chăm sóc bệnh nhân sau mổ làm cầu nối chủ vành tại khoa ngoại tim mạch - viện 108

Nh ngăn măg năđâyădoăs ăraăđ iăc aăđ năv ăc păc uăm chăvành, s ăxu tăhi nă c aăthu cătiêuăhuy tăkh iăvàănh ngăti năb ătrongăcanăthi păđ ngăm chăvành, ph uăthu tăb căc uăđ ngăm chăvành đư

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT O

NGUY NăTH ăTHÚY

MÃ SINH VIÊN B00157

CH MăSịCăB NHăNHỂN SAUăM ăLẨM

C UăN IăCH ăVẨNH T IăKHOAăNGO Iăăă

TIMăM CH-VI Nă108ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă

HẨăN Iăậ Tháng 12 n mă2012

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT O

Khoaăđi uăd ng

NGUY NăTH ăTHÚY MẩăSINHăVIểNăB00157

CH MăSịCăB NHăNHỂN SAU M ăLẨM

C UăN IăCH ăVẨNH T IăKHOAăNGO I

TIMăM CH- VI Nă108

Ng iăHDKH:ăTh căS BSăNgu năTi nă ng

HẨăN Iăậ Tháng 12 n mă2012

L I C M N

V i t t c s kính tr ng và bi t n, tôi xin bày t l i c m n chân thành t i:

ẢS.TS Ph m Th Minh c - Tr ng Khoa i u d ng cùng toàn th các thày cô tr ng i h c Th ng Long đã t o m i đi u ki n thu n l i nh t cho tôi

trong su t quá trình 3 n m h c t p t i tr ng

c bi t tôi xin chân thành c m n và bày t lòng bi t n sâu s c đ n

Th c S - ác s Nguy n Ti n ông là ng i th y h ng d n tr c ti p M c

dù r t b n r n v i công vi c nh ng th y v n giành nhi u th i gian t n tình ch

b o, cung c p tài li u và nh ng ki n th c quý báu giúp tôi th c hi n chuyên đ

này

Xin chân thành c m n t p th cán b nhân viên Khoa Ph u thu t Tim

M ch - nh vi n TWQ 108 n i tôi đang công tác đã t o đi u ki n giúp đ tôi trong su t th i gian qua

Xin c m n và bày t bi t n sâu s c t i gia đình, b n bè cùng t p th l p

KTCIII - Tr ng i h c Th ng Long luôn chia s , đ ng viên tôi trong su t th i gian h c t p

Xin trân tr ng c m n!

ảà n i ngày 24 tháng 10 n m 2012

ả c viên

Nguy n Th Thúy

M CăL C

L I C M N

PH Nă1 ăT NGăQUAN 2

1.1 c đi m gi i ph u, ch c n ng sinh lý đ ng m ch vành 3

1.1.1.Tóm t t gi i ph u đ ng m ch vành 3

1.1.2.Ch c n ng sinh lý cu đ ng m ch vành 5

1.2.B nh đ ng m ch vành 6

1.2.1.Sinh lý b nh thi u máu c tim c c b 6

1.2.2.Nguyên nhân và các y u t nguy c c a b nh đ ng m ch vành 8

1.2.3.Ti n tri n c a b nh đ ng m ch vành 12

1.2.4.Ch n đoán b nh đ ng m ch vành 12

1.2.5 i u tr b nh đ ng m ch vành 14

1.3.Ph u thu t c u n i ch vành 15

1.3.1.Ph u thu t c u n i ch vành dùng tu n hoàn ngoài c th 15

1.3.2.Ph u thu t c u n i ch vành không dùng tu n hoàn ngoài c th 15

1.3.3.Bi n ch ng sau m 15

PH Nă2 CH MăSịCăB NHăNHỂNăSAUă M ăLẨMăC UăN IăCH ăVẨNH 19

2.1.Quy trình chu n b b nh nhân tr c m 19

2.1.1.Giao ti p v i ng i b nh 19

2.1.2.Ki m tra h s b nh án c a ng i b nh 19

2.1.3.Ngày tr c m 19

2.1.4.Sáng ngày đi m … 19

2.2.Quy trình ch m sóc b nh nhân sau m tim 20

2.2.1.Chu n b 20

2.2.2.Ti n hành 24

2.2.3.Ch m sóc đ c bi t 24

2.2.4.Ch m sóc c b n 25

2.2.5.Giáo d c s c kho 25

2.3.Áp d ng quy trình đi u d ng 26

2.3.1.Nh n đ nh 26

2.3.2.Ch n đoán đi u d ng 27

2.3.3.L p k ho ch ch m sóc 27

2.3.4.Th c hi n k ho ch 28

2.3.5.L ng giá 28

2.3.6.Tình hu ng c th cho m t b nh án ch m sóc 29

K TăLU N 33

PH ăL C TẨIăLI UăTHAMăKH O

DANHăM CăCỄCăHỊNHă NHăS ă

Trang

Hình 1.1:S đ h đ ng m ch vành 3

Hình 1.2: T c ngh n đ ng m ch vành do x v a đ ng m ch 8

Hình 1.3: Hình nh đi n tim nh i máu c tim 13

Hình 1.4: Hình nh stent đ ng m ch vành 14

Hình 1.5: Ph u thu t l y t nh m ch hi n trong 16

Hình 1.6: Ph u thu t b c c u n i ch vành qua ch t c 17

Hình 2.1:Theo dõi, ch m sóc d n l u sau m c u vành ngày th 2 24

Hình 2.2:Thay b ng, ch m sóc v t m d c gi a x ng c ngày th 3 26

Hình 2.3: Ch m sóc v rung cho b nh nhân m c u vành ngày th 3 26

TăV Nă

B nhălýătimăm chălàă b nhălýăchi măt ăl ăl nătrongăc c uăb nhăt tă ăc ngă

đ ng.ă Trongă đó,ă b nhă đ ngă m chă vành ngày càng chi mă v ă tríă quană tr ng B nhă

đ ngăm chăvànhăđangălàănguyênănhânăgâyăt ăvongăhàngăđ uă ăcácăqu căgia phát tri n vàăc ngăđangătr ăthànhăph ăbi nă ăcácăn căđangăphátătri n.ăB nhălýăn năt ngă

c aătìnhătr ngănàyălàădoăx ăv aăđ ngăm ch.ăTheoă cătínhăhi nă ăM ăcóăg nă7ătri uă

ng iăb b nhăm chăvành,ăvàăhàngăn măcóăthêmăkho ng 350ănghìnăng iăb ăb nhă

m i T i Châu Âu,ă cóă t iă 600ă nghìnă b nhă nhână t ă vongă m iă n mă doă b nh đ ngă

m chă vành [6] ă Vi tă Namă t ă l ă m că b nhă đ ngă m chă vành có xuă h ngă t ng nhanhărõăr tătheoănh păđ ăphát tri năc aăxưăh iăvàătr ăthànhăm tăb nhăđángăloăng i choăs căkh eăng iăcaoătu i, g năđâyăb nhăc ngăcóăxuăh ngăphátătri năc ă ănh ngă

ng iătr ătu i H ngăn măcóăhàngătri uăng iăb ăb nhă m chăvànhăvàă hàng nghìn

ng iăt ăvongădoănh iămáuăc ătim Theoăth ngăkêăc aăVi nătimăm chăQu căgiaăthìă

t ăl ăthuădungăb nhănàyăn mă1992ălàă2,74%, n mă1995ălà 5%, n mă1996ălàă6,05%ăvàăđ nănayăcònăcaoăh năn a [1]

Nh ngăn măg năđâyădoăs ăraăđ iăc aăđ năv ăc păc uăm chăvành, s ăxu tăhi nă

c aăthu cătiêuăhuy tăkh iăvàănh ngăti năb ătrongăcanăthi păđ ngăm chăvành, ph uăthu tăb căc uăđ ngăm chăvành đưălàmăgi măt ăl ăt ăvongădoănh i máuăc ătimăc p trênăth ăgi iăhi nănayăch ăcònăkho ngă<7% Khiăcácăbi năphápăđi uătr ăn iăkhoaăhayăcanăthi păm chăkhôngăc iăthi n,ăkhông gi iăquy tăđ cătìnhătr ngăt căngh n m chăvànhăthìăph ngăphápăph uăthu tăb căc uăn iăch ăvànhălàăm tăgi iăphápăcu iăcùngă

c uăs ngătínhăm ngăb nhănhân.ăPh uăthu tănàyăs ăc iăthi n, th măchíălàmăh tăh năcácăc năđauăth tăng c,ălàmăt ng ch tăl ngăvàăth iăgianăs ngăthêmăchoăb nhănhânăb ă

b nhăm chăvành

Tuyănhiên,ăph uăthu tăb căc uăch ăvànhălàăm tăph uăthu tăph căt p,ăn ngăn ăchoăng iăb nh.ăB nhănhânăth ngăloăl ngănhi uăv ătìnhătr ngăb nhătr căvàăsauă

m ăThêmăvàoăđó,ăb nhănhânăm chăvànhăth ngăcaoătu iănênăquáătrìnhăh iăph căsauă

m ăkéoădài.ă căbi tănh ngăbi năch ng sauăm ,ăn uăkhôngăđ cătheoădõiăphátăhi nă

s măvàăx ătríăk păth iăcóăth ăd năđ năh uăqu ănghiêmătr ng, đeăd aăđ nătínhăm ngă

b nhănhân Chínhăvìăv y,ăvi căch măsóc,ăđi uăd ngăsauăm ăđóngăvaiătròăvôăcùngă

l n,ăđóngăgópăm tăph năquanătr ngăvàoăthànhăcôngăc aăph uăthu t c aăph uăthu tă

c uăn iăch ăvành Do đóăchúng tôiăti năhànhăchuyênăđ ă:

“ Ch măsócăb nhănhơnăsauăph uăthu tălƠmăc uăn iăch ăvƠnh t iăkhoaăngo iă timăm ch B nh vi năTrungă ng Quân đ i 108” v iăhai n iădung sau:

1 Tìmăhi uăcácăbi năch ng mu n ăb nhănhânăph uăthu t làmăc u n iăch ă

PH Nă1 ă T ngăquanăv ăb nhălỦăđ ngăm chăvƠnhăvƠă

ph uăthu tălƠmăc uăn iăch ăvƠnh

1.1.1 Tómăt tăgi iăph uăđ ngăm căvƠnh

C ătimăđ cănuôiăd ngăb iăh ăth ngăđ ngăm chăvành, baoăg măđ ngăm chă

vành trái vàăđ ngăm chăvànhăph i C ăhaiăđ ngăm chăvànhăđ uăb tăngu năt ăđ ngă

m chăch T ăxoang Valsalva, haiăđ ngăm chăvành h ngătr cătráiăvàătr căph i, ăphíaăláăvanăđ ngăm ch ch ăt ngă ngăláăvànhătráiăvàăláăvànhăph i Xoang này có

vai trò nh ăm tăbìnhăch aăgiúpăchoăvi căduyătrìăcungăl ngămáuăc aăđ ngăm chă

vành đ că năđ nh [2]

H nhă1.1 c v

ngăm chăvƠnhătrái

ngă m chă vànhă tráiă xu tă phátă t ă xoangă vànhă tráiă sauă khiă ch yă m tă đo nă

ng năkho ngă1,5cmăgi aăđ ngăm chăph iăvàăti uănh ătrái,ăđ ngăm chăvành trái tách

ra hai nhánh chính đ ngăm chăliênăth tătr căvàăđ ngăm chăm o năđ ngăm ch t ă

ch ăxu t phátăđ năch ăchiaănhánhăđ căg iălàăthânăchungăđ ngăm chăvành trái

- ngăm ch liênăth tătr c: ch yăd cătheo rãnh liênăth tătr căđ năm mă

tim, vòngăquaăm m, t năcùngă ă1/3ărưnhăliênăth tăsau, n iăv i đ ngăm chăliênăth tă

sau (Làănhánhăc aăđ ngăm chăvànhăph i) Trênăđ ngăđiăđ ngăm ch liênăth tăătr că

chia ra các nhánh vách và các nhánh chéo:

+ Các nhánh vách: cătáchăraăg nănh ăvuôngăgócăv iăđ ngăm ch liênăth tă

tr căđiăsâuăvàoăváchăliênăth t Cácănhánhă ăphíaătrênăcaoăcóăkíchăth căl năh n, tráiăl iăcácănhánhă ăphíaăm mătimăkíchăth cănh ăh năvàăt oăgócănh năh n âyă

c ngă làă m tă đ că đi mă đ ă phână bi tă gi aă cácă nhánhă váchă v iă các nhánh chéo khi quanăsátăhìnhă nhăch păđ ngăm chăvành Các nhánhăváchăcungăc păchoă2/3ăváchăliênăth t

+ Các nhánh chéo: cóă s ă l ngă vàă kíchă th că khácă nhauă ă t ngă cáă th Kho ngă90%ăcácătr ngăh păcóăt ăă1-3 nhánh chéo Các đ ngăm ch này khi tách ra

t oăthànhăm tăgócănh năv iăđ ngăm chăliênăth tătr căvàăh ngăt i m mătim, cung

c pămáuăchoăthànhătr căbênăth tătrái

- ngăm chăm :ătáchăraăt ăthânăchungăđ ngăm chăvành trái, ch yăgi aăti uă

nh ă tráiă vàă đ ngă m ch ch ă g c, h ngă raă phíaă sauă t iă rưnhă nh ă th tă trái.ă Thông

th ngăđ ngăm ch m ăphânăchiaăraăcácănhánhăb ăvàăcácănhánhătâmănh ăCác nhánh

b ăcungăc pă máuăchoă m tă bênăvàă m tăsauăbênăth tătrái, chúngăcóă s ăl ng, kích

th căvàăđ ădàiăkhácănhau, đ ngăm ch nh ătráiăxu tăphátăt ăđo năg năc aăđ ngăm ch

m , nuôiăd ngănh ătrái Khi khôngăcóăđ ngăm ch này, thànhănh ătrái đ căcungăc pă

máuăb iănhi uănhánhăănh ăđiăt ăđ ngăm chăm Kho ngă40%ăcácătr ngăh păđ ngă

m chănuôiănútăxoangălàănhánhăc aăđ ngăm ch m

- ngăm chăgi a:ăcònăg iălàăđ ngăm ch trung gian, m tănhánhăth ă3ăgi aă

đ ngăm chăliênăth tătr căvàăđ ngăm ch m (kho ngă15%ătr ngăh p) Kho 2%ăkhôngăcóăthânăchungăđ ngăm chăvành trái, khiăđóăđ ngăm ch liênăth tătr căvàă

ngă1-đ ngăm chăm ăxu tăphátăt ăngă1-đ ngăm ch ch ă ăcácăv ătríăkhácănhau [5]

ngăm chăvànhăph i xu tăphátăt ăxoangăvànhăph i, th păh năm tăchútăsoă

v i ch xu tăphátăc a đ ngăm chăvành trái L ăđ ngăm chăvành ph iăcóăth ă ăphíaă

tr c, gi aăho căh iăl chăsangăph iăg căđ ngăm chăch ngăm chăvànhăph iăđiă

m tăđo năng năgi aăđ ngă m ch ph iăvàăti uănh ăph i, sauăđóă vòngăsangăph i, điă

xu ngăt iăđi măgiaoănhauăgi aărưnhănh ăth tăph i, rưnhănh ăth tătráiăvàărưnhăliênăth tă

sauă ăm tăhoànhăc aătim ngăm chăvànhăph iăchiaăraăcácănhánh:

- Nhánhănh :ă ngăm ch nútăxoangăch yălênătrên, sang ph iăđiăgi aăti uănh ă

vàăđ ngăm chăch , vòngăt iăt nhăm chăch ătrên, đ ngăm ch nàyăth ngăt năcùngăb iă

hai nhánhăcungăc pămáuăchoănútăxoang (đ ngăm ch xoangănh ) vàăthànhăsauănh ă

trái) Tuy nhiênă kho ngă 40%ă cácă tr ngă h pă đ ngă m chă nàyă xu tă phátă t ă đ ngă

m ch m

- Nhánhăth tăph i: Nhánh nónă(đôiăkhiăđ c xu tăphátăt ăđ ngăm chăch ),ă

làănhánhăđ uătiênăc aăđ ngăm chăvành ph i, điăraătr c lên trên, ch yăvòngăquanhă

g căđ ngăm chăch ăvàăđ ngăm ch ph i, th ngăn iăv iăm tănhánhăt ngă t ăđ nă

đ ngăm chăvànhătrái, t oăthànhăm tăvòngăn iăVieussens, vòngăn iănàyăr tăcóăýăngh aătrongătr ngăh păt căđ ngăm chăvànhăph iăho căđ ngăm chăliênăth tătr c

- ngăm chăliênăth tăsau:ăđiăvàoăváchăliênăth tăsauăn iăv iăcácănhánhăđ ngă

m chăc aăliênăth tătr că ăg năm mătimăvàăcungăc pămáuăchoă1/3ăsauăváchăliênăth tăkèmăm t ph nănh ăchoăm tătr căc aăc ăhaiăth t

- ngăm chăqu tăng căth tătrái: làăt năcùngăc aăđ ngăm chăvànhăph i,

cungăc pămáuăh uăh tăchoăthànhăsauăsátăc ăhoànhăvàăm tăph năchoăthànhăsauăbênă

th tătrái

1.1.2 Ch c n ngăsinhălỦăc aăđ ngăm chăvƠnh:

H ăđ ngăm chăvànhăg măhaiăph n:

- Ph n đ ngăm chăvƠnh ăph năngoƠiătim: cóăđ ngăkínhă2-3mmălàăph nă

đ ngă m chă cóă th ă nhìnă th yă đ că khiă ch p đ ngă m chă vành, nh ngă đ ngă m chă

vành nàyăđiăngang trênăb ăm tăc aăc ătim, d iăl pămàngăngoàiătim

- Ph n đ ngăm ch vành điăsơuătrongănh ngăc ătim: t ămàngăngoàiătimăt iă

màngătrongătimălàăph n đ ngăm chăvành khôngănhìnăth yăđ căkhiăch p đ ngăm chă

vành, nóă đ mă b oă cungă l ngă dinhă d ngă c ă tim N mă trongă l pă c ă tim, nh ngă

đ ngăm chănàyăch uăs ătácăđ ng co bóp c aăc ătim Áp l cătrongălòngăth tătráiăc aă

c ătimăt ngăđ i năđ nh, ăgiaiăđo năcu iătâmătr ngăth păh năápăl c đ ngăm chă

vành, k tăqu ălàădòngămáuăch yă quaă đ ngă m chăvànhă trongăthìătâmă tr ngăđ că

th căhi năd ădàngăh n Ng căl iătrongăthìătâmăthuăápăl cătrongălòngăth tătráiăđ căchuy nălênăthànhăth tăgi măd năm tăcáchătuy nătínhăt ătrongăraăngoài, doăv yă ăl pă

d iăn iătâmăm c, ápăl cătâmăthuăg năgi ngăápăl cătrongăbu ngăth tăvàăcaoăh năápă

l căb mămáuăc a đ ngăm chăvành, choănênăl păc ătimăd iăn iătâmăm căh uănh ăkhôngăđ căt iămáuătrongăthìătâmăthu.[3]

Nh năxétănàyăgi iăthíchăs ăchi mă uăth ăc aădòngămáuăvàoăđ ngăm chăvànhătrongăthìătâmătr ng,ăriêngă ăl păsâuăd iăn iătâmăm căvi căt iămáuăch ăđ căth că

hi nă ăthìătâmătr ng Choănênătrongătr ngăh păsuy đ ngăm chăvành, nh ngăvùngă

c ătimăd iăn iătâmăm călàăvùngăd ăb ăt năth ngănh tăvàăth ngăb ăt năth ngă

tr cătiên H năn aăkhiăg ngăs c, s ărútăng năthìătâmătr ngăđiăsauănh pănhanhălàmă

gi măth iăgianăb mămáuăhi uăqu ăvào đ ngăm chăvành, c ngăgópăph nălàmăcho tình

tr ngăthi uămáuăn ngăh nă ăl păc ătimăd iăn iătâmăm c

1.2.1 SinhălỦăb nhăthi uămáuăc ătimăc căb

Thi uămáuăc ătimăc căb ălàăh uăqu ăc aăm tăcânăb ngăgi aăcungăc păvàănhuă

c uăv ăoxyăvàătínhăch t co bóp c aăc ătim

- Nh ng uăt ălƠmăt ngănhuăc uăox ăc aăc ătim:

- Nh ngă uăt ălƠmăgi măcungăc păox ăchoăc ătim:

+ H p lòngăđ ngăm chăvànhă(bìnhăth ngăl uăl ngăđ ngăm chăvànhăcóăth ă

t ngălênă5ăl nănh ăgiưnăh ăth ngătr cămaoăm ch)

+ B nhă v aă x ă đ ngă m chă vành:ă Làmă gi mă kíchă th că đ ngă m chă vành,

gi măl uăl ngămáuăquaăm chăvành vàădoăđóăgi măt iămáuăc ătimătrongăđi uăki nă

bìnhăth ngăhayănhuăc uăt ng âyălàănguyênănhânăch ăy uăc aăthi uămáuăc ătimă

c căb ,ăngoàiăraăcònăcóăcácănguyênănhânăkhôngădoăv aăx ăđ ngăm chăvành

+ T năth ng khôngăcóăv aăx ăđ ngăm chăvành:ăBaoăg măcácăb tăth ngă

b mă sinhă cácă đ ngă m chă vành,ă viêmă l ă đ ngă m chă vànhă doă giangă mai, cácă b tă

th ngăđ ngăm chădoăcácăb nhăkhác (viêmănútăquanhăđ ngăm ch, Kawasaki),ăg pătrongăđi uătr ăb nhăácătínhăb ngăhóaăch tăhayăphóngăx

+ Cònăg păthi uămáuăc ătimădoănhuăc uăoxy t ng (phìăđ iăth tătrái, b nhăvană

đ ngăm chăch , b nhăc ătimăgiưn),ăgi măkh ăn ngăv năchuy năoxy, trongăcácăc nă

nh pănhanhăhayănh păch măho cătrongăcác c năr iălo nănh păhayăr iălo i d nătruy n

- C ăch ăgơ ăthi uămáuăc ătimăc căb :

+ Thi uămáu c ătimăkhiăg ngăs c:ăNhuăc uăoxyăgiaăt ng,ăl uăl ngăm chăvànhăph iăt ngăt ngă ngăđ ăthíchănghi Trongătr ngăh păh păđ ngăm chăph i, l uă

l ngăm chăvànhăt ngăkhôngăđ ăd năđ nătìnhătr ngăthi uămáuăc ătim

+ Thi uămáuăc ătimălúcăngh :ăHi năt ngăthi uăoxyăc ătimădo coăth tăđ ngă

m chăvànhăgâyăraăthi uămáuăc ătim Cóăth ăx yăraătrênăcácăđ ngăm chăvànhăbìnhă

th ngăhayăb nhălý

- Cácăh uăqu ăc aăthi uămáuăc căb ăc ătim:

+ R iălo năđ uătiênăc aăthi uămáuăc căb ăc ătimălàăr iălo năv ăchuy năhóaădoăchuy năhóaătrongăđi uăki năy măkhíăsinhăraăaxitlactic

+ Ti pătheoălàăh uăqu ăhuy tăđ ng:ă uătiênălàăăgi măt iămáuă ăl păd iăn iătâmăm c, m căđ ăcaoăh nălàăt năth ng ch căn ngătâmătr ng (s ăgiưnăc )ăvàăsauăcùngălàăr iălo năch căn ngătâmăthuă(s ăcoăbóp)

+ Cácăr iălo năbi uăhi nătrênăđi nătâmăđ ăx yăraămu năh n:ăKh iăđ uălà tình

tr ng thi uămáuăc căb ăd iăn iătâmăm c, r iăđ năthi uămáuăc căb ăd iăth ngătâmăm căxuyênăthành

+ Cu iăcùngăc năđauăth tăng călàăbi uăhi năc aătìnhătr ngăthi uămáuăc căb ăkéoădài,ătr mătr ngăvàălan r ng [7]

khi nóiăđ nănguyênănhânăc aăb nhălýăđ ngăm ch vànhăng iătaădùngăđ năkháiăni mă

y uăt ănguyăc ăc aăb nhăđ ngăm ch vành

- Cácă uăt ăngu ăc :

V n đ y u t nguy c c a b nh đ ng m ch vành đư đ c nghiên c u r t rõ

ràng và đ c ch ng minh các y u t nguy c đ ng m ch vành là có liên quan t i

vi c t ng kh n ng m c b nh đ ng m ch vành và vi c can thi p các y u t nguy c

này làm gi m t l m c và ti n tri n c a b nh đ ng m ch vành Có nh ng yêú t

nguy c có th tác đ ng đ c, nh ng c ng có nh ng y u t nguy c không th tác

đ ng đ c, tuy v y r t c n s hi u bi t và thái đ t t v i các y u t nguy c (k c

không tác đ ng đ c) đ chúng ta ch đ ng ng n ng a t t các bi n c tim m ch

Các y u t nguy c th ng tác đ ng l n nhau ph c t p và m t cá th th ng d

mang nhi u y u t nguy c Khi nhi u y u t nguy c tác đ ng l n nhau làm nguy

c c a b nh đ ng m ch vành t ng lên theo c p s nhân ch không ph i là c p s

c ng [8]

+ Cácă uăt ăngu ăc ăl năkh ngăth ătha ăđ iăđ c

 Tu i: Kho ngă82%ăng iăt ăvongăvìăb nhăđ ng m chăvànhălàăt ă65 tu i tr ă

lên.ăKhiăl nătu i,ăb nhănhânăn ăb ăđauătimăth ngăd ăb ăt ăvongăvìăđauătimătrongăvòngăvàiătu năh nănamăgi i

 Gi iătính: Namăgi iăcóănguyăc ăb ăđauătimăcaoăh n ph ăn vàăb ăs măh n.ă

Ngayăc ăsauăgiaiăđo nămưnăkinh,ăkhiăt ăl ăt ăvongăph ăn ădoăb nhătimăt ngălênăc ngăkhôngăb ngănamăgi i

 Y uăt ădiătru nă(k ăc ăch ngăt c): Tr ăcóăchaăm ăb nhătimăthìăd ăb ăm că

b nhănày.ăNg iăM ăg căPhiăb caoăhuy tăápăn ngăh năng iăg căchâuăÂuăvàăcóănguyăc ăm căb nhătimăl năh n.ăNguyăc ăm căb nhătimăc ngăcaoăh nătrongăs ăcácă

s cădânăng iăM ăg căM ,ăng iăM ăg căDaăđ ,ăng iăHawaiăb năđ aăvàăm tăs ă

s cădânăM ăg căÁ.ă i uănàyăm tăph nălàădoăt ăl ăbéoăphìăvàăti uăđ ngăcaoăh n

Ph năl năng iăcóăti năs ăgiaăđìnhă m nhăv ăb nhătimăcóă m tăho cănhi uă y uăt ănguyăc ăkhácăn a

+ Cácă uăt ăngu ăc ăl năcóăth ătha ăđ i,ăđi uătr ăha ăki măsoátăb ngă cáchătha ăđ iăl iăs ngăha ăthu c

 Hútă thu că lá: Hútă thu că láă làmă gi mă n ngă đ ă ôxyă trongă máu,ă làmă t nă

th ngăvàăsuyăy uăthànhăđ ngăm ch Ng iăhútăthu căláăcóănguyăc ăt ăvongăvìăb nhă

đ ngăm chăvànhăg pă2-3ăl năng iăkhôngăhútăthu c.ăHútăthu căláăc ngătácăđ ngăcùngăv iăcácăy uăt ănguyăc ăkhácăđ ălàmăt ngăthêmănguyăc ăm căb nhăđ ngăm chă

vành Ng iăhútăxì-gàăhayăhútăb ngăt uăd ngănh ăcóănguyăc ăt ăvong ho căđ tăqu vìăb nh này caoăh năng iăbìnhăth ngănh ngăkhôngăcaoăb ngăng iăhútăthu călá.ă

Ti păxúcăv iăkhóiăthu căláăc aăng iăkhácălàmăt ngănguyăc ăgâyăb nhătimăk ăc ăđ iă

v iănh ngăng iăkhôngăhútăthu c

 Cholesterol trong máu cao: Khiăcholesterolămáuăt ng,ănguyăc ăm căb nhă

đ ngăm chăvànhăc ngăt ngătheo.ăKhiăcóăcácăy uăt ănguyăc ăkhácă(ch ngăh nănh ăhuy tăápăcaoăvàăhútăthu călá),ănguyăc ănàyăth măchíăcònăt ngăcaoăh năn a.ăM căcholesterolăcóăth ăthayăđ iăd iătácăđ ngăc aătu iătác,ăgi iătính,ăti năs ăs căkh eăgiaăđìnhăvàăch ăđ ă nău ng

 T ng hu tăáp: Huy tăápăcaoălàmăt ngăt iălênătim,ălàmăváchătimădàyălênăvàă

tr ănênăc ngăh n.ăNóăc ngălàmăt ngănguyăc ăc aăb nh b ăđ tăqu ,ăđauătim,ăsuyăth nă

và suy tim xungăhuy t.ăKhiăhuy tăápăcaoăx yăraă ăng iăbéoăphì,ăhútăthu călá,ăcóă

m căcholesterolătrongămáuăcaoăhayălàăti uăđ ngăthìănguyăc ăđauătimăhayăđ tăqu ă

t ngălênănhi uăl n

Huy tă ápă ph iă đ că gi ă ă d iă 140/90mmHgă (d iă 130/80mmHgă ă b nhănhânăti uăđ ngăhayăb nhăth năm nătính)ăb ngăthu căvàăthayăđ iăl iăs ng.ăThayăđ iă

l iăs ngă(gi măcân,ăthayăđ iăch ăđ ă n,ăt ngăho tăđ ngăth ăl căvàă nănh t)ănênăth că

hi năchoăt tăc ăcácăb nhănhânăcóăhuy tăápăcaoăh năho căb ngă120/80mmHg.ăKhôngă

nên dùngăthu căch năkênhăcanxiănhómădihydropyridinăcóătácăd ngăng năđ ăđi uătr ăcaoăhuy tăáp.ăCácăb nhănhânăcaoăhuy tăápănênăcóăm tăch ăđ ă năítămu iăvàănhi uărau,ăhoaăqu ăvàăcácăch ăph măítăch tăbéo,ăc ngănh ăcóăm tăch ngătrìnhăt păth ăd că

đ uăđ n.ăH uăh tăcácăb nhănhânăc năh năm tăthu căđ ăki măsoátăđ căch ăs ăhuy tăápăvàănênăl aăch năcácăthu căđưăđ căch ngăminhălàăcóălàmăc iăthi nătiênăl ngăc aă

b nhănhână(thu căl iăti uănhómăthiazidăđ căl aăch năđ uătiên,ănênăph iăh păv iăcácăthu căch năbêtaăgiaoăc m,ăthu că căch ămenăchuy n,ăthu căch năth ăth ăAT1ăangiotensinăvàăthu căch năkênhăcanxiăcóătácăd ngăkéoădài)

 Ho tăđ ngăth ăch t: L iăs ngăítăv năđ ngălàăm tăy uăt ănguyăc ăm căb nhă

đ ngăm chăvành.ăHo tăđ ngăth ăch tăth ngăxuyênăv iăc ngăđ ăv năđ ngăt ăv aă

đ năn ngăgiúpăphòngăng aăb nhătimăm ch.ăC ngăđ ăv năđ ngăcàngăcaoăbaoănhiêuăthìăcàngăcóăl iăb yănhiêu.ăB nhănhânănênăt păth ăd că30ăphútăm iăngàyăhayăítănh tă5ă

l n/tu nă(điăb ,ăđiăxeăđ p,ăhayăcácăho tăđ ngăth ăl căkhác),ăđ ngăth iăt ngăcácăho tă

đ ngăthông th ngăh ngăngàyă(làmăv n,ălàmăcôngăvi căn iătr …)

Tuyănhiên,ăngayăc ăv năđ ngăv iăc ngăđ ătrungăbìnhăc ngăcóăíchăn uăho tă

đ ngăth ngăxuyênăvàăkéoădài.ăHo tăđ ngăth ăch tăth ngăxuyênăcóăth ăgiúpăki măsoátăcholesterolămáu,ăti uăđ ngăvàăbéoăphì,ăc ngănh ăgiúpălàmăh ăhuy tăápătrongănhi uătr ngăh p

 Béo phì:làăy uăt ănguyăc ătimăm chăđ căl păv iăc ăhaiăgi i.ăVi căcamăthi pă

đi uătr ălàmăgi măm căđ ăbéoăphìăc ngăđ ngăngh aăv iăvi călàmăgi măt ăl ăm căb nhăvàănguyăc ăt ăvongădoăb nhăđ ngăm chăvànhăvàăcác bi năc ătimăm chăkhácă.ă

 Ti uăđ ng: Ti uăđ ngălàmăt ngănguyăc ăphátăb nhătimăm ch.ăNgayăc ă

khiăn ngăđ ăglucoseăđ căki măsoát,ăti uăđ ngăc ngălàmăt ng nguyăc ăb ăb nhătimăvàă đ tă qu nh ngă cácă nguyă c ă nàyă th mă chíă cònă caoă h nă n aă n uă đ ngă huy tă

không đ căki măsoátăt t.ăKho ngă3/4ăb nhănhânăti uăđ ngăt ăvongăvìănhi uăd ngă

b nhătimăm ch.ăNh ngăng iăb ăti uăđ ngăc n đ căđi uătr ăvàăki măsoátăb tăc ăcácăy uăt ănàoăkhácăcóăth ăcóălàăđi uăc căk ăquanătr ng

Ki măsoátăch tăch ăđ ngăhuy tăb ngăinsulin hayăthu căh ăđ ngăhuy tăvà

ch ăđ ă năđ ăđ tăHbA1Că<ă7%,ăt tănh tălàăHbA1Că<ă6,5%.[6]

1.2.3 Ti nătri n c aăb nhăđ ngăm chăvƠnh

H pălòngăđ ngăm chăvànhăs ăgâyăraătìnhătr ngăthi uămáuăc ătim,ătìnhătr ngănàyăcóăth ăkéoădàiălâuăngày.ăB nhăbi uăhi n v iăcácătri uăch ng đauăng c,ăsuyătim,

nh iămáuăc ătim

Khi x yăraătìnhătr ngănh iămáuăc ătimăc păcóăth ăđeăd aăl năt iătínhăm ngă

b nhănhân T ăl ăt ăvongădoănh iămáuăc ătimăc păr tăcao.ăB nhănhânăquaăđ căc nă

nh iămáuăc ătimăc păcóăth ăs ăb cácăbi n ch ngăc aănh iămáuăc ătimănh ăsuy tim

m căđ ăn ng,ăh ăvanătim,ăv ăváchăliênăth t,ăphìnhăthànhăth t,ăcácăr iălo nănh pătim

1.2.4 Ch năđoánăb nhăđ ngăm ch vành

- Tri uăch ngălơmăsƠng

B nhăbi uăhi năch ăy uăb ngătri uăch ngăc ăn ngălà c năđauăth tăng c

C năđauăth t ng căđi năhìnhăcóăđ căđi m:

+ V ătríăđau:ăTh ngăđauăsauăx ngă c,ăđauăc ăm tăvùngă(khôngăph iăm tă

đi m),ăđauăcóăth ălanălênăc ăvai,ătay,ăhàm,ăth ngăv ,ăsauăl ng.ăHayăg păh năc ălàă

h ngălanălênăvaiătráiăr iălanăxu ngăm tătrongătayătrái

+ Hoànăc nh xu tăhi n:ăKhiăg ngăs c,ăxúcăc măm nh,ăg păl nh,ăsauăb aă n.ă

Cóăth ăxu tăhi năv ăđêmăkhiăthayăđ iăt ăth

+ Tínhăch t:ă auăth tăl i,ăngh t,ărát,ăb ăđèăn ngătr căng căvàăđôiăkhiăc mă

giácăbu tăgiá.ăM tăs ăb nhănhânăcóăkhóăth ,ăm tăl ,ăđauăđ u,ăbu nănôn,ăvư m ăhôi

C năđauăcóăth ăkéoădàiăvàiăphút,ăcóăth ădàiăh n.ăNh ngăc năđauămàăch ăkéoădàiăd iă

1 phút thì nên tìm nh ngănguyênănhânăkhác ngoài tim [8]

Tuyă nhiên,ă trongă m tă s ă tr ngă h pă b nhă nhână khôngă h ă bi uă hi nă tri uă

ch ngăm cădùătìnhătr ngăb nhăn ngăn

Cácăth măkhámăth căth ăth ngăítăcóăgiáătr ătrongăđánhăgiáăb nhălýăm chăvành.ăKhámăxétănàyăth ngămangătínhăch năđoánăphânăbi tăv iăcácăb nhăkhácănh ă

b nhăvanătim,ăb nhăph i…

- C nălơmăsƠng

+ Ch năđoánăd aăvƠoăđi nătơmăđ : Tìnhătr ngăthi uămáuăc ătimălàm thay

đ iăv ătínhăch tăđi năh căc aătim.ă i nătâmăđ ăcóăth ăphátăhi năđ cănh ngăthayăđ iă

v ăđi năh căđó.ă

Hình 1 3 Hì i ti i áu c ti

+ Siêu âm tim: Tìnhătr ngăthi uămáuăc ătimălàmă nhăh ngăđ năs ăcoăbópă

c aătim.ăThi uămáuăc ătimă ăvùngănàoăthìăc ătimă ăvùngăđóăs ăb ăr iălo n.ăSiêuăâmătimălàăm tăph ngăti năgiúpăchoăbácăs ăth yăđ căs ăcoăbópăc a c ătim.ă

+ i nătơm đ ăvƠăsiêuăơmătimălúcăg ngăs c:

+ X ăh nhăt iămáuăc ătim:

+ Ch păđ ngăm chăvƠnhăch năl c,ăc năquang:

+ Ch păCT đaăl păc t:

1.2.5 i uătr ăb nhăđ ngăm chăvƠnh

Hi năt iăcóă3ăph ngăphápăđi uătr ăb nhăđ ngăm ch vành:

- i uătr ăn iăkhoaă(dùngăthu c)

+ i uătr ăcácăy uăt ănguyăc ăc aăb nhăđ ngăm chăvànhăđ ăb nhăkhôngăti nătri nă n ngă thêm:ă đi uă tr ă t ngă huy tă áp,ă đi uă tr ă r iă lo nă lipid máu,ă đi uă tr ă ti uă

đ ng,ăb ăhútăthu călá,ăgi măcânăn ngăđ tăcânăn ngălýăt ng,ăthayăđ iăl iăs ng…

+ i uătr ăphòngăng aănh iămáuăc ătimăc p:ădùngăcácălo iăthu căkhángăk tădínhăti uăc uăđ ăphòngăng aăđôngămáuăgâyăt căm chăvành:ăAspirine,Clopidogrel…

+ i uătr ăch ngăc năđau th tăng căb ngăcácălo iăthu căgiưnăm ch

- i uă tr cană thi pă đ ngă m chă vƠnhă (nongă r ngă lòngă đ ngă m ch,ă đ tă

c uậstent- trongălòngăđ ng m chăvƠnh)

+ Dùngăchoăcácătr ngăh păđauăng cădoăthi uămáuăc ătimămàăítăho căkhôngăđápă ngăv iăthu căđi uătr ăn iăkhoa

+ Dùngăchoăcácătr ngăh păb ăđauăth tăng căkhôngă năđ nhăho cănh iămáuă

c ătimăc p

Hình 1 4 Hì ste t c v

- i u tr ăph uăthu tălƠmăc uăn i ch vành:

Dùngă choă cácă tr ngă h pă đ ngă m chă vànhă b ă t nă th ngă nhi uă ch ,ă t nă

th ngăkéoădài…ăchoăcácătr ngăh pămàăcanăthi păđ ngăm chăvànhăkhôngăth ăth că

hi năđ c

1.3 Ph uăthu tăc uăn iăch ăvƠnh

1.3.1 Ph uăthu tăc uăn iăch ăvƠnhădùngătu năhoƠnăngoƠiăc ăth

- H ăth ngătu năhoƠnăngoƠiăc ăth

H ăth ngătu năhoànăngoàiăc ăth ălàăm tăph ngăti năb tăbu căcóăđ iăv iăph uăthu tătimăh ă óălàăm tăh ăth ngăb măđ căbi t,ăcóăch căn ngăthayăth ătimăđ aămáuăđiănuôiătoànăb ăc ăth ătrongăquáătrìnhăph uăthu t

H ăth ngănàyăs ăđ căn iăm t đ uăvàoăh ăt nhăm chă(th ngălà t nhăm chă

ch ătrênăvàăt nhăm chăch d i)ăđ ăd nătoànăb ămáuăítăoxy v ,ăquaăh ăth ngăl căkhíă

s ătr ăthànhămáuăđ ăt i,ăvàăđ căb măquaăm tăđ ngăn iăvàoăđ ngăm chă(th ng làăđ ngăm chăch ălên)

- Cácăv tăli uălƠmăc uăn iăch ăvƠnh

Chúngătaăth ngăs ăd ngăcácăv tăli uăm chăt ăthânăđ ălàmăc uăn iăch ăvành.ă

M chă máuă hayă đ că s ă d ngă trongă c uă n iă ch ă vànhă hi nă nayă làă đ ngă m chă vúă

trong,ăt nhăm chăhi năvàăđ ngăm chăquay

Hình 1 5: P u t u t l y t c i tro

Tuy nhiênătrongăm tăs ătr ngăh p b nh nhânăđưăm ă b căc uă m chăvành,ă

b nhănhânăb ăb nhăsuyăgiưnăt nhăm chăhi n,ăho cănh ngăm chănàyăb ăt năth ng,ă

ho căkhôngăthíchăh p;ăthìăs ăti năhànhăl yănh ngăm chăkhácănh ăt nhăm chăn n,ă

t nhăm chăđ u,ăđ ngăm chăquay,ăđ ngăm chălách,ăđ ngăm chăm căv ăn iăph i,ăvàă

đ ngăm chăth ngăv ăd i [9]

- S ăl căqu ătr nhăph uăthu t

Quyă trìnhă ph uă thu tă ti nă hànhă làmă c uă n iă ch ă vànhă cóă dùngă tu nă hoànăngoàiăc ăth ăth ngăti năhànhătheoăcácăb căc ăb n [10]:

+ M ăng cătheoăđ ngăd căgi aăx ngă c

+ Chu năb ăv tăli uălàmăc uăn i

+ Thi tăl pătu năhoànăngoàiăc ăth ,ălàmăng ngătim

+ Ti năhànhălàm cácămi ngăn iătrênăm chăvành

+ Ti năhànhălàm cácămi ngăn iătrênăđ ngăm chăch ălên

+ Choătimăđ păl i,ărútăh ăth ngătu năhoànăngoàiăc ăth

+ óngăx ngă c,ăđóngăv tăm

Hình1 6 P u t u t b c c u n i c -v qua c t c

1.3.2 Ph uăthu tăc uăn iăch ăvƠnhăkh ngădùngătu năhoƠnăngoƠiăc ăth

Ph uăthu tăb căc uăn iăch ă- vànhăđ căti năhànhăkhiătimăv năcònăđangăđ p,ăkhôngăs ăd ng h ăth ngătu năhoànăngoàiăc ăth ăh ătr ămàăs d ngăh ăth ngăc ăđ nhă

đ ngăm chăvànhăchuyênăd ng

Tuyănhiên,ăph uăthu tănàyăhi năcònăítăđ căth căhi năt iăVi tăNam

1 3 3 ăBi năch ngăsauăm

- Ch ămáu

Bi năch ngăch yămáuălàăbi năch ngăhayăg păvàănguyăhi măđ iăv iăb nhănhânălàmăc uăn iăch ăvành.ăB iămáuăch yăraăn uăkhôngăđ căd năl uăt tăs ăgâyăraăchènăépătimăc păđeăd aăđ nătínhăm ngăb nhănhân

Bi năch ngănàyăth ngăx yăraăvàoăngàyăth ănh tăsau m ăLúcănàyăb nhănhânăđangăđ c theoădõiăch tăch ăb iăđ năv ăh iăs cătíchăc c.ăKhiăb nhănhânăchuy năv ăkhoaăngo iăđi uătr ăthìăítăx yăraăbi năch ngănày.ăTuyănhiênăv năcóăt ăl ănh ,ăcóăth ădoăráchămi ngăn iăc uăvành,ăc ngăcóăth ădoăvi cărútăd năl uă nhăh ngăđ năv tăm ăvàăgâyăch yămáu

Cácătri uăch ngăcóăth ăg păkhiăch yămáuăgâyăchènăépătimăc păđóălà:ăB nh nhânăđ tăng tăđauăt căng cănhi u,ăkhóăth ,ătímătái,ăcóăth ăho ngăh t,ăkíchăthíchăv tăvư.ăM chănhanh,ăhuy tăápăcóăxuăh ngăt t,ăđoăápăl căt nhăm chătrungă ngăthìăcao

Khiăphátăhi nătri uăch ngănh ăv yăng iăđi uăd ngăph iănhanhăchóngăbáoăchoăbácăs ,ăđ ng th iăchu năb ăsiêuăâmătimăn uăcó,ăchu năb ăcácăph ngăti năđ ălàmă

th ăthu tănh ăch căhútăd chămàngătim,ăho căm ămàngăngoàiătimăc păc u,ăvàăc ăs ăthu c,ăph ngăti năc păc uăc năthi t

iăv iăch yămáuăquaăd năl u,ăchúngătaăph iăki mătra,ătínhăl ngăd chămáu theoăgi ,ăđánhăgiáăt căđ ăch yăđ ăbáoăbácăs ăk păth iăx ătrí

- R iălo năh ăh p

B nhănhânăm ăc uăvànhăth ngălàănh ngăb nhănhânăgià,ătìnhătr ngăhôăh pă

th ngăkém

R iă lo nă hôă h pă th ngă g pă khiă b nhă nhână v ă khoaă ngo iă đi uă tr ă làă tìnhă

tr ngăviêmăxu tăti t,ă ăđ ngănhi uăđ mădưi.ă i uănàyădoăb nhănhânăgiàăy u và tình

tr ngăđauăv tă m ăgâyă nên.ăN uăkhôngăđ că gi iăquy tătri tă đ ăđ cătìnhătr ngă ă

đ ngă nàyă cóă th ă gâyă nênă viêmă ph i,ă vàă nhă h ngă r tă l nă đ nă toànă tr ngă ng iă

b nh

Chínhăvìăv yăng iăđi uăd ngăcóănhi măv ăquanătr ngăđóălàăth ngăxuyênă

đ ngăviên,ăh ngăd năng iăb nhăng iăd y,ăt păth ,ăv ărungătheoăgi ,ăhútăđ mărưiă

n uă ăđ ngănhi u

- Bi năch ngăth năkinh

B nhăm chăvànhăb năch tălàăt năth ngăc aăh ăđ ngăm ch,ăt năth ngănàyă

th ngămangătínhăh ăth ng,ăngh aălàăb nhănhânăcóăb nhăm chăvànhăđ ngăngh aăv iăcóăth ăcóăt năth ngă ănhi uăđ ngăm chăkhác,ătrongăđóăcóăm chăc nh,ăm chănưo,ă

m chăth n….Chínhăvìăv yăbi năch ngănưoăhayăg păsauăm ă ăb nhănhânăm ăm chăvànhăđóălàănh iămáuănưoădoăt căm ch

Nh iămáuănưoăth ngăxu tăhi năđ tăng tăv iănh ngăti nătri uănh ăho ngăh t,ăvưăm ăhôi,ăm tănói,ăm tăýăth căthoángăqua;ăho căbi uăhi năc ăth ăv iăd uăhi uăth năkinhăkhiătrú,ăli tă½ăng i,ăméoămi ng,ăl chăm t,ăquayăđ uăsangăm t bên.ăKhiăth yă

nh ngătri uăch ngănàyăng iăđi uăd ngăph iănhanhăchóngăbáoăbácăs ăđi uătr ăđ ăđángăgiá,ăchu năb ăh ăs ,ăph ngăti năch păc tăl păviătínhăn uăc n