Hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam

2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án 2.1. Mục đích của Luận án: Luận án hướng tới làm sáng tỏ cơ sở lý luận và đánh giá một cách khách quan thực trạng tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; căn cứ vào những yêu cầu khách quan đòi hỏi để đưa ra những phương hướng, giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam. 2.2. Nhiệm vụ của Luận án: Để thực hiện được mục đích trên, Luận án có nhiệm vụ: Một là, nghiên đánh giá tổng quan được tình hình nghiên cứu ở trong nước và ở nước ngoài liên quan đến đề tài luận án, chỉ ra được những vấn đề các công trình nghiên cứu đã đề cập có thể kế thừa, phát triển khi nghiên cứu luận án. Đặc biệt, xác định rõ những vấn đề luận án cấn tiếp tục nghiên cứu để làm sáng tỏ. Hai là, phân tích, làm sáng tỏ khái niệm về tổ chức và khái niệm về hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; đặc điểm, vai trò, nội dung và nguyên tắc hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân. Ba là, làm rõ những yêu cầu của cải cách tư pháp đối với việc hoàn thiện tổ chức và hoat động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; trên cơ sở đó, đưa ra các tiêu chí hoàn thiện và điều kiện bảo đảm hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân. Bốn là, khái quát quá trình hình thành, phát triển của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; phân tích, đánh giá thực trạng về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; chỉ ra những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân. Năm là, đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở nước ta hiện nay. 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận án 3.1. Đối tượng nghiên cứu của Luận án Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt nam. 3.2. Phạm vi nghiên cứu của Luận án Nghiên cứu sinh chỉ tập trung khảo sát, nghiên cứu, giải quyết những vấn đề chung nhất ở mức độ khái quát cơ bản cả về mặt lý luận và thực tiễn có liên quan đến quá trình hình thành, phát triển về tổ chức và hoạt động của Thanh tra trong hệ thống cơ quan Viện kiểm sát nhân dân từ khi thành lập ngành Kiểm sát nhân dân ngày 26 thàng 7 năm 1960 đến nay. Luận án không nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của Thanh tra thuộc hệ thống cơ quan Viện kiểm sát quân sự. Việc nghiên cứu chủ yếu dựa trên cơ sở tổng hợp các số liệu thống kê trong các báo cáo tổng kết và các chuyên đề nghiệp vụ của Thanh tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao và kết quả hoạt động thanh tra, kiểm tra trong ngành Kiểm sát nhân dân từ năm 2006 đến năm 2014. 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của Luận án 4.1. Cơ sở lý luận: Luận án được nghiên cứu dựa trên phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa MácLênin, lấy chủ nghĩa MácLênin làm nền tảng cơ sở lý luận để nghiên cứu khách quan, toàn diện, logic các vấn đề đặt ra. Quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về nhà nước và pháp luật là kim chỉ nam trong việc nghiên cứu các vấn đề trong luận án. Việc nghiên cứu đề tài luận án dựa trên tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, về vai trò của tổ chức thanh tra đối với hoạt động của bộ máy nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Đề tài luận án được nghiên cứu dựa trên các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản về nhà nước và cách mạng Việt Nam, nhất là quan điểm về đổi mới đất nước, phát huy dân chủ, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; các quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về cải cách tư pháp, đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp và chiến lược cải cách tư pháp trong thời gian tới. 4.2. Phương pháp nghiên cứu: Tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể dựa trên cơ sở lý luận về lịch sử nhà nước và pháp luật; Luận án có kế thừa và phát triển những kinh nghiệm thực tiễn về tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra trong các công trình khoa học có liên quan. Phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và phương pháp tổng hợp, phân tích được sử dụng trong việc nghiên cứu, làm rõ các vấn đề có tính lý luận về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân. Kết hợp phương pháp tổng hợp, phân tích với phương pháp so sánh, điều tra xã hội học, tổng kết thực tiễn để nghiên cứu về quá trình hình thành, phát triển và đánh giá thực trạng về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân. Ngoài ra, tác giả đã sử dụng phương pháp tọa đàm trao đổi với các chuyên gia trong và ngoài ngành về tổ chức và

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân là một bộ phận trong bộ máy, có

vị trí quan trọng trong công tác quản lý, xây dựng ngành, có nhiệm vụ thựchiện các hoạt động thanh tra trong nội bộ ngành, nhằm phòng ngừa, pháthiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, vi phạm quy định của ngànhtrong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ; phát hiện những sơ hở về cơ chếquản lý trong ngành để đề xuất các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tốtích cực, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý trongngành Kiểm sát nhân dân, bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợppháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân

Trong những năm qua, tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngànhKiểm sát nhân dân đã từng bước được củng cố, kiện toàn và đạt đượcnhững kết quả đáng khích lệ, góp phần quan trọng trong việc xây dựngngành trong sạch, vững mạnh Tuy nhiên, thực trạng về tổ chức và hoạtđộng của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân như hiện nay đã và đang tồntại hạn chế, bất cập đó là: Mô hình tổ chức còn đơn giản, từ năm 2013 trở

về trước chỉ có tổ chức thanh tra thuộc Viện kiểm sát nhân dân tối cao(được thành lập từ tháng 7/1987), đến năm 2014 mới đang thí điểm thànhlập tổ chức thanh tra (tương đương cấp phòng) tại 08 Viện kiểm sát nhândân tỉnh, thành phố (Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thanh Hoá, Nghệ

An, Đắk Lắk, Đồng Nai, thành phố Hồ Chí Minh), các tỉnh, thành phố khác

bố trí từ một đến hai biên chế trong Phòng Tổ chức - cán bộ để chuyêntrách làm công tác thanh tra Tổ chức bộ máy và biên chế của Thanh traViện kiểm sát nhân dân tối cao cũng chưa được hoàn thiện, vừa thiếu vềlãnh đạo, quản lý và số lượng biên chế, vừa chưa đáp ứng được yêu cầu vềchất lượng của đội ngũ công chức thanh tra Các thể chế quy định về hoạtđộng thanh tra của ngành Kiểm sát nhân dân chưa được đầy đủ, hoặc lạchậu so với quy định hiện hành của pháp luật thanh tra và yêu cầu của côngtác quản lý, do đó hoạt động nghiệp vụ thanh tra còn hạn chế, thực hiệnchưa thống nhất, thiếu hiệu quả, chưa tương xứng với vị trí, vai trò và

nhiệm vụ được giao, chưa đáp ứng được yêu cầu cải cách tư pháp và xâydựng ngành trong sạch, vững mạnh Bởi vậy, đòi hỏi cần có sự nghiên cứuđầy đủ về mặt lý luận và thực tiễn để tìm ra các giải pháp thiết thực hoànthiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theoyêu cầu cải cách tư pháp ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.

Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02 tháng 6 năm 2005 của Bộ Chính trị

về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã đề ra các nhiệm vụ trọngtâm cải cách tư pháp trong thời gian tới, trong đó có nhiệm vụ: “Tăngcường kiểm tra, thanh tra và có cơ chế thanh tra, kiểm tra từ bên ngoài đốivới hoạt động của các chức danh tư pháp”

Ở Việt nam đã có nhiều công trình nghiên cứu với những cấp độ khácnhau (bài báo khoa học, luận văn, luận án, đề tài nghiên cứu cấp bộ, cấpnhà nước, sách chuyên khảo, sách tham khảo) về tổ chức và hoạt động củaThanh tra Nhà nước, Thanh tra hành chính, Thanh tra chuyên ngành Tuyvậy, chưa có công trình chuyên khảo nào ở cấp độ Luận án Tiến sĩ Luậthọc về hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhândân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam

Xuất phát từ thực tiễn đòi hỏi của công cuộc cải cách tư pháp đối vớingành Kiểm sát nhân dân nói chung, đối với tổ chức và hoạt động củaThanh tra ngành Kiểm sát nhân dân nói riêng, Nghiên cứu sinh đã lựa chọn

đề tài: “Hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam” để nghiên cứu làm

Luận án Tiến sĩ Luật học, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án

2.1 Mục đích của Luận án:

Luận án hướng tới làm sáng tỏ cơ sở lý luận và đánh giá một cáchkhách quan thực trạng tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sátnhân dân; căn cứ vào những yêu cầu khách quan đòi hỏi để đưa ra nhữngphương hướng, giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh trangành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam

2.2 Nhiệm vụ của Luận án:

Để thực hiện được mục đích trên, Luận án có nhiệm vụ:

Một là, nghiên đánh giá tổng quan được tình hình nghiên cứu ở trong

nước và ở nước ngoài liên quan đến đề tài luận án, chỉ ra được những vấn

đề các công trình nghiên cứu đã đề cập có thể kế thừa, phát triển khinghiên cứu luận án Đặc biệt, xác định rõ những vấn đề luận án cấn tiếptục nghiên cứu để làm sáng tỏ

Hai là, phân tích, làm sáng tỏ khái niệm về tổ chức và khái niệm về hoạt

động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; đặc điểm, vai trò, nội dung vànguyên tắc hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Ba là, làm rõ những yêu cầu của cải cách tư pháp đối với việc hoàn

thiện tổ chức và hoat động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; trên cơ

sở đó, đưa ra các tiêu chí hoàn thiện và điều kiện bảo đảm hoàn thiện tổchức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Bốn là, khái quát quá trình hình thành, phát triển của Thanh tra ngành

Kiểm sát nhân dân; phân tích, đánh giá thực trạng về tổ chức và hoạt độngcủa Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; chỉ ra những hạn chế, bất cập vànguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong tổ chức và hoạt động củaThanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Năm là, đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện tổ chức và

hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tưpháp ở nước ta hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu của Luận án

Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về hoàn thiện

tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêucầu cải cách tư pháp ở Việt nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu của Luận án

Nghiên cứu sinh chỉ tập trung khảo sát, nghiên cứu, giải quyết nhữngvấn đề chung nhất ở mức độ khái quát cơ bản cả về mặt lý luận và thựctiễn có liên quan đến quá trình hình thành, phát triển về tổ chức và hoạtđộng của Thanh tra trong hệ thống cơ quan Viện kiểm sát nhân dân từ khithành lập ngành Kiểm sát nhân dân ngày 26 thàng 7 năm 1960 đến nay.Luận án không nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của Thanh tra thuộc hệthống cơ quan Viện kiểm sát quân sự

Việc nghiên cứu chủ yếu dựa trên cơ sở tổng hợp các số liệu thống kêtrong các báo cáo tổng kết và các chuyên đề nghiệp vụ của Thanh tra Việnkiểm sát nhân dân tối cao và kết quả hoạt động thanh tra, kiểm tra trongngành Kiểm sát nhân dân từ năm 2006 đến năm 2014

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của Luận án

4.1 Cơ sở lý luận: Luận án được nghiên cứu dựa trên phép biện

chứng duy vật của chủ nghĩa Mác-Lênin, lấy chủ nghĩa Mác-Lênin làmnền tảng cơ sở lý luận để nghiên cứu khách quan, toàn diện, logic các vấn

đề đặt ra Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin về nhà nước và pháp luật

là kim chỉ nam trong việc nghiên cứu các vấn đề trong luận án

Việc nghiên cứu đề tài luận án dựa trên tư tưởng Hồ Chí Minh về nhànước và pháp luật, về vai trò của tổ chức thanh tra đối với hoạt động của

bộ máy nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân

Đề tài luận án được nghiên cứu dựa trên các quan điểm, đường lối củaĐảng Cộng sản về nhà nước và cách mạng Việt Nam, nhất là quan điểm vềđổi mới đất nước, phát huy dân chủ, xây dựng và hoàn thiện Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa; các quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về cảicách tư pháp, đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp vàchiến lược cải cách tư pháp trong thời gian tới

4.2 Phương pháp nghiên cứu: Tác giả sử dụng các phương pháp

nghiên cứu cụ thể dựa trên cơ sở lý luận về lịch sử nhà nước và pháp luật;Luận án có kế thừa và phát triển những kinh nghiệm thực tiễn về tổ chức vàhoạt động của cơ quan thanh tra trong các công trình khoa học có liên quan.Phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và phương pháptổng hợp, phân tích được sử dụng trong việc nghiên cứu, làm rõ các vấn đề cótính lý luận về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân.Kết hợp phương pháp tổng hợp, phân tích với phương pháp so sánh,điều tra xã hội học, tổng kết thực tiễn để nghiên cứu về quá trình hìnhthành, phát triển và đánh giá thực trạng về tổ chức và hoạt động của Thanhtra ngành Kiểm sát nhân dân

Ngoài ra, tác giả đã sử dụng phương pháp tọa đàm trao đổi với cácchuyên gia trong và ngoài ngành về tổ chức và hoạt động thanh tra, được

sử dụng trong việc đưa ra phương hướng, giải pháp hoàn thiện tổ chức vàhoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tưpháp ở Việt Nam

5 Những đóng góp mới về khoa học của Luận án

Về phương diện khoa học: Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu

một cách có hệ thống, toàn diện và chuyên sâu về việc hoàn thiện tổ chức

và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cảicách tư pháp ở Việt Nam

Về phương diện lý luận: Trên cơ sở quan niệm về tổ chức, về hoạt

động thanh tra, Luận án đưa ra quan niệm về tổ chức, hoạt động của Thanhtra ngành Kiểm sát nhân dân; chỉ ra được vai trò, đặc điểm, nội dung vànguyên tắc hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân Luận giải

và đưa ra một số yêu cầu của cải cách tư pháp đối với việc hoàn thiện tổchức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; trên cơ sở đó,đưa ra các tiêu chí hoàn thiện, điều kiện bảo đảm hoàn thiện tổ chức vàhoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Về phương diện thực tiễn: Luận án phân tích làm rõ quá trình hình

thành, phát triển và đánh giá về thực trạng tổ chức và hoạt động của Thanhtra ngành Kiểm sát nhân dân; chỉ ra được những ưu điểm, hạn chế vànguyên nhân của những hạn chế làm cơ sở cho việc xác định phươnghướng và đề xuất một số giải pháp pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt độngcủa Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ởViệt Nam Luận án xây dựng mô hình tổ chức bộ máy và nội dung hoạtđộng của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân trong tương lai

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận án

Kết quả nghiên cứu Luận án sẽ góp phần làm phong phú thêm các quanđiểm về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Luận án có giá trị thiết thực cả về phương diện lý luận và thực tiễn, cógiá trị tham khảo cho việc sửa đổi, bổ sung pháp luật; hoàn thiện tổ chức

và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Kết quả nghiên cứu luận án còn có giá trị tham khảo cho công tácnghiên cứu, biên soạn giáo trình phục vụ công tác giảng dạy ở Trường Đại

học Kiểm sát, Trường Đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm sát, Trường cán

bộ thanh tra và hệ thống trường chính trị, hành chính cũng như đối vớinhững nhà khoa học quan tâm đến lĩnh vực này

7 Kết cấu của Luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dungLuận án gồm 4 chương, 12 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Mục đích của chương 1 nhằm làm rõ tình hình nghiên cứu ở trong nước,cũng như ở nước ngoài có liên quan đến đề tài; rút ra những vẫn đề cần tiếptục nghiên cứu hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểmsát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt nam Để đạt được mụcđích này, luận án tập trung giải quyết những vấn đề cơ bản sau đây:

1.1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở TRONG NƯỚC

Trong những năm gần đây, ở nước ta đã có nhiều công trình khoa họcvới những cấp độ khác nhau (luận văn, luận án, đề tài nghiên cứu cấp bộ,cấp nhà nước, sách chuyên khảo, sách tham khảo) nghiên cứu về đổi mới

tổ chức và hoạt động của Thanh tra Nhà nước, Thanh tra hành chính,Thanh tra chuyên ngành và Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Nghiên cứu các công trình ở trong nước cho thấy, các công trình đãnghiên cứu riêng lẻ theo những hướng tiếp cận khác nhau, đã khái quát đượcmột số mô hình tổ chức và hoạt động của Thanh tra Nhà nước, Thanh tra hànhchính, Thanh tra chuyên ngành trong bộ máy nhà nước; một số công trìnhnghiên cứu ở cấp độ đề tài, đề án, chuyên đề nghiệp vụ của Thanh tra Việnkiểm sát nhân dân tối cao đã đề cập đến nội dung đổi mới tổ chức, nâng caochất lượng hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân Tuy nhiên, chođến nay vẫn chưa có công trình chuyên khảo nào nghiên cứu một cách đầy

đủ, toàn diện và có hệ thống cả về lý luận và thực tiễn ở cấp độ Luận án

Tiến sĩ Luật học về hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngànhKiểm sát nhân dân theo yêu cầu của cải cách tư pháp ở Việt Nam.

Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện tổ chức và hoạt động

của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp Việt Nam” là một vấn đề mới, có tính lý luận và thực tiễn, đáp ứng

yêu cầu thực tiễn đặt ra Kết quả nghiên cứu rút ra từ một số công trình ởtrong nước những năm qua có ý nghĩa quan trọng đối với tác giả khinghiên cứu đề tài

1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƯỚC NGOÀI

Về tổ chức và hoạt động thanh tra của một số nước trên thế giới, đã cómột số sách, bài viết của các tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu Cáccông trình nghiên cứu ở nước ngoài chủ yếu mới chỉ đề cập đến các nộidung có liên quan đến mô hình tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tracủa một số nước; tổ chức và hoạt động thanh tra của các cơ quan tư pháptrên thế giới nói chung, thanh tra đối với hoạt động của cơ quan toà án nóiriêng; nghiên cứu về mô hình tổ chức và hoạt động điều tra của Viện kiểmsát/Viện công tố của một số nước Chưa có bài báo, công trình khoa họcnào nghiên cứu, đề cập chuyên sâu về hoàn thiện tổ chức và hoạt độngthanh tra của Viện kiểm sát/Viện công tố các nước

1.3 NHẬN XÉT CHUNG VỀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

1.3.1 Một số nhận xét về tổng quan tình hình nghiên cứu

Ở trong nước, mặc dù các công trình có sự nghiên cứu riêng lẻ theonhững hướng tiếp cận khác nhau, nhưng các công trình đã khái quát được một

số mô hình tổ chức và hoạt động của Thanh tra Nhà nước, Thanh tra hànhchính, Thanh tra chuyên ngành trong bộ máy nhà nước; đã nghiên cứu về đổimới tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu mộtcách đầy đủ, toàn diện và có hệ thống cả về lý luận và thực tiễn ở cấp độLuận án Tiến sĩ Luật học về hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh trangành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam

Ở nước ngoài, các công trình do một số nhà nghiên cứu ở trong nước vànước ngoài chủ yếu giới thiệu, phân tích, đánh giá đặc điểm, vai trò và mô

hình tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra của một số nước trên thếgiới Chưa có công trình nào nghiên cứu về hoàn thiện tổ chức và hoạt độngthanh tra trong nội bộ Viện kiểm sát/Viện công tố các nước trên thế giới.Những nghiên cứu tổng quan là cơ sở khoa học để xác định nội dungnghiên cứu trọng tâm của đề tài bảo đảm kế thừa, phát huy, chọn lọcnhững kết quả nghiên cứu ở trong nước và nước ngoài, giúp cho việc hoànthiện đề tài bảo đảm tính hệ thống, toàn diện và khoa học.

Thực tiễn đòi hỏi phải nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề hoàn thiện tổchức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầucủa cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay

1.3.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Từ những những đánh giá về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tàinêu trên, luận án có nhiệm vụ tiếp tục nghiên cứu, làm rõ cơ sở lý luận và cơ

sở thực tiễn của việc hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngànhKiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay Cụthể như sau:

Một là, trên cơ sở kế thừa có chọn kọc kết quả nghiên cứu của một số

công trình của các tác giả, luận án tiếp tục nghiên cứu, phân tích, làm sáng

tỏ khái niệm về tổ chức và khái niệm về hoạt động của Thanh tra ngànhKiểm sát nhân dân; đặc điểm, vai trò, nguyên tắc và nội dung hoạt độngcủa Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Hai là, làm rõ những yêu cầu của cải cách tư pháp, các tiêu chí và

điều kiện bảo đảm việc việc hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh trangành Kiểm sát nhân dân

Ba là, khái quát quá trình hình thành, phát triển của Thanh tra ngành

Kiểm sát nhân dân; phân tích, đánh giá thực trạng về tổ chức và hoạt độngcủa Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân; chỉ ra những hạn chế, bất cập vànguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong tổ chức và hoạt động củaThanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Bốn là, đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt

động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tưpháp ở nước ta hiện nay

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN HOÀN THIỆN TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG

CỦA THANH TRA NGÀNH KIỂM SÁT NHÂN DÂN

Mục đích của chương 2 nhằm làm rõ cơ sở lý luận của việc hoàn thiện tổchức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cảicách tư pháp ở Việt nam Để đạt được mục đích này, luận án tập trung giảiquyết những vấn đề cơ bản sau đây:

2.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NGÀNH KIỂM SÁT NHÂN DÂN 2.1.1 Khái niệm về tổ chức và hoạt động thanh tra

2.1.1.1 Khái niệm về tổ chức thanh tra

Nghiên cứu các quan niệm về “tổ chức” trong Từ điển tiếng Việt, luận

án cho rằng: Tổ chức thanh tra là một cơ cấu, hay cấu phần của bộ máy nhà nước, được thành lập để thực hiện những chức năng, nhiệm vụ thanh tra do pháp luật quy định.

2.1.1.2 Khái niệm về hoạt động thanh tra

Trên cơ sở nghiên cứu các quan niệm khác nhau về “thanh tra”, kháiniệm về các loại hình thanh tra trong Luật Thanh tra năm 2010, Luận án

đưa ra khái niệm: “Hoạt động thanh tra là xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao của các cơ quan, tổ chức và cá nhân theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định”

2.1.2 Khái niệm về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Từ khái niệm về “Tổ chức thanh tra” nêu trên, Luận án đưa ra kháiniệm: Tổ chức Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân là một cơ cấu hay cấu phần trong bộ máy của Viện kiểm sát nhân dân, được thành lập để thực hiện những chức năng, nhiệm vụ thanh tra trong ngành Kiểm sát nhân dân.

Trên cơ sở khái niệm về Thanh tra hành chính theo Luật Thanh tra

năm 2010, Luận án đưa ra khái niệm: Hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân là việc xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do

pháp luật quy định của cơ quan thanh tra trong ngành Kiểm sát nhân dân đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của các đơn vị và cá nhân thuộc Viện kiểm sát nhân dân các cấp”.

2.1.3 Đặc điểm của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Luận án đi sâu phân tích, làm rõ những điểm giống nhau và khác nhau

về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân trên vớiThanh tra của các bộ, cơ quan ngang bộ về

2.1.4 Vai trò của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Trên cơ sở nghiên cứu về mối quan hệ giữa quản lý nhà nước và thanhtra, luận án phân tích, làm rõ vai trò của Thanh tra ngành Kiểm sát nhândân được thể hiện trên những nội dung cơ bản sau:

Một là, Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân có vai trò kiểm định, đánh

giá hiệu quả của công tác quản lý trong ngành

Hai là, Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân là phương thức bảo đảm

kỷ cương, kỷ luật trong ngành; hoạt động thanh tra là phương tiện phòngngừa vi phạm pháp luật và tội phạm nảy sinh trong nội bộ ngành

Ba là, hoạt động thanh tra góp phần bảo đảm quyền dân chủ, quyền và

lợi ích hợp pháp của nhân dân, của công chức, viên chức và người laođộng trong ngành Kiểm sát nhân dân

Bốn là, thông qua hoạt động thanh tra giúp cho các chủ thể quản lý

trong ngành hoàn thiện các phương thức quản lý, ra các quyết định quản lýchính xác, đúng đắn, khách quan và phù hợp hơn

2.1.5 Nội dung hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Nội dung hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân bao gồm:Hoạt động thanh tra nghiệp vụ; Hoạt động thanh tra hành chính; Hoạt độngthanh tra xét khiếu tố

2.1.6 Nguyên tắc hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Luận án đưa ra một số nguyên tắc sau:

Một là, hoạt động thanh tra phải tuân theo pháp luật về thanh tra

Hai là, hoạt động thanh tra phải bảo đảm tính chính xác, khách quan,

trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời

Ba là, hoạt động thanh tra không làm cản trở hoạt động bình thường

của đơn vị, cá nhân là đối tượng thanh tra

2.2 YÊU CẦU CỦA CẢI CÁCH TƯ PHÁP ĐỐI VỚI VIỆC HOÀN THIỆN TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NGÀNH KIỂM SÁT NHÂN DÂN

Với những yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp, việc đổi mới tổchức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân nói chung, hoàn thiện tổchức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân (một bộ phậncấu thành quan trọng trong tổ chức bộ máy của Viện kiểm sát nhân dân)thực sự là một yêu cầu tất yếu khách quan, mang tính lịch sử và phù hợpvới sự phát triển chung của đất nước trong giai đoạn hiện nay

Yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp đòi hỏi:

Thứ nhất, hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm

sát nhân dân phải được tiến hành đồng bộ trên các phương diện: hoàn thiện

về tổ chức bộ máy; xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ công chứcthanh tra; đổi mới phương thức, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt độngthanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Thứ hai, bảo đảm các quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của Thanh

tra các cấp trong ngành Kiểm sát nhân dân phải được tiến hành đồng bộvới các thiết chế khác

Thứ ba, Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân phải đóng vai trò quan

trọng giúp Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao hoàn thiện hệ thốngthể chế, quy định về tổ chức và hoạt động của Viện kiếm sát nhân dân

2.3 TIÊU CHÍ VÀ ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM VIỆC HOÀN THIỆN TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NGÀNH KIỂM SÁT NHÂN DÂN THEO YÊU CẦU CẢI CÁCH

TƯ PHÁP Ở VIỆT NAM

2.3.1 Tiêu chí hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp

Việc hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sátnhân dân được thực hiện theo các tiêu chí sau:

Một là, về tổ chức bộ máy: Hệ thống tổ chức thanh tra ngành Kiểm sát

nhân dân phải được tổ chức tinh giản, gọn nhẹ; xác định rõ chức năng,nhiệm vụ của từng cấp trong hệ thống thanh tra ngành; khắc phục sựchồng chéo, trùng lắp trong hoạt động giữa tổ chức thanh tra các cấp vàgiữa hoạt động của Thanh tra ngành với hoạt động kiểm tra của các đơn vịchức năng khác trong ngành

Hai là, về công tác cán bộ: Xây dựng đội ngũ công chức Thanh tra

ngành Kiểm sát nhân dân phải đảm bảo đủ về số lượng, đáp ứng được yêucầu về chất lượng, có chính sách đãi ngộ thích đáng và được trang bị đầy đủphương tiện làm việc cần thiết Xây dựng và nâng cao văn hoá thanh tra,hoàn thiện đạo đức của công chức thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân

Ba là, về phương thức hoạt động: Hoạt động thanh tra phải được tiến

hành kịp thời, có trọng tâm, trọng điểm, công khai, dân chủ, khách quan,đáp ứng được yêu cầu của công tác quản lý và không làm ảnh hưởng đếnhoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân được thanh tra Việcđổi mới hoạt động thanh tra cần đặc biệt tập trung vào thanh tra công vụ;

đề cao vai trò, trách nhiệm của Trưởng đoàn thanh tra

Đổi mới hoạt động thanh tra theo xu hướng giảm tiền kiểm, tăngcường hậu kiểm trong quản lý

Bốn là, giải quyết tốt mối quan hệ ngang- dọc giữa chỉ đạo theo chiều

dọc từ trên xuống dưới (chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra của Thanh traViện kiểm sát nhân dân tối cao với Thanh tra Viện kiểm sát nhân dân cấptỉnh) và chỉ đạo theo chiều ngang (chỉ đạo của tổ chức đảng và Viện trưởngViện kiểm sát nhân dân cùng cấp)

2.3.2 Điều kiện bảo đảm việc hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân theo yêu cầu cải cách tư pháp

2.3.2.1 Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh tra

Tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân phảiđược đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng

2.3.2.2 Bảo đảm việc hoàn thiện cơ chế pháp lý về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Kiểm sát nhân dân