kiến thức thực hành trong điều trị arv của bệnh nhân hiv - aids và một số hoạt động hỗ trợ của cộng đồng tại trung tâm y tế huyện từ liêm

Ch ngă3 K TăQU ăNGHIểNăC U 3.1.ăKi năth căvƠăth căhƠnhăđi uătr ăARVăc aăng iănhi măHIV 3.1.1.ăThôngătinăchungăv ăđ iăt ngănghiênăc u B ngă1:ăGi iătính,ătu iăvƠătrìnhăđ ăh căv năc aăđ i

DAN HăM CăVI TăT T

AIDS Acquired Immune Deficiency Syndrome

(Virus gơy suy gi m mi n d ch ng i)

TTYT Trung tơm Y t

UNAIDS Ch ng trình ph i h p phòng, ch ng

HIV/AIDS c a Liên Hi p Qu c

(T ch c Y t th gi i)

M CăL C

M căl c Trang

Nh ngăch ăvi tăt t

Danhăm căb ng

Danhăm căbi uăđ

TăV Nă 1

M CăTIểU 2

Ch ngă1:ăT NGăQUANăTẨIăLI U 3

1.1 Tình hình d ch HIV/AIDS vƠ công tác ch m sóc đi u tr trên th gi i 3

1.2 Tình hình d ch HIV/AIDS vƠ công tác ch m sóc đi u tr t i Vi t Nam 4

1.3 Tình hình d ch HIV/AIDS vƠ công tác ch m sóc đi u tr t i HƠ N i 6

1.4 Tình hình d ch HIV/AIDS vƠ công tác ch m sóc đi u tr t i Trung Tơm y t Huy n T Liêm 7

1.5 M t s khái ni m 8

Ch ng 2: IăT NGăVẨăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U 12

2.1 a đi m, đ i t ng vƠ th i gian nghiên c u 12

2.1.1 a đi m nghiên c u 12

2.1.2 i t ng nghiên c u 12

2.1.3 Th i gian nghiên c u 12

2.2 Tiêu chu n l a ch n 12

2.3 Ph ng pháp nghiên c u 13

2.3.1 Thi t k nghiên c u 13

2.3.2 C m u 13

2.3.3 Ph ng pháp ch n m u 13

2.3.4 Công c thu th p s li u 13

2.3.5 K thu t thu thơp s li u 13

2.3.6 Ph ng pháp thu th p s li u 13

2.4 Ph ng pháp x lý s li u 14

2.5 V n đ đ o đ c trong nghiên c u 14

2.6 H n ch c a nghiên c u 14

Ch ng 3: K TăQU ăNGHIểNăC U 15

3.1 Ki n th c vƠ th c hƠnh đi u tr ARV c a ng i nhi m HIV 15

3.1.1 Thông tin chung v đ i t ng nghiên c u 15

3.1.2 Ki n th c v tuơn th đi u tr ARV 18

3.1.3 Th c hƠnh đi u tr ARV 22

3.2 Ho t đ ng ch m sóc, h tr c a ng i thơn, đ ng đ ng viên, CTV 24

Ch ngă4:ăBẨNăLU N 27

4.1 Ki n th c vƠ th c hƠnh đi u tr ARV c a ng i nhi m 27

4.1.1 c đi m nhơn kh u h c vƠ các thông tin chung c a TNC 27

4.1.2 Ki n th c v tuơn th đi u tr ARV 28

4.1.3 Th c hƠnh đi u tr ARV 30

4.2 Ho t đ ng ch m sóc, h tr c a ng i thơn, đ ng đ ng viên, CTV 31

4.3 Công tác ch m sóc vƠ đi u tr cho ng i nhi m 32

4.4 Ý ngh a c a nghiên c u 33

K TăLU N 34

1 Ki n th c, th c hƠnh c a ng i nhi m HIV/AIDS trong đi u tr ARV t i TTYT huy n T Liêm n m 2012 34

2 Ho t đ ng h tr ch m sóc c a ng i thơn, đ ng đ ng viên, CTV 34

KHUY NăNGH 36

PH ăL C Ph l c 1 : Phi u ph ng v n ng i đang đi u tr ARV Ph l c 2 : Quy trình chu n b s n sƠng đi u tr ARV cho ng i nhi m HIV Ph l c 3 : Quy trình qu n lý ng i nhi m HIV/AIDS t i c s ch m sóc vƠ đi u tr

Ph l c 4: Danh sách b nh nhơn tham gia ph ng v n

DANHăM CăCỄCăB NGă

B ng 1: Gi i tính, tu i vƠ trình đ h c v n c a đ i t ng nghiên c u 15

B ng 2: Ngh nghi p c a đ i t ng nghiên c u 16

B ng 3: S bu i tham gia t p hu n c a đ i t ng nghiên c u 17

B ng 4: N i dung t p hu n tr c đi u tr ARV 17

B ng 5: Ki n th c v đi u tr thu c ARV 18

B ng 6: Ki n th c v th i gian đi u tr vƠ cách u ng thu c ARV 18

B ng 7: Ki n th c v tác d ng ph thu c ARV 19

B ng 8: Ki n th c v tuơn th đi u tr 20

B ng 9: Ki n th c v không tuơn th đi u tr .20

B ng 10: Ki n th c v u ng bù thu c khi quên vƠ các bi n pháp h tr 21

B ng 11: Ki n th c chung v tuơn th đi u tr ARV 21

B ng 12: S l n u ng thu c vƠ kho ng cách u ng thu c 22

B ng 13: X lý khi g p tác d ng ph c a thu c ARV 23

B ng 14: Quên thu c trong tháng 23

B ng 15: S l n quên thu c trong tháng 23

B ng 16: Lý do quên thu c vƠ x lý khi quên thu c 24

B ng 17: Ho t đ ng h tr ch m sóc c a ng i thơn 25

B ng 18: c s h tr b i đ ng đ ng viên 25

B ng 19: Ho t đ ng h tr ch m sóc, đi u tr đ c cung c p b i đ ng đ ng viên

25 B ng 20: c s h tr b i c ng tác viên .26

B ng 21: Ho t đ ng h tr ch m sóc, đi u tr cung c p b i c ng tác viên 26

B ng 22: Tham gia cơu l c b ng i nhi m HIV 26

DANHăM CăBI Uă

Bi u đ 1: H th ng ch m sóc vƠ đi u tr HIV/AIDS t i Vi t Nam 5

Bi u đ 2: S b nh nhơn ng i l n đi u tr ARV qua các n m 6

Bi u đ 3: Phơn b t l nhi m HIV theo đ ng lơy 7

Bi u đ 4: Ch m sóc vƠ đi u tr ARV t i TTYT huy n T Liêm 8

Bi u đ 5: Tình tr ng hôn nhơn 16

Bi u đ 6: Lý do nhi m 17

Bi u đ 7: Ki n th c v h u qu c a không tuơn th đi u tr 20

Bi u đ 8: Các bi n pháp nh c nh u ng thu c 22

Bi u đ 9: Các tác d ng ph g p ph i trong tháng 22

Bi u đ 10: Các đ i t ng ch m sóc, h tr cho ng i nhi m 24

TăV Nă

Sau h n 30 n m k t khi HIV (virus gơy suy gi m mi n d ch m c ph i

ng i) đ c phát hi n t i M n m 1981, đ n nay nhi m HIV/AIDS đƣ lan kh p toƠn c u vƠ phát tri n v i t c đ nhanh h n m i d báo tr c đơy c a t ch c Y t

Th gi i (WHO)[14] Theo WHO và UNAIDS, ch tính riêng trong n m 2011 đƣ có 2,2 tri u ng i m i b nhi m HIV và 1,7 tri u ng i ch t vì AIDS [16], còn theo s

li u c a C c phòng, ch ng HIV/AIDS Vi t Nam, tính đ n 31/3/2012, s tr ng h p nhi m HIV hi n còn s ng lƠ 201.134 tr ng h p, s b nh nhơn AIDS hi n còn s ng

lƠ 57.733 vƠ 61.579 tr ng h p t vong do AIDS [14]

n nay v n ch a có thu c đi u tr đ c hi u, ch có thu c c ch s nhơn lên

c a virus nh m kéo dƠi cu c s ng c a ng i nhi m HIV Theo WHO d báo đ n n m

2015 c ng ch a có vacxin có hi u qu đ a vƠo s d ng [6]

Tuy nhiên đi u tr kháng RertoVirus (ARV) lƠ đi u tr ph c t p, c n ph i

u ng thu c đ y đ đúng gi (tuơn th đi u tr ) đ đ m b o hi u qu đi u tr , tránh kháng thu c Khi đi u tr ARV ph i theo dõi tác d ng ph , th t b i đi u tr , thay đ i phác đ vƠ h i ch ng ph c h i mi n d ch Do đó, ch m sóc h tr đi u tr ph i toƠn

di n bao g m qu n lý lơm sƠng, t v n, h tr tơm lý xƣ h i, ch m sóc giai đo n

cu i đ i, d phòng lơy nhi m HIV đáp ng nhu c u đó, m ng l i ch m sóc h

tr đi u tr HIV/AIDS t trung ng t i đ a ph ng đ c thƠnh l p Ho t đ ng đi u

tr ARV ph n l n đ c th c hi n t i các phòng khám ngo i trú (PKNT), vi c ch m sóc vƠ h tr tuơn th đi u tr cho ng i nhi m đ c th c hi n t i PKNT vƠ c ng

đ ng

N m 2000, B Y t (BYT) đƣ ban hƠnh h ng d n qu c gia v ch n đoán vƠ

đi u tr HIV/AIDS, đ c b sung ch nh s a vƠo n m 2005 vƠ 2009, đ ng th i phơn

c p đi u tr b ng vi c thi t l p các PKNT t i h u h t các t nh Ng i nhi m HIV/AIDS có th đ ng ký đ đ c ch m sóc vƠ đi u tr mi n phí t i m t trong

HIV/AIDS đƣ t vong lƠ 3.594 ng i Do s t ng nhanh c v s ng i nhi m HIV

l n ng i nhi m HIV chuy n sang giai đo n AIDS nên công tác ch m sóc vƠ đi u

tr cho ng i nhi m HIV/AIDS đƣ, đang vƠ ti p t c lƠ v n đ c p bách trong th i gian t i

Theo th ng kê c a Trung tơm phòng, ch ng HIV/AIDS thƠnh ph HƠ N i,

T Liêm lƠ huy n có s ng i nhi m cao trong 5 n m tr l i đơy Tính đ n 30.3.2012 s ng i nhi m HIV ghi nh n đ c trên đ a bƠn toƠn huy n lƠ 1.204

ng i, trong đó s tr ng h p đƣ chuy n sang AIDS lƠ 622 vƠ lu tích s ch t do AIDS là 320 ng i

V i m c tiêu t ng c ng h th ng h tr , ch m sóc nh m nơng cao ch t

l ng cu c s ng cho ng i nhi m HIV, góp ph n lƠm gi m tác đ ng c a HIV/AIDS đ n s phát tri n kinh t , xƣ h i vƠ ng n ch n s lơy nhi m HIV trong

c ng đ ng N m 2006 Trung tơm Y t (TTYT) huy n T Liêm đƣ tri n khai ch ng trình đi u tr ARV cho ng i nhi m HIV

V i mong mu n đánh giá đ tìm hi u các ho t đ ng c a PKNT bao g m: ho t

đ ng c a nhóm c ng tác viên, đ ng đ ng viên vƠ ki n th c, th c hƠnh c a ng i nhi m HIV trên đ a bƠn huy n chúng tôi th c hi n đ tƠi:

ắăKi năth c,ăth căhƠnhătrongăđi uătr ăARVăc aăb nhănhơnăHIV/AIDSăăvƠă

m tăs ăho tăđ ngăh ătr ăc aăc ngăđ ngăt iăTTYT Huy năT ăLiêm,ăHƠăN i”ă

V i 2 m c tiêu:

1 Mô t ki n th c, th c hành c a ng i nhi m HIV/AIDS trong đi u tr ARV t i TTYT Huy n T Liêm, TP Hà N i n m 2012

2 Mô t m t s ho t đ ng cung c p d ch v ch m sóc, h tr , đi u tr b nh

nhân HIV/AIDS d a vào ng i thân, đ ng đ ng viên, c ng tác viên t i TTYT Huy n T Liêm, TP Hà N i n m 2012

Ch ng 1: T NGăQUANăTẨIăLI U 1.1.ăTìnhăhìnhăd chăHIV/AIDSăvƠăcôngătácăch măsócăđi uătr ătrênăth ăgi i

K t ca nhi m HIV đ c phát hi n đ u tiên vƠo n m 1981 t i M , đ i d ch HIV đƣ lan ra h u h t các n c trên th gi i, tác h i c a d ch HIV/AIDS không ch gây ra cho các nhóm nguy c cao (NCC) mƠ còn đang ti p t c gơy ra cho nhóm

ng i d b t n th ng nh ph n vƠ tr em Theo th ng kê c a WHO vƠ ch ng trình ph i h p Liên h p qu c v phòng, ch ng HIV/AIDS (UNAIDS) đ n tháng 12/2008 toƠn th gi i có kho ng 33,4 tri u ng i hi n đang b nhi m HIV, trong đó

s ca nhi m m i c a n m 2008 lƠ 2,7 tri u ng i vƠ 2 tri u ng i ch t liên quan

đ n HIV/AIDS [14]

Sau 25 n m k t ca nhi m HIV đ u tiên t i ông Nam Á, d ch HIV đƣ lan

r ng, x p x có kho ng 3,5 tri u ng i đang s ng chung v i HIV Ch tính riêng trong n m 2008 có kho ng 200.000 tr ng h p nhi m m i vƠ 230.000 ng i ch t liên quan đ n HIV [15]

M i ngƠy trên th gi i có h n 6.800 ng i b nhi m HIV vƠ h n 5.700 ng i

ch t liên quan đ n HIV Nguyên nhơn chính lƠ do h không đ c ti p c n v i các

d ch v ch m sóc, h tr vƠ đi u tr phòng ng a nhi m HIV Tính đ n 12/2007 có kho ng 3 tri u ng i nhi m HIV các n c có thu nh p trung bình vƠ th p đ c

nh n thu c đi u tr ARV chi m 31% s ng i c n đ c đi u tr [17]

T i ông Nam Á s l ng ng i nhi m HIV nh n đ c đi u tr HIV t ng g p

8 l n t n m 2003 (55.000 ng i) đ n n m 2008 (443.000 ng i) Tính đ n 12/2008 có kho ng 1.453 c s y t cung c p d ch v ch m sóc vƠ đi u tr ARV (88% lƠ các c s nhƠ n c) Trong s nh ng ng i nh n đ c d ch v ch m sóc vƠ

đi u tr ARV có kho ng 39% lƠ ph n (25% Indonesia; 52% Bhutan) [7]

M t nghiên c u tr ng h p đ c ti n hƠnh Epiopia (11/2008), n (2/2009) vƠ Guyana (8/2009) đ tìm hi u kinh nghi m trong vi c giám sát, h tr

b nh nhơn (BN), v i m c đích chính lƠ xác đ nh vi c th c hƠnh c ng nh qu n lý

BN trong công tác h tr ch m sóc vƠ đi u tr ng i nhi m HIV Epiopia b t đ u

đi u tr ARV t n m 2003 vƠ đi u tr mi n phí vƠo 1/2005; đ n 10/2008: 295.401

ng i l n vƠ tr em đ c nh n ch m sóc toƠn di n, 165.766 ng i đ c đi u tr

ARV t i 353 c s y t T i Guyana BN đ c đi u tr đ u tiên vƠo n m 2002; đ n 6/2009 có 2.648 ng i đƣ đ c ti p c n đi u tr ARV n b t đ u ch ng trình

đi u tr ARV mi n phí vƠo n m 2004 t i 8 b nh vi n công Tính đ n tháng 12/2008

có 611.754 ng i bao g m c ng i l n vƠ tr em đ c ch m sóc toƠn di n vƠ 280.539 ng i đƣ đ c nh n đi u tr ARV S ng i hi n còn s ng vƠ nh n thu c

đi u tr ARV t i n lƠ 193.795 ng i [7]

Nh ng kinh nghi m c a n , Epiopia, Guyana cho th y v n đ c t lõi trong

vi c ch m sóc, đi u tr BN lƠ ph i xơy d ng đ c h th ng giám sát BN, s k th , chi phí, thi u hi u bi t v đi u tr ARV lƠ m t trong nh ng rƠo c n đ ng i nhi m HIV ti p c n v i các d ch v y t [7]

1.2 ăTìnhăhìnhăd chăHIV/AIDSă vƠăcôngătácăch măsócăđi uătr ăt iăVi tăNam

Tr ng h p nhi m HIV đ u tiên Vi t Nam đ c phát hi n vƠo tháng 12 n m

1990 t i TP H chí Minh N m 1993 d ch b t đ u bùng n trong nhóm nghi n chích ma túy (NCMT) t i TP H Chí Minh Ch 5 n m sau ca nhi m HIV đ u tiên

d ch đƣ lan trƠn trên ph m vi c n c Tính đ n ngƠy 30/9/2010 toƠn qu c có 180.312 ng i nhi m HIV hi n còn s ng, 42.339 b nh nhơn AIDS hi n còn s ng, 48.368 ng i nhi m HIV t vong, tính theo dơn s t l ng i nhi m HIV đ c phát hi n chi m 0,26% dơn s Cho đ n nay, đƣ có 100% s t nh, thƠnh ph , 97,8%

s qu n/huy n vƠ trên 74% s xƣ/ph ng báo cáo có ng i nhi m HIV/AIDS [5] Trong n m 2009, phơn b các tr ng h p nhi m HIV v n ch y u t p trung nhóm tu i t 20-39 tu i (chi m 80% s tr ng h p phát hi n nhi m HIV) Nh ng

n m g n đơy, t l nhi m HIV phơn theo nhóm tu i có xu h ng chuy n d ch t nhóm tu i 20-29 sang nhóm tu i 30-39 T l ng i nhi m HIV trong nhóm tu i t 20-29 tu i gi m t 52,7% n m 2006 xu ng còn 45,4% n m 2009 vƠ t l ng i nhi m HIV trong nhóm tu i 30-39 tu i t ng t 30% n m 2006 lên 39.7% n m 2009 [5]

M t s đ c đi m v tình hình d ch HIV/AIDS Vi t Nam hi n nay:

- D ch HIV/AIDS có chi u h ng gia t ng

lơy nhi m HIV ch y u qua tiêm chích ma túy

- D ch HIV đƣ có d u hi u lan ra c ng đ ng: bi u hi n qua t l nhi m HIV/AIDS trong nhóm ph n mang thai vƠ nhóm thanh niên khám tuy n ngh a v quơn s

- i t ng nhi m HIV/AIDS t i Vi t Nam đa d ng, có m i đ a ph ng vƠ

PKNT ho c khoa lơy- B nh viên huy n

Khoa HIV/AIDS ho c phòng đi u

tr HIV/AIDS thu c khoa truy n nhi m- BV đa khoa

H tr c a các t

ch c phi chính ph , các t

ch c qu c

t , doanh nghi p vƠ

h th ng y

t t nhơn,

t ch c

ng i nhi m HIV/AIDS

Y t

B công an:

tr ng

tr i

05, 06

V i n l c c a Chính ph vƠ s h tr c a các t ch c qu c t , s ng i nhi m HIV đ c đi u tr b ng thu c ARV liên t c t ng trong nh ng n m g n đơy Tính đ n 30/6/2010 có 43.871 ng i nhi m đang đi u tr b ng thu c kháng HIV, trong đó có 41.527 ng i l n vƠ 2.344 tr em đang đ c đi u tr , t ng g p 5,3 l n so

v i n m 2006 vƠ 2,7 l n so v i n m 2007 [5]

Bi uăđ ă2:ăS ăb nhănhơnăng iăl năđangăđi uătr ăARV quaăcácăn mă

Ngu n: C c Phòng, ch ng HIV/AIDS [5]

1 3.ăTìnhăhìnhăd chăHIV/AIDSăvƠăcôngătácăch măsócăđi uătr ăt iăHƠăN i

HƠ N i lƠ trung tơm v n hóa, kinh t , chính tr c a c n c; di n tích 3.344

km2; dơn s 6.533.938 ng i; có 10 qu n n i thƠnh, 18 huy n ngo i thƠnh, 1 th xƣ

và 577 xƣ/ph ng/th tr n Ca nhi m HIV đ u tiên đ c phát hi n vƠo n m 1993,

đ n nay l y tích phát hi n s ng i nhi m HIV tính đ n 30/12/2011 là 23.197

ng i, s chuy n sang HIV/AIDS còn s ng là 19.521 BN, s t vong do HIV là 3.676 ng i G n 90% s ng i nhi m t p trung 12 qu n huy n HƠ N i c , 466/577 xƣ/ph ng (80,6%) đƣ phát hi n có ng i nhi m [12]

a s các tr ng h p nhi m HIV HƠ N i lƠ nam gi i (chi m 83,36%) cao

g p 5 l n so v i n gi i (15,65%) D ch HIV t i HƠ N i ch y u t p trung trong nhóm NCC nh : NCMT (68,45%), gái m i dơm (GMD) (8,81%) Nhóm tu i có

ng i nhi m cao nh t v n lƠ đ tu i t 20-39 tu i chi m 87,23% [12]

N m 1996 HƠ N i đƣ tri n khai ch ng trình qu n lý, t v n, ch m sóc cho

ng i nhi m HIV bao g m c ch m sóc vƠ đi u tr n i, ngo i trú; đ n n m 2001 thì tri n khai phòng ch m sóc, đi u tr ngo i trú t i khoa truy n nhi m c a các TTYT

qu n/huy n ch y u lƠ đi u tr các NTCH vƠ b c đ u ti p c n đi u tr ARV Tính

đ n 12/2011 l y tích s ng i nhi m HIV đ ng ký đi u tr t i PKNT là 9.811 ng i;

l y tích s b nh nhơn AIDS đ c đi u tr ARV lƠ 4.867 ng i (n m 2010 s b nh nhơn AIDS đi u tr m i lƠ 1.411 ng i); s BN hi n đang đi u tr ARV là 4.417

ng i trong đó có 450 BN đang đi u tr t i các Trung tâm lao đ ng xƣ h i [12]

1.4 Tình hìnhăd chăHIV/AIDS vƠăcôngătácăch măsócăđi uătr t iăTrung Tâm y

t Huy năT ăLiêm

*/Tình hình nhi m HIV/AIDS t i Huy n T Liêm - HƠ N i (đ a bƠn nghiên c u): Tính đ n 31.3.2012 lu tích s tr ng h p nhi m HIV đ c phát hi n lƠ 1.204

ng i, trong đó s tr ng h p đƣ chuy n sang AIDS lƠ 622 ng i, lu tích s ch t

do AIDS: 320 ng i 16/16 đ n v đ u có ng i nhi m HIV Trong s ng i nhi m HIV thì nam gi i v n chi m đa s 81,18%, n gi i ch chi m kho ng 18,82% Nhóm tu i có ng i nhi m HIV cao nh t lƠ t 20-34 tu i chi m 78,45% [11]

C ng nh TP HƠ N i, t l nhi m HIV t i Huy n T Liêm t p trung ch y u

t i các nhóm NCC nh TCMT chi m 71,10%, GMD chi m 2,82% [11]

Bi uăđ ă3:ăPhơnăb ăt ăl ănhi măHIVătheoăđ ngălơy

(Ngu n: Trung tâm y t T Liêm - Hà N i)

Th c hi n s ch đ o c a TT phòng ch ng HIV/AIDS Hà N i tháng 6/2006 TTYT huy n T Liêm thƠnh l p PKNT

Bi uăđ ă4:ăCh măsócăvƠăđi uătr ăARV t iăTTYT huy năT ăLiêm

T i PKNT - TYYT Huy n T Liêm có: 01 bác s , 1 d c s , 3 đi u d ng

th c hi n công tác t v n, ch m sóc vƠ đi u tr cho ng i nhi m HIV vƠ 01 cán b

ph trách Ng i nhi m HIV đ n PKNT đ c th c hi n t v n vƠ đi u tr theo 2 quy trình theo quy t đ nh 2051/Q -BYT

T n m 2006 đ n nay PKNT đ c s tƠi tr c a Qu toƠn c u trong công tác t

v n, ch m sóc, đi u tr cho ng i nhi m HIV/AIDS t i c ng đ ng, bao g m c đi u

tr d phòng vƠ đi u tr thu c đ c hi u Do khuôn kh , ngu n l c c a đ tƠi nghiên

c u, chúng tôi th c hi n đánh giá m t s n i dung trong các ho t đ ng c a PKNT

t i TTYT Huy n T Liêm N i dung đánh giá c a đ tƠi nh m tr l i cho các cơu

h i:

- Công tác ch m sóc vƠ đi u tr cho ng i nhi m HIV/AIDS t i PKNT - TTYT huy n T Liêm giai đo n 2006 - 2011 di n ra nh th nƠo?

- Ho t đ ng h tr ch m sóc vƠ đi u tr ng i nhi m HIV d a vƠo ng i thơn,

đ ng đ ng viên, c ng tác viên t i Huy n T Liêm ra sao?

- V i các ho t đ ng đó thì ki n th c, th c hƠnh trong quá trình đi u tr ARV

c a ng i nhi m HIV/AIDS t i Huy n T Liêm nh th nƠo?

1.5 ăM tăs ăkháiăni m

lƠ tên vi t t t ti ng Anh c a c m t “Human Immunodeficiency Virus”

Trung tơm Phòng, ch ng HIV/AIDS TP HƠ N i

Trung tơm Y t Huy n T Liêm

các t bƠo mi n d ch, lƠm gi m kh n ng đ kháng vƠ ch ng tr b nh t t c a c th

ng i [1]

AIDS lƠ tên vi t t t ti ng Anh c a c m t “Acquired Immune Deficiency Syndrome” (H i ch ng suy gi m mi n d ch m c ph i ng i) do HIV gây nên AIDS lƠ giai đo n cu i c a quá trình nhi m HIV, giai đo n nƠy h th ng mi n

d ch c a c th đƣ suy y u tr m tr ng [1]

Ng i nhi m HIV lƠ ng i mang virus HIV trong máu, giai đo n đ u không có

bi u hi n tri u ch ng gì bên ngoƠi, ch n đoán ch y u d a vƠo xét nghi m; h có

th truy n HIV cho ng i khác b t c giai đo n nƠo c a quá trình nhi m HIV [1] Nhi m HIV đ c chia lƠm 4 giai đo n, ph thu c vƠo các b nh lý liên quan

đ n HIV nh tình tr ng s t cơn, các NTCH, các b nh ác tính, m c đ ho t đ ng v

th l c C th nh sau:

- Giai đo n s nhi m (Giai đo n c a s ): Tri u ch ng thô s , gi ng nh bi u

hi n c a các b nh nhi m các virus khác, th ng g p lƠ s t, đau đ u m t m i,

h ch s ng vƠi n i ho c phát ban d ng s i ho c s n ng a trên da Tuy nhiên các bi u hi n trên s kh i sau 7-10 ngƠy, xét nghi m HIV v n có th cho k t

qu ơm tính

- Giai đo n nhi m HIV không có tri u ch ng: R t th ng g p ng i nhi m

HIV, h không có bi u hi n b nh t t ra bên ngoƠi nh ng xét nghi m HIV thông th ng cho k t qu d ng tính Giai đo n nƠy kéo dƠi t 5-20 n m

ho c lơu h n tùy thu c vƠo hƠnh vi c a ng i nhi m HIV

- Giai đo n nhi m HIV có các tri u ch ng liên quan đ n AIDS (giai đo n c n

AIDS): không có bi u hi n đ c tr ng; Có th g p: s ng h ch toƠn thơn dai

d ng, s t c n, s t kéo dài trên 380C, tiêu ch y, m n ng a dai d ng

- Giai đo n AIDS: Có ít nh t 2 trong s các tri u ch ng chính vƠ 1 trong s

các tri u ch ng ph sau:

+ Tri u ch ng chính: s t cơn trên 10% tr ng l ng c th , tiêu ch y kéo dƠi trên 1 tháng, s t kéo dƠi trên 1 tháng

+ Tri u ch ng ph : Ho dai d ng trên 1 tháng, nhi m n m Candida h u

h ng, n i ban, m n ng a toƠn thơn, n i m n r p (Herpes, Zona), n i

h ch nhi u n i trên c th

T v n HIV/AIDS lƠ quá trình trao đ i, cung c p các ki n th c, thông tin c n

thi t v phòng, ch ng HIV/AIDS gi a ng i t v n vƠ ng i đ c t v n nh m giúp ng i đ c t v n t quy t đ nh, gi i quy t các v n đ liên quan đ n d phòng lơy nhi m HIV, ch m sóc vƠ đi u tr ng i nhi m HIV [1]

S b nh nhân AIDS đang đ c ch m sóc, đi u tr t i c s y t lƠ s BN có h

s đ ng ký t i c s , đang nh n các d ch v ch m sóc, đi u tr bao g m đi u tr d phòng, ch n đoán, đi u tr NTCH, đi u tr lao, đi u tr ARV, t v n h tr , v.v S nƠy s bao g m:

- S b nh nhơn ch a đ c đi u tr ARV;

- S b nh nhơn đang nhơn đi u tr ARV [2]

Phòng khám ngo i trú HIV/AIDS lƠ c s y t :

- Có các đi u ki n trang thi t b nh đ c quy đ nh trong Quy t đ nh s 07/2007/Q -BYT v Ch ng trình hƠnh đ ng qu c gia v ch m sóc, h tr

vƠ đi u tr cho ng i nhi m HIV đ n n m 2011 [3];

- Th c hi n các ch c n ng nhi m v nh đ c quy đ nh trong quy t đ nh s 2051/Q -BYT v Quy trình đi u tr HIV/AIDS b ng thu c kháng virus HIV

vƠ theo h ng d n Qu c gia v ch n đoán vƠ đi u tr HIV theo Quy t đ nh s

3003/Q -BYT [4]

Tiêu chu n tuân th và s n sàng đi u tr th hi n s hi u bi t v HIV/AIDS,

đi u tr b ng ARV, t m quan tr ng c a tuơn th đi u tr , cách s d ng thu c, tác

d ng ph th ng g p, h ng x lý Th hi n s tuơn th đi u tr (tham gia t p hu n

đ y đ , tái khám đúng h n, tuơn th đi u tr b ng d phòng cotrimoxazole) Có k

ho ch đi u tr vƠ h tr đi u tr (l ch u ng thu c, các bi n pháp nh c nh u ng thu c, xác đ nh ng i h tr tuơn th đi u tr ) vƠ ng i b nh đ ng ý vƠ cam k t tham gia đi u tr [4]

Tuân th đi u tr lƠ u ng đ li u thu c đ c ch đ nh vƠ u ng đúng gi Tuơn

th đi u tr ARV lƠ y u t c c k quan tr ng đ đ m b o s thƠnh công c a đi u tr

vƠ ch ng kháng thu c [4]

M c đích c a đi u tr ARV [2]:

- c ch s nhơn lên c a virus vƠ kìm hƣm l ng virus trong máu m c th p

nh t;

- Ph c h i ch c n ng mi n d ch, gi m nguy c m c các b nh NTCH;

- C i thi n ch t l ng cu c s ng vƠ t ng kh n ng s ng sót cho ng i b nh

Nguyên t c đi u tr ARV [2]:

- i u tr ARV lƠ m t ph n trong t ng th các d ch v ch m sóc vƠ h tr v y

t , tơm lý vƠ xƣ h i cho ng i nhi m HIV/AIDS;

- i u tr ARV ch y u lƠ đi u tr ngo i trú vƠ đ c ch đ nh khi ng i b nh

có đ tiêu chu n lơm sƠng /ho c xét nghi m vƠ ch ng t đƣ s n sƠng đi u tr ;

- B t c phác đ đi u tr nƠo c ng ph i có ít nh t 3 lo i thu c i u tr ARV lƠ

đi u tr su t đ i; ng i b nh ph i tuơn th đi u tr tuy t đ i đ đ m b o hi u

- Zidovuzine (AZT) + Lamivudine (3TC)

- Stavudin (d4T) + Lamivudine (3TC) + Nevizapine (NVP)

Ch đ nh đi u tr ARV [2]:

- Khi CD4 d i 200 trong 1ml máu;

- Ho c CD4 d i 350 trong 1ml máu + b nh giai đo n lơm sƠng 2,3;

- Ho c b nh giai đo n lơm sƠng 4 (không ph thu c vƠo s l ng t bƠo CD4

Ch ngă2

2.1.ă aăđi m,ăđ iăt ngăvƠăth iăgianănghiênăc u

2.1.1 aăđi mănghiênăc u

T Liêm lƠ huy n ngo i thƠnh c a thƠnh ph HƠ N i, g m 15 xƣ vƠ 1 th

tr n Tính đ n 30/3/2012 dơn s toƠn huy n lƠ 420.000 ng i, s ng i nhi m HIV ghi nh n đ c lƠ 1204 ng i

TTYT T Liêm lƠ đ n v s nghi p y t , ch u s ch đ o toƠn di n c a S y

t vƠ qu n lý nhƠ n c trên đ a bƠn huy n Có ch c n ng tri n khai th c hi n các nhi m v chuyên môn k thu t v y t d phòng, phòng ch ng HIV/AIDS, phòng

ch ng b nh xƣ h i, an toƠn v sinh th c ph m, tiêm ch ng m r ng, ch m sóc s c

kh e sinh s n vƠ truy n thông giáo d c s c kh e theo phơn c p vƠ theo quy đ nh

c a pháp lu t

PKNT - TTYT T Liêm đ c thƠnh l p vƠ đi vƠo ho t đ ng t tháng 6 n m

2006, th c hi n các nhi m v : qu n lý ng i nhi m HIV/AIDS (ph l c 3), đi u tr

NTCH, đi u tr ARV, ch m sóc gi m nh ; chuy n ti p, chuy n tuy n; đi u ph i vƠ

h tr k thu t các d ch v ch m sóc t i nhƠ, nhóm h tr đ ng đ ng; ph i h p v i

c ng tác viên, các ban ngƠnh, đoƠn th vƠ c ng đ ng đ h tr ng i nhi m, đ c

bi t h tr tuơn th đi u tr T t c ng i nhi m HIV khi đ n đ ng ký đi u tr đ u

đ c th c hi n theo quy trình 5 b c (ph l c 2)

2.1.2 iăt ngănghiênăc u: Ng i nhi m HIV/AIDS hi n đang đi u tr ARV t i PKNT trung tơm y t T Liêm

2.1.3.ăTh iăgianănghiênăc u: T tháng 3/2012 đ n tháng 6/2012

2.2.ăTiêuăchu năl aăch n

Ng i nhi m HIV đang đ c ch m sóc vƠ đi u tr ARV t i PKNT - TTYT

T Liêm vƠ th ng trú t i Huy n T Liêm ƣ tham gia đi u tr ARV ít nh t 06 tháng Có đ s c kh e, t nh táo đ tr l i các cơu h i ph ng v n; ng ý tham gia nghiên c u

2.3.3.ăPh ngăphápăch năm u

Sau khi l p danh sách toƠn b BN hi n đang đ ng ký đi u tr t i PKNT vƠ sƠng l c t t c các BN theo tiêu chu n l a ch n S BN đ ng ký t i th i đi m nghiên c u lƠ 312 BN, s BN đáp ng đ tiêu chu n đ đ a vƠo nghiên c u là 269 (ph l c 4) Do v y c m u chúng tôi quy t đ nh lƠ 269

2.3 4.ăCôngăc ă thuăth păs ăli u

S d ng b phi u ph ng v n có c u trúc cho ng i nhi m HIV/AIDS đang

đi u tr ARV (ph l c 1) bao g m các bi n s nh :

- Thông tin chung v đ i t ng nghiên c u nh tu i, gi i, trình đ h c v n, ngh nghi p

- Ki n th c v tuơn th đi u tr ARV nh hi u bi t v thu c, cách u ng thu c, th i gian đi u tr , tác d ng ph c a thu c, tuơn th đi u tr , không tuơn th

đi u tr , h u qu c a không tuơn th đi u tr , ki n th c v u ng bù thu c khi quên

vƠ các bi n pháp h tr tuơn th đi u tr

- Th c hƠnh đi u tr ARV bao g m: s l n u ng thu c trong ngƠy, kho ng cách gi a các l n u ng thu c, quên thu c trong tháng, các bi n pháp nh c nh u ng thu c, theo dõi vƠ x lý khi quên thu c, x lý khi g p ph i tác d ng ph c a thu c

- Các ho t đ ng h tr , ch m sóc c a ng i thơn, đ ng đ ng viên vƠ các

c ng tác viên

2 3.5.ăK ăthu tăthuăth p s ăli u

Ph ng v n tr c ti p b nh nhơn đ n đ ng ký khám t i PKNT

2.3.6 Ph ngăphápăthuăth păs ăli u

- L p danh sách đ i t ng nghiên c u d a trên danh sách BN HIV/AIDS đang

đi u tr ARV t i PKNT - TTYT Huy n T Liêm (ph l c 4)

- Th c hi n thu th p thông tin: l a ch n 04 đi u tra viên lƠ cán b c a khoa

ki m soát d ch b nh, HIV/AIDS - Trung tơm y t T Liêm vƠ cán b tr m y t xƣ

C Nhu

- T p hu n cho các cán b tham gia thu th p thông tin tr c đi u tra

- Ti n hƠnh th nghi m b công c , ch nh s a vƠ hoƠn ch nh b công c

2.4.ăPh ngăphápăx ălỦăs ăli u

- LƠm s ch s li u: Ki m tra hƠng ngƠy các s li u đ c thu v sau m i l n

2.5.ăV năđ ăđ oăđ cătrongănghiênăc u

i t ng nghiên c u s đ c thông báo v m c đích c a nghiên c u, ch ti n hƠnh nghiên c u khi đ c s đ ng ý tham gia nghiên c u c a đ i t ng nghiên c u

m b o tính bí m t c a các thông tin thu đ c Các s li u thu đ c ch ph c

v cho công tác nghiên c u

ToƠn b đ c ng nghiên c u đƣ đ c s đ ng ý c a lƣnh đ o TTYT Huy n

T Liêm

K t qu nghiên c u s đ c ph n h i v PKNT - TTYT huy n T Liêm lƠm

c s đ nơng cao ch t l ng các ho t đ ng ch m sóc vƠ đi u tr ARV cho ng i nhi m HIV

2.6.ăH năch ăc aănghiênăc u

- i t ng nghiên c u có th t ch i tham gia nghiên c u

- Sai s nh l i, Sai s tr l i, ch a có nhóm ch ng

H n ch c a đ tƠi: đ tƠi ch nghiên c u trong nhóm đ i t ng tham gia đi u tr ARV t i PKNT - TTYT huy n T Liêm vƠ không có nghiên c u tr c đ so sánh

Ch ngă3

K TăQU ăNGHIểNăC U 3.1.ăKi năth căvƠăth căhƠnhăđi uătr ăARVăc aăng iănhi măHIV

3.1.1.ăThôngătinăchungăv ăđ iăt ngănghiênăc u

B ngă1:ăGi iătính,ătu iăvƠătrìnhăđ ăh căv năc aăđ iăt ngănghiênăc uă

tu i Trong đó ng i nhi u tu i nh t lƠ 58 vƠ ng i ít tu i nh t lƠ 22

89,2 % đ i t ng tham gia nghiên c u có trình đ h c v n c p PTTH, 4,1% TNC có trình đ Trung c p, cao đ ng, đ i h c vƠ 1,5% TNC có trình đ h c v n

c p Ti u h c

Góa S ng

chung

ch a k t hôn

Bi uăđ ă5:ăTìnhătr ngăhônănhơnă

77,0% TNC s ng cùng v i v /ch ng; 14,5% s ng đ c thơn cùng b /m vƠ anh/ch em, 5,6% TNC hi n s ng ly thơn, góa (chi m 1,5%) vƠ s ng chung ch a

k t hôn (1,5%)

B ngă2:ăNgh ănghi păc aăđ iăt ngănghiênăc uă

50,2% BN đang đi u tr ARV không có vi c lƠm, 49,8% s BN hi n có công

n vi c lƠm; trong đó nông dơn (chi m 9,7%), công nhơn (8,9%), lái xe (6,7%) còn

l i lƠm các ngh vƠ công vi c khác

37.9%

5.6%

QHTD TCMT Khác Không bi t

Bi uăđ ă6:ăLỦădoănhi măHIV

Bi u đ 6 cho th y đ ng lơy ch y u c a các BN đang đi u tr ARV lƠ

đ ng TCMT ( 53,9%), QHTD ( 37,9%), khác (5,6%) vƠ 2,6% không nh

B ngă3:ăS ăbu iăthamăgiaăt păhu năc aăđ iăt ngănghiênăc u

t 3 đ n 5 bu i, 3,7% tham gia trên 6 bu i

B ngă4:ăN iădungăt păhu n tr căđi uătr ăARVă(nă=ă269)

N iădungăđ căt păhu n T năs ă(n) T ăl ă(%)

Thông tin c b n v HIV, đi u tr ARV, d phòng

Các tác d ng ph c a thu c vƠ cách x trí 205 76,2

Lý do không tuơn th đi u tr vƠ đ ra gi i pháp 189 70,3

97,4 % TNC bi t h đ c t p hu n các thông tin c b n v HIV, đi u tr

b ng ARV, d phòng NTCH tr c đi u tr , 76,2% đ c t p hu n v tác d ng ph

c a thu c, cách x trí khi g p tác d ng ph , 50,6 % cho bi t h đƣ tham gia t p hu n

v các phác đ đi u tr , 60,2% TNC xác đ nh ng i h tr tuơn th đi u tr

3.1.2.ăKi năth căv ătuơnăth ăđi uătr ăARV

B ngă5:ăKi năth căv ăđi uătr ăăthu căARVă

Thu căARVălƠăthu căgì

bi t thu c ARV đ c k t h p t bao nhiêu lo i thu c

B ngă6:ăKi năth căv ăth iăgianăđi uătr ăvƠăcáchău ngăthu căARV

Th iăgianăđi uătr ăARV

Kho ng cách gi a 2 l n u ng ARV lƠ 12 ti ng 269 100

95,5% TNC đang đi u tr đ u nh n th c đ c đi u tr ARV lƠ đi u tr su t

đ i Ch có 0,7 % TNC cho r ng đi u tr ARV ch trong m t th i gian vƠ 1,9% ngh r ng khi th y c th kh e lên vƠ h t tri u ch ng thì thôi không đi u tr n a 100% BN tham gia nghiên c u bi t r ng khi tham gia đi u tr ARV thì h ph i

u ng 2 l n trong ngƠy vƠ kho ng cách gi a 2 l n u ng thu c lƠ 12 ti ng

B ngă7:ăKi năth căv ătácăd ngăph ăthu căARV

Ki năth căv ătácăd ngăph ăc aăARV n = 269 T ăl ă(%) Cóătácăd ngăph

98,9% TNC bi t đ c các tác d ng ph c a thu c vƠ k tên đ c các tác

d ng ph có th g p ph i khi tham gia đi u tr ARV Tác d ng ph đ c nh c đ n nhi u nh t n i m n (70,3%); hoa m t, chóng m t (50,6%); đau đ u (36,4%); vƠng da (31,2%); nôn (29%)

B ngă8:ăKi năth căv ătuơnăth ăđi uătr ă

B ngă9:ăKi năth căv ăkhôngătuơnăth ăđi uătr

Khôngătuơnăth ăđi uătr ăARV T năs ă(n) T ăl ă(%)

B m t li u thu c trong s các thu c đƣ ch đ nh 209 77,7

Không quan tơm đ n th i gian gi a các l n u ng 266 98,9

77,7% BN đang tham gia đi u tr đ u cho bi t: không tuơn th đi u tr lƠ b

li u thu c trong s các thu c ch đ nh, b ngƠy không u ng thu c (97,4%), không quan tơm đ n kho ng th i gian gi a các l n u ng thu c (98,9%) Ch có 1,1% các TNC không bi t r ng nh th nƠo lƠ không tuơn th đi u tr

86,5% TNC nêu đ c h u qu c a không tuơn th đi u tr lƠ không ng n

ch n đ c s t ng lên c a virus HIV, kh n ng ch ng đ b nh t t kém (82,0%), kháng thu c (50,6%), chi phí đi u tr t ng (32,0%) vƠ h n ch c h i đi u tr trong

75,8% TNC cho bi t ph i u ng bù ngay li u v a quên vƠ tính th i gian đ

u ng li u ti p theo, 23,0% TNC b luôn li u v a quên vƠ u ng nh th ng l vƠ 1,1% không bi t cách lƠm nh th nƠo khi quên u ng thu c

98,5% TNC bi t đ n các bi n pháp h tr vi c tuơn th đi u tr b ng cách t xơy d ng k ho ch phù h p cho mình, ph i h p cùng ng i h tr (87,7%) vƠ thông báo khó kh n cho cán b y t (98,9%)

B ngă11:ăKi năth căchungăv ătuơnăth ăđi uătr ăARVă

Ki năth cătuơnăth ăđi uătr n = 269 T ăl ă(%)

91,4% TNC có ki n th c chung v tuơn th đi u tr , còn l i lƠ ch a đ t ki n

th c v tuơn th đi u tr ARV

3.1.3.ăTh căhƠnhăđi uătr ăARV

B ngă12:ăS ăl nău ngăthu căvƠăkho ngăcáchău ngăthu că(nă=ă269)

Kho ng cách gi a 2 l n u ng ARV lƠ 12 ti ng 269 100

100% BN đang đi u tr t i PKNT đ u th c hi n vi c u ng thu c 2 l n trong

m t ngƠy vƠ kho ng cách gi a các l n u ng thu c lƠ 12 ti ng

Bi uăđ ă8:ăCácăbi năphápănh cănh ău ngăthu c

tránh quên u ng thu c 82,6% TNC th c hi n các bi n pháp nh đ t chuông báo th c, 67,7% nh ng i h tr , 64,5% lên l ch u ng thu c

55,0% tác d ng ph BN th ng g p khi đi u tr ARV lƠ m t m i, chóng m t (45,0%), đau đ u (40,0%), n i m n (37,5%), m t ng (15,0%), tiêu ch y (12,5%) và đau b ng (10,0%) bu n nôn/nôn (5,0%)

B ngă13:ăX ălỦăkhiăg pătácăd ngăph ăc aăthu căARV

Thông báo cho nhơn viên y t phòng khám 239 88,9

88,9% BN thông báo cho nhơn viên y t phòng khám khi g p ph i tác d ng

ph c a thu c, 10,0% t đi u tr t i nhƠ, ch có 1,1% BN t đ ng d ng thu c

B ngă14:ăQuênăthu cătrongătháng

14,9% TNC quên thu c trong tháng vƠ có 85,1% TNC u ng thu c đ y đ

B ngă15:ăS ăl năquênăthu cătrongătháng

Trong s TNC quên thu c có 95,0% quên t 1 đ n 2 l n trong tháng, 5,0% quên t 3-8 l n

B ngă16:ăLỦădoăquênăthu căvƠăx ălỦăkhiăquênăthu că

U ng bù ngay li u v a quên vƠ tính th i

B luôn li u v a quên vƠ u ng nh

50,0% BN quên thu c không nêu đ c lý do quên thu c c a mình, 42,5% có

lý do khác nh b n, đi lƠm…, 2,5% do h t thu c vƠ 5,0% là do khó kh n đi l i l y thu c

80,0% BN quên thu c bi t cách ph i u ng bù ngay li u v a quên vƠ tính th i gian đ u ng li u k ti p, 20,0% b luôn li u v a quên

3.2.ăHo tăđ ngăch măsóc,ăh ătr ăc aăng iăthơn,ăđ ngăđ ngăviên,ăCTV

Qua bi u đ ta th y 43,9% ng i h tr ch m sóc chính cho ng i nhi m trong quá trình đi u tr lƠ v /ch ng, 26,0% lƠ b /m vƠ 11,5% lƠ anh/ch em, h hƠng (8,2%), b n bè (6,3%), khác (4,1%)

B ngă17:ăHo tăđ ngăh ătr ăch măsócăc aăng iăthơnă(nă=ă269)

i cùng vƠ tham gia t p hu n, t v n, l nh thu c

B ngă18:ă căs ăh ătr ăb iăđ ngăđ ngăviênă

S ăh ătr ăc aăđ ngăđ ngăviên n = 269 T ăl ă(%)

61,3% TNC đ c đ ng đ ng viên th m h i, 56,5% đ c t v n ki n th c d phòng lây nhi m HIV, 57,2% đ c t v n v dinh d ng, 53,9% đ c t v n h tr

v tâm lý, ch có 40,7% BN đ c t v n tuân th đi u tr t i nhà

B ngă20:ă căs ăh ătr ăb iăc ngătácăviênă

S ăh ătr ăc aăc ngătácăviên n = 269 T ăl ă(%)

84,4% BN đang đi u tr ARV nh n đ c h tr c a c ng tác viên (CTV) vƠ 16,0% không nh n đ c s h tr c a mƠng l i nƠy

B ngă21:ăHo tăđ ngăh ătr ăch măsóc,ăđi uătr ăcungăc păb iăCTVă(nă= 269)

H ătr ăch măsócăđ căcungăc p T năs ă(n)ă T ăl ă(%)

B ngă22:ăThamăgiaăcơuăl c b ăng iănhi măHIVă

B ng 22 cho th y TNC tham gia vƠo cơu l c b ng i nhi m th p (34,9%), t

Ch ngă4:ăBẨNăLU N 4.1 K i năth căvƠăth căhƠnhăđi uătr ăARVăc aăng iănhi m

4.1.1.ă căđi mănhơnăkh uăh căvƠăcácăthôngătinăchungăc aă TNC

K t qu nghiên c u cho th y đa s ng i nhi m HIV/AIDS đ c đi u tr ARV t i PKNT huy n T Liêm lƠ nam gi i (63,6%) T l nƠy th p h n so v i t l

c a ng i nhi m HIV/AIDS đ c qu n lý (71,1%) [11]

Trong nghiên c u nƠy, t l ng i nhi m HIV đ c đi u tr ARV lƠ n gi i (chi m 36,4%) cao h n so v i nghiên c u c a Nguy n Minh H nh (20%) [11] i u nƠy có th đ c lý gi i lƠ do hi n nay truy n thông đ i chúng đ c sơu vƠ r ng h n, các c s t v n vƠ xét nghi m nhi u h n, do đó ph n ti p c n v i các c s nƠy

c ng nhi u h n

tu i c a ng i đ c đi u tr ARV n m trong kho ng t 22 tu i đ n 58 tu i, trong đó đ tu i t 20-39 tu i chi m 79,2%, đơy lƠ l a tu i tr , n ng n , thích khám phá nh ng đi u m i l vƠ thích đ c th a mƣn nh ng hi u k trong cu c s ng H

d b sa ngƣ vƠ b cám d tr c nh ng tiêu c c trong cu c s ng nh ma túy, m i dơm B i v y, s h ng d n giúp đ tuyên truy n c a các t ch c xƣ h i vƠ gia đình

đ i v i l a tu i nƠy lƠ r t quan tr ng Nghiên c u c a chúng tôi t ng đ ng v i báo cáo v tình hình nhi m HIV c a BYT n m 2010 (80%) [5]

Nghiên c u cho th y ph n l n nh ng BN đang đi u tr ARV t i TTYT huy n

T Liêm có trình đ PTTH (89,2%), t l nƠy t ng đ ng so v i t l c a Nguy n Minh H nh (89,6%) [9] Trình đ h c v n cao nên h có hi u bi t vƠ tích c c th c

hi n tuơn th đi u tr ARV ơy c ng lƠ vi c thu n l i cho cung c p ki n th c, t

v n v đi u tr ARV

T l th t nghi p c a nh ng BN đang đ c đi u tr ARV chi m 50,2%, t l nƠy th p h n so v i nghiên c u c a Nguy n H u H i (60,0%), T Th H ng H nh (67,7%) [8], [10] V i nh ng ng i không có vi c lƠm n đ nh, h có th nay lƠm

vi c nƠy mai lƠm vi c khác, nay đơy mai đó nên đi u ki n th c hƠnh tuơn th đi u

tr ARV không thu n l i Do v y gi i quy t v n đ vi c lƠm s góp ph n t o đi u

ki n thu n l i cho vi c tuơn th đi u tr ARV, đ ng th i t o c h i cho ng i nhi m HIV có cu c s ng n đ nh, gi m nguy c lơy nhi m HIV ra c ng đ ng

Ng i nhi m HIV có v /ch ng chi m t l cao 77,0%, t l nƠy cao h n so

v i nghiên c u c a tác gi Nguy n H u H i 43,0% [8] ơy lƠ m t trong nh ng thu n l i trong công tác ch m sóc, đi u tr ARV cho ng i nhi m HIV, vì h nh n

đ c s quan tơm, ch m sóc, h tr c a gia đình trong ho t đ ng đi u tr ARV Công tác t v n cho ng i nhi m HIV tr c đi u tr ARV lƠ r t quan tr ng, giúp BN hi u v t m quan tr ng c a vi c tuơn th đi u tr ARV, đi u tr ARV, l i ích vƠ ngh a v ph i th c hi n khi tham gia vƠo ch ng trình đi u tr , nh ng khó

kh n g p ph i trong quá trình đi u tr vƠ giúp BN h tr v tơm lý…Khi tham gia

đi u tr m t yêu c u b t bu c lƠ ng i nhi m vƠ gia đình ng i nhi m ph i đ c tham gia t p hu n, do v y t l tham gia t p hu n tr c đi u tr đơy lƠ 100% vƠ có

t i 49,4% các TNC đ c t p hu n t 3 bu i tr lên Trong các n i dung t v n

tr c đi u tr n i dung đ c đ c p đ n nhi u nh t lƠ thông tin c b n v HIV, đi u

tr b ng ARV, d phòng NTCH (97,4%); đi u nƠy ch ng t PKNT đƣ r t quan tơm

t i công tác t v n tr c đi u tr cho BN T l nƠy t ng đ ng v i k t qu nghiên

c u c a tác gi Nguy n Minh H nh [9]

4.1.2.ăKi năth căv ătuơnăth ăđi uătr ăARV

i u tr ARV lƠ m t ph n trong vi c ch m sóc s c kh e ng i nhi m HIV, là

bi n pháp tích c c giúp ng i có HIV c i thi n s c kh e vƠ kéo dƠi cu c s ng Tuơn th đi u tr lƠ m t y u t đ quy t đ nh l a ch n BN vƠo đi u tr c ng nh theo dõi k t qu đi u tr sau nƠy i u tr ARV lƠ đi u tr su t đ i, do đó đ th c

hi n tuơn th đi u tr lƠ v n đ không đ n gi n Trong đi u tr ARV, tuơn th đi u

tr có vai trò quan tr ng đ m b o s thƠnh công c a đi u tr , tránh kháng thu c

Ki n th c v tuơn th đi u tr ARV đ c đánh giá b ng s hi u bi t v thu c ARV, th i gian đi u tr , cách u ng thu c, các tác d ng ph có th g p ph i khi u ng thu c, b n ch t c a tuơn th đi u tr ARV, không tuơn th đi u tr , h u qu c a vi c không tuơn th đi u tr , ki n th c v u ng bù thu c khi quên u ng thu c vƠ các bi n pháp đ kh c ph c khi không tuơn th đi u tr T l TNC có ki n th c v tuơn th

đi u tr đ t lƠ 91,4% T l nƠy cao h n so v i nghiên c u c a tác gi Tr n Th Xuơn Tuy t (83,0%)[13]

Theo k t qu c a nghiên c u có 98,9% TNC bi t r ng ARV lƠ thu c kháng virus HIV vƠ 97,8% TNC bi t đ c đi u tr ARV ph i k t h p t ít nh t 3 lo i thu c tr lên T l nƠy th p h n so v i nghiên c u c a tác gi Tr n Th Xuơn Tuy t (100%, 98,4%) [13] i u nƠy đ c lý gi i lƠ do các TNC sau m t th i gian

đi u tr t ng đ i dƠi đƣ quên đi các n i dung t p hu n Tuy nhiên nguyên t c u ng thu c 2 l n/ngƠy, kho ng cách gi a các l n u ng thu c lƠ 12 ti ng trong nghiên c u

c a chúng tôi t l nƠy lƠ 100% T l nƠy cao h n so v i nghiên c u c a Nguy n Minh H nh (98,2%) [9] ơy lƠ ki n th c quan tr ng giúp BN th c hƠnh đúng khi tham gia đi u tr

Khi đ c h i v tác d ng ph c a thu c ARV thì có 98,9% TNC bi t đ n các tác d ng ph c a thu c Tác d ng ph đ c nh c đ n nhi u nh t lƠ n i m n (70,3%) T l nƠy th p h n so v i nghiên c u c a tác gi Tr n Th Xuơn Tuy t (96,64%) [13]

Tuơn th đi u tr lƠ y u t quan tr ng đ a đ n thƠnh công hay th t b i trong

đi u tr T l BN tr l i tuơn th đi u tr lƠ u ng đúng thu c (95,2%), u ng đúng s

l ng (98,1%), u ng đúng th i gian (98,9%), t l nƠy cao h n so v i t l trong

nghiên c u c a tác gi Nguy n Minh H nh 69,3%, 69,3%, 92,6% [9]

Khi nêu h u qu c a không tuơn th đi u tr , 86,5% BN đ c p đ n vi c không

ng n ch n đ c s t ng lên c a virus HIV, t l nƠy t ng đ ng v i trong nghiên

c u c a tác gi Tr n Th Xuơn Tuy t [13], 50,6% BN đ c p đ n h u qu kháng thu c, t l nƠy th p h n so v i nghiên c u c a Tr n Th Xuơn Tuy t (73,2%) [13]

ơy lƠ ki n th c c b n, tr c khi tham gia đi u tr các BN đ u đ c t p hu n

nh ng sau m t th i gian đi u tr nhi u BN không còn nh

Ki n th c v vi c c n lƠm khi quên u ng thu c, có 75,8% TNC có ki n th c đúng lƠ u ng bù ngay li u v a quên vƠ tính th i gian đ u ng li u k ti p Tuy nhiên v n có 23,0% TNC b luôn li u v a quên vƠ u ng nh th ng l , 1,1% TNC không bi t cách ph i lƠm nh th nƠo khi quên u ng thu c ơy lƠ ki n th c

r t quan tr ng liên quan t i vi c th c hƠnh c a BN khi ng i b nh quên thu c

T nh ng k t qu đi u tra v ki n th c tuơn th đi u tr ARV c a BN chúng tôi cho r ng công tác t v n, giám sát, h tr , t p hu n l i sau m t th i gian đi u tr

c n ph i đ c chú tr ng h n n a Nh t lƠ ki n th c v th i gian đi u tr , h u qu

c a vi c không tuơn th đi u tr vƠ cách u ng bù thu c khi quên thu c

4.1.3.ăTh căhƠnhăđi uătr ăARVăăă

Th c hƠnh đi u tr ARV đ c đánh giá b ng s l n u ng thu c trong ngƠy, kho ng cách gi a các l n u ng thu c, không quên u ng thu c trong tháng, các bi n pháp nh c nh đ c s d ng đ tránh quên u ng thu c, x lý khi quên u ng thu c,

tác d ng ph g p ph i khi u ng thu c vƠ cách x lý khi g p tác d ng ph c a thu c

K t qu nghiên c u cho th y 100% các TNC u ng thu c 2 l n/ngƠy, kho ng cách gi a m i l n lƠ 12 ti ng Tuy nhiên, có 14,9% TNC quên thu c trong vòng 1 tháng qua, nh ng 95,0% trong s TNC quên thu c trong tháng ch quên t 1-2 l n nên theo quy đ nh c a BYT thì vi c tuơn th đi u tr c a BN v n đ c coi lƠ t t T

l quên thu c trong nghiên c u c a chúng tôi t ng đ ng so v i t l c a tác gi Nguy n Minh H nh (14,0%) [9] Trên th c t , tuơn th đi u tr ARV r t khó kh n

vƠ ph c t p, BN ph i dùng k t h p nhi u lo i thu c, th i gian đi u tr dƠi vƠ ph i

u ng đúng th i gian quy đ nh H n n a, nh ng BN sau m t th i gian đi u tr th y

c th kh e lên, có th ti p t c lƠm vi c vì v y vi c tuơn th đi u tr lƠ r t khó kh n giúp BN có th th c hƠnh đi u tr t t h n cán b tham gia đi u tr c n ph i giúp

đ BN th y đ c t m quan tr ng c a tuơn th đi u tr , giúp h xơy d ng các ho t

đ ng hƠng ngƠy, t v n v th i gian c ng nh cách đ BN có th th c hi n đ c

vi c tuơn th đi u tr

U ng bù ngay li u v a quên vƠ tính th i gian đ u ng li u ti p theo lƠ m t

th c hƠnh quan tr ng khi quên thu c, th c hƠnh nƠy s giúp BN gi m nguy c kháng thu c K t qu nghiên c u cho th y trong 40 tr ng h p quên thu c trong tháng thì có t i 80,0% th c hƠnh đúng khi quên u ng thu c, còn 20,0% lƠ b luôn

li u v a quên vƠ u ng nh th ng l

BN th ng s d ng các bi n pháp nh c nh th c hi n các bi n pháp nh đ t chuông báo th c (86,2%), nh ng i h tr đi u tr (67,7%) vƠ lên l ch u ng thu c

c u c a tác gi Tr n Th Xuơn Tuy t [13] Sau th i gian đi u tr BN đƣ ch đ ng

h n trong vi c th c hi n tuơn th đi u tr , đi u nƠy th hi n vi c đa ph n BN đƣ

s d ng chuông báo th c đ nh c nh vi c u ng thu c Tuy nhiên, s h tr c a

ng i thơn trong quá trình đi u tr lƠ r t quan tr ng, ng i thơn không ch h tr

nh c nh u ng thu c mƠ còn h tr v tơm lý, ch m sóc n u ng hƠng ngƠy

Khi đ c h i v cách x lý khi g p ph i tác d ng ph c a thu c ARV thì đa

ph n TNC thông báo cho nhơn viên y t phòng khám (88,9%) đi u nƠy nói nên

t m quan tr ng trong công tác t v n c a nhơn viên y t phòng khám trong vi c t

v n, h ng d n BN nh ng khó kh n, v ng m c g p ph i trong quá trình đi u tr ARV

4.2 Ho tăđ ngăch măsóc,ăh ătr ăc aăng iăthơn,ăđ ngăđ ngăviên,ăCTVă

Ng i nhi m HIV/AIDS lƠ nh ng ng i thi t thòi, s ng chung v i gia đình vƠ

ch u nh h ng r t l n t gia đình Thái đ , l i nói c a các thƠnh viên trong gia đình nh h ng không nh đ n tơm lý, hƠnh vi c a ng i b nh Trong quá trình

đi u tr ARV, vi c h tr c a ng i thơn lƠ h t s c c n thi t Trong nghiên c u c a chúng tôi, ng i h tr chính trong quá trình đi u tr ARV ch y u lƠ v /ch ng (43,9%), b /m (26,0%), anh/ch /em (11,5%) 80,3% BN đ c ng i nhƠ h tr

b ng cách đi cùng tham gia t p hu n, 86,6% BN đ c ng i nhƠ nh c nh u ng thu c, 83,6% BN đ c ng i nhƠ h tr v ch m sóc n u ng, 90,7% đ c an i

đ ng viên trong quá trình đi u tr , 58,7% đ c ng i nhƠ h tr đ c h tr ti n

trong quá trình đi u tr , t l nƠy t ng đ ng v i k t qu nghiên c u c a tác gi Nguy n Minh H nh [9] Nh ng ch m sóc, an i c a ng i nhƠ ch ng t s k th , phơn bi t đ i x trong các gia đình ng i nhi m HIV/AIDS đƣ có nh ng thay đ i

l n Y u t nƠy r t c n thi t vƠ quan tr ng trong qua trình đi u tr c ng nh giúp

BN yên tơm, n đ nh tơm lý trong cu c s ng

Nh m t ng c ng ho t đ ng qu n lý, h tr ch m sóc vƠ đi u tr ng i nhi m HIV/AIDS t i c ng đ ng, ngoƠi ho t đ ng c a phòng khám còn có s h tr c a nhóm đ ng đ ng vƠ CTV Nhi m v chính c a 2 nhóm nƠy lƠ đ m b o cung c p

ch m sóc gi m nh , t v n d phòng lơy nhi m, t v n h tr tơm lý, t v n h tr tuơn th đi u tr t i nhƠ…, s đ ng c m, chia s c a nh ng ng i cùng c nh ng ;

công tác t v n, giúp đ c a mƠng l i CTV đƣ giúp BN v ng tin h n trong quá trình đi u tr ARV K t qu nghiên c u cho th y, có 61,3% các TNC nh n đ c

s h tr c a nhóm đ ng đ ng, 84,0% nh n đ c s h tr c a CTV D ch v đ c cung c p nhi u nh t lƠ ch m sóc gi m nh vƠ th m h i đ ng viên (84,0%) Nh v y

m c tiêu đ t ra lƠ 90% BN đang đ c đi u tr t i phòng khám nh n đ c th m h i,

t v n t i gia đình lƠ không đ t Ch m sóc vƠ h tr ng i nhi m t i c ng đ ng lƠ

ho t đ ng r t c n thi t, BN ngoƠi đi u tr t i PKNT c n đ c s h tr t i c ng

đ ng đ đ t hi u qu đi u tr cao M c dù nhóm đ ng đ ng ho t đ ng khá tích c c

nh ng m i d ng l i vi c giúp đ BN trong nh ng ngƠy khám b nh đ nh k Ch

có nh ng BN ch a tuơn th đi u tr t t m i đ n t v n t i nhƠ Vì v y nhi u BN

ch a nh n đ c s h tr M t khó kh n n a khi ti p c n v i ng i nhi m lƠ do

ng i nhƠ c a BN ch a hi u đ c ho t đ ng c a nhóm đ ng đ ng, h không mu n cho ng i thơn c a h tham gia vào các ho t đ ng c a nhóm này, c ng nh nh n s

h tr c a nhóm trong quá trình đi u tr

S ng i tham gia cơu l c b ng i nhi m còn th p (34,9%), nguyên nhơn c

b n lƠ do ng i nhi m HIV ch a th y đ c quy n l i c a mình khi tham gia cơu l c

b Lý do chính đ c đ a ra lƠ do h b n đi lƠm nên không có th i gian tham gia

M t s khác không mu n ai bi t v tình tr ng nhi m c a mình

4.3.ăCôngătácăch măsócăvƠăđi uătr ăchoăng iănhi măHIVăt iăPKNT

Khi b t đ u tri n khai d án vƠo tháng 6/2006, s ng i nhi m HIV đ c đi u

tr ARV lƠ 34 ng i Cùng v i s h tr c a Ban qu n lý d án, TT phòng ch ng HIV/AIDS thƠnh ph HƠ N i, các ban ngƠnh đoƠn th …,s ng i nhi m HIV/AIDS

đ c ti p c n v i đi u tr t ng d n qua các n m, đ n cu i n m 2011 đƣ có 302 BN còn s ng vƠ hi n đang đi u tr t i PKNT – TTYT huy n T Liêm [11]

Thông qua vi c đánh giá ki n th c vƠ th c hƠnh c a ng i nhi m HIV đang

đ c đi u tr ngo i trú t i TTYT huy n T Liêm chúng tôi th y r ng: công tác t

v n cho BN tr c đi u tr đ c phòng khám r t chú tr ng, có s g n k t ch t ch

gi a ho t đ ng c a phòng khám v i ho t đ ng c a đ ng đ ng viên vƠ CTV K t qu nghiên c u đƣ cho th y: 100% TNC đ c t p hu n tr c đi u tr , 100% TNC

ti ng Ch có 14,9% BN quên thu c trong tháng Trong s nh ng ng i quên thu c trong tháng thì có 95,0% trong s h ch quên t 1-2 l n/tháng Theo quy đ nh c a BYT t l nƠy v n đ c coi lƠ tuơn th đi u tr t t Theo nghiên c u c a chúng tôi

t l tuơn th t t lƠ 91,4% th p h n 3,6% so v i m c tiêu ban đ u PKNT đ ra

4.4 ăụăngh aăc aănghiênăc u

ánh giá k t qu ho t đ ng c a công tác ch m sóc vƠ đi u tr ARV cho

ng i nhi m HIV/AIDS t i TTYT huy n T Liêm - HƠ N i giai đo n 2006 - 2011 ngoƠi vi c ph c v cho h c t p, nghiên c u viên hy v ng k t qu c a nghiên c u s

lƠ m t b ng ch ng cho nh ng n l c c a PKNT - TTYT huy n T Liêm trong công tác ch m sóc vƠ đi u tr cho BN nhi m HIV/AIDS NgoƠi ra, nghiên c u c ng mong mu n đ c góp ph n giúp trung tơm y t xơy d ng k ho ch vƠ đ a ra các

ho t đ ng phù h p đ ho t đ ng ch m sóc vƠ đi u tr cho ng i nhi m HIV ngƠy cƠng hi u qu , đ t đ c nh ng yêu c u c a ch ng trình đ ng th i giúp m t ph n

nh bé đ ng i nhi m HIV/AIDS nơng cao ch t l ng cu c s ng, d phòng lơy nhi m ra c ng đ ng

K TăLU N 1.ăKi năth c,ăth căhƠnhăc aăng iănhi măHIV/AIDSătrongăđi uătr ăARVăt iă TTYTăhuy năT ăLiêmăn mă2012

1.1 Ki n th c c a ng i nhi m HIV/AIDS trong đi u tr ARV

- 98,9% bi t thu c ARV lƠ thu c kháng virus HIV;

- 97,8% bi t thu c ARV đ c k t h p t ít nh t 3 lo i tr lên;

- 95,5% bi t đi u tr ARV lƠ ph i đi u tr su t đ i;

- 100% bi t u ng thu c ARV 2 l n/ngƠy vƠ kho ng cách gi a m i l n u ng lƠ 12

ti ng;

- 98,9% bi t v tác d ng ph c a thu c;

- 95,2% u ng đúng thu c, 98,1% u ng đúng s l ng, 75,8% bi t u ng bù thu c khi quên; 86,5% nêu đ c h u qu c a không tuơn th đi u tr ;

- 98,5% bi t bi n pháp h tr tuơn th đi u tr lƠ t xơy d ng k ho ch phù h p;

- 91,4 % có ki n th c tuơn th đi u tr t t th p h n so v i ch tiêu PKNT đ ra (95%)

1.2 Th c hành c a ng i nhi m HIV/AIDS trong đi u tr ARV

- 100% th c hi n vi c u ng thu c 2 l n/ngƠy, kho ng cách gi a các l n u ng thu c lƠ 12 ti ng;

- 86,2% th c hiên bi n pháp nh c nh lƠ đ t chuông báo th c;

- 88,9% thông báo cho CBYT phòng khám khi g p ph i tác d ng ph c a thu c;

- 14,9% quên thu c trong tháng, 95,0% quên t 1-2 l n; 80,0% u ng bù ngay li u

v a quên

2.ăHo tăđ ngăh ătr ăch măsócăc aăng iăthơn,ăđ ngăđ ngăviên,ăCTV

- 43,9% ng i h tr chính cho ng i nhi m HIV lƠ v /ch ng, 26,0% lƠ b m vƠ 11,5% lƠ anh/ch /em;

86,6% h tr c a ng i thơn ch y u lƠ nh c nh u ng thu c, 83,6% ch m sóc