Sáng kiến một số vấn đề cần tích hợp trong dạy học lịch sử ở trường THCS

Cho nên, đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng quy trình hoá việc chuẩn bị và tiến hành dạy họcnhằm tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh có ý nghĩa rất quan trọng, trong đó có việ

I/TÊN ĐỀ TÀI: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ II/ĐẶT VẤN ĐỀ:

1/Tầm quan trọng của vấn đề tích hợp trong dạy học Lịch sử ở trường THCS:

Nâng cao chất lượng dạy và học đã và đang là vấn đề bức thiết, được toàn xã hộiquan tâm Dạy và học phải đổi mới toàn diện: mục tiêu, nội dung, phương pháp,phương tiện, và các yêu cầu khác Dạy học hiện nay là nhằm phát huy tính tích cực,

tự giác, chủ động , sáng tạo của người học Định hướng đổi mới quan niệm dạy họchiện nay là: “ Dạy cách học và học cách học” Đúng như Luật Giáo dục, điều 24.2

đã ghi: “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủđộng, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡngphương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác độngđến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Có thể nói cốt lõicủa dạy học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tậpthụ động Hoạt động học tập là phải được nhận thức, đặc trưng khát vọng hiểu biết,

cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình chiếm lĩnh tri thức Cho nên, đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng quy trình hoá việc chuẩn bị và tiến hành dạy họcnhằm tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh có ý nghĩa rất quan trọng, trong

đó có việc sử dụng phương pháp, biện pháp Tích hợp.Tích hợp trong dạy học Lịch

sử sẽ đem lại cho hoạt động học tập Lịch sử của người học một không khí mới Bởi: *Tránh tâm lý mệt mỏi, thụ động và gây được những ấn tượng mới hợp lý

*Tạo nên sự hứng thú ham học và huy động tính tích cực của HS ở mức độ tối đa,đạt hiệu quả học tập tôt nhất

*Hình thành cho HS trở thành những con người chủ động, tự tin trong mọi tìnhhuống để bước vào cuộc sống sau này

*Giúp GV phát hiện được HS có tích cực học tập hay không, từ đó mà lựa

chọn nội dung, phương pháp dạy học thích hợp.

*Tích hợp trong dạy học Lịch sử góp phần đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử *Các sự kiện, hiện tượng Lịch sử, nhân vật Lịch sử được trình bày, được khắc hoạmột cách cụ thể, sinh động gợi cảm

*Hoạt động nhận thức của HS trở thành trung tâm của quá trình dạy học Lịch sử

HS được giao nhiệm vụ và tạo điều kiện thuận lợi để tự mình hình thành hiểu biết vềquá khứ Phương thức lãnh hội bao trùm là tự học (Thầy chỉ đạo, trò chủ động); do

đó, những kiến thức cơ bản sẽ được lĩnh hội vững chắc, những kĩ năng học tập Lịch

sử của học sinh sẽ được hoàn thiện

*Trong bất cứ trường hợp nào, HS sẽ tận dụng được khả năng tạo ra sự xúc động,

sự rung cảm trước các sự kiện, hiện tượng Lịch sử Tác dụng của bộ môn sẽ đạtđược hiệu quả như mong muốn

Có thể thấy tác dụng của việc Tích hợp trong dạy học Lịch sử theo sơ đồ sau:

2/Thực trạng tổ chức các hoạt động dạy và học nói chung, dạy và học bộ môn

Lịch sử nói riêng trong những năm qua:

Nhìn một cách cơ bản, sau 5 năm thực hiện chương trình và nội dung sách giáokhoa (SGK) mới, dạy và học ở trường THCS có nhiều chuyển biến tích cực, thuđược những thành công khả quan Giáo viên (GV) chuyển hướng tích cực trong việcđổi mới cách dạy Học sinh (HS) tự giác, chủ động, tích cực và sáng tạo trong cáchhọc

Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn giờ học tẻ nhạt, HS chưa thật sự say mê, hứngthú Điều này có thể do SGK, có thể do phương tiện dạy và học, có thể do thời gianhạn hẹp 45 phút trên lớp(?) Có thể người dạy còn bị ảnh hưởng của một số thói

Hình thành khái niệm bài học Lịch sử Nét quy luật, Tạo biểu tượng

Tích hợp

quen dạy học “cũ”-sợ “cháy” giáo án, sợ không “trung thành” với SGK, sách giáoviên, nên chưa dám tổ chức các hình thức hoạt động dạy học phong phú Cách tổchức dạy - học, nhìn chung, vẫn còn đơn điệu, không khí hoạt động vẫn còn trầm,chưa lôi cuốn HS vào quỹ đạo khám phá, say mê học tập.

3/Lý do chọn đề tài :

Nghề dạy học luôn phải trăn trở với giáo án, bài vở; học sinh; chất lượng dạy vàhọc; dạy cách học và học cách học; thường xuyên đặt các câu hỏi: Vì sao?, Là gì?,Thế nào?, Điều kiện?, Kết quả? Làm thế nào để học sinh thật sự yêu thích, say mêvới môn học, làm thế nào để các em học tốt- “Các em không ngại học Lịch sử”? Đó

là điều trăn trở mà mỗi thầy, cô giáo chúng ta đã, đang và sẽ thức trắng thâu đêm:thay đổi bao lần phương án lên lớp để có thật nhiều bài học hứng thú, sinh động vàhấp dẫn

Đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử là hướng vào người học Học sinh học tậpmột cách tự giác, chủ động, tích cực, sáng tạo, có niềm tin vững chắc bứơc vào cuộcsống

Bộ môn Lịch sử là một trong những môn mà học sinh rất “thích”, nhưng để các

em “yêu”, học tập đạt hiệu quả cao thì quả là vấn đề không đơn giản!

Đề tài “Một số vấn đề cần tích hợp trong dạy học Lịch sử ở trường THCS” nàykhông nằm ngoài lý do trên Đề tài này là những trăn trở, những tâm sự của ngườiviết(của những giáo viên đang dạy học Lịch sử ở trường phổ thông) cũng như gópnhặt từ một số kinh nghiệm, kiến thức của các nhà nghiên cứu, các bạn đồng nghiệp

4/Giới hạn nghiên cứu của đề tài :

Đề tài tập trung nghiên cứu phạm vi trong dạy học môn Lịch sử ở trường phổthông (THCS)

III/CƠ SỞ LÝ LUẬN:

*Khái niệm về Tích hợp và tích hợp trong dạy học Lịch sử:

a.Khái niệm về Tích hợp:

Tích hợp là một phương hướng nhằm phối hợp một cách tối ưu các quá

trình học tập riêng rẽ, các môn học, phân môn khác khau theo những hình thức, môhình, cấp độ khác nhau nhằm đáp ứng những mục tiêu, mục đích và yêu cầu cụ thểkhác nhau

Tích hợp có nơi được xem là nguyên tắc tổng quát của việc xây dựng cả hệ thống

chương trình Ví dụ: Chương trình Tiểu học ở Ma-lai-xi-a được gọi là “The Integrated curriculum for Primary school” (Chương trình giảng dạy Tích hợp cho

trường Tiểu học) do Bộ giáo dục Ma-lai-xi-a công bố lần đầu năm 1997 Chươngtrình đã nêu ra tám hướng tích cực cụ thể như sau:

1.Tích hợp nhiều kỹ năng trong một môn học Ví dụ, trong dạy “tiếng”, bốn kỹnăng là “nghe, nói, đọc, viết” Hai hay nhiều hơn trong số những kỹ năng này có thểtích hợp trong một bài học

2.Tích hợp nhiều kỹ năng trong một môn học Ví dụ, trong dạy “vẽ” là một trongnhững hoạt động có thể chấp nhận ở môn Toán

3.Hấp thụ kiến thức nội dung môn học khác qua các môn đang dạy Ví dụ, các yếu

tố của môn khoa học tự nhiên có thể được tiếp thu qua việc dạy “tiếng”

4.Tích hợp các chuẩn mực đạo đức hoặc nghề nghiệp qua các môn học Ví dụ, vệsinh và an toàn cần được nhấn mạnh trong các tiết thực hành

5.Những yếu cần được dạy qua toàn bộ các môn học, bao gồm ngôn ngữ, môitrường, khoa học và công nghệ, chủ nghĩa yêu nước, năng lực suy nghĩ và năng lựctìm tòi nghiên cứu

6.Tích hợp chương trình chính khoá và ngoại khoá Ở đây, nội dung các hoạt độngngoại khoá được nhấn mạnh lại trong các tình huống học tập ở lớp học chính thức

7.Tích hợp kiến thức và thực tiễn Ví dụ, kiến thức thu được có thể đưa vào thựctiễn ngoài những tình huống ở lớp học chính thức.

8.Tích hợp kinh nghiệm quá khứ và những kinh nghiệm mới tiếp thu được của họcsinh

Thực hiện hướng Tích hợp có thể dẫn tới sự ra đời của những “SGK nhiều

môn” như “bộ SGK nhiều môn” do Nhà xuất bản EDICEF xuất bản tại Pháp năm

1995 dùng cho bậc Tiểu học, nhiều nước Châu Phi, ở đó, các tác giả đã Tích hợp cảbảy môn học (Tiếng Pháp, Toán, Sinh học, Công nghệ, Lịch sử, Địa lý, Giáo dụccông dân) xung quanh các chủ đề, mỗi chủ đề dạy hai tuần

Theo hướng Tích hợp, người ta có thể kết hợp hai bộ môn tưởng chừng rất xanhau như Văn học và Sinh học để viết ra những công trình như “Nghiên cứu việcsoạn thảo văn bản theo thể loại”

Tuy nhiên, ở Việt Nam chúng ta hiện nay, dạy học theo hướng Tích hợp “chưa thể

áp dụng một cách triệt để”: giảng dạy theo quan điểm Tích hợp

không phủ nhận việc dạy các tri thức, kĩ năng riêng của từng môn, từng phân

môn thật nhuần nhuyễn nhằm đạt tới mục tiêu chung của môn học

b.Tích hợp trong dạy học Lịch sử:

Lịch sử là những cái đã qua đi nhưng không hoàn toàn biến mất mà còn để lại

“dấu vết” của nó qua ký ức của nhân loại, qua những thành tựu văn hoá vật chất, quacác hiện tượng Lịch sử, qua ghi chép của ngừơi xưa, qua tranh ảnh, báo chí đươngthời Lịch sử có liên quan với tất cả mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, xã

hội, văn hoá, điều đó cho ta tìm thấy Lịch sử trong hầu hết các môn học, từ khoa học

xã hội đến khoa học tự nhiên

Hơn nữa, Lịch sử luôn có tính kế thừa và phát triển qua các giai đoạn, thời kỳLịch sử ; Lịch sử của một địa phương và Lịch sử dân tộc Lịch sử của một dân tộc

và Lịch sử khu vực, Lịch sử của nhân loại có mối quan hệ mật thiết với nhau Rồingay trong nội bộ môn Lịch sử cũng thế

Chính vì vậy, Tích hợp trong dạy học môn Lịch sử có vai trò, ý nghĩa khá quantrọng Tự bản thân của bộ môn Lịch sử đã mang tính Tích hợp khá rõ nét Thực ra,trước đây đã từng có cái gọi là “Liên môn” trong dạy học Lịch sử, song thuật ngữ

“Liên môn” chưa khái quát được đúng bản chất của Tích hợp “Liên môn” chỉ là mộtphần quan trọng của Tích hợp Trước đây, dù hữu ý hay ngẫu nhiên thì GV chúng tacũng đã từng dạy học theo hướng Tích hợp

trong Lịch sử Tuy vậy, Tích hợp của GV còn tính chất rời rạc, chưa chú ý

đúng mức Tích hợp chưa trở thành một hoạt động nhận thức rõ ràng

Có thể thấy sơ đồ Tích hợp trong dạy học Lịch sử như sau

TH ngang Nôi Kiến Khoa học xã

Khóa thức hội và nhân

IV/ CƠ SỞ THỰC TIỂN:

Qua các năm đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử ở trường THCS, chất lượng

dạy và học Lịch sử không ngừng được nâng cao Qua các hội thi, số giáo viên dạygiỏi các cấp xuất hiện ngày càng nhiều và chất lượng ngày càng tăng Chất lượngbài làm của học sinh qua các kỳ thi xuất hiện nhiều học sinh đạt điểm khá, giỏi.Nhiều HS tỏ ra thích học bộ môn Lịch sử Bài học Lịch sử đã diễn ra sinh động, HStích cực làm việc, không khí sôi nổi

Tuy vậy những biểu hiện ở trên không diễn ra thường xuyên, đều khắp.Dạy học

Lịch sử vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế.

Chất lượng dạy và học Lịch sử chưa thật sự bền vững Chất lượng vẫn còn thấp,

có nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan

Ngoài nguyên nhân ở phía HS: HS không đam mê môn Lịch sử là vì môn học nàykhông thường xuyên bắt buộc trong các kỳ thi tốt nghiệp, một môn không được sửdụng thi tuyển vào các trường thời thượng Do sự tác động của thời đại công nghệcao, người ta chỉ thích những môn học khoa học tự nhiên - kỹ thuật.(!?)

Một nguyên nhân rất quan trọng khác quyết định đến việc HS không thích họcmôn Lịch sử, đó chính là thái độ của GV, đặc biệt là phương pháp dạy học của giáoviên Lịch sử trong nhà trường phổ thông Có một thực tế đáng buồn là còn nhiều GVdạy Lịch sử chưa thực sự chú tâm yêu nghề, yêu bộ môn do mình giảng dạy, vì tâm

lý “môn phụ (!)” Từ sự không thích của người học, kéo theo đó là tâm lý giảng dạytheo kiểu “qua cầu gió bay” đã tồn tại cố hữu khá lâu trong suy nghĩ của nhiều GVdạy bộ môn Lịch sử Dù qua nhiều lần thay sách, đổi mới chương trình nhưng những

GV “kỳ cựu” này vẫn “chung thuỷ” với lối dạy truyền thống “xưa như Lịchsử”, thầy đọc trò chép, thầy giảng trò nghe một cách thụ động, “ngoan ngoãn” Chính vì thế mà cho đến nay rất nhiều HS vẫn còn quan niệm rằng học Lịch sửchỉ cần học thuộc lòng Thực trạng này dẫn tới hậu quả đáng buồn: Khả năng phântích, so sánh, tổng hợp khả năng tìm hiểu nguyên nhân, bản chất của sự kiện, hiệntượng Lịch sử khả năng xâu chuổi các sự kiện, hiện tượng Lịch sử để tìm ra néttruyền thống, những bài học Lịch sử còn hạn chế rất nhiều, do đó làm hạn chế hiệuquả giảng dạy và học tập của bộ môn Học sinh khi kiểm tra, chỉ nhắc lại được sựkiện, hiện tượng Lịch sử một cách đơn thuần(chỉ cần gạch mấy đầu dòng là đủ) Họcsinh mới chỉ biết Lịch sử chứ chưa tỏ ra hiểu Lịch sử

Một nguyên nhân nữa (không chỉ riêng môn Lịch sử) đó là căn bệnh thành tíchtrong giáo dục và bệnh tiêu cực trong thi cử Trường nào, lớp nào, năm nào cũng

đăng ký chỉ tiêu chât lượng cho bộ môn là trên 90%, thậm chí bắt buộc phải 100%.

Dù đó chỉ là thành tích ảo

Tóm lại, do những nguyên nhân trên nên kết quả dạy và học Lịch sử vẫn cònthấp Dạy và học Lịch sử nhìn chung còn”buồn”, đơn điệu!

V/ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:

1/ Những vấn đề cụ thể của việc Tích hợp dạy học Lịch sử:

1.1 Tích hợp trong nội bộ môn Lịch sử:

a.Tích hợp ngang: Phối kết hợp các kiến thức, kĩ năng Lịch sử giữa các phân

môn, phân ngành, giữa các chương, các bài, các mục với nhau

a1 Tích hợp Lịch sử cổ đại - Lịch sử trung đại - Lịch sử cận đại - Lịch sử

hiện đại.

Ví dụ: Dạy và học các bài về khoa học tự nhiên-Kĩ thuật thời hiện đại không thểkhông nhắc đến những giai đoạn, những thời kỳ Lịch sử trước đó (thời cổ đại, trungđại, cận đại, và không thể không so sánh đối chiếu) để thấy được sự kế thừa và sựtiến bộ vượt bậc của loài người Chẳng hạn, HS học bài 12 “Những thành tựu chủ yếu

và ý nghĩa lịch sử của cách mạng khoa học - kỹ thuật” (Lịch sử lớp 9) GV cần cho HSnhận thức rõ: bước sang thế kỷ XX, khoa học-kĩ thuật đã đạt được những thành tựu

kỳ diệu trên tất cả các lĩnh vực, từ khoa học cơ bản (Toán học, Vật lý, Hoá học, Sinhhọc) đến những công cụ sản xuất mới (Máy tính điện tử, máy tự động và hệ thốngmáy tự động), những nguồn năng lượng mới (Năng lượng nguyên tử, năng lượngmặt trời, năng lượng gió, năng lượng thuỷ triều ), những vật liệu mới (Chất pô-li-me), cuộc “Cách mạng xanh” trong nông nghiệp, giao thông vận tải và thông tin liênlạc, chinh phục vũ trụ

2 Tích hợp Lịch sử dân tộc - Lịch sử thế giới:

a Ví dụ: Dạy và học Lịch sử 9 - Lịch sử hiện đại, GV cần giúp cho HS: Mối quan hệ

giữa Lịch sử Việt Nam và Lịch sử thế giới ngày càng chặt chẽ Bởi vì, do nhiều yếu

tố, ngày nay quan hệ này tác động rất nhanh, có khi trực tiếp hoặc gián tiếp

Chẳng hạn , như sự ra đời và hoạt động của Quốc tế Cộng sản (Quốc tế thứ III),chủ nghĩa Phát xít, chiến tranh thế giới thứ II, thời kỳ chiến tranh lạnh, công cuộc cải

tổ ở Liên xô và cải cách mở cửa ở Trung Quốc, Tất cả những sự kiện đó đã tácđộng trực tiếp đến Lịch sử Việt Nam Đây là nét đặc thù của Lịch sử hiện đại nêntrong khi dạy học, GV cần hình thành cho HS một phương pháp tư duy biện chứng,

để nhận thức mối quan hệ này Ngược lại, cũng cần làm cho HS thấy rõ, Lịch sửViệt Nam tuy chưa ảnh hưởng mạnh đến tình hình Thế giới, nhưng ở một phạm vinhất định đã tác động đến Lịch sử Thế giới như Cách mạng tháng Tám năm 1945,chiến thắng Điện Biên Phủ 1954, Đại thắng mùa xuân 1975, Phần này SGK chỉ viếtchung chung, vì vậy khi dạy học GV cần hướng dẫn HS xác định cụ thể mối quan hệqua lại này Lịch sử hiện đại (kể cả Việt Nam và Thế giới) có mối quan hệ trực tiếpđến đời sống hiện tại, tác động trực tiếp đến tâm tư, tình cảm và lý tưởng sống củahọc sinh

a3 Tích hợp Lịch sử địa phương - Lịch sử dân tộc:

Muốn tìm hiểu Lịch sử của một địa phương nào đó ta phải bắt đầu từ việc tìmhiểu Lịch sử dân tộc trước đã Bởi Lịch sử địa phương cũng là Lịch sử của dân tộc,Lịch sử địa phương gắn chặt với Lịch sử dân tộc

Ví dụ 1: Tìm hiểu Lịch sử huyện Thăng Bình (tỉnh Quảng Nam) thời kỳ nhữngnăm cuối thế kỷ XIX và những năm đầu thế kỷ XX, chẳng hạn tìm hiểu về nhà chí sĩyêu nước Tiểu La - Nguyễn Thành, không thể không tìm hiểu Phan Bội Châu, PhanChâu Trinh, Trần Cao Vân, không thể không tìm hiểu phong trào Cần Vương,Đông Du, Duy Tân,

Ví dụ 2: Tìm hiểu về chiến thắng 24/3/1975 của Đảng bộ và nhân dân thành phốTam Kỳ, tỉnh Quảng Nam, nhất thiết chúng ta phải có cái nhìn tổng thể và sự tườngtận các chiến dịch Tây Nguyên, Huế - Đà Nẵng, Hồ Chí Minh

(tức là phải hiểu rõ về cuộc tổng tấn công và nôỉ dậy Xuân 1975 của cả nước)

a 4 Tích hợp Lịch sử quân sự Lịch sử chính trị, ngoại giao Lịch sử kinh tế Lịch sử văn hoá, giáo dục

Có một thực tế là sự biết và hiểu Lịch sử của nhiều HS chủ yếu là Lịch sử đấutranh bảo vệ Tổ quốc, phần biết và hiểu về Lịch sử văn hoá, phong tục tập quán, lốisống của dân tộc qua các thời kỳ Lịch sử quả là còn hạn chế rất nhiều Chính vì lẽ

đó, dạy học Lịch sử , GV cần cho HS thấy rằng giữa các phần Lịch sử trên đều cóquan hệ tương tác lẫn nhau Phần Lịch sử nào cũng cần chú trọng, đề cao và cân đốihài hoà

Ví dụ 1: Nền kinh tế, văn hoá nước ta thời Lý phát triển khá mạnh là do tình hìnhchính trị xã hội ổn định lâu dài Tìm hiểu chính trị, văn hoá, xã hội

không thể không đề cập đến kinh tế và ngược lại

Ví dụ 2: Dạy học bài 11 “Những chuyển biến về xã hội” (LS 6): Do sự phát triển

kinh tế, với những phát minh lớn như kĩ thuật làm đồ gốm, nghề trồng lúa nước rađời, thuật luyện kim (đồng) ra đời, xã hội nguyên thuỷ đã có những thay đổi về mặt

xã hội Những chuyển biến xã hội là do tác động của những chuyển biến kinh tế

à Định hướng trả lời:

¯ Xã hội nguyên thuỷ Việt Nam trải qua những giai đoạn như sau:

(1) Đá đẽo sơ kỳ (người tối cổ)

- Địa điểm: Thẩm Khuyên, Thẩn Hai, núi Đọ, Xuân Lộc

- Thời gian 30 - 40 vạn năm.

- Công cụ: đá ghè đẽo thô sơ

(2) Đá đẽo phát triển (người tinh khôn)

- Địa điểm: Sơn Vi

- Thời gian: 3-2 vạn năm

- Công cụ: Vẫn là ghè đẽo đá nhưng đã có hình thù rõ hơn

(3) Đá mài (người thời Hoà Bình - Bắc Sơn - Hạ Long)

- Địa điểm: Hoà Bình, Bắc Sơn , Hạ Long

- Thời gian: 10.000 - 4000 năm

- Công cụ: đa dạng, chú ý Kỹ thuật mài lưỡi đá và đồ gốm

(4) Kim loại đầu tiên (người thời Phùng Nguyên - Hoa Lộc)

- Địa điểm: Phùng Nguyên - Hoa lộc, Lung Leng

- Thời gian: 4.000 - 3.000 năm

- Công cụ: loại hình phong phú, quan trọng nhất là thuật luyện kim (đồng)

Ví dụ 2: Dạy học bài5 “Các quốc gia cổ đại phương Tây” (LS 6), HS liên hệ với bài 4 “Các quốc gia cổ đại phương Đông” Chẳng hạn, những điều kiện tự nhiên (vị

trí, địa thế) nào đã ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế khác nhau: Phương Đông sảnxuất nông nghiệp còn phương Tây sản xuất cây công nghiệp, làm thủ công và thủthương nghiệp?

Ví dụ 3: Tích hợp giữa bài “Những cuộc Cách mạng Tư sản đầu tiên” với bài

“Cách mạng Tư sản Pháp (1789 - 1794)” (LS 8): GV cho HS trao đổi vấn đề Cách

mạng Pháp cuối thế kỷ XVIII có những điểm nào giống nhau và khác nhau với cáccuộc Cách mạng trước đó ( Cách mạng Hà Lan thế kỷ XVI (1566), Cách mạng Anhgiữa thế kỷ XVII (1640 - 1688), cuộc chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ đầu thếkỷXVII - 1776)

Ví dụ 4: Để thực hiện bài 23 “ Ôn tập Lịch sử Thế giới hiện đại (phần từ năm 1917

đến năm 1945)” (LS 8), GV phải cho HS nắm được kiến thức liên thông, móc nối

giữa các chương I, II, III, IV, V Có như thế HS mới nắm được những sự kiện chính

và lập bảng thống kê dưới đây:

¯ (Lưu ý: Trước khi HS cùng GV bắt đâù dạy học một chương mới cần tóm tắt lạinhững nét chính yếu về nội dung, kiến thức đã học ở các chương trước đó)

Ví dụ 5: Dạy học phần Lịch sử thế giới hiện đại từ 1945 đến nay, HS so sánh tìnhhình Thế giới trước và sau cuộc chiến tranh thế giới thứ II Từ đó thấy được, về cănbản từ sau chiến tranh thế giới thứ II, nguy cơ chiến tranh thế giới đã bị đẩy lùi, thếgiới chuyển dần sang xu thế hoà bình, hợp tác, đối thoại; song nguy cơ chiến tranhvẫn luôn tiềm ẩn, và đặc biệt vũ khí hạt nhân được phát triển mạnh trở thành hiểmhoạ khủng khiếp nhất, đe doạ toàn bộ loài người và tất cả sự sống trên trái đất GV

có thể đặt câu hỏi: Em thử kể tên một số cuộc chiến tranh xảy ra trong những nămgần đây nhất? (HS có thể dẫn ra: chiến tranh xâm lược I rắc của Mỹ, Anh; cuộc xungđột ở Trung Đông (Ix-ra-en và Pa-lex-tin, Li-băng và Ix-ra-en); chủ nghĩa khủng bốhoành hành ở nhiều nơi (tiêu biểu nhất là khủng bố ở Mỹ làm 3.000 người chết vàongày 11/9/2001)

Ví dụ 6: Bài “Chiến tranh Thế giới thứ nhất (1914-1918)” (LS 8),GV yêu cầu

HS nhắc lại sự phát triển không đều của các nước đế quốc chủ yếu HS phải có sựliên hệ với các bài trước đó GV gợi cho HS rút ra điểm nổi bật: những nước pháttriển hàng đầu đều có ít thuộc địa, các đế quốc già cỗi có quá nhiều thuộc địa Nổilên vấn đề: gây chiến tranh để phân chia lại thế giới

Như vậy trước khi thiết kế một bài học Lịch sử , những GV có tay nghề và kinhnghiệm thường phải nghiên cứu rất kĩ tên các chương, các bài và cả hệ thống đề mụctrong từng bài Nhưng tiêu đề này đã mách bảo người GV nhiều điều trong việc xácđịnh kiến thức cơ bản, xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập, tìm hiểu nguồn tư liệuphục vụ bài học, Nếu GV không chú ý đến sự liên hệ, gắn kết này mà chỉ chú ý tớinội dung bên trong thì khó mà giúp HS học tốt được kiến thức, kĩ năng bài học Tích hợp trong Lịch sử cần chú ý đến phân loại bài Lịch sử :Bài hình thành kháiniệm Lịch sử; bài về chiến tranh cách mạng; bài về kinh tế-văn hoá; bài thực hành;bài ôn tập, luyện tập Tích hợp dọc cần trọng tâm các bài ôn tập, tổng kết.

1.2/ Tích hợp ngoài bộ môn Lịch sử :

Thực chất của vấn đề này là dạy học liên môn trong Lịch sử Dạy học Tích hợpLịch sử với các môn khác là một trong những nguyên tắc quan trọng của dạy học ởtrường phổ thông nói chung, môn Lịch sử nói riêng

Bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông giới thiệu (cung cấp) cho HS những tri thức

về nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội Vì vậy, kiến thức Lịch sử không chỉ liên quanđến tri thức về khoa học xã hội mà cả về khoa học tự nhiên Một minh hoạ cho vấn

đề này: các bài học về Lịch sử cổ đại các nước phương Đông đòi hỏi HS phải nắmvững những kiến thức về điều kiện tự nhiên, về văn học, nghệ thuật, khoa học, Vấn

đề quan trọng và phức tạp nhất là tìm ra những khái niệm, những tư tưởng chung cótrong các môn học Chính những kiến thức được đề cập đến các môn học đó bổ sungcho nhau, làm sáng tỏ kiến thức mà học sinh được học trong mỗi môn học

Dạy học liên môn giúp cho HS nhận thức sự phát triển của xã hội một cách liêntục, thống nhất, mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống, hiểu được tínhtoàn diện của Lịch sử Điều này khắc phục được tình trạng rời rạc, tản mạn trongkiến thức của HS Nắm được mối liên hệ kiến thức giữa các môn, tính hệ thống củacác tri thức sẽ giúp các em có khả năng phân tích một sự kiện, tìm ra bản chất, quyluật chi phối sự phát triển của Lịch sử Nói khác đi, dạy học liên môn trong Lịch sử

là để tạo ra biểu tượng Lịch sử, hình thành khái niệm Lịch sử, rút ra quy luật, bài họcLịch sử Từ việc tạo ra biểu tượng Lịch sử, Lịch sử sẽ tạo ra những hình ảnh cụ thể,sinh động, có sức gợi cảm mới tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm của họcsinh.

Việc dạy học liên môn trong Lịch sử đòi hỏi người GV không chỉ có những kiếnthức vững chắc về bộ môn Lịch sử mà còn phải nắm những nội dung, chương trìnhcác bộ môn được giảng dạy ở trường phổ thông (có kiến thức cơ bản về môn đượctích hợp) Học sinh có vai trò tích cực chủ động trong việc học tập theo nguyên tắcliên môn, vì ở các em huy động những kiến thức đã học để hiểu sâu sắc, toàn diệnmột sự kiện Các em được ôn tập củng cố, tổng hợp ở mức cao hơn và được vậndụng thông minh trong học tập

Việc dạy tích hợp trên đòi hỏi sự nỗ lực lớn của GV và HS

a Tích hợp Lịch sử với các môn khoa học xã hội và nhân văn:

sử (tất nhiên chúng ta không nên đồng nhất Lịch sử với Văn học, vì mỗi một bộ môn

có bản chất và đặc trưng riêng)

Thứ hai, Văn học góp phần quan trọng làm cho bài học Lịch sử thêm sinh động,hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập của HS

Do vậy, trong việc dạy học Lịch sử, GV phải thường xuyên sử dụng các tài liệuVăn học, như: Văn học dân gian; tác phẩm nào ra đời vào thời gian xảy ra sự kiệnLịch sử; tiểu thuyết Lịch sử; hồi ký Cách mạng;

Việc kết hợp Tích hợp trên, yêu cầu GV và HS phải có sự lựa chọn hợp lý, có tácdụng tích cực, phải phù hợp với yêu cầu của bài học và tính chất của từng sự kiện,hiện tượng, nhân vật Lịch sử

Sau đây là một vài ví dụ giữa Tích hợp Lịch sử và Văn học:

Ví dụ 1: Dạy và học Lịch sử 6, phần Lịch sử Việt Nam (chương I và II), có thể

sử dụng tài liệu Văn học, nhất là Văn học dân gian, như thần thoại, truyền thuyết,truyện cổ tích, ca dao, tục ngữ, Đây là những tài liệu có giá trị, phản ánh nhiều nộidung quan trọng của Lịch sử nước ta thời cổ đại

Chẳng hạn bài 15 “Nước Âu Lạc” (tiếp theo), mục 5 “Nhà nước Âu Lạc sụp đổ

trong hoàn cảnh nào?”, GV có thể cho HS tìm hiểu truyện “Mỵ Châu-Trọng Thuỷ”.

Sau đó, GV có thể dẫn thêm một khổ thơ của Tố Hữu:

“Tôi kể người nghe chuyện Mỵ Châu

Trái tim lầm chỗ để trên đầu

Nỏ thần sơ ý trao tay giặc

Nên để cơ đồ dắm bể sâu.”

Ví dụ 2: Bài 14 “Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên -Mông (thế

kỷ XII)” (LS 7) Mục II2; “Cuộc kháng chiến lần hai chống quân xâm lược NGuyên (1285)”, sau khi GV chỉ ra cho HS tóm tắt đoạn trích”Bóp nát quả cam” (trích “Lá

cờ thêu sáu chữ vàng” - Nguyễn Huy Tưởng); hoặc đọc một đoạn trong “Hịch tướng

sĩ” của Trần Quốc Tuấn, chẳng hạn như:

”Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ căm tức chưa xẻ thịt lột da, nuốt gan uống mật quân thù Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng.”

Ví dụ 3: Ở LS 9, bài “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm

lược kết thúc (1953-1954)”, mục II2 “Chiến dịch Lịch sử Điện Biên Phủ (1954)”,

GV có thể xen vào đoạn thơ sau đây trong bài thơ “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên” của

Tố Hữu để HS nhận thức một cách cụ thể tinh thần chiến đấu dũng cảm quên mìnhcủa các chiến sĩ Điện Biên:

“Hoan hô chiến sĩ Điện Biên

Chiến sĩ anh hùng

Đầu nung lửa sắt

Năm mươi sáu ngày đêm,

khoét núi, ngủ hầm,

mưa dầm, cơm vắt Máu trộn bùn non

Gan không núng

Chí không mòn!

Những đồng chí, thân chôn làm giá súng

Dầu bịt lỗ châu mai

Băng mình qua núi thép gai

Ào ào,vũ bão,

Những đồng chí chèn lưng cứu pháo

Nát thân, nhắm mắt, còn ôm.”

Ví dụ 4: Cũng ở Lịch sử 9, bài 29 “Cả nước trực tiếp chiến đấu chống Mỹ, cứu

nước (1965-1973)”, trong quá trình thảo luận, trao đổi bài học, GV có thể đan xen

vào đó câu hỏi phụ: Em thử đọc một số câu thơ, đoạn thơ nói về tinh thần bất khuất,

anh dũng “Quyết tử cho Tổ Quốc quyết sinh” của dân tộc ta trong kháng chiến

chống Mỹ?

HS có thể tham khảo một số dẫn chứng sau:

• “Không có kính, rồi xe không có đèn,

Không có mui xe thùng xe có xước,

Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:

Chỉ cần trong xe có một trái tim.”

(Phạm Tiến Duật)

• “Ta sẵn sàng xé trái tim ta

Cho Tổ quốc và cho tất cả”

(Tố Hữu)

• “Ôi! Tổ quốc ta yêu như máu thịt

Như mẹ cho ta, như vợ cho chồng

Ôi Tổ quốc nếu cần ta chết

Cho mỗi ngôi nhà ngọn núi con sông”

(Tố Hữu)

• “Hạnh phúc là gì?

Bao lần ta lúng túng

Hỏi nhau hoài mà nghĩ mãi chưa ra

Cho đến ngày cất bước đi xa

Miền Nam gọi, hai chúng mình có mặt

( )

Và em gọi đó là hạnh phúc ”

(Bùi Minh Quốc)

Rõ ràng, GV và HS có thể sưu tầm và tìm ra trong văn học rất nhiều thơ, văn đểđưa vào trong các bài học Lịch sử Song điều cần lưu ý là người dạy, người học Lịch

sử phải sử dụng một cách hợp lý, đúng mức, đúng lúc, đúng chỗ, không được lạmdụng Tránh biến môn Lịch sử thành môn Ngữ văn

a2 Tích hợp Lịch sử với Địa lý:

Ví dụ 1: Bài 5 “Các quốc gia cổ đại phương Tây ‘’ (LS6), GV đặt câu hỏi

và cho HS thảo luận vấn đề: Hãy so sánh sự khác nhau về địa hình gữa các quốc

gia cổ đại phương Đông và cổ đại phương Tây?

Ví dụ 2: Bài2: “Cách tính thời gian trong Lịch sử “ (LS 6) Khi tìm hiểu mục

2-“Người xưa đã tính thời gian như thế nào?”, GV vận dụng kiến thức Địa lý, giải

thích cho HS hiểu: Trải qua một thời gian rất dài, người xưa quan sát và nhận thấy

sự di chuyển của Trái đất xung quanh Mặt trời và sự di chuyển của Mặt trăng xungquanh Trái đất đã tạo ra hiện tượng ban ngày, ban đêm, lặp đi lặp lại một cáchthường xuyên Nhờ vậy người xưa đã tính toán được sự di chuyển đó để làm ra lịch Trong dạy học Lịch sử việc tạo ra biểu tượng về hoàn cảnh địa lý là rất quantrọng Bởi, một sự kiện Lịch sử bao giờ cũng diễn ra trong một khoảng không giannhất định Không gian của sự kiện có thể rộng hoặc có thể hẹp Vì vậy, tạo biểutượng về hoàn cảnh địa lý nơi xảy ra sự kiện là yêu cầu bắt buộc trong dạy học Lịchsử

(Vấn đề Tích hợp Lịch sử với Địa lý, GV có thể tham khảo băng hình minh hoạ

bài dạy:”Tích hợp Sử-Địa trong việc giảng dạy Lịch sử địa phương ” của Đặng

Trần Quân - Trường CĐSP Tuyên Quang)

a3 Tích hợp Lịch sử với Giáo dục công dân:

Ví dụ 1: Dạy và học các bài học Lịch sử về văn hoá, nghệ thuật có thể Tích hợp

với bài”Bảo vệ di sản văn hoá” (GDCD 7)

Ví dụ 2: Dạy bài 13(LS 9, trang 52-54), trình bày nội dung “Các xu thế phát triển

của thế giới ngày nay”, Tích hợp với môn Giáo dục công dân lớp 9.

Ví dụ 3:

Dạy học về các nhân vật Lịch sử, Tích hợp với môn Giáo dục công dân, như cácbài về đạo đức: Lòng dũng cảm, lòng yêu nước, lý tưởng sống của Thanh niên, Dạy học về thể chế chính trị(chẳng hạn như bộ máy nhà nước) của một triều đại,hay một quốc gia nào đó, có thể Tích hợp với các bài về pháp luật ở

môn Giáo dục công dân lớp 8, 9

a 4 Tích hợp Lịch sử với Mĩ thuật:

Tích hợp này nhằm góp phần quan trọng tạo biểu tượng cho HS, cụ thể hoá các sựkiện và khắc phục tình trạng hiện đại hoá Lịch sử của HS Hình ảnh của Mĩ thuật cóvai trò rất lớn trong việc giúp HS nhớ kĩ, hiểu sâu những hình ảnh, những kiến thứcLịch sử Cùng với việc góp phần tạo biểu tượng và hình thành khái niệm Lịch sử,hình ảnh Mĩ thuật còn phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngônngữ cho HS Hình ảnh Mĩ thuật là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa hiện tại vớitương lai Lịch sử Mĩ thuật cùng với các phương tiện trực quan khác có tác dụng tạohình ảnh một sự vật cụ thể; tạo biểu tượng về không gian, hoàn cảnh địa lý diễn racác sự kiện Lịch sử; trình bày diễn biến các sự kiện Lịch sử ; tạo biểu tượng về thờigian; tạo biểu tượng về sự phát triển,

Ví dụ 1: Khi nghiên cứu bức tranh”Hình ảnh trên vách hang”, HS không chỉ có

biểu tượng về săn bắn là công việc thường xuyên và hàng đầu của thị tộc, mà cònhiểu: nhờ chế tạo cung tên, con người đã chuyển hẳn từ hình thức săn bắt sang thànhsăn bắn, có hiệu quả kinh tế cao hơn Điều đó giúp HS biết sự thay đổi trong đờisống vật chất của con người thời nguyên thuỷ luôn gắn chặt với sự tiến bộ trong kĩthuật chế tác công cụ của họ

Ví dụ 2: Dạy bài 8 (Lịch sử 8, trang 51-55) nói về sự phát triển của nghệ thuật,

GV cho HS xem một vài bức tranh của Đa-vit, Đơ-la-croa, Cuốc-bê,

sau đó, GV cho HS nêu vai trò của nghệ thuật trong cuộc đấu tranh vì quyền

sống và hạnh phúc của nhân dân

a 5 Tích hợp Lịch sử với Âm nhạc:

Ví dụ: Các bài học Lịch sử về Chủ tịch Hồ Chí Minh, GV có thể mở băng nhạc

hoặc HS tự thể hiện một số ca khúc về Người, như: “Lời Bác dặn trước lúc đi xa”,

“Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò ví dặm” của nhạc sĩ Trần Hoàn; “Nhớ ơn Bác”

của nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu,

Tích hợp với môn Âm nhạc thường sử dụng trong các hoạt động giới thiệu bài,củng cố bài, hoạt động ngoại khoá,

a 6 Tích hợp Lịch sử với bộ môn Văn hoá:

Văn hoá gắn liền với Lịch sử; nó là bằng chứng xác nhận Lịch sử đã qua Vì vậy,khi nghiên cứu, học tập Lịch sử không thể không tìm hiểu các vấn đề về văn hoá,khoa học, giáo dục Trong một thời gian dài, nội dung chương trình ở trường phổthông chỉ nặng về các vấn đề chính trị, quân sự, đấu tranh giai cấp mà rất nhẹ về vấn

đề kinh tế, văn hoá, tư tưởng Đó là biểu hiện của nhận thức Lịch sử chưa toàn diện;bởi vì, Lịch sử xã hội loài người, dân tộc diễn ra trên mọi lĩnh vực của đời sống xãhội, mà văn hoá là một bộ phận quan trọng

Do đó, khi tìm hiểu các sự kiện Lịch sử chúng ta cần khai thác các nội dung: nềnvăn minh, văn hoá dân tộc Việt Nam, của nhân dân các nước trong những thời kỳLịch sử, đánh dấu trình độ, bước phát triển của xã hội qua thời kỳ dựng nước VănLang - Âu Lạc đến thời kỳ Bắc thuộc, qua thời Pháp thuộc, từ sau Cách mạng thángTám 1945 đến nay

Những sự kiện văn hoá không chỉ làm cho HS hiểu Lịch sử một cách toàn diện,

sâu sắc mà còn có tác dụng giáo dục thẩm mỹ cho HS, hướng học sinh đến Thiện-Mỹ

Thiết nghĩ, dạy Lịch sử nói chung, dạy các bài nghệ thuật văn hoá nói riêng, GVcần phải có những kiến thức về bộ môn văn hoá GV cần tìm hiểu các tài liệu thamkhảo như:

+”Cơ sở văn hoá Việt Nam” Trần Ngọc Thêm, ĐHTH TPHCM, 1996-1997-1998; +”Văn hoá học đại cương và cơ sở văn hoá Việt Nam”, ĐHQG, NXB KHXH,1996; +”Tìm hiểu bản sắc văn hoá Việt Nam”, Trần Ngọc Thêm, NXB TPHCM, 1996; +”Văn hoá học”, Đoàn Ngọc Chúc, NXB VH-TT-HN, 1994;

+”Giáo trình cơ sở văn hoá Việt Nam”, Trần Quốc Vượng, ĐHQG, HN, 1994,

a7.Ngoài ra, dạy và học Lịch sử còn có thể tích hợp với các môn, ngành học

khác:

Nhập môn sử học, phương pháp dạy học Lịch sử, Khảo cổ học, Nhân chủng học,Dân tộc học, Mĩ học, Việc Tích hợp các môn, ngành học này chủ yếu dành cho cácnhà nghiên cứu và giáo viên Và giáo viên cũng không nên

ôm đồm, lạm dụng kiến thức Cần lưu ý rằng dạy học Lịch sử là chính, việc

Tích hợp với các môn học khác chỉ là phụ trợ để làm Lịch sử thêm sinh động

b/Tích hợp Lịch sử với các môn học khoa học tự nhiên-kĩ thuật:

Dạy học Lịch sử ngoài Tích hợp với các môn khoa học xã hội và nhân văn, có thểTích hợp với các môn khoa học tự nhiên-kĩ thuật: Toán, Lý , Hoá, Sinh, Côngnghệ,

Các ví dụ:

Ví dụ 1: Dạy học các bài Lịch sử đề cập đến thành tựu khoa học, kĩ thuật, GV cần

có những kiến thức tối thiểu (cơ bản) về các định luật, định lý của Ta-let, Pi-ta-go,Ac-si-met, Ôm, Oát, Niu-tơn, Men-đen,

Ví dụ 2: Để tìm hiểu cách tính thời gian của người xưa (cách tính âm- dươnglịch)GV có thể tíchhợp với bộ môn Toán, chẳng hạn:

+Năm nào mà có hai số cuối chia tròn cho 4 thì đó là năm nhuận và tháng hai có 29ngày: 1980, 1984, 1992, 2000, ;

+Cách tính khoảng cách thời gian Tr.CN với niên đại hiện nay là đem niên đạiTr.CN cộng với năm được tính hiện tại Ví dụ, Triệu Đà xâm lược nước ta cách đây:

179 Tr.CN + 2006 = 2185 năm

1.3/ Tích hợp nội khoá Lịch sử với ngoại khóa Lịch sử :

1.3.1/ Tích hợp nội khoá: (như đã trình bày ở trên).

1.3.2/ Tích hợp ngoại khoá:

Ví dụ 1: Tổ chức các buổi nói chuyện Lịch sử vào các buổi sinh hoạt truyền thống.Chẳng hạn, nhân ngày 22/12, tổ bộ môn Lịch sử kết hợp với tổ Ngữ văn, Đoàn

trường tổ chức buổi lễ “Tiếp lửa truyền thống mãi mãi tuổi hai mươi” và cho HS

phát biểu tham luận về hai cuốn nhật ký của Liệt sĩ Đặng Thuỳ Trâm và NguyễnVăn Thạc Vấn đề có thể nêu ra để bàn luận là: Đọc hai cuốn nhật ký ấy, em biết vàhiểu gì về thế hệ trẻ trong kháng chiến chống Mỹ?

Nếu Tích hợp được như thế, bài học Lịch sử, kiến thức Lịch sử dễ dàng đi

+GV Ngữ văn chuẩn bị nội dung của bộ môn mình: Truyện “Con Rồng cháu Tiên”.

+GV Lịch sử chuẩn bị nội dung có liên quan đến Lịch sử Giáo viên có thể nêu cáccâu hỏi sau:

(1)- Nhìn tranh em hãy cho biết hiện vật mỹ thuật nổi tiếng của nước ta ở thời đạiHùng Vương?

(2)- Nhận xét về thời đại Hùng Vương

(3)- Tác phẩm văn học nào thể hiện hai bức tranh trên?

(4)- Bài hát nào lấy nguồn cảm hứng từ hai bức tranh đó? Em thử hát bài hát này?

Và còn nhiều vấn đề , kiến thức có thể khai thác từ hai bức tranh trên để HS tổchức thi với nhau Tích hợp này rất có lợi trong việc tự làm đồ dùng dạy học

Ví dụ 3: Thực tế trong lần tổ chức “Hội vui học tập” lần thứ nhất trong năm học

2007-2008 của trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm-Thăng Bình-Quảng Nam TổAnh-Sử-Địa ,Văn-Nhạc đã thực hiện theo sự phân công của Ban HĐNGLL

Qua việc tổ chức thực hiện các phần chơi-có nội dung cho các đội giải mã ô

chữ tìm từ chìa khoá: “QUỐC TỬ GIÁM” với mục đích cho HS nắm bắt và hiểu

biết các vị anh hùng dân tộc có công với Tổ quốc, biết những sự kiện Lịch sử, thôngtin với các ô chữ gồm:

+Hàng ngang có 10 hàng; hàng dọc có 12 hàng (Trong đó có 1 hàng là từ chìa khoá)+Cho các em tìm từ chìa khoá được quy định ở hàng dọc số 7(tính từ trái sang) Nộidung cụ thể được gợi ý như sau:

+Ở hàng ngang số 1 gồm 8 chữ cái: Tên của một vị anh hùng đánh tan quân Nam

Hán trên sông Bạch Đằng năm 938

+Ở hàng ngang số 2 gồm 7 chữ cái: Đây là một trong những đức tính cần phải có

của người học sinh

+Ở hàng ngang số 3gồm 12 chữ cái: Tên của người đã gởi đến Hội nghị Vec-xai

Bản yêu sách vào năm 1919

+Ở hàng ngang số 4 gồm 5 chữ cái: Nhân vật tàn ác nhất trong Lịch sử Phát xít +Ở hàng ngang số 5 gồm 8 chữ cái: Tên của một người thầy tài cao đức trọng,

người đã dâng sớ xin chém bảy nịnh thần, là người thầy nổi tiếng nhất trong thời kỳphong kiến

+Ở hàng ngang số 6 gồm 6 chữ cái: Là biểu tượng của mỗi Quốc gia, được treo cột

cao và bay phất phới nhất là khi có gió

+Ở hàng ngang số 7 gồm 8 chữ cái: Tên của một người đã được vợ nhường cho

ngôi vua

+Ở hàng ngang số 8 gồm 8 chữ cái: Đây là địa danh có đặc thù “Đất chưa mưa đã

thấm, rượu Hồng đào chưa nhấm đã say”

+Ở hàng ngang số 9 gồm 7 chữ cái: Văn Miếu là nơi thờ vị danh nhân nào?

+Ở hàng ngang số 10 gồm 7 chữ cái: Là từ địa phương đồng nghĩa với cụm từ toàn

dân “Sinh nhật lần thứ nhất”

Các đội chơi lắng nghe câu hỏi, gợi ý sau khi chọn hàng ngang số nào đó (từ 10), bấm chuông giành quyền trả lời, lần lượt các đội chơi giải được các ô chữ vớikết quả như sau:

Ở hàng dọc thứ 7 có thứ tự lộn xộn - HS các đội sắp xếp sao cho đúng đáp án từchìa khoá như đã nêu trên

Ví dụ 4: Cũng trong “Hội vui học tập”, GV Lịch sử có thể phối hợp với GV tựnhiên, chẳng hạn Tích hợp với bộ môn Lịch sử với bộ môn Toán để đưa ra câu hỏi: Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã khai sinh ra nước Việt Nam Dân Chủ CộngHoà (nay là nước CHXHCNVN) Tính đến năm 2002, đất nước ta đã trải qua nhữngmốc Lịch sử đáng tự hào 3/19 thời gian hoàn thành cuộc kháng chiến chống thựcdân Pháp xâm lược Tiếp đến 7/19 thời gian hoàn thành cuộc kháng chiến chống Mỹ

và thống nhất đất nước Hãy xác định cụ thể các mốc Lịch sử đó? (Dẫn theo bài viếtcủa Nguyễn Bá Hoà - Tạp chí “Thế giới trong ta”, số 179-CĐ12/2.2003)

1.3.3/ Tích hợp giữa nội khoá và ngoại khoá Lịch sử :

Ngoài việc dạy học chính thức, thông thường trên lớp, GV cần khuyến khích tổchức cho học sinh học tập Lịch sử trong các tiết ngoại khoá Có thể là:

 Cho HS nghe các nhân vật Lịch sử hoặc các nhân chứng Lịch sử kể lại.

 Học tập ở hiện trường hoặc ở các các bảo tàng

 Tham quan các Di tích Lịch sử , Di tích văn hoá

 Sưu tầm các sử liệu địa phương

 Các hình thức ngoại khoá khác

Ví dụ: Học về Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu, ngoài việc học trên lớp, có thể tổchức đọc tiểu sử, đọc hồi ký, làm báo tường, tổ chức dạ hội Lịch sử trong nhữngngày kỷ niệm về Bác

GV cần đa dạng hoá các hoạt động học tập Lịch sử cho HS Nếu không, quá trìnhhọc tập Lịch sử trở nên đơn điệu, không phát huy được hết vai trò và tác dụng của bộmôn Đây cũng là dạy học gắn liền với thực tế Dạy học gắn với đời sống

Tích hợp này sẽ bổ sung, khai thác sâu, nâng cao hơn kiến thức và kĩ năng

Lịch sử ở chương trình chính khoá

1.4/ Tích hợp kiến thức Lịch sử với thực tiễn:

Một số ít người còn cho rằng, học Lịch sử không có thực hành vì tìm hiểu về cái

đã qua, không còn tồn tại Một quan niệm sai lầm về phương pháp luận!

Chúng ta biết rằng, sức mạnh của tri thức Lịch sử là khuyến khích thúc đẩy vàđịnh hướng hành động của HS, làm cho hành động đúng, hợp quy luật, có hiệu quả,

có phương pháp khoa học Học tập Lịch sử không chỉ rèn luyện về năng lực nhậnthức mà còn phát triển năng lực hành động độc lập chủ động, rèn luyện phương pháphành động

Vì vậy người GV Lịch sử phải xuất phát từ quan điểm Mác- xít – Lê-nin-nít, tư

tưởng Hồ Chí Minh về việc “Ôn cố tri tân”, “Lịch sử là cô giáo của cuộc sống”,

“Lịch sử là bó đuốc soi đường đi tới tương lai”, “Tấm gương sáng cho mọi người noi theo” và hành động cho sự phát triển hợp quy luật của Lịch sử Giá trị của môn

học hoàn toàn không phụ thuộc vào số giờ, vào việc có thi hay không thi tốt nghiệp

(hãy quan niệm cho đúng: “Thi để học chứ không phải học để thi” “Học để làm

người, học để biết, để hiểu và để làm!” ) mà ở đóng góp của nó vào bồi dưỡng nền

tảng văn hoá, kiến thức phổ thông, vào việc giáo dục đạo đức, phẩm chất tư tưởngthế hệ trẻ, tức là thực hiện mục tiêu đào tạo thế hệ trẻ cho sự nghiệp công nghiệphoá, hiện đại hoá đất nước

Xét cho cùng thì mọi đổi mới phương pháp dạy học là nhằm thực hiện mục tiêu:Học gắn với hành, vận dụng vào thực tiễn

Một minh chứng cho điều đó là: Kể chuyện Lịch sử về gương các anh hùng, Liệt

sĩ trong kháng chiến chống Mỹ như Đặng Thuỳ Trâm, Nguyễn Văn Thạc là nhằmhướng cho thế hệ trẻ sống cho có lý tưởng, có hoài bão tốt đẹp để bước vào tương lai

1.5/ Đa dạng hoá Tích hợp trong các hoạt động học tập Lịch sử của học sinh:

Có thể dẫn ra một số đa dạng trong việc Tích hợp sau đây:

a Giới thệu bài:

Ví dụ 1: “ Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn” (LS 7), phần “Chiến thắng Chi

Lăng-Xương Giang”, GV có thể giới thiệu bài bằng cách:

* GV treo hình minh hoạ, hình chụp đền thờ vua Lê Thái Tổ và hỏi: Hình chụpđền thờ ai? Người đó có công lao gì đối với dân ta?

* GV dẫn vào bài học: Đây là hình ảnh chụp đền thờ vua Lê Thái Tổ, người cócông lãnh đạo nhân dân ta đấu tranh giành thắng lợi trong cuộc kháng chiến chốngquân xâm lược nhà Minh và lập ra triều Hậu Lê Bài học hôm nay thầy cùng các em

sẽ tìm hiểu về trận Chi Lăng, Xương Giang, trận đánh có ý nghĩa quyết định thắnglợi của cuộc kháng chiến chống quân Minh (GV ghi đề mục lên bảng)

Ví dụ 2: Bài 15-“Nước Âu Lạc” (tiếp theo) (LS 6):

• “Tôi kể người nghe chuyện Mỵ Châu

( )

Nên để cơ đồ đắm bể sâu.”

Các em đã từng biết câu chuyện”Chiếc nỏ thần”, cho đến nay mọi người đều biết

câu chuyện không chỉ đơn thuần là một câu chuyện dã sử, bởi vì nếu ta tước bỏ đinhững yếu tố hoang đường thì một sự thật lịch sử đã hiện ra, bằng chứng là di tíchthành Cổ Loa hãy còn kia! Vậy sự thực ra sao chúng ta hãy cùng nhau làm sáng tỏtrong tiết học này (GV chép nhan đề bài học lên bảng)

GV đồng thời cho HS xem tranh ảnh “Đền thờ An Dương Vương” tại thành CổLoa (Hà Nội)

b/ Kiểm tra bài cũ:

Ví dụ: Kiểm tra bài 28-“Sự phát triển của văn hoá dân tộc cuối thế kỷ XVIII-nửa

đầu thế kỷ XIX” (LS 7):

Nghệ thuật nước ta cuối thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX có những nét gì đặcsắc so với các thế kỷ trước đó? Hãy xem hình 67, 68 (SGK LS7, trang 144, 145) thửnhận xét, đánh giá về nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc của nước ta thời kỳ này?

c/ Hệ thống câu hỏi trong bài học:

Ví dụ 1: Tích hợp với môn Địa lý Bài 16 - “Ôn tập chương I và II” (LS6):

• Dấu tích của sự xuất hiện những người đầu tiên trên đất nước ta (thời gian, địađiểm)?

• Trước khi HS trả lời câu hỏi này, GV cho HS trình bày những đặc điểm tựnhiên của Việt Nam (dựa vào SGK Địa lý) để nêu bật những điều kiện thuậnlợi cho người tối cổ có thể tồn tại và phát triển được

Ví dụ 2: Tích hợp với Mĩ thuật

Dạy bài 23 “Văn hoá và nghệ thuật dân gian”, GV cho HS xem hình 54

-“Tượng Phật Bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay”.

• GV: Đây là ảnh bức tượng gì?

• HS: ( )