Dạy học tích hợp Sông nước Cà Mau

Tiết 77 Văn bản SÔNG NƯỚC CÀ MAU Trích Đất rừng Phương Nam - Đoàn Giỏi I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT - Bổ sung kiến thức về tác giả và tác phẩm văn học hiện đại.. - Hiểu và cản nhận được sự pho

Tiết 77

Văn bản

SÔNG NƯỚC CÀ MAU

( Trích Đất rừng Phương Nam ) - Đoàn Giỏi

I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT

- Bổ sung kiến thức về tác giả và tác phẩm văn học hiện đại

- Hiểu và cản nhận được sự phong phú và độc đáo của thiên nhiên sông nước

Cà Mau, qua đó thấy được tình cảm gắn bó của tác giả đối với vùng đất này

- Thấy được hình thức nghệ thuật độc đáo được sử dụng trong đoạn trích

II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG

1 Kiến thức

- Sơ giản về tác giả và tác phẩm Đất rừng phương Nam.

- Vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống con người một vùng đất phương Nam

- Hiểu biết hơn về vị trí địa lý, lịch sử và con người Cà Mau

- Tác dụng của một số biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn trích

2 Kỹ năng:

- Nắm bắt nội dung văn bản truyện hiện đại có yếu tố miêu tả kết hợp thuyết minh

- Đọc diễn cảm phù hợp với nội dung văn bản

- Nhận biết các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong văn bản và vận dụng chúng khi làm văn miêu tả cảnh thiên nhiên

- Nhận biết các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong văn bản và vận dụng chúng khi làm văn miêu tả cảnh thiên nhiên

*Kĩ năng sống:

+ Giao tiếp phản hồi lắng nghe cảm nhận trình bày suy nghĩ của bản thân về nội dung và nghệ thuật của truyện

* GDMT: Liên hệ Môi trường tự nhiên hoang dã.

3.Thái độ:

- Có tình yêu quê hương đất nước

- Có ý thức tôn trọng văn hóa và gìn giữ bảo vệ danh lam thắng cảnh, bảo vệ tài nguyên môi trường

II/ PHƯƠNG PHÁP:

Đọc, nêu vấn đề, vấn đáp, phân tích, bình giảng, tổng hợp

III/ CHUẨN BỊ:

1/ Đối với GV:

+ Soạn bài

+ Đọc sách giáo viên và sách bài soạn, bản đồ Việt Nam

+ Nghiên cứu về lịch sử địa phương tỉnh Cà Mau

+ Ảnh chân dung nhà văn Đoàn Giỏi, tranh ảnh thiên nhiên sông nước Cà Mau

2/ Đối với Học sinh:

Soạn bài, SGK

III./ TIẾN TRÌNH GIỜ DẠY:

1/ Ổn định lớp: Giáo viên kiểm tra sĩ số và chấn chỉnh nề nếp của lớp.

2/ Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra vở bài soạn của học sinh

Kiểm tra bài cũ lồng ghép trong quá trình dạy bài mới.

3/ Bài mới:

Tổ quốc tôi như một con tàu Mũi thuyền xé sóng mũi Cà Mau

Mảnh đất Cà Mau xinh tươi và đẹp giàu đã trở thành nguồn cảm hứng bất

tận của nhiều nhà văn, nhà thơ nhạc sĩ

Vậy dựa vào kiến thức về địa lý em hãy xác định vị trí của tỉnh Cà Mau.

Giáo viên treo bản đồ địa lí Việt Nam và chỉ vào địa lí Cà Mau

HS Trả lời

GV: Đây là tỉnh Cà Mau điểm cực nam cuối cùng của Tổ quốc cách thủ đô

Hà Nội thân yêu của chúng ta khoảng 2000 km về phía nam Cà Mau thuộc vùng

Tây Nam Bộ cách thành phố Hồ Chí Minh khoảng 412 km về phía nam Với vị trí

địa lý phía đông giáp với biển Đông, phía tây giáp với biển Đông và vịnh Thái Lan,

phía bắc giáp với Kiên Giang và Bạc Liêu

Hôm nay, chúng ta sẽ được đến với vùng Cà Mau để tìm hiểu xem vùng đất

này có gì hấp dẫn, riêng biệt so với vùng đất liền của chúng ta qua bài học “Sông

nước Cà Mau” của tác giả Đoàn Giỏi

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: HDHS đọc, tìm hiểu chung.

PP vấn đáp KT động não.

I ĐỌC, TÌM HIỂU CHUNG:

- Nêu những hiểu biết của em về tác giả? tác

phẩm?

GV: Giới thiệu

Tác giả tên khai sinh là Đoàn Giỏi (

1925-1989) ngoài ra còn có bút danh là Nguyễn Hoài,

Nguyễn Phú Lễ Quê ở Châu Thành – Tiền

Giang

Trong những năm chống thực dân Pháp,

Đoàn Giỏi công tác trong ngành an ninh rồi làm

công tác thông tin văn nghệ.Tập kết ra bắc, từ

năm 1955 ông chuyển sang làm sáng tác và biên

tập sách báo Đoàn Giỏi là Uỷ viên BCH Hội

nhà văn Việt Nam các khóa I,II,III

Đề tài sáng tác thường viết cho thiếu nhi , giàu

sức lôi cuốn hấp dẫn bởi chất hồn nhiên trong

trẻo và đậm đà hơi thở của vùng đất phương

Nam

Các tác phẩm chính : Những dòng chư máu

Nam Kì 1940 (kí, 1948); Chiến sĩ Tháp Mười

(kịch thơ, 1949),Cá bống mú( truyện ,1956),

Đất rừng phương Nam ( truyện, 1957)

1.Tác giả:

- Tác giả Đoàn Giỏi ( 1925 - 1989) quê

ở tỉnh Tiền Giang

Ông viết văn từ thời kháng chiến chống Pháp

Ông thường viết về thiên nhiên và cuộc sống con người Nam Bộ

2 Tác phẩm:

- Bài văn Sông nước Cà Mau trích chương 18 của tác phẩm Đất rừng

- GV giới thiệu cách đọc sau đó đọc mẫu đoạn

1

- Yêu cầu đọc: giọng hăm hở, liệt kê, giới thiệu

nhấn mạnh các tên riêng

GV cho HS tìm hiểu chú thích 3,5,10,11,12,15.

G/V- Em hãy nhận xét về ngôi kể và vị trí người

miêu tả?

- Tác dụng của ngôi kể?

- Ngôi kể thứ nhất: Nhân vật bé An đồng thời

là người kể chuyện, kể những điều mắt thấy, tai

nghe

Vị trí người miêu tả là người ở trên thuyền,

dọc theo dòng sông, là người đang tận mắt

chứng kiến những cảnh vật đang hiện lên trên

dòng sông và hai bên bờ sông Cảnh miêu tả vì

vậy trở lên sinh động cụ thể như một cuộn phim

quay chậm diễn ra trước mắt người đọc

G/V- Hãy cho biết bố cục của văn bản? Nội

dung của mỗi đoạn?

phương Nam (1957) là truyện dài nổi tiếng nhất của Đoàn Giỏi

3 Đọc và giải nghĩa từ khó:

4 Bố cục:

Văn bản chia làm 3 đoạn:

+ Đoạn 1: Từ đầu đến ”lặng lẽ một

màu xanh đơn điệu”

⇒ Những ấn tượng chung về cảnh sông nước Cà Mau

+ Đoạn 2: Tiếp theo đến khói sóng

ban mai

⇒ Cảnh kênh rạch, sông nước được giới thiệu tỉ mỉ, cụ thể, thấm đậm màu sắc địa phương

+ Đoạn 3: Phần còn lại

⇒ Đặc tả cảnh chợ Năm Căn

Hoạt động 2:HD HS tìm hiểu chi tiết.

PP vấn đáp, phân tích tổng hợp , KT động não.

II.ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:

HS : Đọc đoạn văn từ “ Càng đổ dần về

hướng mũi Cà Mau đến một màu xanh đơn

điệu”

Cảnh sông nước Cà Mau được giới thiệu như

thế nào?

- Một vùng sông ngòi kênh rạch rất nhiều, bủa

giăng chằng chịt như mạnh nhện

- Màu sắc riêng biệt: Màu xanh của trời, nước,

cây, lá rừng tạo thành một thế giới xanh, xanh

1 Giới thiệu chung về sông nước Cà Mau:

bát ngát

- Âm thanh rì rào của gió, rừng, sóng biển đều

ru vỗ triền miên

Nét đặc sắc về nghệ thuật trog đoạn văn trên ?

- Biện pháp so sánh : Chi chít như mạng nhện

- Điệp từ, tính từ chỉ màu sắc, cảm nhận bằng

thị giác, thính giác

?- Em hình dung như thế nào về cảnh sông nước

Cà Mau qua ấn tượng ban đầu của tác giả?

- Kênh rạch, sông ngòi: dày đặc NT:So sánh

- Màu sắc: xanh điệp từ,

- Tiếng sóng tính từ Chỉ màu sắc

Thiên nhiên còn hoang sơ, đầy hấp dẫn và bí ẩn

G/V- Hãy tìm những danh từ riêng trong đoạn

văn?

- Cách đặt tên: Chà Là, Cái Keo, Bảy Háp, Mái

Giầm, Ba khía, Bọ Mắt, Năm Căn

HS : Làm bài tập trăc nghiệm:

Người Cà Mau quen gọi tên đất, tên sông theo

cách nào?

A.Theo danh từ mĩ lệ;

B.Theo thói quen đời sống;

C.Theo cách của ông cha để lại;

D.Theo đặc điểm riêng biệt của đất, của sông

Đáp án: D

?- Em có nhận xét gì về cách đặt tên?

⇒ Cái tên dân dã mộc mạc theo lối dân gian Những

cái tên rất riêng ấy góp phần tạo nên màu sắc địa

phương không thể trộn lẫn với các vùng sông nước

khác

?- Những địa danh đó gợi ra đặc điểm gì về thiên

nhiên và cuộc sống Cà Mau?

?- Đoạn văn có phải hoàn toàn thuộc văn miêu tả

không? Vì sao?

- Đoạn văn không chỉ tả cảnh mà còn xen kẻ thể

loại văn thuyết minh Giới thiệu cụ thể, chi tiết về

cảnh quan, tập quán, phong tục một vùng đất nước

GV: Tích hợp lịch sử Cà Mau

Cà Mau là vùng đất trẻ mới được khai phá cách

đây khoảng 300 năm Qua nhiều lần thay đổi địa

2 Cảnh kênh rạch, sông ngòi :

- Cách đặt tên : Theo đặc điểm riêng biệt của nó

Nghệ thuật : Miêu tả, thuyết minh

Thiên nhiên phong phú đa dạng, hoang sơ gắn bó với cuộc sống lao động của con người

giới hành chính ngày 1/1/1997 Cà Mau được chia

tách ra từ tinhhr Minh Hải cũ gồm Cà Mau và Bạc

Liêu

Tên gọi Cà Mau được hình thành do người Khơ

me gọi vùng đất này là “ Tưk Kha – Mau” nói trại

đi là Cà Mau hoặc Khơ Mâu có nghĩa là nước đen

Do nước đen là màu nước đặc trưng của lá tràm

rừng U Minh bạt ngàn rụng xuống làm đổi màu

nước

Do mạng lưới sông ngòi, kênh rạch chăng chịt nên ở

đây giao thông đường thủy rất phát triển Đây cúng

là điểm riêng biệt của vùng sông nước so với vùng đất

liền của chúng ta Chính nét riêng này cùng với thiên

nhiên hoang sơ đầy bí ẩn và những thắng cảnh nổi

tiếng đã tạo nên điểm du lich khá hẫm dẫn đối với

những ai thích khám phá vùng sông nước

Ảnh Đất Mũi – Cà Mau

Đây là nơi cắm mốc tọa độ cuối cùng của Việt Nam

8037’30 vĩ Bắc, 104043’ kinh Đông thuộc địa phận xã

Đất Mũi huyện Ngọc Hiển Ngọc Hiển là tên một thầy

giáo có công lao rất lớn trong cuộc kháng chiến chống

thực dân Pháp

Ảnh Hòn Khoai - Cà Mau

GV: Bình

Truyện kể rằng khi những cư dân Việt đầu tiên đặt

chân lên vùng đất này tìm nước ngọt để uống họ phát

hiện rằng ở đó có rất nhiều khoai Vì vậy họ đặt tên là

đảo Hòn Khoai Nơi đây còn gắn liền với cuộc khởi

nghĩa Hòn Khoai do thầy giáo Phan Ngọc Hiển lãnh

* Tả cảnh dòng sông Năm Căn:

đạo thành công

Ảnh hòn Đá Bạc – Cà Mau

Gọi là hòn Đá Bạc vì ở đó có rất nhiều đá màu bạc Đây là ảnh chùa Khơ me tọa lạc tại thành phố Cà Mau

Chùa Khơ me- Cà Mau

Và đây là cảng hàng không Cà Mau

Cảng hàng không Cà Mau

?- Dòng sông và rừng đước Năm Căn được tác giả miêu tả bằng những chi tiết nổi bật nào?

- Dòng sông: Nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như

thác; cá hàng đàn đen trũi như người bơi ếch giữa

những đầu sóng trắng

- Rừng đước: Dựng cao ngất như hai dãy trường

thành vô tận; cây đước ngọn bằng tăm tắp, lớp này

chồng lên lớp kia ôm lấy dòng sông, đắp từng bậc

màu xanh

Tượng đài, hình ảnh cây đước tại trung tâm tp Cà Mau.

Rừng đước đã trở thành biểu tượng tượng trưng cho

sự hiên ngang, dũng mãnh của người Cà Mau

GV: Theo em cách tả cảnh ở đây có gì độc đáo.

Tác dụng của cách tả này?

- Dùng nhiều phép so sánh:( nước như thác; cá

như người bơi ếch; đước như hai dãy trường thành

vô tận)

- Tác giả tả trực tiếp bằng thị giác, thính giác Dùng

nhiều so sánh ⇒Khiến cảnh hiện lên cụ thể, sinh

động

?- Đoạn văn tả cảnh sông và đước Năm Căn đã tạo

nên một thiên nhiên như thế nào trong tâm tưởng của

em?

?- Em có nhận xét gì về cách dùng động từ của tác

giả ở câu văn: "Thuyền chúng tôi chèo thoắt qua

kênh bọ mắt, đổ ra con sông cửa lớn, xuôi về Năm

Căn".

-Một câu văn dùng tới 3 động từ (thoát, đổ, xuôi) chỉ

các trạng thái hoạt động khác nhau của con thuyền

trong những không gian khác nhau

- Thoắt qua : Diễn tả trạng thái vượt qua nơi khó

khăn, nguy hiểm

- Đổ ra: Diễn tả trạng thái từ nơi hẹp(kênh nhỏ) ra nơi

rộng (sông lớn)

- Xuôi: Diễn tả trạng thái thuyền nhẹ nhàng trên dòng

nước êm ả ⇒ Cách dùng từ như vậy vừa tinh tế, vừa

- Dòng sông NT: So sánh, động

- Rừng đước từ mạnh

⇒ Thiên nhiên mang vẻ đẹp hùng vĩ, nên thơ, trù phú, một vẻ đẹp chỉ có thời xa xưa

chính xác nó diễn tả trình tự xuôi theo dòng chảy của

con thuyền

* GV: Cà Mau không chỉ độc đáo ở cảnh thiên

nhiên sông nước mà còn hấp dẫn ở cảnh sinh hoạt

cộng đồng nơi chợ búa.

?- Quang cảnh chợ Năm Căn vừa quen thuộc, vừa lạ

lùng hiện lên qua các chi tiết điển hình nào?

- Quen thuộc: Giống các chợ kề bên vùng Nam Bộ,

lều lá nằm cạnh nhà tầng; gỗ chất thành đống, rất

nhiều thuyền trên bến

- Lạ lùng: Nhiều bến, nhiều lò than hầm, gỗ đước;

nhà bè như những khu phố nổi, như chợ nổi trên

sông; bán đủ thứ, nhiều dân tộc

?- Ở đoạn văn trước tác giả chú ý đến miêu tả, ở

đoạn văn này tác giả chú ý đến kể chuyện ở đây

bút pháp kể được tác giả sử dụng như thế nào?

Tác giả chú trọng liệt kê hàng loạt chi tiết về chợ năm

Căn

?- Qua cách kể của tác giả, em hình dung như thế

nào về chợ Năm Căn?

GV cho HS thảo luận:

Tìm những chi tiết thể hiện sự tấp nập, đông vui ,

trù phú và độc đáo của chợ Năm Căn?

Nghệ thuật tả cảnh chợ của tác giả?

- Sự đông vui trù phú: Ngững đống gỗ chất cao

như núi, những cột đáy, thuyền chài, thuyền buôn

dập dềnh trên sóng, những bến vận hà nhộn nhịp,

những lò than hầm gỗ đước, những ngôi nhà bè

đêm sáng rực như những khu phổ nổi

- Sự độc đáo: Chợ họp trên sông, mua vật dụng

không cần ra khỏi thuyền, người bán hàng thuộc

nhiều dân tộc khác nhau: người Hoa, Miên

Nghệ thuật : Từ láy, so sánh, liệt kê

Quan sát kĩ lưỡng, nhận xét tinh tế.

3 Tả cảnh chợ Năm Căn:

- Quen thuộc: NT: So sánh, miêu tả

- Lạ lùng:

⇒ Cảnh tượng đông vui tấp nập, hấp dẫn

?- Qua đoạn trích Sông nước Cà Mau, Em cảm nhận

được gì về vùng đất?

?- Em có nhận xét gì về tác gỉa qua văn bản này?

?- Em học tập được gì từ nghệ thuật tả cảnh của tác

giả?

1 Nội dung:

- Thiên nhiên phong phú hoang sơ

mà tươi đẹp; Sinh hoạt độc đáo mà hấp dẫn

- Tình yêu đất nước sâu sắc và vốn hiểu biết rất phong phú đã giúp tác

GV: Bình

Sông nước Cà Mau là một đoạn trích độc đáo và hấp

dẫn thể hiện sự am hiểu, tấm lòng gắn bó của nhà văn

Đoàn Giỏi với thiên nhiên và con người vùng đất Cà

Mau

Thiên nhiên phong phú hoang sơ mà tươi đẹp, sinh

hoạt độc đáo và hấp dẫn Đã từ lâu mảnh đất Cà Mau

– cực nam của Tổ quốc đã trở thành nguồn cảm hứng

bất tận cho nhiểu nhà thơ, nhà văn

“ Tổ quốc tôi như một con tàu

Mũi thuyền xé sóng- Mũi Cà Mau”

( Xuân Diệu- Mũi Cà Mau)

Đi đâu cúng nhớ quê hương

Ở đâu lòng cúng mến thương đất này

“Bồng bềnh sông rợn trời mây

Gió ru dừa nước, đước say bãi bồi”

(Tố Hữu- Một thoáng Cà Mau)

giả miêu tả, giới thiệu sông nước Cà Mau tường tận, hấp dẫn đến như vậy

2 Nghệ thuật:

Ngôi kể thứ nhất( tôi), trực tiếp quan sát, miêu tả cảnh từ trên thuyền

Sử dụng nhiều phương thức và thủ pháp miêu tả( quan sát, so sánh, tưởng tượng), nhất là việc huy động nhiều giác quan để cảm nhận và tô đậm ấn tượng

4 Ghi nhớ : ( SGK- Tr23)

Viết đoạn văn nêu cảm nhận của em

về vùng Cà Mau qua bài Sông nước

Cà Mau (Khoảng 5 câu)

* Dặn dò : HS về học nội dung bài học;

+ Làm bài tập sgk trang 23;

+Xem trước bài “So sánh”.