đặc điểm của thán từ tiếng hán hiện đại và việc chuyển dịch chúng sang tiếng việt

Nhìn chung, các tác giả này đều thống nhất ý kiến là, ngữ âm của thán từ tiếng Hán hiện đại mang tính đặc thù, có nhiều khác biệt so với đặc điểm ngữ âm của các từ loại khác trong cùng h

Đặc điểm của thán từ tiếng Hán hiện đại và việc

chuyển dịch chúng sang tiếng Việt

Đỗ Thu Lan

Trường Đại học KHXH&NV Luận án TS Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu; Mã số: 62 22 01 10

Người hướng dẫn: GS TS Nguyễn Văn Khang

Năm bảo vệ: 2014

Keywords: Tiếng Hán; Thán từ; Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu; Tiếng Việt

Content

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngay từ buổi sơ khai, khi năng lực ngôn ngữ của con người còn chưa phát triển hoàn thiện, những lúc xúc động, ngườ i ta đã biết phát ra những âm thanh biểu thị sự vui mừng, tức giận, đau buồn, Chính những tín hiệu cảm xúc đó là tiền thân của thán từ

Xét về mặt lịch đại, thán từ là một lớp từ từ lâu đã được giới ngôn ngữ học chú ý, cho là thuộc lớp từ đầu tiên của nhân loại Về mặt đồng đại, thán từ là một từ loại có nhiều đặc điểm thú

vị cả về nội dung ý nghĩa, cả về mặt hoạt động ngôn ngữ, nói chung, và hoạt động ngữ pháp, nói riêng [6, tr 325]

Tuy thán từ không chiếm vị trí quan trọng trong từ pháp hay cú pháp như phần lớn các thực từ và hư từ, cũng không có tác dụng tích cực trong việc phân loại câu như ngữ khí từ, nhưng xét về khả năng biểu đạt tình cảm, thì chúng có những vai trò mà không một từ loại hay phương thức biểu thị nào có thể thay thế [96, tr 146]

Ý thức được tầm quan trọng của thán từ trong hệ thống ngôn ngữ, những nghiên cứu về thán từ đã được giới ngôn ngữ học của Trung Quốc và Việt Nam chú ý từ rất s ớm Trong cuốn

Mã thị văn thông - cuốn sách ngữ pháp đầu tiên của Trung Quốc, xuất bản năm 1898, thán tự

(thán từ ) được coi là một hiện tượng ngữ pháp và được trình bày thành m ột phần riêng [142] Ở

Việt Nam, vào khoảng những năm 1940, vấn đề tán thán tự (thán từ) cũng được các tác giả Trần

Trọng Kim, Bùi Kỷ và Phạm Duy Khiêm [42] đề cập đến trong cuốn sách tiếng Việt về văn phạm

Mặc dù vậy, so với các từ loại khác trong cùng hệ thống ngôn ngữ, những nghiên cứu về thán từ không chỉ ít hơn về số lượng mà còn nhỏ hơn cả về quy mô Vì lẽ đó, đã có lúc, người ta cho rằng, lớp từ này lâu nay bị lý luận ngôn ngữ bỏ qua, hay, đó là ―một từ loại phổ quát nhưng

bị quên lãng‖ (Ameka, 1992) [dẫn theo 82]

Cho đến nay, những nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực thán từ của Trung Quốc đa phần nằm rải rác trong một số bài viết, tài liệu giảng dạy, giáo trình ngữ pháp, từ điển hư từ và một số

ít các luận văn, luận án Các nghiên cứu này tập trung chủ yếu ở các nội dung sau:

a Giới định phạm vi của thán từ tiếng Hán hiện đại

Các tranh luận chủ yếu tập trung vào việc phân biệt thán từ với ngữ khí từ và từ tượng thanh Một số học giả cho rằng, thán từ và ngữ khí từ là một (Hồ Minh Dương, Phòng Ngọc Thanh) [115, 100], một số học giả khác thì cho rằng, thán từ và từ tượng thanh thuộc cùng một loại (Đinh Thanh Thụ, Lã Thúc Tương, Chu Đức Hy) [94, 140] Liên quan đến vấn đề này, còn

có không ít học giả đưa ra quan điểm của riêng mình, đa số cho rằng, thán từ, ngữ khí từ và từ tượng thanh có sự khác nhau rất rõ rệt, cần phải phân ra thành từng loại riêng biệt

b Quy loại thán từ tiếng Hán hiện đại

Liên quan đến việc quy loại cho thán từ, hiện có nhiều ý kiến lý giải khác nhau, có thể tổng hợp thành 4 quan điểm là:

1) Thán từ thuộc nhóm thực từ (Hoàng Bá Vinh, Liêu Tự Đông, Thiệu Kính Mẫn, Lưu Đan Thanh, ) [111, 147, 128 ];

2) Thán từ thuộc nhóm hư từ (Mã Kiến Trung, Cao Danh Khải, Hồ Dụ Thụ, Hình Phúc Nghĩa và Uông Quốc Thắng, ) [142, 102, 116, 164];

3) Thán từ là một loại từ đặc biệt (Hình Công Uyển, Lưu Nguyệt Hoa, Trương Bân ) [165, 135, 182];

4) Thán từ thuộc loại từ không thể kết hợp (Quách Nhuệ, Tiêu Á Lệ) [182, 160]

c Đặc điểm ngữ âm của thán từ tiếng Hán hiện đại

Các giáo trình về ngữ pháp của Triệu Nguyên Nhiệm [85], Hồ Minh Dương, và các bài viết của Từ Thế Vinh [167], Lưu Ninh Sinh [132], Quách Nhuệ [105], Tạ Nhân Hữu [162] đều

có đề cập đến đặc điểm ngữ âm của thán từ tiếng Hán hiện đại Nhìn chung, các tác giả này đều thống nhất ý kiến là, ngữ âm của thán từ tiếng Hán hiện đại mang tính đặc thù, có nhiều khác biệt

so với đặc điểm ngữ âm của các từ loại khác trong cùng hệ thống ngôn ngữ

d Phân loại thán từ tiếng Hán hiện đại

Liên quan đến việc phân loại thán từ tiếng Hán hiện đại dựa trên ý nghĩa biểu thị, mỗi tác giả có một cách triển khai khác nhau, có tác giả dựa trực tiếp vào sắc thái tình cảm mà thán từ biểu thị để chia thán từ thành một số loại lớn (Lê Cẩm Hy) [127]; có tác giả lại chia thán từ thành 2 loại lớn là thán từ biểu thị tình cảm và thán từ gọi đáp, sau đó lại chia tiếp loại thứ nhất thành các nhóm nhỏ hơn (Lã Thúc Tương) [141]

e Nghiên cứu đối chiếu thán từ trong tiếng phổ thông v ới thán từ trong các phương ngữ khác nhau của tiếng Hán

Liên quan đến vấn đề nghiên cứu đối chiếu thán từ trong tiếng phổ thông với các phương ngữ khác trong tiếng Hán, đã có một số luận văn nghiên cứu chuyên sâu như luận văn đối chiếu thán từ trong tiếng phổ thông với tiếng Lạc Dương của Vương Tinh [155], đối chiếu thán từ trong tiếng phổ thông với tiếng Hồ Nam của Trần Lệ Quân [89]

f Nghiên cứu đối chiếu thán từ tiếng Hán với thán từ trong các ngôn ngữ khác

Hiện nay, đã có một số nghiên cứu đối chiếu thán từ trong tiếng Hán hiện đại với thán từ trong các ngôn ngữ khác như tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Nhật và tiếng Inđônêxia Trong đó, tiêu

biểu là luận văn Phân tích đối chiếu thán từ tiếng Hán và thán từ tiếng Nga của tác giả Nadya

[145], các bài viết đối chiếu thán từ tiếng Hán với thán từ tiếng Anh của Lưu Toàn Phúc [133],

Vu Quế Bột [178], Hà Chiếm Nghĩa [107], Chu Tiểu Linh [195], Đặng San [192] Ngoài ra, còn

có các bài viết đối chiếu thán từ tiếng Hán với thán từ tiếng Inđônêxia của Ngô Hiểu Ba [158], đối chiếu thán từ tiếng Hán với thán từ tiếng Nhật của Lưu Nguyên Mãn [134]

Ở Việt Nam, theo khảo sát của chúng tôi, cho đến nay, các công trình nghiên cứu chuyên

sâu có liên quan đến thán từ, mới chỉ có luận văn thạc sĩ Cảm từ trong tiếng Việt hiện đại và một

số dạng thức tương đương trong tiếng Anh của Phạm Thị Hương Lan [47], và luận án tiến sĩ Câu cảm thán trong tiếng Việt của Nguyễn Thị Hồng Ngọc [57] Tuy nhiên, luận văn của Phạm Thị

Hương Lan mới chỉ dừng ở việc nhận diện, phân loại, phân tích chức năng, cách sử dụng của một số cảm từ tiếng Việt và đối chiếu với các dạng thức tương đương trong tiếng Anh, còn luận

án của Nguyễn Thị Hồng Ngọc cũng chỉ có một phần bàn sơ lược về vấn đề thán từ tiếng Việt

Nhận thấy, cả ở Trung Quốc và Việt Nam, các công trình nghiên cứu chuyên sâu, mang tính hệ thống về thán từ tiếng Hán hiện đại không nhiều, đặc biệt, từ trước đến nay, chưa có một

đề tài nào liên quan đến nội dung chuyển di ̣ch thán từ tiếng Hán hiện đại sang tiếng Việt Vì vậy,

chúng tôi lựa chọn đề tài Đặc điểm của thán từ tiếng Hán hiện đại và việc chuyển dịch chúng

sang tiếng Việt với mong muốn sẽ có thể góp thêm một phần tư liệu nghiên cứu vào lĩnh vực

này

2 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

Mục đích của luận án là:

- Thông qua khảo sát đă ̣c điểm của thán từ tiếng Hán hiê ̣n đa ̣i, góp phần vào nghiên cứu

lý luận về từ loại nói chung và vấn đề thán từ trong ngôn ngữ học đại cương nói riêng Đồng thời, chỉ ra những quan niệm về thán từ trong từng ngôn ngữ cụ thể

- Trên cơ sở nghiên cứu thán từ tiếng Hán hiện đại và việc chuyển dịch thán từ tiếng Hán hiện đại sang tiếng Việt, luâ ̣n án góp phần vào viê ̣c nghiên cứu các đă ̣c điểm riêng của thán từ trong mỗi ngôn ngữ

Xuất phát từ những mục đích này, chúng tôi xác định nhiệm vụ của luận

án như sau:

- Hệ thống hóa những vấn đề lý thuyết có liên quan đến thán từ Xác định khái niệm thán

từ sử dụng trong luận án và xác định danh sách thán từ tiếng Hán

- Khảo sát đặc điểm của thán từ tiếng Hán hiện đại trên các bình diện ngữ âm - ngữ nghĩa,

từ vựng - ngữ nghĩa, ngữ pháp - ngữ nghĩa và đặc điểm sử dụng

- Khảo sát các cách dịch thán từ tiếng Hán hiện đại sang tiếng Việt trong một số tác phẩm văn học và điện ảnh Trên cơ sở những kết quả khảo sát, tiến hành phân tích, tổng hợp các

phương thức chuyển dịch, chỉ ra một số điểm cần lưu ý và gợi ý khi chuyển dịch thán từ tiếng Hán hiện đại sang tiếng Việt

3 Phương pháp và thủ pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các phương pháp và thủ pháp nghiên cứu như miêu tả, thống kê và khảo sát trường hợp Cụ thể là, trên cơ sở tâ ̣p hơ ̣p mô ̣t số lươ ̣ng lớn ngữ liê ̣u các câu có chứa thán từ tiếng Hán và tiếng Việt, luận án phân loa ̣i các nhóm thán từ có đă ̣c tính tương đồng, sau

đó tiến hành miêu tả, làm rõ các đặc điểm về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, ngữ nghĩa và cách sử dụng Dựa vào đó, rút ra những nhận xét mang tính tổng hợp Thủ pháp thống kê và khảo sát trường hợp được sử dụng trong luận án để kiểm nghiệm một số giả thiết đã có sẵn hoặc rút ra kết luận từ các kết quả thu được Thủ pháp này đươ ̣c sử du ̣ng trong quá trình nghiên cứu để cung cấp số liê ̣u, lâ ̣p các bảng phân bố về tần số xuất hiê ̣n của các hiê ̣n tượng, xếp loa ̣i mô ̣t cách khách quan đối với các biến thể của các hiê ̣n tượng Đối với những bảng số liệu phức tạp, chúng tôi kết hợp hình thức minh họa bằng biểu đồ nhằm đa ̣t đươ ̣c hiê ̣u quả mô ̣t cách hình tươ ̣ng, rõ ràng và dễ hiểu

Luâ ̣n án sử du ̣ng phương pháp của ngôn ngữ ho ̣c xã hô ̣i là điều tra xã hô ̣i ho ̣c có đi ̣nh hướng đối với các đối tượng ngẫu nhiên Số liê ̣u thu được sau đó được xử lý theo phương pháp

đi ̣nh tính và đi ̣nh lượng nhằm khẳng đi ̣nh xu hướng được ưu tiên sử du ̣ng, đề xuất hoặc lý giải vấn đề

Luận án sử dụng phương pháp đối chiếu để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa thán từ tiếng Hán hiện đại và thán từ tiếng Việt hiện đa ̣i Trong pha ̣m vi của đề tài này, chúng tôi coi tiếng Hán hiện đại là ngôn ngữ đối tượng, tiếng Việt hiện đại là ngôn ngữ phương

tiện Đối chiếu thán từ tiếng Hán hiện đại với thán từ tiếng Việt hiện đại để làm nổi bật các đặc điểm của thán từ tiếng Hán hiê ̣n đa ̣i và làm cơ sở cho việc chuyển dịch thán từ tiếng Hán hiện đại sang tiếng Việt hiện đại

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu và khảo sát của luận án là các thán từ tiếng Hán hiện đại (sau đây gọi tắt là thán từ tiếng Hán), các thán từ tiếng Việt hiê ̣n đa ̣i (sau đây gọi tắt là thán từ tiếng Việt)

và các phương thức chuyển dịch thán từ tiếng Hán sang tiếng Việt

Các thán từ tiếng Hán cổ đại, thán từ tiếng Hán trong các phương ngữ và các thán từ tiếng Hán thứ cấp không nằm trong phạm vi nghiên cứu của luận án này Chúng tôi chỉ đề cập đến những thán từ này ở một số trường hợp cần thiết để làm sáng tỏ vấn đề

Nguồn tư liệu nghiên cứu của chúng tôi bao gồm 6 phần:

- Tài liệu viết gồm: một số tác phẩm văn học, kịch bằng nguyên bản tiếng Hán và bản dịch sang tiếng Việt tương ứng

- Tài liệu nói gồm: file mp3 phim truyền hình Trung Quốc bằng nguyên bản tiếng Hán và file

mp3 phim truyền hình Trung Quốc có thuyết minh bằng tiếng Việt

- Phiếu điều tra trực tiếp từ giảng viên, sinh viên, học sinh Trung Quốc (sống tại Trung Quốc và tại Việt Nam)

- Kho ngữ liệu: kho ngữ liệu của trường Đại học Bắc Kinh - Trung Quốc và kho ngữ liệu của trung tâm từ điển học (Vietlex) - Việt Nam

- Các cuốn từ điển：

+ Tự điển các chữ Hán cổ thường dùng (古汉语常用字字典), Bắc Kinh, năm 1998

+ Tư ̀ điển tiếng Hán hiê ̣n đại (现代汉语词典), Bắc Kinh, năm 2009

+ Tư ̀ điển hư từ tiếng Hán hiê ̣n đại (现代汉语虚词词典), Chu Cảnh Tùng, năm 2007

+ Tư ̀ điển hư từ tiếng Hán hiê ̣n đại (现代汉语虚词词典), Hầu Ho ̣c Triê ̣u, năm 1998

+ Tư ̀ điển Hán – Viê ̣t, Phan Văn Các chủ biên, năm 2008

+ Tư ̀ điển tiếng Viê ̣t, Hoàng Phê chủ biên, năm 2000

+ Từ điển giải thích hư từ tiếng Việt, Hoàng Trọng Phiến, năm 2008

- Các ngữ liệu ghi lại qua quan sát thực tế và qua khảo sát trực tiếp ta ̣i một số diễn đàn trên mạng internet của Trung Quốc và Việt Nam

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Luận án là công trình đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu, khảo sát một cách tương đối đầy

đủ và hệ thống về thán từ tiếng Hán trên các bình diện ngữ âm - ngữ nghĩa, từ vựng - ngữ nghĩa, ngữ pháp - ngữ nghĩa và đặc điểm sử dụng, chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt cơ bản giữa thán từ tiếng Hán và thán từ tiếng Việt, góp phần vào việc nghiên cứu thán từ nói riêng và nghiên cứu từ loa ̣i nói chung

Thán từ tiếng Hán vốn rất mơ hồ và khó nắm bắt khiến cho việc dịch thán từ thường gặp rất nhiều khó khăn, những lưu ý và gợi ý về các về cách dịch thán từ tiếng Hán sang tiếng Việt sẽ giúp cho việc chuyển dịch thán từ dễ dàng và chính xác hơn Các khảo sát và đề xuất liên quan đến việc dịch thán từ tiếng Hán sang tiếng Việt của luận án cũng có những đóng góp nhất định vào lĩnh vực lý luận cũng như thực tiễn dịch thuật

Kết quả nghiên cứu của luận án có thể ứng dụng vào việc giảng dạy, học tập tiếng Hán và tiếng Việt với tư cách là một ngoại ngữ Hiểu thấu đáo các đặc điểm về ngữ âm

- ngữ nghĩa, từ vựng - ngữ nghĩa, ngữ pháp - ngữ nghĩa và đặc điểm sử dụng của thán từ tiếng Hán sẽ giúp người dạy cũng như người học tự tin hơn khi vận dụng thán từ, tránh được các sai sót và hiểu nhầm khi giao tiếp bằng ngoại ngữ

6 Bố cục của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luâ ̣n, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận án gồm 3 chương:

- Chương 1 : Cơ sở lý thuyết

Trong chương này, trên cơ sở phân chia từ loa ̣i của ngôn ngữ ho ̣c đa ̣i cương, luâ ̣n án hê ̣ thống hoá và phân tích việc phân chia từ loa ̣i trong tiếng Hán, có liên hệ với tiếng Việt Theo đó, luâ ̣n án tiến hành hê ̣ thống hoá và phân tích quan niê ̣m về thán từ trong tiếng Hán, có liên hệ với các quan niệm về thán từ trong tiếng Việt Sau đó, đề xuất quan niệm của luận án về thán từ và đưa ra một danh sách thán từ tiếng Hán và một danh sách thán từ tiếng Viê ̣t

- Chương 2: Đặc điểm của thán từ tiếng Hán

Luận án nghiên cứu, khảo sát một cách toàn diện, hệ thống về thán từ tiếng Hán trên các phương diện ngữ âm - ngữ nghĩa, ngữ pháp - ngữ nghĩa, từ vựng - ngữ nghĩa

và đặc điểm sử dụng, chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt cơ bản giữa thán từ tiếng Hán

và thán từ tiếng Việt

- Chương 3: Phương thức chuyển dịch thán từ tiếng Hán sang tiếng Việt

Trên cơ sở của lý thuyết đối di ̣ch, luâ ̣n án tiến hành khảo sát cách di ̣ch các thán từ tiếng Hán sang tiếng Viê ̣t theo phương pháp nghiên cứu trường hợp (khảo sát một số tác phẩm cụ thể) Kết hợp với các kết quả nghiên cứu ở chương 2, luận án chỉ ra một số điểm cần lưu ý và một số

gợi ý trong quá trình dịch thán từ tiếng Hán sang tiếng Việt, đồng thời cung cấp một bảng gợi ý cách chuyển dịch 18 nhóm thán từ tiếng Hán sang tiếng Việt, có lưu ý đến đặc điểm ngữ điệu

REFERENCES

Tiếng Viê ̣t

1 Diệp Quang Ban, Hoàng Văn Thung (1998), Ngữ pháp tiếng Việt, Tập 1, Nhà xuất bản Giáo

dục, Hà Nội

2 Diệp Quang Ban (2008), Giáo trình ngữ pháp tiếng Việt – Theo định hướng ngữ pháp chức

năng, Tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

3 Lê Biên (1999), Từ loại tiếng Việt hiện đại, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

4 Phan Văn Các (chủ biên ) (2008), Từ điển Hán – Viê ̣t, Viê ̣n Khoa ho ̣c Xã hô ̣i Viê ̣t Nam –

Viê ̣n Ngôn ngữ ho ̣c, Nhà xuất bản Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh

5 Nam Cao, Nghèo, http://lmvn.com/truyen/index.php?func=viewpost&id=sutN

6 Nguyễn Tài Cẩn (1975), Ngữ pháp tiếng Việt, Nhà xuất bản Đại học và Trung học chuyên

nghiệp, Hà Nội

7 Nguyễn Tài Cẩn (2002), Nguồn gốc và quá trình hình thành cách đọc Hán Việt, Nhà xuất

bản Đại học Quốc gia Hà Nội

8 Đỗ Hữu Châu (1962), Giáo trình Việt ngữ , Tập 2 (Từ hội học), Nhà xuất bản Giáo dục, Hà

Nội

9 Nguyễn Văn Chiến (1992), Ngôn ngữ học đối chiếu và đối chiếu các ngôn ngữ Đông Nam

Á, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Ngoại ngữ, Hà Nội

10 Trương Chính, Phương Văn, Ông Văn Tùng (2011) (sách dịch) , Lão Xá truyện ngắn, Nhà

xuất bản Văn học

11 Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trọng Phiến (2001), Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng

Việt, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

12 Nguyễn Hồng Cổn (2001), ―Vấn đề tương đương trong dịch thuật‖, Tạp chí Ngôn ngữ (11),

tr 50 - 55

13 Nguyễn Hồng Cổn (2006), ―Về vấn đề phân định từ loại trong tiếng Việt‖, Tạp chí Ngôn

ngữ (2), http://lib.ussh.vnu.edu.vn/jspui/handle/123456789/972

14 Nguyễn Hồng Cổn (2006), ―Lược sử nghiên cứu dịch thuật‖, Tạp chí Ngôn ngữ (8)，tr 22 -

33

15 Nguyễn Hồng Cổn (2006), ―Lược sử nghiên cứu dịch thuật‖, Tạp chí Ngôn ngữ (11) tr 33 -

44

16 Nguyễn Du (1996), Truyện Kiều, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội

17 Hữu Đa ̣t, Trần Trí Dõi, Đào Thanh Lan (1998), Cơ sở tiếng Viê ̣t, Nhà xuất bản Giáo du ̣c, Hà

Nội

18 Đinh Văn Đức (2010), Ngữ pháp tiếng Việt – Từ loại, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia, Hà

Nội

19 Đinh Văn Đức (2012), Ngôn ngữ học đại cương những nội dung quan yếu, Nhà xuất bản

Giáo dục, Hà Nội

20 Ferdinand de Saussure (2005), Giáo trình Ngôn ngữ học đại cương,

(Course of general linguistics) (bản dịch của Cao Xuân Hạo), Nhà xuất bản Giáo dục, Hà

Nội

21 Nguyễn Thiện Giáp (2008), Giáo trình ngôn ngữ học, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia, Hà

Nội

22 Nguyễn Thiện Giáp (2002), Dẫn luận ngôn ngữ học, Nhà xuất bản Giáo dục

23 Hoàng Văn Hành (chủ biên), Hà Quang Năng, Nguyễn Văn Khang (2008), Từ tiếng Việt,

Nhà xuất bản Văn hóa, Sài Gòn

24 Cao Xuân Hạo (chủ biên), Nguyễn Văn Bằng, Hoàng Xuân Tâm, Bùi Tất Tươm

(2006), Ngữ pháp chức năng tiếng Việt, Tập 2, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

25 Cao Xuân Hạo (1991), Sơ thảo ngữ pháp chức năng, Nhà xuất bản Khoa học Xã hô ̣i , Hà Nội

26 Lưu Hậu (tuyển chọn) (2002), Truyện ngắn chọn lọc dành cho bạn trẻ - sinh viên, Nhà xuất

bản Văn học, Hà Nội (gồm : 26.1 Ngô Thị Kim Cúc , ―Hồi kết‖ ; 26.2 Đỗ Thị Thu Hiên ,

―Chiếc bánh mong manh ‖; 26.3 Quế Hương, ―Phố hoài‖; 26.4 Đào Phong Lan, ―Khe cửa hẹp‖; 26.5 Lê Minh, ―Trăng lên‖, 26.6 Nguyễn Đức Thiện, ―Không thể đù a ‖)

27 Nguyễn Văn Hiệp (2004), ―Về một khía cạnh phát triển của tiếng Việt - thể hiện qua hiện

tượng ngữ pháp hóa hình thành một số tiểu từ tình thái cuối câu‖, Tạp chí Ngôn ngữ (11), tr

40 - 49

28 Nguyễn Xuân Hòa (1992), ―Đối chiếu ngôn ngữ trong cái nhìn của dụng học tương phản‖,

Tạp chí Ngôn ngữ (2), tr 43 - 48

29 Tô Hoài (1996), ―Dế mèn phiêu lưu ký‖, Tuyển Tập Tô Hoài, Tập 1, Nhà xuất bản Văn học,

Hà Nội

30 Nguyễn Công Hoan, Người thứ ba, http://vnthuquan.net/truyen/tacpham.aspx?

31 Nguyễn Công Hoan, Sáu mạng người, http://vnthuquan.net/truyen/tacpham

32 Nguyễn Công Hoan, Đàn bà là giống yếu, http://music.vietfun.com/trview.p

33 Nguyễn Công Hoan, Cấm chơ ̣, http://vnthuquan.org/(S(ajnb5o55b4byv545m

34 Nguyên Hồng (1936), Bỉ vỏ, http://cuonsach.net/ebook/bi-vo-nguyen-hong.h

35 Bùi Mạnh Hùng (2008), Ngôn ngữ học đối chiếu, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

36 Nguyễn Văn Khang (1998), Ứng xử ngôn ngữ trong giao tiếp gia đình người Việt, Nhà xuất

bản Văn hóa Thông tin, Hà Nội

37 Nguyễn Văn Khang (1999), Ngôn ngữ học xã hội – những vấn đề cơ bản, Nhà xuất bản

Khoa học Xã hội, Hà Nội

38 Nguyễn Văn Khang (2004), ―Xã hội học ngôn ngữ về giới: kỳ thị và kế hoạch hóa ngôn ngữ

chống kỳ thị đối với nữ giới trong sử dụng ngôn ngữ‖, Tạp chí Xã hội học (2), tr 25 -38

39 Nguyễn Văn Khang (2012), Ngôn ngữ học xã hội, Nhà xuất bản Giáo dục Việt

Nam

40 Ma Văn Kháng, Mùa lá rụng trong vườn, http://music.vietfun.com/trview.ph

41 Ma Văn Kháng (1988), Côi cút giữa cảnh đời, http://tusach.mobi/2.truyen-dai

42 Trần Trọng Kim, Bùi Kỉ và Phạm Duy Khiêm (1946), Việt Nam văn phạm, Sách giáo khoa

Tân Việt

43 Nguyễn Xuân Kính, Phan Đăng Nhật, Phan Đăng Tài, Nguyễn Thuý Loan, Đặng Diệu

Trang (1995), Kho tàng Ca dao người Việt, Nhà xuất bản Văn hoá, Hà Nội

44 Chu Lai (1991), Ăn mày dĩ vãng, http://www.vnthuquan.net

45 Chu Lai (2009), Phố, Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội

46 Đỗ Thu Lan (2006), Tác động của nhân tố giới tính đối với việc sử dụng ngôn ngữ trong

giao tiếp (trên cứ liệu của ngữ khí từ tiếng Hán và việc chuyển dịch chúng sang tiếng Việt),

Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Hà Nội

47 Phạm Thị Hương Lan (2003), Cảm từ trong tiếng Việt hiện đại và một số dạng thức tương

đương trong tiếng Anh, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Hà

Nội

48 Nguyễn Lân (1956), Ngữ pháp Việt Nam lớp 7, Nhà xuất bản Hà Nội

49 Đoàn Lê (2008), Tiền định, Nhà xuất bản Hội nhà văn, Hà Nội

50 Hồ Lê (1992), Cú pháp tiếng Việt, Tập 2 (Cú pháp cơ sở), Nhà xuất bản Khoa

học Xã hội, Hà Nội

51 Nhất Linh, Thế rồi một buổi chiều,http://vnthuquan.net/truyen/tacpham.asp

52 Trương Hiền Lượng, Mô ̣t nửa đàn ông là đàn bà (bản dịch của Phan Văn Các và Trịnh

Trung Hiểu), http://www.loidich.com/library/?do=ebooks&act=detail

&id=5027

53 Lê Lựu (2003), Thời xa vắng, http://www.e-thuvien.com/forums/showthread.p

54 Hồ Chí Minh, Cháu bé trong nhà lao Tân Dương, http://vnthuquan.net/truyen

55 Bảo Ninh (1990), Nỗi buồn chiến tranh, http://www.e-thuvien.com/forums/sho

56 Vũ Đức Nghiệu (chủ biên), Nguyễn Văn Hiệp (2009), Dẫn luận ngôn ngữ học, Nhà xuất bản

Đại học Quốc gia Hà Nội

57 Nguyễn Thị Hồng Ngọc (2004), Câu cảm thán trong tiếng Việt, Luận án Tiến sĩ Ngôn ngữ

học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Hà Nội

58 Tào Ngu, Lôi vũ (bản dịch của Đặng Thai Mai), http://lmvn.com/truyen/index.p

hp?func=viewpost&id=mYIGe5d8Y0TlWTs8LGfHZetTUurYq73T&ssid=5156

59 Trần Thị Nhàn (2009), Lý thuyết ngữ pháp hóa và thực trạng ngữ pháp hóa một số từ trong

tiếng Việt, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội

60 Hoàng Phê chủ biên (2000), Tư ̀ điển tiếng Viê ̣t, Nhà xuất bản Đà Nẵng

61 Hoàng Trọng Phiến (2008), Từ điển giải thích hư từ tiếng Việt, Nhà xuất bản Tri Thứ c, Hà Nội

62 Vũ Trọng Phụng, Số đỏ, http://vnthuquan.net/truyen/tacpham.aspx?tacgiaid=

63 Vũ Trọng Phụng, Cạm bẫy người, http://vnthuquan.net/truyen/tacpham.aspx?

64 Vũ Trọng Phụng, Giông tố, http://vnthuquan.net/truyen/tacpham.aspx?tacgiai

65 Nguyễn Anh Quế (1996), Ngữ pháp tiếng Việt, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

66 Nguyễn Anh Quế, Hoàng Trọng Phiến, Phạm Thị Thành (1976), Giáo trình lý

thuyết tiếng Viê ̣t, Trường Đại học Tổng hợp, Hà Nội