chăm sóc bệnh nhân tay chân miệng tại bệnh viện đa khoa đức giang

TôiăxinăbƠyăt ălòngăbi tă năt iăcácăth yăcôătrongăB ămônă i uăd ngăTr ngă iăh căTh ngăLongăđƣăt nătìnhăch ăb o,ădìuăd t,ătrangăb ăki năth căvƠăđ oăđ căngh ă nghi păc aăng iăth yăthu căc

z

B ăGIỄOăD CăVÀă ÀOăT Oă



NGUY NăTH ăHÀ

Mã SV: B00145

CH MăSịCăB NHăNHÂNă TAYăCHÂNăMI NGăT Iă

CHUYểNă ăT TăNGHI PăC ăNHÂNăH ăVLVH

Hà n i tháng 1 n m 2013

B ăGIỄOăD CăVÀă ÀOăT O

CHUYểNă ăT TăNGHI PăC ăNHÂNăH ăVLVH

L IăC Mă N

Trongăquáătrìnhăh căt p,ăhoƠnăthƠnhăkhoáălu năt tăngi p,ătôiăđƣănh năđ căs ă

d yăb o,ăgiúpăđ ăvƠăđ ngăviênăh tăs căt nătìnhăc aăcácăth yăcô,ăgiaăđìnhăvƠăb năbè

V iă lòngă kínhă tr ngă vƠă bi tă nă sơuă s c,ă tôiă xină chơnă thƠnhă c mă nă GS.TS

P h măTh ăMinhă c- Tr ngăkhoaă i uăd ngăTr ngă iăh căTh ngăLongăđƣăt nă

tìnhăh ngăd n,ăgiúpăđ ătôiătrongăquáătrìnhăh căt păvƠăhoƠnăthƠnhăkhoáălu n

V iălòngăkínhătr ngăvƠăbi tă năsơuăs c,ătôiăxinăchơnăthƠnhăc mă n Th.s Ngô

Th ăHi uăMinhăng iăth yăđƣăt nătìnhăh ngăd n,ătr c ti păgiúpăđ ătôiătrongăquáătrìnhă

h căt păvƠăhoƠnăthƠnhăkhoáălu n

TôiăxinăbƠyăt ălòngăbi tă năt iăcácăth yăcôătrongăB ămônă i uăd ngăTr ngă

iăh căTh ngăLongăđƣăt nătìnhăch ăb o,ădìuăd t,ătrangăb ăki năth căvƠăđ oăđ căngh ă

nghi păc aăng iăth yăthu căc ngănh ăgiúpăđ ătôiătrongăh căt păvƠăhoƠnăthƠnhăkhoáă

lu nănƠy

TôiăxinăbƠyăt ălòngăbi tă năđ năBanăGiámăhi u,ăPhòngăđƠoăt oă iăh căTh ngă

Longăđƣăt oăđi uăki năchoăphép vƠăgiúpăđ ătôiăhoƠnăthƠnhăkhóa lu n

Tôi vô cùng bi tă năb ăm ăvƠănh ngăng iăthơnăyêu,ănh ngăng iăb năđƣăluônă

ăbênătôi,ăđ ngăviênăgiúpăđ ătôiăhoƠnăthƠnhăkhoáălu n

TôiăxinăchơnăthƠnhăc mă n

Hà N i, tháng 1 n m 2013

Sinh viên Nguy năTh ăHƠ

DANHăM CăT ăVI TăT T

TCM Tayăchơnămi ng

M CăL C

TăV Nă 7

CH NGăIăậ T NGăQUAN 8

1.1.ăB nhătayăchơnămi ng 8

1.1.1.ăKháiăni măv ăb nhătayăchơnămi ng 8

1.1.2.ăS ăl căv ăCoxsackieviruesăvƠăEnterovirusă71ă(EV71) 9

1.2.ăC ăch ăb nhăsinhăvƠăc ăch ălơyăb nhăc aăb nhătayăậ chân ậ mi ng 9

1.2.1.ăC ăch ăb nhăsinh 9

1.2.2ăC ăch ălơyăb nh 10

1.3.ăTri uăch ngăb nhătayăchơnămi ng 10

1.3.1 Lâm sàng 10

1.3.2.ăC nălơmăsàng 11

1.3.3.ăCh năđoán 12

1.3.4.ăCh năđoánăphơnăbi t 13

1.4 Phân đ ălơmăsƠng 13

1.4.5.ăPhơnăbi tăb nhătayăchơnămi ngăv iăm tăs ăb nhăkhác 14

1.5.ăBi năch ng 15

1.6.ă i uătr 16

1.7.ăCácăbi năphápăphòngăng aăb nhăTCM 17

1.7.2.ăPhòngăb nhăt iăcácăc ăs ăyăt 18

1.7.3.ăPhòngăb nhă ăc ngăđ ng 18

1.8.ăTìnhăhìnhăd chăt ăh căv ăchơnătayămi ng 19

1.8.1.ăTrênăth ăgi i 19

1.8.2.ăT iăVi tăNam 19

1.9.ăVaiătròăc aăđi uăd ngăviênătrongăvi căch măsócătr ăm căb nhătayăchơnămi ng 20

CH NGăIIăậ CH MăSÓCăTR ăM CăB NHăTAYăCHÂNăMI NG 21

2.1.ăQuyătrìnhăch măsócătr ăm căb nhătayăchơnămi ng 21

2.1.1.ăNh năđ nhătìnhătr ngăng iăb nh 21

2.1.2.ăCh năđoánăđi uăd ng 22

2.1.3.ăL păk ăho chăch măsóc 23

2.1.4.ăTh căhi năk ăho chăch măsóc 24

2.1.5.ăL ngăgiá: 29 2.2.ăỄpăd ngăquyătrìnhăđi uăd ngăchoăb nhănhơnăc ăth 30

K TăLU N 34

t nhăphíaănam:ătheoăth ngăkêăc aăB ăYăt ăn mă2006ăcóă2284ăcaăm c,ăn mă2007ăcóă2988ăcaăm c,ăthángă4ăn mă2008ăđƣăghiănh nătrênă2000ăcaăm căvƠătrênă10ătr ăđƣăt ăvong.ăNh ăv yăd chăb nhăTCMăđangătr ăthƠnhăv năđ ăyăt ăc ngăđ ngăquanătr ng trên toƠnăth ăgi iănóiăchungăvƠăc aăVi tăNamănóiăriêngă[2],ă[5].ăDoăđóăb nhătayăậ chân ậ

mi ngăđƣăđ căT ăch căYăt ăTh ăgi iă(WHO)ăxemălƠăv năđ ăs căkh eăc ngăđ ngăvƠăkhuy năcáoăs ăd ngăvacxinăphòngăb nhăchoănh ngăvùngăd chăt ă[6].ă

Tuyănhiên,ătr cătìnhăhìnhădi năbi năph căt păc aăb nhăTCMă ătr ăemăhi nănayămƠănh ngăhi uăbi tăc aăng iădơnăc ngănh ănhi uănhơnăviênăyăt ăcònănhi uăh năch ăđangălƠăđi uăđángăloăng iăc aăB ăYăt ătrongăcôngătácăphòngătránhăvƠăđi uătr ăb nhătayă

ậ chân ậ mi ng.ăVìăv y,ăxu tăphátăt ănhuăc uăth căt ăc năph iăb ăsungănh ngăki năth că

c năthi tăv ăb nhăTCMăchoăcánăb ăyăt ănh măgiúpăh ăcóăth ăth căhƠnhăt tăcôngătácă

ch măsócăng iăb nh,ăc ngănh ăgiáoăd căs căkh eăchoăng iădơn,ăchuyênăđ ă“Ch m

sóc b nh nhân tay chân mi ng t i b nh vi n a khoa c Giang“ đ căđ ăc păv iă

n iădungăchínhăsau:

1 Mô t đ c đi m lâm sàng c a b nh tay chân mi ng tr em

2 Áp d ng đ c quy trình di u d ng đ ch m sóc tr em m c b nh tay chân

mi ng

CH NGăIăậ T NGăQUAN 1.1.ăB nhătayăchơnămi ngă

1.1.1 Khái ni m v b nh tay chân mi ng

B nhătayăchơnămi ngălƠăm tăb nhătruy nănhi măc pătínhădoăvirusăgơyănên,ăb nhă

th ngăg pă ătr ăemă(trênă90%).ăB nhăcóăth b ăr iărácăho căbùngăphátăthƠnhăcácăv ă

d chănh ăvƠoămùaăhèă ănh ngăn iăđôngădơnăc ,ăđi uăki năv ăsinhăkém.ăBi uăhi năc aă

b nhălƠănh ngăm năn c,ăb ngăn că ătay,ăchơnăvƠămi ng.ăR tănhi uăb nhănhơn (BN)

đ căch năđoánănh măv iăcácăb nhădaăkhácănh ăch c,ăthu ăđ u,ăd ă ng ăd năđ năđi uă

tr ăsaiăl măvƠălƠmăb nhălanătrƠn [1][2]

B nhădoăEnterovirusă(nhómăvirusăđ ngăru t)ăgơyăra,ăth ngăg pănh tălƠăch ngăvirusăCoxsackieăA16.ăNgoƠiăra,ăm tăs ăch ngăvirusăCoxsackieănhómăAăkhácă(A4-A7, A9,ăA10)ăho căvirusăCoxsackieănhómăBă(B1-B3,ăvƠăB5)ăc ngăcóăth ălƠănguyênănhơnăgơyăb nh.ăTrongănh ngăn măg năđơy,ă ăkhuăv că ôngăỄăvƠ ôngăNamăỄăxu tăhi nă

nh ngă v ă d chă b nhă tayă chơnă mi ngă doă Enterovirusă typă 71ă gơyă nên.ă Khácă v iă cácă

ch ngăCoxsackieăc ăđi n,ăch ngăEnterovirusătypă71ăcóăth ăgơyăraăcácăbi năch ngănguyă

hi mănh ăviêmănƣo,ămƠngănƣo,ăviêmăc ătim,ăviêmăph iăvƠăcóăth ăd năđ năt vong.ăC nă

l uăýălƠăb nhănƠyăkhôngăcóăliênăquanăgìăđ năb nhăl ăm mălongămóngă ăgiaăsúc,ăm tă

b nhăgơyăraăb iăAphthovirus [2]

Hình 1: B nh tay chân mi ng tr em

1.1.2 S l c v Coxsackievirues và Enterovirus 71 (EV71)

CoxsackieăvirusăvƠăEV71ăđ uălƠ nh ngăviărútănh ăcóăc uătrúcăđ iăx ngăhìnhăđ iăđaăgiácăđ uă20ăm t,ăkíchăth că20ăậ 30nm,ăătrongăđóăcóăch aăacidănucleicălƠăchu iăđ nă

ARN,ăkhôngăv ăb c.ăCácăviărútănƠyăt năt iăđ că ăpHădaoăđ ngăt ă2ăậ 10,ăete,ăc nă

nh ngăb ăb tăho tă ă50oC,ăformon,ăch tăoxyăhóaăm nhă[12]

Hình 2: Coxsackievirues

Enteroăviărútătypeă71,ălƠăm tătrongăcácăviărútăđ ngăru tăm iăc ngăgơyăb nhăTCM.ă EV71ă l nă đ uă đ că phơnă l pă ă m tă tr ă b ă viêmă mƠngă nƣoă t iă Califoniaă n mă1969.ăNgoƠiăcácăt năth ngătrongăb nhăTCM,ăEV71ăcònăcóăth gơyăraăbi năch ngăh ă

th năkinhăn ngănh ăviêmănƣo,ăviêmămƠngănƣoăt y…vƠăcóăth ăd năđ năt ăvong

Hình 3: Enchovirus 71

1.2 ăC ăch ăb nhăsinhăvƠăc ăch ălơyăb nhăc aăb nhătayăậ chân ậ mi ng

1.2.1 C ch b nh sinh

Siêuăviătrùngăxơmănh păvƠoăc ăth ăthôngăth ngăphơnămi ng,ăho căquaăđ ngă

ti păxúcătr căti păv iăt năth ngădaăvƠăch tăti tă ămi ng.ăSauăkhiănhi m,ăviărútăđ cănhơnălênătrongăcácăt ăbƠoăniêmăm căvƠăcácăt ăch călymphoăc aăđ ngăhôăh pătrênăvƠă

đ ngătiêuăhóa.Trongăgiaiăđo nănƠyăviărútănhi măvƠoăphơn vƠăch tăti tăđ ngăhôăh pătrên.ăăTh iăgiană ăb nhăkho ngă3ăậ 10 ngày [6]

Sauăgiaiăđo năphátătri năt iă ngătiêuăhóa,ăm tăs ăviărútăs ăxơmănh păvƠoămáuăgơyănhi măviărútăvƠăt ăđóălanăt aăđ năcácăc ăquanăđíchănh ăda,ătim,ăh ăth năkinhătrungăng…ăgơyăt năth ngăcácăc ăquanănƠy [6]

1.2.2 C ch lây b nh

Ngu năb nhălƠăng iăb nh,ăng iălƠnhămangăviărútătrongăcácăd chăti tăt ăm i,

h u,ăh ng,ăn căb t,ăd chăti tăt ăcácăn tăph ngăho căphơnăc aăBN[7]

B nhăTCMălơyătruy năb ngăđ ngăphơnăậ mi ngăvƠăti păxúcătr căti p,ănh ngă

ch ăy uălơyălanăquaăti păxúcătr căti păv iăd chăti tăt ăm i,ăh u,ăh ng,ăn căb t,ăd chă

ti tăt ăcácăn tăph ng,ăho căti păxúcăgiánăti păv iăch tăti tăvƠăbƠiăti tăc aăBN trênăđ ă

ch i,ă bƠn,ă gh ,ă d ngă c ă sinhă ho t,ă n nă nhƠ…ă că bi tă khiă BN cóă bi uă hi nă b nhă

đ ngăhôăh păthìăvi căh tăh i,ăho,ănóiăchuy năs ăt oăđi uăki năchoăviărútălơyătr căti pă

t ăng iăsangăng i[7]

Th iăgianălơyănhi măt ăvƠiăngƠyătr căkhiăkh iăphátăb nhăchoăt iăkhiăh tăloétă

mi ngăvƠăcácăbongăn cătrênădaălƠnh.ăNh ngăngƠyăđ uăc aăb nh lƠăth iăgianălơyălană

m nhănh tăvƠăviărútăt năt iătrongăphơnăđ năvƠiătu năsauăkhiăkhôngăcònăd uăhi uăb nhă

nên BN v nălƠăngu nălơyăquanătr ng[6]

Nh ngăđ iăt ngătr ăăd ăm căTCM:

 Tr ă emă sinhă ho tă chungă nhauă ă nhƠă tr ,ă m mă non,ă tr ngă h că c ngă lƠă môiă

tr ngăt tăchoăb nhălanătruy năt ătr ănƠyăsangătr ăkhác

 Tr ăđƣăm căb nhăđ uăcóămi năd chăv iăviărútăc aăk ănƠyămƠăv năcóăth ăm că

b nhăv iăviărútăkhácăcùngănhóm

1.3 Tri uăch ngăb nhătayăchơnămi ng

1.3.1 Lâm sàng

1.3.1.1 Tri u ch ng lâm sàng

 Giaiăđo nă ăb nhăt ă3ă- 7ăngƠyăvƠăth ngăkhôngăbi uăhi nătri uăch ng

 Giaiăđo năkh iăphát:ăT ă1ăđ nă2ăngƠy,ăBN th ngăcóăbi uăhi năs tănh ,ăđauă

h ngăho cămi ngăchánă n,ăđôiăkhiăcóăkèmătheoănôn,ătiêuăch yăvƠiăl nătrongăngƠyăphơnă

không nhày máu

 Giaiăđo nătoƠnăphát:ă Cóăth ăkéoădƠiă3ăđ nă10ăngƠyăv iăcácătri uăch ngăđi năhìnhăc aăb nh:

+ Cácăd uăhi uătrênădaăt pătrungă :ăTrongălòngăbƠnătay,ăngónătay,ăgamăbƠnăchơn,ăngónăchơn.ăBóngăn căđôiăkhiăcóă ăhaiămông,ăđ uăg iăho căcácăvùngăkhácăc aăc ăth

Banădaăkhôngăgơyăng aănh ngăh iăđauăkhiăđèăngónătayălên.ăKhiăbongăn căkhôăđ ăl iă

v tăthơmătrênăda,ăkhôngăloét

+ăCácăt năth ngăniêmăm cămi ngăvƠăh ngăti nătri nănhanhăthƠnhăbongăn căvƠă

đ căbaoăquanhăb iăqu ngăh ngăbanăkíchăth că2ă-3ămm.ăCácăbongăn cănƠyănhanhăchóngăthƠnhăv tăloétăgơyăđauănênătr ăqu yăkhóc,ăchánă năhoawckăkhôngă nău ng,ăch yă

n căb tăliênăt căd năđ năm tăn c

+ăS t:ăBN th ngăcóăs tănh ,ăcóăkhiăs tăcaoă38o

C - 39oC và kéo dài 24 ậ 48ăgi +ăNôn:ăB nhăth ngăd ănh măl năv iăb nhăth yăđ uăho căviêmăm năn cădoăviăkhu n [5][7]

1.3.1.2 Các th lâm sàng

Theoăv năb năh ngăd năc aăB ăYăt ăchiaăb nhăraăcácăth ăsau:

 Th ă t iă c p:ă B nhă di nă ti nă r tă nhanhă cóă cácă bi nă ch ngă n ngă nh ă suyă tu năhoƠn,ăsuyăhôăh p,ăhônămêăcoăgi tăd năđ năt ăvongătrongăvòngă48ăgi

 Th ăc pătính:ăBi uăhi nălơmăsƠngăđi năhìnhăv iă4ăgiaiăđo nănh ătrên

 Th ăkhôngăđi năhình:ăD uăhi uăphátăbanăkhôngărõărƠngăho căch ăcóăloétămi ngă

ho că ch ă cóă tri uă ch ngă th nă kinh,ă timă m ch,ă hôă h pă mƠă khôngă phátă bană vƠă loétă

t năth ngăh ăth năkinhătrungă ngăl yăd chănƣoăt y trongăth iăk ăc păc aăb nhăcóăth ăchoăk tăqu ăd ngătínhă ă10ăậ 85%ăcácătr ngăh p,ătùyăthu căgiaiăđo năb nhăvƠătýpăhuy tăthanhăgơyăb nh

Dùngă ph ngă phápă khuy chă đ iă chu iă genă (PCR,ă RT- PCR)ă xácă đ nhă th yăARNăc aăviărútătrongăb nhăph mă(d chănƣoăt y,ăd chăph ngăn c,ăphơn)ă[3],ă[12]

 Côngăth cămáu:ăB chăc uăcóăth ăt ngăho căbìnhăth ng,ăt căđ ămáuăl ngănh

 ProteinăCăph nă ngă(CRP)ătrongăgi iăh năbìnhăth ngă(<ă6mg/l),ăho căt ngănh

 D chănƣoăt y:ăXétănghi măcóăth ăbìnhăth ngăho căthayăđ iătheoăh ngăb ch

c uăt ngănh ăđ nănhơnăchi mă uăth ,ăproteinăt ngănh ă(<ă1g/l),ăglucoseăkhôngăgi m.ăTrongăgiaiăđo năs măcóăth ăcóăt ngăb chăc uăt ă100ăậ 1000ăb chăc u/mm3,ăv iăt ăl ăđaănhơnăchi mă uăth [5][7]

1.3.2.2 Các xét nghi m theo dõi phát hi n bi n ch ng

 Khí máu khiăcóăsuyăhôăh pă

 Troponin I, siêu âm tim khiănh pătimănhanhă≥ă150ăl n/phút,ănghiăng ăviêmăc ă

tim ho căs c.ă

 D chănƣoăt y:ă

+ăCh ăđ nhăch cădòăt yăs ngăkhiăcóăbi năch ngăth năkinhăho căkhôngălo iătr ăviêmă

màngănƣoăm ă

+ăXétănghi măproteinăbìnhăth ngăho căt ng,ăs ăl ngăt ăbƠoătrongăgi iăh năbìnhă

th ngăho căt ng,ăcóăth ălƠăb chăc uăđ nănhơnăhayăb chăc uăđaănhơnă uăth [5]

1.3.2.3 Xét nghi m phát hi n vi rút (n u có đi u ki n) t đ 2b tr lên ho c c n ch n đoán phân bi t

L yăb nhăph măh uăh ng,ăph ngăn c,ătr cătrƠng,ăd chănƣoătu ăđ ăth căhi năxétănghi măRT-PCRăho căphơnăl păviărútăch năđoánăxácăđ nhănguyênănhơn [5]

D aăvƠoătri uăch ngălơmăsƠngăvƠăd chăt ăh c.ă

 Y uăt ăd chăt :ăC năc ăvƠoătu i,ămùa,ăvùngăl uăhƠnhăb nh,ăs ătr ăm căb nhătrongăcùngăm tăth iăgian.ă

 LơmăsƠng:ăPh ngăn căđi năhìnhă ămi ng,ălòngăbƠnătay,ălòngăbƠnăchơn,ăg i,ămông,ăkèmăs tăho căkhông [5]

 S tăphátăban:ăh ngăbanăxenăk ăítăd ngăs n,ăth ngăcóăh chăsauătai.ă

 D ă ng:ăh ngăbanăđaăd ng,ăkhôngăcóăph ngăn c.ă

 Viêmădaăm :ă ,ăđau,ăcóăm ă

 Thu ăđ u:ăPh ngăn cănhi uăl aătu i,ăr iărácătoƠnăthơn.ă

 Nhi măkhu năhuy tădoănƣoămôăc u:ăm ngăxu tăhuy tăho iăt ătrungătơm.ă

 S tăxu tăhuy tăDengue:ăCh măxu tăhuy t,ăb mămáu,ăxu tăhuy tăniêmăm c[5]

1.3.4.3 Viêm não-màng não

 ViêmămƠngănƣoădoăviăkhu n.ă

 Viêm não-màng não do vi rút khác [5]

1.3.4.4 Nhi m khu n huy t, s c nhi m khu n, viêm ph i

 ă2a:ăCóăm tătrongăcácăd uăhi uăsau:

+ B nhăs ăcóăgi tămìnhăd iă2ăl n/ă30ăphútăvƠăkhôngăghiănh nălúcăkhám

+ S tătrênă2ăngƠy,ăhayăs tătrênă39oC,ănôn,ăl ăđ ,ăkhóăng ,ăqu yăkhócăvôăc

 ă2b:ăCóăd uăhi uăthu cănhómă1ăho cănhómă2

Nhóm 1 Nhóm 2

- Gi tămìnhăghiănh nălúcăkhám

- B nhăs ăcóăgi tămìnhă≥ă2ăl n/ă30ăphút

- B nhăs ăcóăgi tămìnhăkèmătheoăm tăd uă

- Rungăgi tănhƣnăc u,ălácăm t

- Y uăchiăho căli tăchi

- Li tăth năkinhăso:ăNu tăs c,ăthayăđ iăgi ngănói…

1.4.3 ă3:ăCóăcácăd uăhi uăsau

 M chănhanhă>ă170ăl n/ăphútă(khiătr ăn măyên,ăkhôngăs t).ăM tăs ătr ngăh păcóăth ăm chăch mă(d uăhi uăr t n ng)

 Vƣăm ăhôi,ăl nhătoƠnăthơnăho căkhuătrú

 Huy tăápăt ng

 Th ăthanh,ăth ăb tăth ng:ăC năng ngăth ,ăth ăb ng,ăth ănông,ărútălõmăl ngă

ng c,ăkhòăkhè,ăth ărítăthanhăqu n

 R iălo nătriăgiácă(Glasgowă<ă10ăđi m)

 T ngătr ngăl căc

1.4.4 ă4:ăbaoăg măcácăd uăhi u:ăăs c,ăphùăph iăc p,ătímătái,ăSpO2<92%,ăng ngăth ,ă

th ăn c[5][7]

1.4.5 Phơnăbi tăb nhătayăchơnămi ngăv iăm tăs ăb nhăkhác

B nhăTCMălƠăm tăb nhăd ăgơyănh măl năv iăm tăs ăb nhăkhácănh :ăs tăviărútă

n iăban,ăth yăđ u… ătránhănh măl năd năđ năs ăch quan,ăc năphơnăbi tăcácăb nhăđóă

v iănhau,ăđ căbi tălƠăs tăvirusăn iăban[1]

ăb nhăTCM,ătr ăcóăth ăs tăcaoăt ă38,5ậ 39oC,ăs tăliênăt c,ăsauăkhiăs ăd ngăthu căh ăs tăthìătr ăđ ănh ngăsauăđóăs tătr ăl i,ăc năs tăcóăth ăkéoădƠiăt ă2ăậ 4 ngày,

th măchíălƠă6ăngƠy.ăTrongăkhíăđóăs ătùyătheoăt ngăth ăb nhămƠăcóăbi uăhi năđi năhình,ă

tr ăcóăth ăs tăcaoăliênăt căt ă39ăậ 40oCăvƠăkhôngăđápă ngăthu căh ăs t,ănh ngăc ngăcóă

nh ngătr ngăh pătr ăch ăb ăs tănh ăB nhăTCMăcóăth ăb tăg pă ăm iăl aătu i,ătrongă

khiă đóă s tă virusă n iă bană l iă th ngă g pă ă tr ă d iă 5ă tu i,ă đ că bi tă lƠă tr ă d iă 3ă

tu i[5][7]

NgoƠiăra,ăm tăs ăđ căđi măb nhăcóăphátăbanădaăkhácăv iăb nhăTCMănh :

 D ă ng:ăH ngăbanăđaăd ng,ăkhôngăcóăph ngăn c

 Viêmădaăm :ăđ ,ăđau,ăcóăm

 Th yăđ u:ăPh ngăn c,ăg pă ănhi uăl aătu i,ăr iărácătoƠnăthơn

 S tăxu tăhuy tăDengue:ăCh măxu tăhuy t,ăb mămáu,ăxu tăhuy tăniêmăm c Doăb nhăTCMăcóăbi uăhi năbanăđ uăgi ngăv iăcácăb nhăphátăbanăk ătrênănênăvìăv yăkhiăth yătr ăs tăcaoăliênăt căc năđ aătr ăđ năcácăc ăs ăyăt ăkhámăngay,ăđ ăphátăhi năvƠă

đi uătr ăb nhăk păth i[1][5.]

1.5 ăBi năch ng

N uătr ăs tăcaoăkèmătheoănônănhi uăd ăcóănguyăc ăbi năch ng.ăCácăbi năch ngă

th năkinh,ătimăm ch,ăhôăh păth ngăxu tăhi năs măt ăngƠyăth ă2ăđ năngƠyăth ă5ăc aă

b nh[8][10][12]

 Bi năch ngăth năkinh:ăViêm nƣo,ăviêmăthơnănƣo,ăviêmănƣoăt y,ăviêmămƠngănƣoă

v iăcácătri uăch ngăsau:

+ăăRungăgi tăc :ăT ngăc năng nă1- 2ăgiơy,ăch ăy uă ătayăvƠăchơn,ătrongăc nătr ăv năcònăýăth c

+ăăNg ăgƠ,ăb tăr t,ăch iăv i,ăđiălo ngăcho ng,ărunăchi,ăm tănhìnăng c

+ăY uăchiă(Li t m măc p)

+ăLi tădơyăth năkinhăs ănƣo

+ăCoăgi t,ăhônămêălƠăd uăhi uăn ng,ăth ngăđiăkèmăv iăsuyăhôăh p,ăsuyătu năhoƠn

 Bi năch ngăhôăh p,ătimăm ch:ăViêmăc ătim,ăphùăph iăc p,ăt ngăhuy tăáp,ăsuyătim,ătr yăm ch.ă

+ăM chănhanh,ănh pătimătrênă160ăl n/phút,ăda n iăvơnătím,ăth iăgianăph căh iămƠuădaătrênă3ăgiơy,ăvƣăm ăhôi,ăchiăl nh

+ăGiaiăđo năđ uăhuy tăápăcóăth ăt ngă(HAătơmăthuătr ăd iă2ătu iă≥ă115ămmHg,ătr ătrênă2ătu iă≥ă120ămmHg).ăGiaiăđo năsauăm ch,ăhuy tăkhôngăđoăđ c

+ăKhóăth :ăth ăkhôngăđ u,ăth ănhanh,ărútălõmăl ngăng c,ăth ărítăthanhăqu n

+ăPhùăph iăc p:ăTrƠoăb tăh ng,ăkhóăth ,ătímătái,ăngheăph iănhi uărană m

 TheoădõiăsátăvƠăphátăhi năs măcácăbi năch ngăđ ăđi uătr ăk păth i

 Tùyătheoăm căđ ăn ngăc aăb nhăs ăcóăcácăđi uătr ăt ngă ng

iăv iătr ăm căb nhă ăđ ă1

 i uătr ăngo iătrúăvƠătheoădõiăt iăyăt ăc ăs

 Cungăc pădinhăd ngăđ yăđ ătheoătu i,ătr ăcònăbúăc năti păt căchoă năs aăm ă

 H ăs tăkhiăs tăcaoăb ngăParacetamolăli uă10ămg/kg/l nă(u ng)ăm iă6ăgi ă

 V ăsinhăr ngămi ng.ă

 Choătr ăngh ăng i,ătránhăkíchăthích.ă

 Táiăkhámăm iă1-2 ngày trong 8-10ăngƠyăđ uăc aăb nh.Tr ăcóăs tăph iătáiăkhámă

m iăngƠyăchoăđ năkhiăh tăs tăítănh tă48ăgi ăC nătáiăkhámăngayăkhiăcóăd uăhi uăt ăđ ă2aătr ălênănh :ăs tăcaoă≥ă39oC,ăth ănhanh,ăkhóăth ,ăgi tămình,ăl ăđ ,ărunăchi,ăqu yăkhóc,ăb tăr tăkhóăng ,ănônănhi u,ăđiălo ngăcho ng,ădaăn iăvơnătím,ăvƣăm ăhôi,ătayăchơnă

l nh,ăcoăgi t,ăhônămê…

iăv iătr ăm căb nhă ăđ ă2ătr ălênăb tăbu căph iăđi uătr ăn iătrú

Tr ngăh pă ăđ ă2a,ăti păt căđi uătr ănh ăđ ă1.ăTr ngăh pătr ăs tăcaoăkhôngăđápă ngăt tăv iă paracetamol cóăth ăph iăh păv iă ibuprofen 10-15ămg/kg/l năl păl iă

m iă 6-8ă gi ă n uă c nă (dùngă xenă k ă v iă cácă l nă s ă d ngă paracetamol).ă Thu c:ă

Phenobarbital 5 - 7ă mg/kg/ngƠy,ă u ng.ă VƠă c nă theoă dõiă sátă đ ă phátă hi nă d uă hi uăchuy năđ ă

ăđ ă2b,ăc năđ tătr ăn m,ăđ uăcaoă30°,ăchoăth ăoxyăquaăm iă3-6ălít/phút.ăvƠăh ă

s tătíchăc căn uătr ăcóăs t.ăTheoădõiăm ch,ănhi tăđ ,ăhuy tăáp,ănh păth ,ăki uăth ,ătriăgiác,ăranăph i,ăm chăm iă1- 3ăgi ătrongă6ăgi ăđ u,ăsauăđóătheoăchuăk ă4-5ăgi ă oăđ ăbƣoăhòaăoxyăSpO2ăvƠătheoădõiăm chăliênăt că(n uăcóămáy).ă

iăv iătr ăm căb nhă ăđ ă3ăc năđi uătr ăn iătrúăt iăđ năv ăh iăs cătíchăc c.ăChoă

th ăoxyăquaăm iă3-6ălít/phút,ăđ tăn iăkhíăqu năgiúpăth ăs măkhiăth tăb iăv iăth ăoxy.ă

Ch ngăphùănƣo:ăn măđ uăcaoă30,ăh năch ăd chă(t ngăd chăb ngă1/2-3/4ănhuăc uăbìnhă

th ng),ăth ămáyăt ngăthôngăkhíăgi ăPaCO2ăt ă25-35ămmHgăvƠăduyătrìăPaO2ăt 100ămmHg.ă i uăch nhăr iălo năn c,ăđi năgi i,ătoanăki m,ăđi uătr ăh ăđ ngăhuy t,ă

ă90-h ăs tătícă90-hăc c,ăđi uătr ăcoăgi tă(n uăcó).ăTă90-heoădõiăm că90-h,ănă90-hi tăđ ,ăă90-huy tăáp,ănă90-h pătă90-h ,ătriăgiác,ăranăph i,ăSpO2,ăm iă1- 2ăgi ăN uăcóăđi uăki nănênătheoădõiăhuy tăápăđ ngă

m chăxơmăl n.ă

Tr ăm căb nhă ăm căđ ă4ăc năđi uătr ăn iătrúăt iăcácăđ năv ăh iăs căc păc u

 tăN iăkhíăqu năth ămáy:ăT ngăthôngăkhíăgi ăPaCO2ăt ă30-35 mmHg và duy trìăPaO2ăt ă90-100 mmHg

 Ch ngăs c:ăS cădoăviêmăc ătimăho căt năth ngătrungătơmăv năm chă ăthơnă

não

+ăN uăkhôngăcóăd uăhi uălơmăsƠngăc aăphùăph iăho căsuyătim:ăTruy năd chăNatriăcloruaă0,9%ăho căRingerălactat:ă5ăml/kg/15ăphút,ăđi uăch nhăt căđ ătheoăh ngăd năCVPăvƠăđápă ngălơmăsƠng.ăTr ngăh păkhôngăcóăápăl căt nhăm chătrungătơmă(CVP)ă

c nătheoădõiăsátăd uăhi uăquáăt i,ăphùăph iăc p.ă

+ă oăvƠătheoădõi CVP

+ăDobutaminăli uăkh iăđ uă5µg/kg/phút,ăt ngăd nă2- 3µg/kg/phútăm iă15ăphútăchoă

đ năkhiăcóăhi uăqu ,ăli uăt iăđaă20ăµg/kg/phút.ă

 Phùăph iăc p:ă

+ăNg ngăngayăd chătruy năn uăđangătruy năd ch.ă

+ăDùngăDobutaminăli uă5-20 µg/kg/phút

+ Furosemide 1-2ămg/kg/l nătiêmăt nhăm chăch ăđ nhăkhiăquáăt iăd ch.ă

 i uăch nhăr iălo năki mătoan,ăđi năgi i,ăh ăđ ngăhuy tăvƠăch ngăphùănƣo:ă

 L cămáuăliênăt căhayăECMOă(n uăcóăđi uăki n).ă

 Immunoglobulin:ăCh ăđ nhăkhiăHAătrungăbìnhă≥ă50mmHg

 Khángăsinh:ăCh ădùngăkhángăsinhăkhiăcóăb iănhi măho căch aălo iătr ăcácăb nhănhi măkhu năn ngăkhácă

Theoădõiăm ch,ănhi tăđ ,ăhuy tăáp,ănh păth ,ătriăgiác,ăraleăph i,ăSpO2,ăn căti uă

m iă30ăphútătrongă6ăgi ăđ u,ăsauăđóăđi uăch nhătheoăđápă ngălơmăsƠng;ăỄpăl căt nhă

m chătrungătơmăm iăgi ,ăn uăcóăđi uăki nănênătheoădõiăhuy tăápăđ ngăm chăxơmăl n

1.7 ăCácăbi năphápăphòngăng aăb nhăTCMă

1.7.1 Nguyên t c phòng b nh

Doăhi nănayăch aăcóăvacxinăđ căhi uăphòngăb nhănênăch ăápăd ngăcácăph ngăphápăphòngăng aăchu năvƠăphòngăng aăđ iăv iăb nhăl yăquaăđ ngătiêuăhóa,ăđ căbi tă

chúăýăti păxúcătr căti păv iăngu nălơy

1.7.2 Phòng b nh t i các c s y t

 Cáchălyătheoănhómăb nh

 Nhơnăviênăyăt :ă

+ Mangăkh uătrang

+ R a,ăsátăkhu nătayătr căvƠăsauăkhiăch măsóc

+ măb oănguyên t căvôăkhu n

 Kh ăkhu năb ăm t,ăgi ngăb nh,ăbu ngăb nhăb ngăCloraminăBă2%.ăL uăýăkh ăkhu năcácăgh ăng iăc aăBN vƠăthơnănhơnăt iăkhuăkhámăb nh

 X ă lýă ch tă th i,ă qu nă áo,ă kh nă tr iă gi ngă c aă BN vƠă d ngă c ă ch mă sócă s ă

d ngăl iătheoăquyătrìnhăphòngăb nhălơy quaăđ ngătiêuăhóa

1.7.3 Phòng b nh c ng đ ng

TCMălƠăb nhătruy nănhi măc pătínhă ătr ăem,ănh tălƠătr ăd iă3ătu i.ăB nhădoăvirutăEV71ăgơyăra,ăhi năch aăcóăvaccinăphòngăb nhăvƠăch aăcóăthu căđi uătr ăđ căhi u.ăTheoăkhuy năcáoăc aăB ăYăt ,ăđ ăch ăđ ngăphòngăb nhăchoătr ,ăc năth căhi năcácăbi nă

pháp sau:

 V ăsinhăbƠnătayătheoăđúngăquyătrìnhăr aătayăth ngăquy

 Nh năbi tăs m,ăđi uătr ăk păth iăvƠăqu nălýăt tăcaăb nhăTCMănh măh năch ăth iăgianăng iăb nhăắth i”ăc nănguyênăgơyăb nhăraămôiătr ng,ăh năch ăt oăph iănhi mă

m i.ăCácăbi năphápăc ăth ăbaoăg m:ătíchăc căđi uătr ,ăch măsóc,ădinhăd ngăchoăng iă

b nhăx ălýăt tăcácăch tăth i,ăx ălýăch tăth iăng iăb nhăTCMătrongăcácăc ăs ăyăt ătheoăquyăđ nh,ăchoăBNămangăkh uătrangăkhiăho,ăh tăh i

 V ăsinhăt tăcácăb ăm t,ăsƠnănhƠăkhuăv căb nhăvi n,ătr ngăh c,ăn iăcôngăc ngă

b ngădungăd chăxƠăphòngăcóăsátăkhu nănh :ăCloraminăBă2%

 V ăsinhăth ngăxuyên,ăđ tăxu tăcácăd ngăc ,ăđ ăch iăc aătr ă ăcácănhƠătr ngă

b ngădungăd chăxƠăphòngăcóăch tăsátăkhu n

 TheoădõiăvƠăphátăhi năs măcácătri uăch ngăb nhăTCMăc aătr ăkhiămùaăd chăđ nă

nh :ătr ăb ăs tăvƠăxu tăhi năn tăph ngă ăbƠnătay,ăbƠnăchơnăho căniêmăm cămi ng…ăKhiăđóăc năđ aătr ăđ năngayăc ăs ăyăt ăđ ăđ căkhámăvƠăđi uătr