chăm sóc bệnh nhân sau mổ thoát vị đĩa đệm cột sống cổ

C tăs ngăvùngăc ăth ngăđ căchiaălàmăhaiăđo n,ăv iănh ngăđ căđi măgi iăT yăs ngălàăph năth năkinhătrung ngăn mătrongă ngăs ng,ăcóăhìnhăc tătr ă d t,ămàuătr ngăxám,ăc uăt oăg mă3ăph n:ă ng

B ăGIÁOăD CăVĨă ĨOăT O

Khoaă i uăd ng

NGUY NăTH ăNGUYÊNă

MÃ SINH VIÊN: B00150

CH MăSịCăB NHăNHÂN

HĨăN I,ăthángă11ăn mă2012

B ăGIÁO D CăVĨă ĨOăT O

Khoaă i uăd ng

NGUY NăTH ăNGUYÊNă

MÃ SINH VIÊN: B00150

CH MăSịCăB NHăNHÂN

Ng iăHDKH:ăTH.S.ăNGUY NăTR NGăYÊN

HĨăN I,ăthángă11ăn mă2012

n Lon ùn to n t quí th y cô o tron k o u t, d y b o và t o

m u ki n thu n l i cho tôi su t th i gian h c t p t tr ng

Tôi xin trân tr ng c : Th c s Nguy n Tr ng Yên, bác s Khoa Ph u

thu t th n kinh – B nh vi n WQ 108 n n n u th i gian và tâm

huy t ng d n nghiên c u v p t o n t n u n t t nghi p này

Tôi xin chân thành c l n o, ch huy khoa Ph u thu t th n kinh -

giúp tôi h c t p và hoàn thành t t khóa h c

nh n n i lu n ng viên và t o u ki n p tôi trong su t quá trình h c

t p và hoàn thành khoá lu n t t nghi p này

H c viên

Nguy n Th Nguyên

THU TăNG ăVI TăT T

Thoátăv ăđ aăđ măăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăTV

Thoátăv ăđ aăđ măc tăs ngăc ăăăăăăăăTV CSC

M CăL C

TăV Nă 1

PH Nă1.T NGăQUAN V ăB NHăLụăTHOÁTăV ă Aă MăC TăS NGăC 2

1.1 ăS ăl căgi iăph uăc tăs ng,ăt yăs ngăvùngăc 2

1.1.1.ăGi iăph uăc tăs ngăc 2

1.1.2.ăGi iăph uăt yăs ngă 3

1.2.ăGi iăph u,ăsinhălýăđ aăđ măc tăs ngăc ă 3

1.2.1.ăC uătrúcăđ aăđ mă 4

1.2.2.ăTh năkinhăvàăm chămáuăc aăđ aăđ m 5

1.2.3.ăC uătrúcăsinhăhóaăc aăđ aăđ m 5

1.2.4.ăCh căn ngăc aăđ aăđ m 6

1.3 B nhălýăthoátăv ăđ aăđ măc tăs ngăc 6

1.3.1.Kháiăni măthoátăv ăđ aăđ m 6

1.3.2.ăNguyênănhânăsinhăb nh 7

1.3.3 Nh ngăy uăt ăliênăquanăđ năthoátăv ăđ aăđ măc tăs ngăc 8

1.3.4.ăC ăch ăgâyăb nh 8

1.3.5.ăTri uăch ngălâmăsàng 9

1.3.6.ăCh năđoánăhìnhă nh 11

1.3.7.ăTi nătri n 12

1.3.8.ă i uătr 12

1.3.9.ăCácăph ngăphápăph uăthu t 13

1.3.10 Tai bi n, bi năch ngăsauăph uăthu t 14

PH Nă2 CH MăSịCăB NHăNHÂNăSAUăM ăTHOÁTăV ă Aă MăC Tă S NGăC 16

2.1.ăVaiătròăc aăđi uăd ng 16

2.2 Chu năb ăb nhănhânătr căph uăthu t 17

2.2.1.ăNgàyătr căm 18

2.2.2.ăSángăngàyăăm 18

2.3.1 B că1ă- Nh năđ nh 20

2.3.2 B că2ă- Ch năđoánăđi uăd ng 20

2.3.3 B că3ă- L păk ăho chăch măsóc 21

2.3.4 B că4ă- Th căhi năk ăho chăch măsóc 25

2.3.5 B că- L ngăgiá 25

2.4.ăK ăho chăch măsócăminhăh a 26

2.4.1 Hành chính 26

2.4.2 Chuyên môn 26

PH Nă3.K TăLU N 33

TăV Nă

đ năch căn ngăth năkinh,ălàmăgi măkh ăn ngălaoăđ ng,ă nhăh ngăđ năsinhăho tăhàngăngàyăc aăng iăb nhăvàălâuădài,ăn uăkhôngăđ căđi uătr ăk păth iăvàăđúngăcách cóăth ăgâyătànăph ădoăt năth ngăr ăth năkinhăvàăt yăc ăkhôngăh iăph c

tri năâmăth m,ăBNăth ngăđ năvi nămu năkhiăđưăcóăcácăthi uăh tăth năkinhăn ngăn ăNgàyănay,ăv iăs ăphátătri năc aăcácăph ngăti năch năđoánăhìnhă nh,ăđ căbi tălàă

càngănhi u,ănhuăc uăđi uătr ăngàyăcàngăcao.ă

T ănh ngăn mă70ăc aăth ăk ăXX,ăv iăs ăti năb c aăkhoaăh căk ăthu t,ănhi uă

k ă thu tă ph uă thu t (PT) TV CSCă đưă đ că phátă tri nă m nhă m ,ă s ă l ng BN

TV CSCă đ că PT ngàyă càngă nhi u.ă ă Nh tă B n,ă t l ă b nhă TV CSCă đ că

đi uătr ăPT hàngăn mălàă1,54/100.000ădână(theoăKokubun,ă1996) Tuy nhiên PT đi uă

tr ăTV CSC cóăth ăx yăraăcácătaiăbi n,ăbi năch ng nguyăhi măđ nătínhăm ngăc ngă

nh ăcácăch căn ngăquanătr ngăc aăng iăb nhăn uănh ăkhôngăđ cătheoădõi (TD),

phátăhi năvàăx ătríăk păth i Vìăv y, công tác ch măsóc BN sau PT làăr tăquanătr ngăvàăc năthi t,ăđòiăh iăng iăđi uăd ng ( D) c năph iăcóătrìnhăđ ki năth c chuyên

môn vàăk ăn ngăthànhăth o, gópăph năvàoăs ăthànhăcôngăc aăcu căPT

sau t oát v a c t s c ”

Chuyênăđ ănàyăđ ăc păđ nănh ng n iădungăchínhăsau đây:

PH Nă1

T NG QUAN V ăB NHăLÝăTHOỄTăV ă Aă MăC TăS NGăC 1.2 S ăl căgi iăph uăc tăs ng, t yăs ng vùng c

1.1.1 G p u t s n

C tăs ngălàăc tătr ăchínhăc aă thânăng i,ăđiăt ăm tăd iăx ngăch măđ nă

đ nhăx ngăc t.ăC tăs ngăg mă33-35ăđ tăs ng ( S) ch ngălênănhau.ăM iă S g mă

cóă4ăph n:ăthână S, cungă S, các m mă Săvàăl ă S.ăThână S cóăhìnhătr ăd t,ăhaiă

m tătrênăvàăd iăh iălõmăđ ti păkh păv iă Săk ăc năquaăđ aăs năgianăđ tă(đ aăđ m) Cungă S g măm nh cung và cu ngăcung quâyăl yăl ă S,ăb ătrênăvàăb ăd iăc aă

cu ngăcungălõmăvàoăg iălàăkhuy tăc aă S,ăkhuy tăc aă Sătrênăvàăd iăh păthànhăl ăgiană Săđ ăchoăcácădâyăth năkinhăs ngăchuiăqua.ăM i S choăraă1ăm măgai,ă2ăm mă

ngang,ă4ăm măkh p.ăL ă S:ăn măgi aăthână Să ătr căvàăcungă S ăsau Khi các

S ch ngălênănhauăt o thànhăc tăs ngăthìăcácăl ă S h păl iăv iănhauăt oăthànhă ngă

s ng,ătrongă ngăs ng có ch aăt yăs ng [1]

C tăs ngăđo năc g m 7ă S,

congă l iă raă tr c Cácă S c ă cóă

chungăđ căđi m là:ăm măngangădính

vàoăthânăvàăcu ngăcungă S,ăgi iăh n

nênăl ăngang,ăn iăcó đ ng m chă S

điă qua L ă ngangă làă đ că đi mă riêngă

ch ă cóă ă Să c ă màă cácă S khác

cácăđi măriênăăăăăăăăăăăăăă

Hìnhă1:ăGi iăph uăcácăđ tăs ngăc

- S c ăI (CI) hayăđ tăđ i:ăkhôngăcóăthânămàăcóăcungătr c, cung sau và hai

kh i bên M iăkh iăbênăcóăm tăkh pătrênăti păkh păl iăc uăx ngăch măvà m tăd iă

ti p kh păv iă S c ăII

- S CII hayăđ tătr c:ăcóăm tăm măt ăm tătrênăc aăthână S nhôălênăg iălàă

m măr ng M măr ngăcóăm tăđ nhăvàăhaiăm tăkh p:ăm tăkh pătr căti păkh păv iăcungătr căđ tăđ i,ăm tăkh păsauăti păkh păv iădâyăch ng ngang

- SăCVIIhayăđ tăl i: có m măgaiădàiănh tătrongăs ăcácăm măgaiă S c

C tăs ngăvùngăc ăth ngăđ căchiaălàmăhaiăđo n,ăv iănh ngăđ căđi măgi iă

T yăs ngălàăph năth năkinhătrung ngăn mătrongă ngăs ng,ăcóăhìnhăc tătr ă

d t,ămàuătr ngăxám,ăc uăt oăg mă3ăph n:ă ngătrungătâm,ăch tătr ngăvàăch tăxám ătrên,ăt yăs ngăliênăti păv iăhànhănưoă ăngangăm căb ătrênă S CI,ăđ uăd iăt yăs ngăăngangăm căb ătrênă S th tăl ngăII Baoăquanhăt yăs ngălàăcácămàngăt yăs ngăvà

d chănưoăt y,ăkho ngăn măgi aămàngăt yăc ngăvàă ngăs ngăch aăm ăvàăcácăbúiăt nhă

m ch [1].T yăs ngăc ngăđ căchiaăthànhă5ăđo năt ngă ngăv iăc tăs ng

T yăs ngăđo n c ăcóă8ăkhoanhăt y,ătáchăraă8ăđôiăr ătr căchiăph iăv năđ ng vàă8ăđôiăr ăsauăchiăph iăc măgiác.ăR ătr căvàăr ăsauăsátănh păsauăh ch gai thành

m tăr ăth năkinhăc ăn mătrongăl ăgiană S.ă ăvùngăc ,ăcácăr ăch yăsangăhaiăbênă(r ă

C1 thoát raă ăphíaătrênă SăCI, cònăr ăC8 thoátăraă ăgi aă S CVII và Săng căI (TI))

nênăm căc aăt yăs ngăvàăr ălàăngangănhau [5]

T yăs ngăvùngăc ăcóăch căn ngăchiăph iăv năđ ng,ăc măgiác,ădinhăd ngă

đaăd ng:

gâyăr iălo năv năđ ng,ăc măgiácăt ăchiăvàăthânămìnhăv iăcácăm căđ ăkhácănhau

- TV CSC th ăc nhătrungătâmăchènăépăc ăt yăl năr ăth năkinhăgâyăraăh iă

ch ngăchènăépăr - t y

- TV CSC th ăl ăgiană S thìăđ cătr ngăb iătri uăch ngăr ăc

1.2 Gi iăph u,ăsinhălý đ aăđ măc t s ng c ă

aăđ mălàăb ăph năchínhăcùngăv iăcácădâyăch ngăđ măb oăs ăliên k tăch tă

ch ăgi aăcácăthână S.ă aăđ măcóăhìnhăth uăkínhăhaiăm tăl i,ăn mătrongăkhoangă

giană S,ăcóăch căn ngăliênăk tăcácă S l iăv iănhau,ăph căv ăchoăkh ăn ng v năđ ngă

c aăcácă S k ăc năvàătoànăb ăc tăs ng.ăBênăc nhăđóăđ aăđ măcònăgópăph năch ngă

đ ătr ngăl ngăc aăc ăth ,ăgi măxócăch năđ ng

C tăs ngăc g mă7ă S,ă5ăđ aăđ mă

vàă 1ă đ aă đ mă chuy nă đo nă (đ aă đ mă c ă

l ng hayăđ aăđ măCVII - TI) Gi aă SăCI và

CII khôngăcóăđ aăđ m Phíaătr căđ aăđ mă

c tăs ngăc ădàyăh năphíaăsauănênăc tăs ngă

c ă cóă chi uă congă sinhă lýă nă raă tr c

Chi uăcaoăc aăđ aăđ măđ căxácăđ nhăb ngă

kho ngă cách gi aă haiă thână S Bình

th ngăt l ăchi uăcaoăđ aăđ măsoăv iăthână

đ tă s ngă làă 1/6ă đ nă 1/4 (ng iă tr ngă

thành chi uăcaoăđ aăđ măc tăs ngăc ăkho ng Hình 2:ăGi iăph uăđ aăđ m-t yăs ng 4-6 mm) [5]

1.2.1 C u tr m

aăđ măbaoăg m:ănhânănh y,ăvòngăs iăvàămâmăs n

- Nhânănh y:ăn mă trungătâmăc aăđ aăđ m,ăh iăl chăraăsau vìăvòngăs iă ăphíaă

sauă m ngă h nă phíaă tr c.ă Nhână nh yă ch aă ch t gelatină d ngă s iă cóă đ că tínhă aă

n c,ătrongăđóăcóăch tăkeoăglucoproteinăch aănhi uănhómăsulfatăcóătácăd ngăhútăvàă

ng mă n c,ă đ ngă th i ng nă c nă s ă khuy ch tán ra ngoài [5].ă Chínhă vìă v y nhân

nh yăcóăt ăl ăn c cao, cóăđ ăc ngăph ngăvàăgiưnăn ăr tăt t

Nhânănh yăgi ăvaiătròăh păthuăch năđ ngătheoătr căth ngăđ ngăvàădiăchuy nă

nh ăm tăviênăbi n aăl ngătrongăcácăđ ngătácăg p,ădu i,ănghiêngăvàăxoayăc aăc tă

s ng

- Vòngăs i:ăbaoăg mănh ngăs iăs n r tăch căvàăđànăh iăđanăng căvàoănhauă

theoăki uăxo nă c,ăx păthànhăl păđ ngătâm t o thànhăđ ngătrònăchuăviăc aăđ aăđ m.ă

Cácăláăs iăch yăch chăt ă Sănàyăsangă S kiaăvàăcácăs iăc aăláăs iănàyăch yăvuôngă

góc v iăcácăs i c aăláăs iăbênăc nh.ăCáchăs păx pănàyăchoăphépăcác S c nhănhauă

cóăth ăchuy năđ ngănh ngăv năđ măb oăs ăliênăk tăch tăch ăc aăchúng,

- Mâmăs n:ălàăhaiăt măs nătrongăđ căc uăt oăb ngăh păch tăs nă hyaline.ăMâmăs năcóăcácăl ănh ăgi ngănh ăl ăsàngăcóătácăd ngănuôiăd ngăđ aăđ mă(theoă

ki uăkhuy chătán)ăvàăb oăv ăđ aăđ măkh iăb ănhi măviăkhu năt ăx ngăđiăt i

1 2 2 n kinh v m máu m

- Th năkinh:

đ căg iălàădâyăth năkinhăqu tăng căLuschka.ăNhánhămàngăt yălàăm tănhánhăng nă

c aădâyăth năkinhăs ngăt ăh chăs ng Khi các nhánh nàyăb ăkíchăthíchăs ăgâyăraătri uă

ch ngăđau

+ H chăgiaoăc măc : g măh chăgiaoăc măc trên,ăgi aăvàăng c.ăH chăgiaoă

c măc ătrênăchiăph iăcácăr ăC1 đ năC4, h chăgiaoăc măc ăgi aăchiăph iăcácăr ăC5-C6,

h chăgiaoăc măc ăd i (h chăsao) chiăph iăcácănhánhăt ăC7 đ năT2 Cácăh chănàyăcònăchoăcácănhánhăchiăph iătim,ăđámăr iăgiaoăc măquanhăđ ngăm ch và cácăc ăquană

n iăt ngăkhác [5].ăDoăđó, khiăTV CSC, ngoài các tri uăch ngăchènăépăr ăvàăépă

t yăcòn cóăcácătri uăch ngăr iălo năth năkinhăth căv t

- M chămáuănuôiăđ aăđ m: T pătrungăch ăy uă ăxungăquanhăvòngăs i Trong nhânănh yăkhôngăcóăm chămáu.ă aăđ măđ cănuôiăd ngăch ă y uăb ngă c ăch ă

khuy chătán.ăNh ng s iăvàăt ch căliênăk tăc aăđ aăđ măch ăđ cănuôiăd ngăb ngă

m chămáu t lúc s ăsinh choăt iăkhiătr 2ătu i,ăcácăm chămáuănàyăm tăđiăvàoăgiaiă

đo nătr ăchuy năt ăt ăth ăc tăs ngăn măsangăđ ngăth ng [5].ăT ăđóăđ aăđ măđ cănuôiăd ngăb ngăs ăth măth uăcácăch tădinhăd ngăquaămâmăs n

1.2.3 C u tr s n ó m

Trongăt ăch căđ aăđ măcóănguyênăbàoăs iă(Fibroblaste),ăt ăbàoăs năvàăt ăbàoănguyênăs ngă(Chordaăcell).ă aăđ măg măcó n c, các h păch tăh uăc ăvàăm tăs ănguyênăt ăviăl ng:

- N c:ă aă đ mă ă ng iă tr chi mă 80-85%ă làă n c,ă trongă đóă nhână nh yă

ch aănhi uăn căh nă ăvòngăs i ng iăl nătu iănhânănhàyăm tăn căd n,ăs ăcáchă

bi tăt l ăn căgi aănhânănh yăvàăvòngăs iăgi măd nătheoătu i

- Cácăh păch tăh uăc :

+ Mucopolysaccharid:ălàănhómăch tăcóăphânăt ăcao Cóăhaiălo i:ăd ngătrungă

tínhăvàăd ngăacid Các ch t nàyăcóăkh ăn ngăhútăn căvàăt oănênătínhăc ngăph ng,ă

tínhăđànăh iăvàăđ ănh yăc aăcácăch tăc ăb n

+ Ch tăc ăb năc aăđ aăđ m:ăch ăy uăcóăglycoproteinăvàăpolysaccharridăphână

t ăcao

kh ăn ngăch uăđ c s căc ngăph ngăr tăl nă[7]

+ Men:cácămenăđ căcoiănh ănh ngăch tăxúcătácălàmăt ngănhanhăquáătrìnhă

chuy năhóa

- Nguyênă t ă viă l ng: trongă đ aă đ m có 14 nguyênă t ă viă l ngă (theoă

Avakian,1980)ă g mă calci,ă phospho,ă mangan,ă đ ng,ă s t,ă liti,ă kali,ă silic,ă crom,

magiesi, nhôm, thi c, tronti, natri

1.2.4 C n n m

- Ch căn ngăchungăc aăđ aăđ m:ă

+ N iăcácă S: làmăchoăc tăs ngăv aăcóăkh ăn ngătr ăv ngăch căchoăc ăth ,ă

v aăcóăth ăxoayăchuy năv ăt tăc ăcácăh ng

+ Ph căv ăchoăkh ăn ngăv năđ ngăcácă S k ăc năvà c aătoànăb ăc tăs ngănh ă

kh ăn ngăđànăh i vàătínhăch uănénăépăc aăđ aăđ m

+ Ch ngăđ ătr ngăl ngăc aăđ uăvàăgi măch năđ ngăb ngăcáchăh păth ăm tă

m căđ ăđángăk ăcácăch năđ ngăvàărungăxócătácăđ ngălênănưoăvàăt yăs ng

- Ch căn ngăt ngăph năc aăđ aăđ m:

+ Nhânănh n.ăCóă4ăch căn ngăchính: đi măt a, cânăb ngăch năđ ng,ăgi mă

xóc,ătraoăđ iăch tăl ng

+ Vòngă s i.ă Cóă 5ă ch că n ngă chính:ă gi ă v ngă c tă s ng, đ mă b oă các

c ăđ ngănh ăc aă S, dây phanh,ăgi măxóc,ăn iăch aănhânănh y

đ aăđ măvàăthână S

1.4 B nhălý thoátăv ăđ aăđ măc tăs ngăc

đèăépăvàoăcácăt ch călânăc n: t yăs ng,ăcác r ăth năkinh,ăm chămáuầ

Hìnhă3:ăMinhăh aăhìnhă nhăTV

1.3.2 Nguyên nhân s n n

y uălàădoăTH vàăch năth ng

- Do TH:

+ TH sinhăh c (lão hóa): theoăquyălu tăsinhăh c,ătu iăcàngăt ngăthìăkh ăn ngă

t ngă h pă cácă ch tă t oă nênă s iă collagen vàă mucopolysaccharidă s ă gi mă sútă vàă r iă

lo n,ăch tăl ngăs năkémăd n,ătínhăđànăh iăvàăch uăl căc aăđ aăđ măgi m,ăh năn aă

t ăbàoăs nă ăng iătr ngăthànhăkhôngăcóăkh ăn ngăsinhăs n vàătáiăt o.ăQuáătrìnhă

TH đ aăđ măt ngăd nătheoătu iăvàădi năraăliênăt cătrongăsu tăcu căđ i conăng i

Baoăg măcácăy uăt :

 Y uăt ăviăch năth ng: viăch năth ngălàănh ngăsangăch n,ănh ngăquáăt iăchoăc tăs ngăc ,ăkhôngăđ ăm nhănh ăy uăt ăch năth ngăc pănh ngăl păđiăl păl iănhi uăl n

 Y uăt ăc h c: các bi năd ngăth ăphátăc aăc tăs ngăsauăch năth ng, vi

ch nă th ng, viêmă ho că u, các d ă d ngă b mă sinhă làmă thayă đ iă đi mă t nén bình

th ngăc aăc tăs ng; t ngătr ngăt i:ăt ngăcânăquáăm cădo béo, doăngh ănghi p

 Y uăt ămi năd ch

 Y uăt ăb nhălýăt ămi n: s ăphátătri năt ăch căh tăvàăt ngăsinhăm chămáu

 Y uăt ăhóaămi năd chăt ăch c: TH cácămâmăs năvàăcácăvòngăs iăb ărách;

hi năt ng t ngăkhángănguyênănhânăt ăbào ădâyăch ngăd c sau trong cácătr ngă

h păphìăđ iădâyăch ngănày vàăb nhălýăt y

 Y uăt ădiătruy n:ăs ăs păx păvàăch tăl ngăc aăcollagenătrongăvòngăs i

đ aăđ m làădoăy uăt ădiătruy n [5]

 Y uăt ăchuy năhóa: R iălo năchuy năhóaăgâyăraăTH đ aăđ m

 Y uăt ănhi măkhu n

- Ch năth ng

lúcăhúcăđ u, ch iăbóng đánhăđ u,ăth ăl nălaoăđ uăsu ngăn c,ăho căch năth ngăc tă

s ngăc ădoăđ ngăxe ng aăc ăquáăm căđ tăng tăkhiăb ăxeăkhácăđâmăvàoăđuôiăxeămình

n năc tăs ngăc ăkhôngăđúng k ăthu tă(xoayăl căc ăm nh)

+ Vaiătròăc aăy uăt ăch năth ng: ch năth ngălàăy uăt ăkh iăphátăt oăđi uă

ki nă choă TV CSCă trênă n nă TH Ch ă cóă m tă s ă ítă tr ngă h p TV CSCă xu tă

hi nătrên c tăs ngăc ăbìnhăth ngăsauăm tăch năth ngăm nhăvàăđ tăng tăvàoăc tă

s ngăc

- Tu i: TV CSC th ngăg pă ăl aătu iă35-59 tu iă(83,7%)ă[5]

- Gi i: TV CSC x yăraă ănamăgi iănhi uăh nă ăn ăgi i (H ăH uăL ngăvàă

c ngăs , 2002ănh năth yăt ăl ănam/n ălàă3,11/1)

nhânăviênăv năphòng,ăth ămay,ăth ăxây

v iănhau Cácăbi uăhi n TH c tăs ngăc ă ăBN TV ăth ngăg păv iăt l ăr tăcao,ă

nh tălàăm tăđ ngăcongăsinhălý (89,19%),ăgaiăx ngă(83,78%)ă(H ăH uăL ngăvàă

- TV CSC làăh uăqu ăc aăm tăquáătrìnhăTH c tăs ngăc (cóăth ăcoiănh ă

m tăbi năch ng c aăTH c tăs ngăc ).ăTuy nhiên, khôngăph iăt tăc ăcácătr ngăh pă

- TV CSC kh iăphát đ tăng tăsauăm t ch năth ngătrênăc ăs ăTH đ aăđ m aăđ mănguyênăv năcóăth ăch uăđ ngănh ngăch năth ngăm nhăvàătr ngăt iăl n.ăKhiăđ aăđ măđưăTH đ năm tăgiaiăđo nănh tăđ nh, ch ăc năm tăch năth ngănh ,ăho că

m tătácăđ ngănh ăc aătr ng t iăkhôngăcânăđ iăc ngăcóăth ăgâyăTV

- TV CSC x yăraăngayăsauăm tăch năth ngăc tăs ngăc ăm nh vàăđ tăng t

t ăl ăth pă(ch ăkho ng 7%ăt ngăs cácătr ngăh păTV CSC) [5]

1.3.5 r u n lâm sàng

Tùyăthu căvàoăv ătrí,ăth ălo i,ăm căđ ăTV CSC màăBNăcóăcácătri uăch ngă

- H iăch ngăc tăs ngăc

+ auăvàăcoăc ngăcácăc ăc nhăc tăs ngăc : auăxu tăhi năs măvàăth ngălàătri uăch ngăđ uătiênăc aăTV auăth ngăkhuătrúă ăvùngăgáyălanălênăch măho că

xu ngăvai Tínhăch tăđau:ăđauărát, đauănóngă ăvùngădoăr ăth năkinhăc ăchiăph i b ă

th ngăt năho căđauăsâuătrongăc ăvai, gáy.ă auăc tăs ngăc ăcóăth ădi năbi năt ngă

đ t.ă au th ngăcóătínhăch tăc ăh c: đauăkhiăv năđ ngăvàăgi măkhiăn măngh

+ Khám cóă đi mă đauă c tă s ngă c : khácă v iă TV ă vùngă th tă l ng,ă trong

c nhăs ng

+ H năch ăv năđ ngăc tăs ngăc : h năch ăv năđ ngăc tăs ngăc ăv ăcácăphía

- H iăch ng r ă(th năkinh) c

+ăNguyênănhân:ăDoăđ aăđ măthoátăv ăvàoăl ăghépăho căngáchăbênăc aă ngă

s ng,ălàmăh păl ăghép,ăkíchăthích,ăđèăépăr ăth năkinhăc ăkéoătheoăviêm,ăphùăn ,ăthi uămáuăr ăth năkinh.ă

+ R iălo năc măgiác:

 auă ki uă r ă c : làă tri uă ch ngă th ngă g pă vàă xu tă hi nă s mă nh t;

th ngăđauăsâuătrongăc ăx ng,ăc măgiácănh cănh i,ăkhóăch u,ăcóăkhiăđauănhóiănh ă

đi năgi t auăcóătínhăch tăc ăh c:ăđauăt ngăkhiătr ngăt iătrênăc tăs ngăc ăt ng (khi

đ ng,ăđi,ăng iălâu); đauăt ngăkhiăho,ăh tăh i, khiăv năđ ngăc tăs ngăc ;ăgi măkhiă

n măngh Khámăcóăth ăth yăd uăhi uăSchpurling, Lhermitle (+)

 R iă lo nă c mă giác:ă ă vùngă daă doă r ă th nă kinhă b ă chènă épă chiă ph i

th ngăcóăcácăbi uăhi n d c m, c măgiácătêăbì,ăki năbò,ăđauăcháy, đauăvàăc măgiácătêăbìă ăđ uăngónătay

+ăR iălo năv năđ ng: H năch ăv năđ ngăc aăm tăs ăc ăchiătrên (cóăth ădoă

gi măs căc ,ătr ngăl căc ăhayădoăđau) Có th kèmătheoăhi năt ngăgi tăbóăc ăkhi đưăb ăteoăc ărõ

+ăR iălo năph năx : gi măph năx ăgânăx ngădoăr ăth năkinhăchiăph iăb ăchènă

ép

+ăTeoăc ăchiătrên:ăth ngăg pă ăgiaiăđo nămu năc aăb nhăv iăt ăl ăth p

- H iăch ng t yăc ă

ti păt yăs ngăvàăcácăm chămáuătrongă ngăs ng gâyăphùăn ,ăthi uămáuăt y N uăchènăépăm nătínhăcóăth ăgâyăTH m tăph năs iătr că(myelin)

+ R iălo năv năđ ng:ălàătri uăch ngăhayăg pănh t.ăChiătrên:ătêăbì,ăc măn mă

y u, s ăkhéoăléoăgi măđi.ăChiăd i:ăđiăl iăkhóăkh n,ăchóngăm i,ălúcăđ uăđiăc uăthangă

ph iăv n,ăsauăđóăđiăđ ngăb ngăc ngăph iăv n,ăho căph iăch ngăn ng.ăKhámăth y:

s căc , tr ngăl căcácăc ăchiăth ăgi m;ăph năx ăgânăx ngăt ng;ăph năx ăb nhălýăbóăthápă nh ă Hoffmann,ă Babinskiă (+).ă M tă s ă tr ngă h pă cóă th ă g pă hi nă t ngă đaă

đ ng,ărungăgi t.ă

+ăR iălo năc ătròn:ăth ngăkhóăđái,ăph iăr năho căti uăti năph iăđ tăsonde

H iăch ngăđèăépăt yă cóăth ăbi uăhi năd iănhi uăd ngăkhácănhau.ăM tăs ă

d ngăth ngăg p:

 H iăch ng t yăc ătr c:ăli tăhoànătoàn,ăm tăc măgiácăđau,ănóng,ăl nhă

d iăm căt năth ng

 H iăch ngăt yătrungătâm:ăb iăt ăchi,ăm tăc măgiácănôngă(đau,ănóng,ă

l nh),ăcònăc măgiácăsâu

 H iăch ngăBrown- Sequard:ă m tăbênăb iăki uătrungă ng,ăm tăc măgiácăsâu.ăBênăđ iădi n m tăc măgiácănông,ăcònăc măgiácăsâu

 H iăch ngăt yăc tăngang:ăli t,ăm tăhoànătoànăc măgiácăsâuăvàănôngă

d iăm căt năth ng.ă

 H iăch ngăt yăc ăsau: m tăc măgiácăsâu,ădángăđiălo ngăcho ng,ă2ăchân

dangăr ng,ăcònăcácăc măgiácăkhác

- H iăch ngăr - t yăph i h p:

+ăBi uăhi n:ăg măh iăch ngăc tăs ngăvàăcácătri uăch ngăr ,ăcácătri uăch ngă

t yănh ngăh iăch ngăt yăth ngărõăh nătri uăch ngăr

- H iăch ngăr iălo năth năkinhăth căv t

+ăNguyênănhânădoăkh iăthoátăv ăđèăépăvào các màngăt y,ăm chămáu,ăcácăth nă

kinhăcóănhánhăgiaoăc măđiălênăkíchăthíchăng căl i h chăgiaoăc măvàăcácănhánhăt iă

t ngăkhácă(m t,ătim, vàăcácăc ăquanăn iăt ngăkhác)

+ăBi uăhi nălâmăsàng:

 Chóngăm t,ăm tăth ngăb ng

 Ốătai,ăm ăm tăt ngăc n,ăđauăph năsau h căm t

 M tăđ ăt ngălúc,ăh ăhuy tăáp,ăvưăm ăhôi

 C năđauăng că(hayăg pătrongăthoátăv ăđ aăđ măCVIậ CVII)

1.3.6 C n o n n n

Cóă nhi uă ph ngă phápă ch nă đoánă hìnhă

nhă đ că s ă d ngă choă vi că ch nă đoánă

th ngăquy, ch păt yăc năquang,ăch păđ aăđ m,ă

ch păc tăl păviătính, ch păCHTầ Ngày nay, v iă

s ă phátă tri nă m nhă m ă c aă h ă th ngă yă t ,ă vi c

ch ngă lâmă sàngă k tă h pă v iă ch p Xă quangă c tă

s ngă c ă th ngă quyă và ch pă CHT c tă s ngă

c Cácă ph ngă phápă ch pă khácă ngàyă nayă r tă ít

s ăd ngă[4],[7]

Hình 4 :ăHìnhă nhăTV CSCă(C V -C VI )

- Ch păXăquangăc tăs ngăc th ngăquy:ăđây là ph ngăphápăth ngăquyăápă

d ngăchoăt tăc ăcácătr ngăh pălâmăsàngăcóăh iăch ngăc tăs ngăc ă

trái Choăphépăđánhăgiáătìnhătr ng bi năd ngăc a c tăs ngăc

+ăCh păXăquangăc tăs ngăc ăt ăth ăđ ng: t ăth ănghiêngătrungăbình,ăcúiăt iăđa,ă năt iăđa.ăM căđíchăđánhăgiáătìnhătr ngăc tăs ngăc :ăv ngăhayăm tăv ng

- Ch pă CHT (MRI:Megetic resonance imaging):ă đâyă làă ph ngă phápă tiên

ti nă nh tă hi nă nay giúpă ch nă đoánă xácă đ nh cácă b nhă lýă c tă s ngă nóiă chungă và

th năkinh,ăđ aăđ m,ăd chănưoăt y,ădâyăch ng,ăt ăch căm ăvàăcácăm chămáu

1.3.7 n tr n

TV CSCăcóăth ăti nătri năc pătính,ăbánăc pătínhăho căm nătính n uăkhôngă

đ căđi uătr ăk păth i Thông th ngăti nătri năth ngăm nătính,ăkhông liênăt c Các tri uăch ngăcóăth ăđ căph căh iăsauăm tăth iăgianădài t ngăđ iă năđ nh, sauăđóăl iă

xu tăhi nătr ăl iănh ngă ăm căđ ăn ngăh n

1.3.8 u tr

Các ph ngăphápăđi uătr ăTV CSCăbaoăg m:ăđi uătr ăb oăt n (đi uătr ăn iă

khoa), các canăthi păkhôngăPT (k ăthu tăgi măápăđ aăđ măb ngălaser,ăli uăphápăhóaătiêuănhânầ) và đi uătr ăPT

- i u tr n iăkhoa:

+ i uătr ăn iăkhoaăcóăh ăth ng,ăbaoăg mănhi uăbi năpháp:

 U ngăho cătiêmăthu căch ngăviêmăgi măđau

 Xoa bóp,ăb măn n,ăv t lýătr ăli u:ăbó n n,ăđi năxung,ăkéoădưnăc tăs ngầ

 Châmăc u

 B tăđ ngăc tăs ngăc ăb ngăn păc ăđ nh ngoài: n păMinever, n păORBEầ

+ i uătr ăn iăkhoaăc ăb n,ăh ngăd năcácăbi năphápăv năđ ngăh pălý,ăphòng

ng aătáiăphátăvàătaiăbi n,ăđ nhăk ăki mătra

Hình 5:Hìn hă nhăm tăs ăn păngoàiăc ăđ nhăc tăs ngăc

- Cácăph ngăphápăcanăthi păt iăthi u

+ M căđíchălàăgi măápăn iăđ aăđ m

+ Ch ăđ nhăchoăcácătr ngăh păTH,ăl i đ aăđ m,ăbaoăx ăđ aăđ măcònăt t

+ Cácăph ngăphápăth ngăđ căápăd ng:ăhóaătiêuănhân,ăgi măápăb ngălaser, sóngăcaoăt nă(radiofrequency)

- i uătriăngo iăkhoa

+ăM căđích:ă

 Gi iăphóngăchènăépăt y,ăr ăth năkinhădoăđ aăđ măchènăépăho călàăx ă

s i,ădâyăch ngăvàng t ngăsinh đèăép

 Ph căh iăgi iăph uăc tăs ng

 C ăđ nhăv ngăch căc tăs ng, tránhădiăl ch,ăt năth ngăth ăphátăsauăkhiă

l yăđ aăđ măc

 TV CSCătrungătâm,ăc nhătrungătâm,ăl ăghép,ầ gâyăb iăy uăt ăchi,ăchènăépăđauădaiăd ng,ăkhôngăkh căph c đ c b ngăthu căho căcácăbi năphápăđi uătr ă

n iăkhoaăkhác

PT đi uătr ăTV CSC cóăth ăđiăvàoăl iătr c,ăl iăsauăho căk tăh păc ăhaiă

đ ng.ăVi căl aăch năđ ngăvàoătùyăthu căvàoătínhăch t,ăv ătríăkh iăthoátăv ,ăcácăt n

th ngăph iăh pă(vôiăhóaădâyăch ngăd căsau,ăphìăđ iădâyăch ngăvàngầ),ăthóiăquenă

c aăPT viênầ V iăt ngăđ ngăm ,ăcácăph ngăphápăPTăc ngăkhácănhau

Cácăph ngăphápăPTăth ngăđ căápăd ngăhi nănayăbaoăg m:

+ ngăvàoăphíaătr c:

 L yăđ aăđ m, ghépăx ngăb ngăn păvít Ph ngăphápănàyăc năph iăl yă

x ngăghép,ăx ngăghépăth ngăđ căs ăd ngălàăx ngămàoăch uăt ăthân

 L yăđ aăđ m,ăthayăđ aăđ măb ngăđ aăđ mănhânăt oăho căd ngăc ăbánă

đ ng.ăPh ngăphápănàyăkhôngăs ăd ngăn păvítăvàăkhôngăc năx ngăghép

Hình 6: Hìnhă nhăX- quangăc tăs ngăc

sau PT l yăđ aăđ m, ghépăx ngăn păvítăphíaătr c

 M ă cungă sauă (c tă cungă ho că m ă c aă s ă x ng),ă l yă đ aă đ mă đ năthu n,ăkhôngăk tăghépăx ng

 C tăcungăsau,ăl yăđ aăđ m, ghépăx ng n păvít.ăPh ngăphápănày áp

 T oă hình cung sau, ph ngă phápă nàyă ápă d ngă choă cácă tr ngă h pă

1.3.10 n n n s u p u t u t

Taiăbi nălàănh ngăv năđ ăkhôngămongămu năg p ph iătrongăkhiăPT Bi năch ngălàănh ngăv năđ ăx yăraăsauăquáătrìnhăPT.ă

Cácăbi năch ngăcóăth ăg păsauăcanăthi păPT đi uătr ăTV CSC:

- B c do gây mê: th ngăg pătrongăth iăk ăh uăph u

+ Suy hôăh p:ă

 Nguyên nhân: cóăth ădoăt tăl i,ădoăphùăn ăthanhăqu năsauăđ tă ngăn iăkhíăqu n,ădoăt ngăti tăđ mărưi, doătràoăng c, doăđauăv tăm ăvùngăc ăgáy,ădoăn păc ă

c ăđ nhăngoàiăquáăch tầ