểm của phát triểnnghề nghiệp giáo viên

(iii) Căn cứ vào Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học và quan niệm về giáoviên cốt cán THPT sẽ xác định được chức năng nhiệm vụ của đội ngũ GVCC, làm cơ

sở để xây dựng các tiêu chí dùng để phát hiện, tuyển chọn giáo viên THPT làmGVCC và bồi dưỡng, kiểm tra, đánh giá giáo viên cốt cán THPT

(iv) Đội ngũ GVCC nếu được bồi dưỡng, huấn luyện về hướng dẫn, tư vấnđồng nghiệp và có cơ chế chính sách khuyến khích hoạt động sẽ phát huy được vaitrò nòng cốt trong phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT, góp phần nâng cao mức độđáp ứng của đội ngũ giáo viên THPT với Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học

9 Đóng góp mới của luận án

(i) Góp phần phát triển lí luận về phát triển nghề nghiệp liên tục cho giáo viên

và vận dụng lí luận này trong nghiên cứu phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT theođịnh hướng của Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học

(ii) Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của GVCC, thiết kế mô hình tổ chức độingũ giáo viên cốt cán THPT, xây dựng khung tiêu chuẩn để phát hiện, tuyển chọn giáo viên THPT là GVCC và bồi dưỡng, kiểm tra, đánh giá GVCC

(iii) Kết quả nghiên cứu của đề tài luận án có thể được sử dụng làm tài liệuphục vụ bồi dưỡng đội ngũ GVCC, tài liệu thao khảo cho các cơ sở đào tạo giáo viên

khi triển khai ‘‘mô hình phát triển nghề nghiệp tại cơ sở đào tạo’’ cho sinh viên sưphạm

10 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, luận văn dự kiến cấu trúc 4 chương.Chương 1: Cơ sở lý luận về xây dựng, sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trongphát triển nghề nghiệp giáo viên Trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong pháttriển nghề nghiệp giáo viên Trung học phổ thông Thành phố Hà Nội

Chương 3: Biện pháp xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong pháttriển nghề nghiệp giáo viên Trung học phổ thông Thành phố Hà Nội

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG ĐỘI NGŨ GVCC TRONG PHÁT TRIỂN NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Khái quát các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về quản lí nguồnnhân lực và phát triển nghề nghiệp giáo viên, cho thấy những vấn đề sau đây chưađược nghiên cứu một cách sâu sắc:

1/ Phát triển nghề nghiệp giáo viên của từng loại hình giáo viên Cụ thể là quátrình phát triển nghề nghiệp của GV các cấp học; GV các môn học đặc thù

2/ Mạng lưới GV và hướng dẫn, tư vấn được xác định là 2 trong các mô hìnhtrong phát triển NNGV Để thực hiện hướng dẫn/tư vấn, phải cần đến các giáo viên

có kinh nghiệm nghề nghiệp (GVCC) Tuy nhiên, những nghiên cứu về vấn đề nàyvẫn còn hạn chế

Theo đó, những vấn đề mà đề tài luận án cần giải quyết là:

1/ Xây dựng khái niệm đội ngũ GVCC, xác định các chức năng, nhiệm vụ và

mô hình tổ chức của đội ngũ này; từ đó xác định cụ thể các tiêu chí để lựa chọn giáoviên THPT làm GVCC, và bồi dưỡng, kiểm tra, đánh giá GVCC nhằm xây dựngđược đội ngũ GVCC làm nòng cốt trong phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT

2/ Xác định các năng lực cần thiết đối với GVCC để họ có thể thực hiện đượcvai trò người tư vấn, hướng dẫn đồng nghiệp trong phát triển nghề nghiệp giáo viênTHPT

3/ Xác định các điều kiện đảm bảo (chủ yếu về cơ chế chính sách) để đội ngũ giáo viên cốt cán có thể thực hiện tốt vai trò của mình theo chức năng, nhiệm vụ củaGVCC đã được qui định

1.2 Các khái niệm công cụ

Ở nội dung này, luận án đã làm sáng tỏ nội hàm của các khái niệm: đội ngũ,xây dựng đội ngũ, sử dụng đội ngũ, xây dựng và sử dụng đội ngũ, phát triển nghềnghiệp giáo viên, giáo viên cốt cán THPT Trong đó, tập trung phân tích sâu các kháiniệm:

- Phát triển nghề nghiệp giáo viên là sự phát triển nghề nghiệp mà một giáoviên đạt được do có các kỹ năng nâng cao (qua quá trình học tập, nghiên cứu và tíchlũy kinh nghiệm nghề nghiệp) đáp ứng các yêu cầu sát hạch việc giảng dạy, giáo dục

một cách hệ thống Đây là quá trình tạo sự thay đổi trong lao động nghề nghiệp củamỗi giáo viên nhằm gia tăng mức độ thích ứng của bản thân với yêu cầu của nghềdạy học.

- Xây dựng và sử dụng đội ngũ là quá trình hình thành, duy trì ổn định và pháttriển đội ngũ; triển khai trên thực tế các hoạt động của đội ngũ theo chức năng, nhiệm

vụ đã xác định để thực hiện các nhiệm vụ và mục tiêu của tổ chức

- Giáo viên cốt cán THPT là những giáo viên THPT giỏi về chuyên môn, xuấtsắc về nghiệp vụ dạy học, giáo dục; có uy tín trong tập thể sư phạm và được xác định

là những người nòng cốt trong hoạt động dạy học, giáo dục và phát triển đội ngũ giáoviên môn học cũng như các giáo viên khác ở trường THPT hoặc các trường THPTcủa một tỉnh/thành phố

Giáo viên cốt cán THPT là những giáo viên THPT thỏa mãn các điều kiện cần

và đủ sau đây:

1/ Đạt hoặc vượt chuẩn trình độ đào tạo được quy định cho giáo viên THP, cónăng lực nghề nghiệp đáp ứng tối thiểu từ mức độ 3 (mức xuất sắc) so với những quyđịnh trong Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học;

2/ Được xác/thừa nhận về uy tín trong tập thể sư phạm thông qua các vai trò: (i) Chuyên gia môn học (môn học đang giảng dạy/đã giảng dạy) và nghiệp vụ

sư phạm;

(ii) Người khởi xướng các ý tưởng sáng tạo và say mê nghiên cứu khoa học; (iii) Người có năng lực và tích cực hướng dẫn, tư vấn cho đồng nghiệp và họcsinh;

(iv) Người có năng lực tự học và không ngừng phát triển nghề nghiệp một cáchhiệu quả

Các GVCC khi tập hợp thành đội ngũ, đội ngũ đó sẽ có đầy đủ các đặc trưngcủa đội ngũ nói chung với các thành tố cấu trúc cơ bản như: số lượng, cơ cấu và chấtlượng

1.3 Xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực

1.3.1 Những vấn đề chung về quản lý nguồn nhân lực

Từ quan niệm, QLNNL là quá trình tiến hành các tác động của chủ thể quản lítheo kế hoạch chủ động và phù hợp với quy luật khách quan để gây ảnh hưởng đếnnhân lực của tổ chức nhằm tạo ra sự thay đổi hay tạo ra hiệu quả cần thiết của nhânlực đáp ứng mục tiêu phát triển của tổ chức, luận án đã phân tích các đặc trưng, các

mô hình và nội dung cơ bản của QLNNL

Trong các mô hình QLNNL như mô hình Fombrun; Mô hình Havard; Mô hìnhGuest; Mô hình Warwick; Mô hình Bratton và Gold và mô hình của Leonard Nadle(1980) [76], tác giả luận án lựa chọn mô hình của Leonard Nadle để thực hiện nghiêncứu nội dung của xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán THPT Mô hình nàyđược thể hiện quan hình 1.3

- Mở rộng việc làm

- Mở rộng quy mô công việc

- Phát triển tổ chức

Hình 1.3: Mô hình QLNNL của Leonard Nadle (Nguồn:[76])

1.3.2 Đặc điểm, chức năng và yêu cầu của phát triển nghề nghiệp giáo viên theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học

Luận án đã phân tích rõ 3 chức năng của phát triển nghề nghiệp giáo viên là

mở rộng, đổi mới và phát triển năng lực nghề nghiệp cho giáo viên; phân tích 7 đặcđiểm của phát triển nghề nghiệp giáo viên để rút ra kết luận:

Phát triển nghề nghiệp giáo viên không chỉ tạo khả năng thích ứng của giáo viên với những thay đổi trong lao động nghề nghiệp của họ cũng như những qui chuẩn đặt ra đối với họ trong lao động nghề nghiệp (chẳng hạn như Chuẩn nghề nghiệp giáo viên) mà còn có ý nghĩa như một yếu tố tạo động lực làm việc đối với giáo viên, vì ở đó họ có được cơ hội và thành tựu thực tiễn của sự thăng tiến nghề nghiệp Vì lẽ đó, quản lí phát triển đội ngũ giáo viên cần phải quan tâm thỏa đáng đến phát triển nghề nghiệp liên tục cho họ.

Với quan niệm trên, để phát triển đội ngũ giáo viên THPT theo định hướng củaChuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học, phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT phảiđáp ứng các yêu cầu:

1/ Đảm bảo phát triển cho giáo viên đầy đủ các lĩnh vực phẩm chất và năng lựcđược qui định trong Chuẩn;

2/ Đảm bảo sự phát triển về phẩm chất, năng lực của giáo viên đáp ứng toàndiện các tiêu chí đã được xác định tương ứng với từng năng lực trong từng lĩnh vực;

3/ Đảm bảo nâng dần mức độ đáp ứng của giáo viên với yêu cầu được qui địnhtrong chuẩn nghề nghiệp

Quản lý nguồn nhân lực

Phát triển

nguồn

nhân lực

Sử dụng nguồn nhân lực

Tạo môi trường làm việc

1.3.3 Sự cần thiết phải xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT

1.3.3.1 Xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán THPT đáp ứng trực tiếp nhu cầu phát triển nghề nghiệp của giáo viên tại từng trường THPT

Nhu cầu phát triển nghề nghiệp liên tục của giáo viên THPT làm xuất hiện nhu cầubồi dưỡng ở họ, hình thức bồi dưỡng có hiệu quả trong việc đáp ứng nhu cầu bồi dưỡngđể phát triển nghề nghiệp của giáo viên THPT là bồi dưỡng đồng đẳng tại trường THPT,để đáp ứng hình thức này cần phải có đội ngũ giáo viên cốt cán làm nòng cốt

1.3.3.2 Xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán cấp THPT để đáp ứng yêu cầu về đặc điểm tổ chức của trường THPT

Tổ chức của trường THPT, đặc biệt là tổ chức nhân sự có tính đặc thù so vớicác tổ chức khác Tổ chức nhân sự trong trường học đòi hỏi phải tạo ra một cộngđồng nghề nghiệp Cộng đồng này không thuần túy là một cấu trúc hành chính, màcao hơn, đó là một tổ chức học thuật, sư phạm, phát triển chuyên môn, nghiệp vụ.Với tính chất đó, tổ chức này cần được điều khiển bởi các thành viên đầu đàn về nghềnghiệp Đó là những giáo viên cốt cán

1.3.3.3 Xây dựng, sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán cấp THPT đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên THPT và nâng cao chất lượng giáo dục THPT

- Giáo viên cốt cán cấp THPT góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viênTHPT: Giáo viên cốt cán cấp THPT chính là mũi nhọn tạo ra sự phát triển về chấtlượng của đội ngũ giáo viên THPT

- Giáo viên cốt cán cấp THPT tạo ra những thay đổi trong chất lượng giáo dụcTHPT: Điều này được khẳng định bởi luận điểm “sự khác biệt về hiệu quả giảng dạycủa giáo viên quyết định sự khác biệt về kết quả học sinh hơn là những yếu tố khác”

1.3.4 Nội dung của xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực

1.3.4.1 Lập kế hoạch xây dựng, sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán THPT

Nội dung chính của lập kế hoạch xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cáncấp THPT gồm: xác định rõ mục tiêu của xây dựng và sử dụng giáo viên cốt cán THPT;xác định chức năng, nhiệm vụ của đội ngũ giáo viên cốt cán THPT; xác định các tiêuchuẩn đối với giáo viên cốt cán; thiết kế lộ trình hoạt động để đạt mục tiêu xây dựng,sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán đã đặt ra

1.3.4.2 Tuyển dụng và tuyển chọn giáo viên cốt cán THPT

Tuyển dụng là quá trình thông báo, động viên, khuyến khích các ứng viên đủ tiêuchuẩn đáp ứng yêu cầu của kế hoạch xây dựng, sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán cấpTHPT tham gia ứng thí làm giáo viên cốt cán hoặc ứng thí vào vị trí còn thiếu trong độingũ giáo viên cốt cán cấp THPT

Tuyển chọn là quá trình lựa chọn trong những ứng viên tham gia tuyển dụngnhững ứng viên đủ các điều kiện để trở thành giáo viên cốt cán hoặc bổ sung vào vịtrí còn thiếu trong đội ngũ giáo viên cốt cán cấp THPT

1.3.4.3 Đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu phục vụ đội ngũ cốt cán cấp THPT

Bản chất của đào tạo, bồi dưỡng là thực thiện những tác động làm thay đổikinh nghiệm của từng giáo viên cốt cán trong đội ngũ giáo viên cốt cán cấp THPT để

họ thích ứng nhanh hoặc nâng cao mức độ đáp ứng của họ trong việc thực hiện chức

năng, nhiệm vụ của người giáo viên cốt cán đã được xác định trong kế hoạch xâydựng, sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán cấp THPT.

1.3.4.4 Mở rộng việc làm hoặc quy mô công việc để gia tăng sự tham gia và

sử dụng tối đa tiềm năng của mỗi giáo viên cốt cán cũng như đội ngũ giáo viên cốt cán THPT

Nội dung này được triển khai dựa trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ của giáoviên cốt cán đã được xác định trong kế hoạch xây dựng, sử dụng đội ngũ giáo viêncốt cán cấp THPT, đặc biệt là mục đích của việc sử dụng đội ngũ này trong việc hỗtrợ đồng nghiệp phát triển nghề nghiêp

1.3.4.5 Hoạch định các cơ chế, chính sách tạo động lực cho đội ngũ giáo viên cốt cán THPT

Các cơ chế, chính sách tạo động lực cho đội ngũ giáo viên cốt cán cấp THPT

có nội dung liên quan đến đánh giá kết quả hoạt động, sàng lọc và thăng thưởng đốivới giáo viên cốt cán cấp THPT

1.3.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT

Ảnh hưởng đến xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC trong phát triển nghề nghiệpgiáo viên THPT gồm nhiều yếu tố khách và chủ quan như: xu hướng phát triển củagiáo dục THPT; phân cấp quản lí giáo dục THPT và những thay đổi trong quản lí tácnghiệp ở trường THPT; Nhận thức của CBQL về phát triển nghề nghiệp giáo viên vàvai trò của đội ngũ giáo viên cốt cán; Năng lực của CBQL trong quản lí phát triển độingũ GVCC để hỗ trợ đồng nghiệp phát triển nghề nghiệp; nhu cầu về phát triển nghềnghiệp liên tục của mỗi giáo viên THPT; tự ý thức của GVCC về chức năng, nhiệm

vụ của mình trong hỗ trợ đồng nghiệp phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT

1.4 Kinh nghiệm quốc tế về xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên

Bài học được rút ra từ kinh nghiệm về xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC tại

cơ sở giáo dục và kinh nghiệm về xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCC trong vai trò

là người hướng dẫn đồng nghiệp phát triển nghề nghiệp GV ở một số nước trên thếgiới là: 1/ Cần khẳng định giáo viên là người lao động nghề nghiệp (chứ không thuầntúy là người làm công việc dạy học); 2/ Phải sử dụng đa dạng và linh hoạt các mô hìnhphát triển nghề nghiệp khác nhau, trong đó đặc biệt chú ý đến mô hình mạng lưới cácgiáo viên; 3/ Muốn có những giáo viên phát huy được kinh nghiệm nghề nghiệp củamình trong hỗ trợ đồng nghiệp phát triển nghề nghiệp giáo viên, cần xây dựng và sửdụng hiệu quả đội ngũ giáo viên cốt cán; 4/ Không một giáo viên nào trở thành giáo viên cốt cán một cách ngẫu nhiên Họ được đào tạo, huấn luyện và lựa chọn

Kết luận chương 1

1 Phát triển nghề nghiệp giáo viên không chỉ tạo khả năng thích ứng của giáoviên với những thay đổi trong lao động nghề nghiệp và những qui chuẩn đặt ra đốivới họ trong lao động nghề nghiệp mà còn có ý nghĩa như một yếu tố tạo động lựclàm việc đối với giáo viên, vì ở đó họ có được cơ hội và thành tựu thực tiễn của sựthăng tiến nghề nghiệp Do vậy, quản lí phát triển đội ngũ giáo viên cần phải quantâm thỏa đáng đến phát triển nghề nghiệp liên tục cho họ

2 Nhu cầu phát triển nghề nghiệp liên tục của giáo viên THPT làm xuất hiện nhucầu bồi dưỡng ở họ Hình thức bồi dưỡng có hiệu quả đáp ứng nhu cầu bồi dưỡng để pháttriển nghề nghiệp của giáo viên THPT là bồi dưỡng đồng đẳng tại trường THPT Để đápứng hình thức này cần phải có đội ngũ giáo viên làm nòng cốt Đó là đội ngũ GVCC.

3 Đội ngũ giáo viên cốt cán THPT là tập hợp các giáo viên THPT giỏi vềchuyên môn, xuất sắc về nghiệp vụ dạy học, giáo dục; có uy tín trong tập thể sư phạm

và được xác định là lực lượng nòng cốt trong hoạt động dạy học, giáo dục và pháttriển đội ngũ giáo viên môn học cũng như các giáo viên khác ở trường THPT hoặccác trường THPT của một tỉnh/thành phố

4 Tiếp cận quản lý nguồn nhân lực cho phép xác định cụ thể những nội dung

cơ bản của xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán THPT gồm: 1/ Lập kếhoạch xây dựng, sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán THPT; 2/ Tuyển dụng và tuyểnchọn giáo viên cốt cán THPT; 3/ Đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu phục vụ đội ngũcốt cán THPT; 4/ Mở rộng việc làm hoặc quy mô công việc để gia tăng sự tham gia

và sử dụng tối đa tiềm năng của mỗi giáo viên cốt cán cũng như đội ngũ giáo viên cốtcán THPT; 5/ Hoạch định các cơ chế,

chính sách tạo động lực cho đội ngũ giáo viên cốt cán THPT

5 Bài học từ kinh nghiệm quốc tế cho thấy: cần quan niệm lao động nghềnghiệp của giáo viên phải là lao động có tính chuyên nghiệp cao, do đó giáo viênphải được phát triển nghề nghiệp một cách liên tục Đội ngũ giáo viên cốt cán cóvai trò quan trọng trong hỗ trợ đồng nghiệp phát triển nghề nghiệp

Muốn phát huy vai trò của giáo viên cốt cán cấp trong hỗ trợ đồng nghiệp pháttriển nghề nghiệp, cần huấn luyên, bồi dưỡng để họ có thể thực hiện tốt vai trò làngười hướng dẫn, tư vấn đồng nghiệp trong quá trình phát triển nghề nghiệp, nângcao mức độ đáp ứng của bản thân với yêu cầu của nghề nghiệp

Chương 2 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN

CỐT CÁN TRONG PHÁT TRIỂN NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ HÀ NỘI

2.1 Khái quát về đội ngũ giáo viên THPT thành phố Hà Nội và mức độ đáp ứng của giáo viên THPT theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học

2.1.1 Khái quát về giáo dục THPT thành phố Hà Nội

Toàn thành phố Hà Nội hiện có 199 trường THPT, trong đó có 107 trường cônglập, 92 trường ngoài công lập (trong đó có 4 trường bán công, 21 trường dân lập và

67 trường tư thục) Tuy nhiên, số học sinh của các trường NCL chỉ chiếm 11,8% tổng

số học sinh

2.1.2 Đội ngũ giáo viên THPT thành phố Hà Nội

Giáo viên THPT có xu hướng tăng nhanh trong 5 năm gần đây Hiện nay toànthành phố có 12.264 giáo viên THPT.Hầu hết giáo viên, CBQLGD Trung học đạtchuẩn và trên chuẩn Hiện nay tỷ lệ giáo viên THPT đạt chuẩn đào tạo là 99,9%,trong đó trên chuẩn là 13% Tỷ lệ CBQLGD THPT đạt chuẩn đào tạo là 78,2%, trênchuẩn là 21,8%

2.1.3 Mức độ đáp ứng chuẩn nghề nghiệp giáo viên của đội ngũ giáo viên THPT thành phố Hà Nội

Mức độ đáp ứng của giáo viên THPT với yêu cầu của Chuẩn và từng tiêu chíthuộc từng lĩnh vực năng lực/tiêu chuẩn được qui định có sự khác nhau giữa các GV

do ảnh hưởng của nhiều yếu tố như: giới tính, thâm niên công tác, đơn vị công tác,đặc biệt là trình độ được đào tạo của giáo viên THPT

Giáo viên THPT thành phố Hà Nội đáp ứng chưa tốt với các tiêu chí: tc 8, tc 9,tc11, tc 17, tc 19, tc 24, tc 25 của Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học (phần lớnđạt mức 2 điểm và 3 điểm ở các tiêu chí này)

2.2 Thực trạng xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT

2.2.1 Khái quát về tổ chức nghiên cứu thực trạng

Ngoài việc giới thiệu qui trình nghiên cứu, luận án tập trung giới thiệu các vấn

đề sau trong nghiên cứu thực trạng:

a) Mẫu nghiên cứu

Để có thể phân tích nhân tố khám phá (EFA) cần thu thập bộ dữ liệu với ít nhất

5 mẫu trên một biến quan sát và kích thước mẫu không nên ít hơn 100 Bên cạnh đó,để tiến hành phân tích hồi qui một cách tốt nhất, kích thước mẫu phải đảm bảo theo

công thức (Tabachnick and Fidell, 1996): n ≥ 8m + 50 Trong đó : n: cỡ mẫu; m : số

biến độc lập của mô hình nghiên cứu

Theo đó, tác giả luận án xác định kích thước mẫu nghiên cứu thực trạng là

680 người Phương pháp lấy mẫu trong nghiên cứu này là lấy mẫu thuận tiện (phixác suất) Phân bố mẫu cho từng nhóm đối tượng như sau: Cán bộ quản lý trườngTHPT: 110; Giáo viên cốt cán/giáo viên dạy giỏi: 210; Giáo viên THPT: 360

Địa bàn khảo sát: Khảo sát trên 3 nhóm trường : Nhóm trường chất lượng cao, nhóm trường chất lượng TB và nhóm trường chất lượng thấp Số lượng trường đượckhảo sát ở mỗi nhóm không hạn chế, sao cho đảm bảo số lượng khách thể khảo sát ởtừng nhóm đối tượng

b) Thiết kế bảng hỏi

Nội dung bảng hỏi gồm: Phần thông tin cá nhân để xác định thông tin liên quanđến biến quan sát ; phần cốt lõi bao gồm những câu hỏi về các nhân tố cho phép kháiquát về thực trạng xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong phát triểnnghề nghiệp của giáo viên THPT thành phố Hà Nội

Bảng hỏi được thiết kế theo 2 giai đoạn

Giai đoạn 1 : Xây dựng bảng hỏi và khảo sát thử Giai đoạn này được thực hiệnqua 2 bước

Bước 1: Thiết kế bảng hỏi lần 1 và khảo sát thử

Bảng hỏi lần 1 được sử dụng trong khảo sát thử với 50 GV, GVCC và cán bộQLGD Kết quả khảo sát thử được phân tích theo phương pháp xác định độ tin cậyCronbach’s Alpha nhằm khẳng định sự tương quan nội bộ trong từng nhóm nhân tốcủa công cụ khảo sát

Bước 2: Xử lý kết quả khảo sát thử để xác định độ tin cậy của bảng hỏi thông qua hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha, xây dựng bảng hỏi lần 2.

Bảng hỏi lần 2 được trình bày dưới hình thức 2 phiếu trưng cầu ý kiến Phiếutrưng cầu thứ nhất (phụ lục 2) tập trung tìm hiểu nhận thức của giáo viên THPT,

GVCC và CBQLGD về phát triển nghề nghiệp giáo viên, giáo viên cốt cán Phiếutrưng cầu thứ hai (phụ lục 3) tập trung tìm hiểu về thực trạng xây dựng và sử dụngđội ngũ GVCC

Sau khi điều tra thử lần 2, kết quả điều tra được xử lí theo phần mềm SPSS đểkiểm tra độ tin cậy của bộ công cụ đo lường và tính toán dựa trên các hàm có trongứng dụng Kết quả thể hiện ở bảng 2.5 và bảng 2.6:

Bảng 2.5: Chỉ số Cronbach’s Alpha của thang đo phiếu thứ nhất

Reliability Statistics (Phu luc 2)

Cronbach's Alpha N of Items

Bảng 2.6: Chỉ số Cronbach’s Alpha của thang đo phiếu thứ hai

Reliability Statistics (Phu luc 3)

Cronbach's Alpha N of Items

Độ tin cậy của bộ công cụ thể hiện ở bảng 2.5 với chỉ số Cronbach’s Alpha là0.734, và độ tin cậy Cronbach's Alpha ở bảng 2.6 là 0.752, điều này chứng tỏ công

cụ đo đảm bảo độ tin cậy và có thể tiến hành đo lường

Giai đoạn 2: Xây dựng bảng hỏi chính thức và điều tra đại trà

Kết quả khảo sát cho phép giữ lại 39 mục hỏi (item) ở phiếu trưng cầu thứ 2 có

độ tin cậy cao (Cronbach’s Alpha hệ số) cho từng nhóm nhân tố của công cụ khảo sáttrong khoảng 0,71-0,83 Với phiếu trưng cầu thứ 1 giữ lại 43 mục hỏi (item) với độtin cậy của các item từ 0,70 đến 0,77 Tập hợp các items trong 2 phiếu trưng cầu lànội dung của bảng hỏi chính thức (Phiếu trưng cầu ý kiến – phụ lục 4)

2.2.2 Kết quả nghiên cứu thực trạng và bình luận

Kết quả nghiên cứu thực trạng cho thông tin phản hồi từ các nhóm đối tượngđược khảo sát về 7 nội dung của thực trạng xây dựng và sử dụng đội ngũ GVCCtrong phát triển nghề nghiệp giáo viên THPT thành phố Hà Nội, bao gồm: 1/thựctrạng nhận thức của GV, GVCC và CBQLGD về những vấn đề có liên quan đến pháttriển nghề nghiệp giáo viên THPT; 2/thực trạng lập kế hoạch xây dựng và sử dụng độingũ giáo viên cốt cán THPT; 3/thực trạng tuyển dụng và tuyển chọn giáo viên cốt cánTHPT; 4/thực trạng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ GV cốt cán THPT; 5/thực trạng mởrộng việc làm hoặc quy mô công việc để gia tăng sự tham gia và sử dụng tối đa tiềmnăng của mỗi giáo viên cốt cán cũng như đội ngũ giáo viên cốt cán THPT; 6/thựctrạng đánh giá, xếp loại giáo viên cốt cán THPT; 7/thực trạng hoạch định các cơ chế,chính sách tạo động lực cho đội ngũ giáo viên cốt cán THPT

Từ kết quả nghiên cứu thực trạng, có thể khái quát 4 vấn đề chính đã và đangđặt ra trong công tác xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán THPT thành phố

Hà Nội

Những vấn đề này được mô tả theo “sơ đồ cây vấn đề” như sau:

- Vấn đề thứ nhất:

Hình 2.4: Sơ đồ cây vấn đề của vấn đề thứ nhất về xây dựng và sử dụng đội ngũ

giáo viên cốt cán THPT thành phố Hà Nội

- Vấn đề thứ hai:

Hình 2.5: Sơ đồ cây vấn đề của vấn đề thứ hai về xây dựng và sử dụng đội ngũ

giáo viên cốt cán THPT thành phố Hà Nội

- Vấn đề thứ ba:

Đội ngũ giáo viên cốt cán thiếu về số lượng, chưa đồng

bộ về cơ cấu, chất lượng chưa được như mong muốn

Chưa xác định

cụ thể mô hình

tổ chức của đội ngũ GVCC

Đội ngũ giáo viên cốt cán thiếu về số lượng, chưa đồng bộ về cơ cấu, chất lượng chưa

được như mong muốn

Hình thức tuyển dụng, tuyển chọn chưa thật khoa học