tư tưởng hồ chí minh về vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc từ 1925 đến 1945

Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm rõ hơn nội dung và những yếu tố ảnh hưởng đến quan điểm Hồ Chí Minh về nhân dân, về vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân

trong cuộc vận động giải phóng dân tộc

từ 1925 đến 1945

Vũ Thị Lan

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn ThS Khoa học chính trị: 60 31 02 04 Người hướng dẫn : PGS.TS Phạm Hồng Tung

Năm bảo vệ: 2014

102 tr

Abstract Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm rõ hơn nội dung và những

yếu tố ảnh hưởng đến quan điểm Hồ Chí Minh về nhân dân, về vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc.Làm rõ những phương pháp phát huy, nâng cao năng lực của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc từ 1925 đến 1945.Khẳng định ý nghĩa thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân

để hình thành những quan điểm và giải pháp phát huy các nguồn lực của nhân dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Keywords.Tư tưởng Hồ Chí Minh; Giải phóng dân tộc; Thời kỳ 1925-1945

Content

1 Tính cấp thiết của đề tài

“Dân là gốc của nước”, “nước lấy dân làm gốc” là một truyền thống tốt đẹp của các dân tộc phương Đông nói chung và dân tộc Việt Nam nói riêng được Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa, vận dụng sáng tạo và phát triển trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình Cùng với sự tổng kết từ bài học kinh nghiệm của các cuộc cách mạng trên thế giới và cách mạng Việt Nam, khi khẳng định vai trò của nhân dân, Người nói:

“Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân… Trong xã hội, không gì tốt đẹp, vẻ vang bằng phục vụ cho lợi ích của nhân dân” Cho nên, “Chính phủ và Đảng chỉ mưu giải phóng cho

nhân dân, bất cứ việc gì cũng vì lợi ích của nhân dân mà làm và chịu trách nhiệm trước nhân dân Đó là một lẽ rất đơn giản, rõ ràng” [58, tr 285] Người nhắc nhở các cán bộ

để lãnh đạo được nhân dân, để dân tin, dân yêu, dân kính, dân ủng hộ thì từ cách làm

việc, cách tổ chức, cách nói chuyện, tuyên truyền khẩu hiệu… phải từ trong dân chúng

ra Về sâu trong quần chúng” “Bất cứ việc to việc nhỏ, phải xét rõ và làm cho hợp với trình độ văn hóa, thói quen, sinh hoạt, trình độ giác ngộ, kinh nghiệm tranh đấu, lòng ham, ý muốn, tình hình thiết thực của quần chúng” [58, tr 288]

Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc, về vị trí, vai trò của nhân dân là một đề tài lớn, hết sức phong phú, đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu Tuy nhiên, nghiên cứu quan điểm Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc trong giai đoạn từ 1925 đến 1945, về những phương pháp phát huy vai trò và năng lực của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc thì chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu nào Có thể nói, đây

là giai đoạn đánh dấu sự phát triển và tiếp tục hoàn thiện trong nhận thức của Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc, về vị trí, vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc

Với tính cách là một luận văn thạc sĩ, bằng phương pháp kết hợp lịch sử và lôgic và phương pháp cơ bản của chuyên ngành, tác giả cố gắng trình bày những tìm hiểu ban đầu có tính hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân dân, về vai trò của nhân dân và những phương pháp phát huy vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc

Với những lý do trên, tôi đã lựa chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai

trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc từ 1925 đến 1945 ” làm đề

tài luận văn thạc sĩ của chuyên ngành Hồ Chí Minh học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc nói chung,

về vai trò của nhân dân nói riêng trên thực tế đã thu hút được sự chú ý của các nhà nghiên cứu lý luận và hoạt động thực tiễn thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau Căn cứ vào

nội dung có thể chia thành các nhóm sau:

2.1 Nhóm các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc trong đó đề cập tới vai trò của nhân dân trong cách mạng giải phóng dân tộc

Lê Duẩn (1960): Một vài đặc điểm của cách mạng Việt Nam, Nxb Sự thật, Hà

Nội

Võ Nguyên Giáp (1970): Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhà chiến lược thiên tài; Người cha thân yêu của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, Nxb Quân đội

nhân dân, Hà Nội

Võ Nguyên Giáp (1975): Chiến tranh giải phóng và chiến tranh dựng nước,

Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội

Trần Văn Trà (1994): Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, Nxb Quân đội nhân

dân, Hà Nội

Lê Mậu Hãn, Đinh Xuân Lâm (1994): Góp phần tìm hiểu tư tưởng độc lập tự

do của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Lê Mậu Hãn (2000): Tư tưởng Hồ Chí Minh rọi sáng con đường độc lập tự do

của dân tộc Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Lê Mậu Hãn (2001): Sức mạnh dân tộc của cách mạng Việt Nam dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Đỗ Quang Hưng, Phùng Hữu Phú, Bùi Đình Phong (2003): Bác Hồ với giai cấp công nhân và công đoàn Việt Nam, Nxb Lao động, Hà Nội

Nguyễn Đức Bình, Đặng Xuân Kỳ, Lê Mậu Hãn (2003): Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Phạm Hồng Chương (2003): Tư tưởng Hồ Chí Minh về một số vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Phạm Văn Đồng (2009): Hồ Chí Minh - Tinh hoa và khí phách của dân tộc,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Văn Thị Thanh Mai (2009): Hồ Chí Minh những chặng đường cách mạng,

Nxb Văn hoá thông tin, Hà Nội

Trần Văn Giàu (2010): Hồ Chí Minh - Vĩ đại một con người, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội

Vũ Khiêu (2010): Hồ Chí Minh - Ngôi sao sáng trên bầu trời Việt Nam, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội

Phạm Hồng Chương: Hồ Chí Minh và sự lựa chọn con đường Cách mạng Tháng Mười - từ góc nhìn văn hóa, http://hochiminhhoc.com, ngày 14-5-2010

Nguyễn An Ninh: Hồ Chí Minh với cuộc đổi mới tư duy đầu tiên của cách mạng Việt Nam để tìm đường cứu nước, http://hochiminhhoc.com, ngày 06-06-2011

Bùi Đình Phong: Người tìm đường, mở đường, dẫn đường và thiết kế tương lai, Báo điện tử, số ra 25/6/2011

Bùi Đình Phong: "Dân là gốc, dân là chủ", http://hochiminhhoc.com, ngày 02-12-2011

Vũ Đình Hòe: Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp giải phóng dân tộc và chấn hưng đất nước, http://hochiminhhoc.com, ngày 13-07-201

Các công trình nghiên cứu trên đã trình bày một cách có hệ thống những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc: con đường cách mạng, nhiệm vụ cách mạng, tính chất cách mạng, phương pháp cách mạng, động lực cách mạng… Hoặc nhìn nhận tư tưởng cách mạng giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh từ một khía cạnh cụ thể chứ chưa có sự phân tích, khái quát hoá một cách có hệ thống quan điểm Hồ Chí Minh về nhân dân, về vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc

2.2 Nhóm các công trình, bài viết tạp chí nghiên cứu về phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh

Phùng Hữu Phú (1995): Chiến lược đại đoàn kết dân tộc Hồ Chí Minh Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội

Phùng Hữu Phú (2010): Bí quyết thành công Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội

Đặng Xuân Kỳ (2004): Phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh, Nxb Lý

luận Chính trị, Hà Nội

Bùi Đình Phong (2005): Đỉnh cao tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá, Nxb

Lao Động, Hà Nội

Nguyễn Văn Huyên (2010): Con người chính trị Việt Nam truyền thống và hiện đại, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Phạm Hồng Tung (2010): Văn hoá chính trị và lịch sử dưới góc nhìn văn hóa chính trị, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Song Thành (2010): Hồ Chí Minh - Nhà văn hoá kiệt xuất, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội

Phạm Ngọc Anh (2012): Phát huy các nguồn lực của dân làm lợi cho dân theo

tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Phạm Hồng Tung, Đinh Xuân Lâm (2010): Từ Pác Pó đến Ba Đình: những

chặng đường thắng lợi của bản lĩnh, trí tuệ và chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, Tạp chí Hội thảo Khoa học Quốc tế kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội phát triển bền vững Thủ đô Hà Nội Văn Hiến, anh hùng, vì hòa bình

Đinh Xuân Lâm, Phạm Hồng Tung (2010): Từ Pác Pó đến Ba Đình: những

chặng đường thắng lợi của bản lĩnh, trí tuệ và chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, Hội thảo

Khoa học Quốc tế kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội phát triển bền vững Thủ đô

Hà Nội văn hiến, anh hùng, vì hòa bình

Phạm Xanh: Sự nối tiếp tư tưởng trên đất Nghệ Tĩnh từ Phan Đình Phùng qua Phan Bội Châu đến Hồ Chí Minh, http://hochiminhhoc.com, ngày 14-12-2010

Phạm Hồng Chương: Suy nghĩ về hình thức và nội dung truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin trong tác phẩm Đường cách mệnh của Nguyễn Ái Quốc,

http://hochiminhhoc.com, ngày 26-04-2012

Nhìn chung, những công trình nghiên cứu trên đã nghiên cứu một cách khá toàn diện về phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh từ khái niệm phương pháp đến

hệ thống cách phương pháp cụ thể, từ khái niệm phong cách đến hệ phong cách Hồ Chí Minh, cũng như đã đưa ra hệ quan điểm văn hoá chính trị Hồ Chí Minh Tuy nhiên, nghiên cứu những phương pháp phát huy vai trò và năng lực của nhân dân trong cuộc vân động giải phóng dân tộc thì chưa có công trình nào nghiên cứu

2.3 Nhóm một số đề tài khoa học bàn về vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng: “Sự nghiệp cách mạng là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân theo tinh thần đổi mới của Đảng” (1995) của

Nguyễn Sanh Châu, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành triết học: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc” (1995), của Nguyễn Chính, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí

Minh

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận và vận dụng vào công tác dân vận ở tỉnh Hải Dương”, (2008), của Lê Văn

Thuỷ, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng lực lượng cách mạng trong tiến trình vận động khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945”, (2012), của Nguyễn Thị Nam, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn

Luận án tiến sĩ chuyên ngành chính trị học: “Nâng cao văn hoá chính trị của cán bộ lãnh đạo ở nước ta trong giai đoạn hiện nay” (2000) của Lâm Quốc Tuấn, Học

viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Luận án tiến sĩ chuyên ngành lịch sử: “Chủ tịch Hồ Chí Minh với vấn đề dân tộc và giai cấp trong cách mạng Việt Nam” (2001) của Trần Văn Hải, Học viện Chính

trị quốc gia Hồ Chí Minh

Trên đây là những luận văn, luận án đã bảo vệ và có những nội dung liên quan đến đề tài của tác giả Hai luận văn của tác giả Nguyễn Sanh Châu, Nguyễn Chính đã phân tích nguồn gốc hình thành quan điểm Hồ Chí Minh “cách mạng là sự nghiệp của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân” cũng như những quan điểm và giải pháp thực hiện tư tưởng: sự nghiệp cách mạng là của dân, do nhân dân và vì nhân dân của Đảng

ta Luận văn của tác giả Nguyễn Thị Nam đã trình bày được một số phương pháp xây dựng lực lượng cách mạng, nhưng chủ yếu phân tích và làm rõ quá trình xây dựng lực lượng cách mạng và sự vận dụng của Đảng trong xây dựng khối đại đoàn kết hiện nay Luận văn của tác giả Lê Văn Thuỷ thì chú trọng đến việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận đối với công tác dân vận ở tỉnh Hải Dương Còn luận án của tác giả Lâm Quốc Tuấn và Trần Văn Hải thì chủ yếu đưa ra cơ sở khoa học về vấn đề dân tộc

và giai cấp trong cách mạng Việt Nam, về vai trò của Đảng và Mặt trận dân tộc thống nhất trong các thời kỳ cách mạng Việt Nam, về những yêu cầu đối với cán bộ lãnh đạo hiện nay ở nước ta

Tóm lại, tất cả các công trình và bài viết nói trên đều đã đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc, về vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc Tuy nhiên, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân cũng như hệ thống các phương pháp để phát huy vai trò và năng lực của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc từ 1925 đến 1945 là một vấn đề mới, đang rất cần được đi sâu nghiên cứu hơn nữa

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

- Mục tiêu nghiên cứu của luận văn

Làm rõ những phương pháp phát huy vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc

- Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Phân tích, đánh giá những yếu tố ảnh hưởng đến quan điểm Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc

+ Làm rõ những phương pháp phát huy, nâng cao năng lực của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân dân và việc phát huy vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc là một hệ thống những luận điểm mới mẻ và sáng tạo, bao gồm cả đường lối chiến lược, sách lược và phương pháp tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn tác giả chỉ tập trung nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân trong cuộc vận động giải phóng dân tộc từ 1925 đến năm 1945

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở vận dụng những lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc, các quan điểm về vai trò của văn hoá chính trị đối với hoạt động của nhà chính trị, và các quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về vai trò nhân dân trị đối với sự phát triển đất nước hiện nay

5.2 Phương pháp nghiên cứu và cách tiếp cận

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử và những phương pháp truyền thống như phân tích, lôgic - lịch sử, so sánh, tổng hợp, thống kê, tổng kết thực tiễn… Đặc biệt luận văn sử dụng cách tiếp cận liên ngành của môn nghiên cứu văn hóa chính trị để triển khai thực hiện các nội dung nghiên cứu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn đi sâu phân tích đánh giá quan niệm của Hồ Chí Minh về nhân dân và vai trò của nhân dân trong cách mạng giải phóng dân tộc, những phương pháp vận động, tập hợp, lãnh đạo nhân dân của Hồ Chí Minh từ những năm 1925 đến 1945 từ đó làm căn cứ thực tiễn để hình thành những quan điểm và giải pháp phát huy các nguồn lực của dân làm lợi cho dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Kết quả nghiên cứu của luận văn là tài liệu tham khảo phục vụ cho việc nghiên cứu và giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh

7 Kết cấu của luận văn

Kết cấu luận văn gồm: Phần mở đầu; nội dung; kết luận; danh mục tài liệu tham khảo Phần nội dung của luận văn gồm 2 chương, 6 tiết

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Phạm Ngọc Anh (2012), Phát huy các nguồn lực của dân làm lợi cho dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

2 Ban nghiên cứu lịch sử (1977), Các tổ chức tiền thân của Đảng, Nxb Sự thật, Hà

Nội

3 Ban nghiên cứu lịch sử (1977), Văn kiện Đảng 1930 - 1945, Nxb Sự thật, Hà Nội

4 Ban nghiên cứu lịch sử (1987), Hồ Chí Minh - tiểu sử và sự nghiệp, Nxb Sự thật,

Hà Nội

5 Nguyễn Đức Bình, Đặng Xuân Kỳ, Lê Mậu Hãn (2003), Tư tưởng Hồ Chí Minh

về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

6 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

7 Phan Bội Châu (1990), toàn tập, tập 2, Nxb Thuận Hóa - Huế

8 Phan Bội Châu (1990), toàn tập, tập 3, Nxb Thuận Hóa - Huế

9 Phan Bội Châu (1990), toàn tập, tập 4, Nxb Thuận Hóa - Huế

10 Trường Chinh (1991): Chủ tịch Hồ Chí Minh và Cách mạng Việt Nam, Nxb

Thông tin lý luận

11 Lê Duẩn, (1960), Một vài đặc điểm của cách mạng Việt Nam, (Xuất bản lần thứ

hai), Nxb Sự thật, Hà Nội

12 Đảng Cộng Sản Việt Nam (1998), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 2, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

13 Đảng Cộng Sản Việt Nam (1999), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 4, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

14 Đảng Cộng Sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 5, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

15 Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội

16 Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội

17 Đại Việt sử ký toàn thư (2011), tập 1, Nxb Khoa học xã hội

18 Đại việt sử ký toàn thư (2011), tập 2, Nxb Khoa học xã hội

19 Võ Nguyên Giáp (2008), Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng giải phóng dân tộc, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

20 Võ Nguyên Giáp, Kinh nghiệm Việt Minh ở Việt Bắc, Việt Minh xuất bản, tháng

2-1944

21 Trần Văn Giàu (1975), Sự phát triển tư tưởng ở Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách mạng Tháng Tám, tập 2 - Hệ ý thức tư sản và sự thất bại của nó trước các nhiệm vụ lịch

sử, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

22 Trần Văn Giàu (1997), Sự phát triển của tư tưởng ở Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách mạng Tháng Tám, tập 3, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội