chất liệu khẩu ngữ trong văn xuôi những năm gần đây

Chất liệu khẩu ngữ trong văn xuôi những năm gần đây Lê Thị Trang Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.. Trình bày về văn chương và chất liệu kiến tạo nên văn chương, đồng thời c

Chất liệu khẩu ngữ trong văn xuôi những

năm gần đây

Lê Thị Trang

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn ThS Ngôn ngữ học: 60 22 01 Người hướng dẫn : TS Hoàng Cao Cương

Năm bảo vệ: 2014

223 tr

Abstract Trình bày về văn chương và chất liệu kiến tạo nên văn chương, đồng thời

chỉ ra các yếu tố được quy ước là chuẩn mực và phi chuẩn mực trong văn chương trên các phương diện ngữ âm, từ ngữ, cú pháp và cách diễn đạt Mặt khác, cũng đưa thông tin một cách khái quát về tình hình văn xuôi những năm gần đây Tập trung quan sát chất liệu khẩu ngữ hoạt động trong các tác phẩm văn xuôi như thế nào Chất liệu khẩu ngữ được tìm thấy hết sức đa dạng như là chất liệu lấy từ các địa phương, tiếng lóng, chất liệu vay mượn và một loạt các yếu tố phi chuẩn mực khác Chúng hoạt động hết sức năng động và hiệu quả theo dụng ý riêng của mỗi tác giả Phát triển và đi sâu hơn trong việc nghiên cứu chất liệu khẩu ngữ trong địa hạt văn chương Qua đó, chứng minh sự hoạt động của khẩu ngữ là hết sức căn bản và cần thiết trong hình thức ngôn ngữ luôn được xã hội coi trọng là ngôn ngữ viết Nó không chỉ góp phần giúp nhà văn sáng tạo văn chương, tạo hình tượng văn học, xây dựng hiện thực cuộc sống, xây dựng phong cách nhà văn mà một cách tổng quát nó còn góp phần hình thành nên ngôn ngữ văn chương và ngôn ngữ chuẩn mực của một thời đại Tuy nhiên, không có phương tiện nào là vạn năng, khẩu ngữ cũng có những hạn chế khi được dùng trong môi trường mới, đó là sinh ra những tiêu cực trong sáng tạo văn xuôi và gây trở ngại đối với vấn đề chuẩn hóa ngôn ngữ

Keywords.Ngôn ngữ học; Khẩu ngữ; Văn xuôi

Content

1 Lý do chọn đề tài

Nghiên cứu khẩu ngữ trong các tác phẩm văn học hiện đại có thể hướng đến một cách nhìn nhận, đánh giá đúng mức về giá trị của chúng trong địa hạt hoạt động mới, địa hạt văn chương

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là chất liệu khẩu ngữ

2.2 Phạm vi nghiên cứu gồm các tác phẩm:

 Cánh đồng bất tận, Nguyễn Ngọc Tư, Nhà xuất bản trẻ, 2010

 Mảnh đất lắm người nhiều ma, Nguyễn Khắc Trường, Nhà xuất bản Hội

nhà văn, 2006

 Thời xa vắng, Lê Lựu, Nhà xuất bản Hội nhà văn, 2002

 Mùa lá rụng trong vườn, Ma Văn Kháng, Nhà xuất bản Lao động, 2007

 37 truyện ngắn, Nguyễn Thị Thu Huệ, Nhà xuất bản Văn học, 2006

3 Mục đích của nghiên cứu

Tìm hiểu giá trị của khẩu ngữ với vai trò như là vật liệu không thể thiếu góp phần xây dựng nên một tác phẩm văn chương

4 Phương pháp nghiên cứu

Chúng tôi đã sử dụng các phương pháp sau trong luận văn:

4.1 Phương pháp thống kê

4.2 Phương pháp phân tích

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

- Ý nghĩa lí luận: Thông qua việc nghiên cứu chất liệu khẩu ngữ trong các

TPVC chúng tôi mong muốn góp phần xác định giá trị của yếu tố này đối với việc sáng tạo các tác phẩm văn chương như thế nào; đồng thời đưa ra cái nhìn tổng quan về các hành vi ngôn ngữ trong giao tiếp, đặc trưng văn hóa- tâm lí dân tộc Việt thể hiện trong ngôn ngữ và vị trí của khẩu ngữ trên con đường phát triển của ngôn ngữ nói chung cũng như trong sáng tạo văn xuôi nói riêng

- Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu thu được sẽ được ứng dụng trong việc

nghiên cứu và sáng tạo ngôn ngữ nghệ thuật: văn chương, sân khấu, điện ảnh, vốn là những lĩnh vực nghệ thuật sử dụng chất liệu lời nói hàng ngày như một phương tiện diễn đạt không thể thiếu Bên cạnh đó, qua những nghiên cứu thực tế của mình, chúng

tôi cũng muốn góp một vài thông tin cho vấn đề chuẩn hóa ngôn ngữ đang được không ít người quan tâm

6 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn có phần nội dung gồm 3 chương: Chương 1: Cơ sở lí thuyết

Chương 2: Sự can thiệp của khẩu ngữ trong các tác phẩm được khảo sát

Chương 3: Tác dụng của khẩu ngữ trong sáng tạo văn xuôi

Cuối luận văn là danh sách các tài liệu tham khảo, các tác phẩm văn học có câu trích dẫn và phần phụ lục

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lại Nguyên Ân 2003 150 thuật ngữ văn học Đại học Quốc gia Hà Nội

2 M Bakhtin 1998 Ngôn từ sinh hoạt và ngôn từ nghệ thuật, Bakhtin toàn tập Giáo

dục Hà Bắc, Thạch Gia Trang Tập 2 Tr 76, 79

3 Diệp Quang Ban 1998 Văn bản và Liên kết trong tiếng Việt Giáo dục

4 Diệp Quang Ban 2003 Giao tiếp - Văn bản - Mạch lạc - Liên kết - Đoạn văn Khoa

học xã hội

5 Diêu Á Bình 1996 Quan niệm ngôn ngữ đúng đắn trong khẩu ngữ giao tiếp hiện

nay Bản dịch của Viện Ngôn ngữ học từ Tạp chí ngữ văn kiến thiết Kì 1

6 Nguyễn Thị Bình 2007 Văn xuôi Việt Nam 1975-1995, những đổi mới cơ bản

Giáo dục

7 Charles Bally 1950 Ngôn ngữ học đại cương và ngôn ngữ học Luận án tiến sĩ

8 Thái Duy Bảo 1988 Đối chiếu nghi thức lời nói đối thoại Anh-Việt Bản dịch của

Viện Ngôn ngữ học

9 G, Brown, G Yule 2002 Phân tích diễn ngôn (Trần Thuần dịch) Đại học Quốc

gia Hà Nội

10 Nguyễn Phan Cảnh 2006 Ngôn ngữ thơ Văn học

11 Nguyễn Tài Cẩn 1999 Ngữ Pháp tiếng Việt Đại học Quốc gia Hà Nội

12 Vương Phùng Chấn.1999 Discours là gì, trong sách tìm hiểu học thuyết phương

Tây.Nxb Giáo dục Hà Bắc Tr.81

13 Đỗ Hữu Châu 2001 Đại cương Ngôn ngữ học, T.2: Ngữ dụng học Giáo dục

14 Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trọng Phiến 2005 Cơ sở ngôn ngữ học

và tiếng Việt Giáo dục

15 Việt Chương 2003 Từ điển thành ngữ, tục ngữ, ca dao Việt Nam (Quyển thượng)

Đồng Nai

16 Việt Chương 2007 Từ điển thành ngữ, tục ngữ, ca dao Việt Nam (Quyển hạ)

Đồng Nai

17 Hoàng Cao Cương 1992 Suy nghĩ về mối quan hệ giữa âm vị học và thi pháp

trên phương diện văn hoá Trong Việt Nam: Những vấn đề về ngôn ngữ và văn hoá

Tr 45 -48

18 Hoàng Cao Cương 1997 Vai trò của tiếng Việt trong soạn sách giáo khoa dành cho học sinh phổ thông bậc tiểu học hôm nay, Sách giáo khoa tiếng Việt bậc tiểu

học hiện hành và chương trình tiếng Việt bậc tiểu học sau năm 2000 Trong: Kỉ yếu

HN Tr 98 - 103 Giáo dục

19 Hoàng Cao Cương 2000 Sự phát triển ngôn ngữ và ngôn ngữ đã phát triển:

Trường hợp tiếng Việt Ngôn ngữ Số 1 Tr 36-45

20 Hoàng Cao Cương 2001 Tiếng Viêt - Văn Việt - Người Việt Trẻ

21 Hoàng Cao Cương 2002 Ngôn ngữ quốc gia và đặc điểm tiến trình của nó ở

nước ta, trg Hội nghị: Bảo vệ và phát triển tiếng Việt trong thời kì công nghiệp hoá,

hiện đại hoá đất nước - tp Hồ Chí Minh

22 Hoàng Cao Cương 2003 Về chữ quốc ngữ hiện nay K I Ngôn ngữ Số 12 Tr

1-8

23 Hoàng Cao Cương 2004 Về chữ quốc ngữ hiện nay K II Ngôn ngữ Số 1 Tr

29-35

24 Hoàng Cao Cương 2005 Tiếng Việt hôm nay: Những tiền đề mới cho phát triển

Trong Kỉ yếu Hội nghị mừng GS Nguyễn Tài Cẩn 80 tuổi

25 Hoàng Cao Cương 2007 Cơ sở kết nối lời tiếng Việt K I Ngôn ngữ Số 8 Tr

1-13

26 Hoàng Cao Cương 2007 Cơ sở nối kết lời tiếng Việt K II Ngôn ngữ Số 9 Tr

32-49

27 Chu Xuân Diên 2008 Nghiên cứu văn hóa dân gian Giáo dục

28 Phạm Đức Dương 2002 Từ văn hóa đến văn hóa học Viện văn hóa và NXB Văn

hóa thông tin

29 Hữu Đạt 1999 Nhà văn, sự sáng tạo nghệ thuật: lí luận phê bình Hội nhà văn

30 Hữu Đạt 1999 Phong cách học tiếng Việt hiện đại Khoa học xã hội

31 Hữu Đạt 2002 Phong cách học với việc dạy văn và lí luận phê bình văn học Hà

Nội

32 Hữu Đạt, Trần Trí Dõi, Đào Thanh Lan 2000 Cơ sở tiếng Việt Văn hóa thông tin

33 Nguyễn Đăng Điệp 2005 Trần Đình Sử tuyển tập T.1 Giáo dục

34 Nguyễn Đăng Điệp 2005 Trần Đình Sử tuyển tập T.2 Giáo dục

35 Đinh Văn Đức 2001 Ngữ pháp tiếng Việt- Từ loại Đại học Quốc gia Hà Nội

36 Hà Minh Đức (Chủ biên) 2000 Lí luận văn học Giáo dục

37 Bằng Giang 1997 Tiếng Việt phong phú Văn hóa

38 Nguyễn Thiện Giáp 2003 Từ vựng học tiếng Việt Giáo dục

39 Nguyễn Thiện Giáp 2007 Dụng học Việt ngữ Đại học Quốc gia Hà Nội

40 Nguyễn Thiện Giáp, Đoàn Thiện Thuật, Nguyễn Minh Thuyết 2005 Dẫn luận

ngôn ngữ học Giáo dục

41 K Hamburger 2004 Logic học về các thể loại văn học Hà Nội

42 M A K Halliday 2004 Dẫn luận ngữ pháp chức năng (Hoàng Văn Vân dịch) Đại

học Quốc gia Hà Nội

43 Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi 2004 Từ điển thuật ngữ văn học

Giáo dục

44 Cao Xuân Hạo 1998 Mấy vấn đề ngữ âm, ngữ pháp, ngữ nghĩa Giáo dục

45 Cao Xuân Hạo 2005 Từ điển thuật ngữ ngôn ngữ học đối chiếu Anh- Việt, Việt-

Anh Khoa học xã hội

46 Cao Xuân Hạo 2006 Tiếng Việt: Sơ thảo ngữ pháp chức năng Khoa học xã hội

47 B Havranek 1997 Những nhiệm vụ của ngôn ngữ học và việc trau dồi nó Bản dịch của viện Ngôn ngữ học từ Nhóm ngôn ngữ học Praha TB

48 Nguyễn Chí Hòa 1992 Phát ngôn như là đơn vị giao tiếp trong tiếng Việt hiện

đại Luận án tiến sĩ ngữ văn

49 Nguyễn Thái Hòa 1997 Tục ngữ Việt Nam: Cấu trúc và thi pháp Khoa học xã

hội

50 Nguyễn Thái Hòa 2000 Những vấn đề thi pháp của truyện Giáo dục

51 Nguyễn Thái Hòa 2006 Từ điển: Tu từ- Phong cách- Thi pháp học Giáo dục

52 V B Kasevich 1999 Những yếu tố cơ sở của ngôn ngữ học đại cương Trần Ngọc

Thêm hiệu đính Giáo dục

53 M B Khrapchenko 2002 Những vấn đề lí luận văn học Lại Nguyên Ân dịch,

Trần Đình Sử tuyển chọn và giới thiệu Đại học Quốc gia Hà Nội

54 Nguyễn Văn Khang 1999 Ngôn ngữ học xã hội Khoa học xã hội

55 Nguyễn Văn Khang 2001 Tiếng lóng Việt Nam: Đặc điểm tiếng lóng Việt Nam

Từ điển từ ngữ lóng tiếng Việt Khoa học xã hội

56 Nguyễn Văn Khang 2002 Từ điển tiếng lóng Việt Nam Khoa học xã hội

57 Đinh Trọng Lạc 1994 99 phương tiện và biện pháp tu từ tiếng Việt Giáo dục

58 Đinh Trọng Lạc 1997 Phong cách học tiếng Việt Đại học Quốc gia Hà Nội

59 Đinh Trọng Lạc 2001 99 phương tiện và biện pháp tu từ tiếng Việt Giáo dục

60 Đinh Trọng Lạc, Nguyễn Thái Hòa 1994 Thực hành phong cách học tiếng Việt

Giáo dục

61 Đinh Trọng Lạc, Nguyễn Thái Hòa 1995 Phong cách học tiếng Việt Giáo dục

62 Lưu Vân Lăng 1998 Ngôn ngữ học và tiếng Việt Khoa học Xã hội

63 Nguyễn Hiến Lê, Nguyễn Q Thắng, 2002, Chúng tôi tập viết tiếng Việt, Thanh

niên

64 IU M Lotman, 2004 Cấu trúc văn bản nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội

65 V Mathesius 1975 Ngôn ngữ và phong cách Lê Xuân Thại dịch từ Nhóm ngôn

ngữ học Praha, Bản dịch của Viện Ngôn ngữ học TB

66 Bùi Đình Mỹ 1974 Bước đầu tìm hiểu vấn đề đặc trưng nội dung của ngôn ngữ

dân tộc Ngôn ngữ Số 2 Tr.3-9

67 Nguyễn Thị Thanh Nga 2000 Những từ ngữ mang sắc thái khẩu ngữ trong tiếng

Việt Luận án tiến sĩ ngữ văn

68 Nguyễn Thị Tuyết Ngân 1993 Đặc trưng Ngôn ngữ -Văn hóa trong các lối chửi

của người Việt Ngôn ngữ Số 1

69 Vũ Đức Nghiệu 1990 Về hiện tượng tương tự của từ vựng tiếng Việt Ngôn ngữ

Số 1 Tr.54-59

70 Vương Trí Nhàn 1998 Sổ tay truyện ngắn Hội nhà văn

71 Vương Trí Nhàn 2002 Cây bút đời người: Tập chân dung văn học NXB Trẻ

72 D Nunan 1998 Dẫn nhập phân tích diễn ngôn Hồ Mỹ Huyền, Trúc Thanh dịch

Giáo dục

73 Hoàng Phê 2006 Từ điển tiếng Việt Đà Nẵng

74 G.N Pospelov 1976 Dẫn luận nghiên cứu văn học Giáo dục

75 F de Saussure 1980 Giáo trình Ngôn ngữ học Đại cương Đại học và Trung học

chuyên nghiệp

76 Trần Đình Sử 2001 Văn học và thời gian Văn học

77 Trần Đình Sử 2003 Giáo trình dẫn luận thi pháp học Giáo dục

78 Trần Đình Sử 2008 Lí luận và phê bình văn học: Những vấn đề và quan niệm

hiện đại Giáo dục

79 Trần Đình Sử, Phương Lựu, Nguyễn Xuân Nam 1987 Lí luận văn học Giáo dục

80 Đào Thản 1988 Thử tìm hiểu vấn đề tiêu chí nhận dạng các đơn vị từ vựng đặc

trưng cho khẩu ngữ Trong: Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt về mặt từ ngữ

Khoa học xã hội

81 Đào Thản 1990 Lối nói phóng đại trong tiếng Việt Ngôn ngữ Số 4

82 Nguyễn Kim Thản 1963 Nghiên cứu về ngữ pháp tiếng Việt (tập 1) Khoa học

83 Phạm Thị Việt Thanh 1999 Hệ thống liên kết lời nói tiếng Việt Giáo dục

84 Trần Ngọc Thêm 1999 Cơ sở văn hóa Việt nam Giáo dục

85 Nguyễn Minh Thuyết, Nguyễn Văn Hiệp 2005 Câu và thành phần câu tiếng Việt

Giáo dục

86 Lưu Khánh Thơ 2006 Văn học Việt Nam hiện đại- Tác giả, tác phẩm Đại học Sư

Phạm

87 Nguyễn Văn Thuần 1983 Thử tìm hiểu từ trung tâm trong nhóm từ đồng nghĩa

Ngôn ngữ Số 2 Tr.59-63

88 L.I Timôfeev 1976 Nguyên l ý l ý luận văn học Giáo dục

89 T Todorov 2004 Thi pháp văn xuôi ĐSQ PHáp & ĐHSP HN

90 Nguyễn Đức Tồn 2002 Tìm hiểu đặc trưng văn hóa- Dân tộc của ngôn ngữ và tư

duy ở người Việt (trong sự so sánh với dân tộc khác) Đại học Quốc gia Hà Nội

91 Lê Thị Trang 2009 Bước đầu tìm hiểu các yếu tố khẩu ngữ trong một số các tác

phẩm văn học Việt Nam hiện đại Khóa luận tốt nghiệp

92 Nguyễn Văn Tu 1985 Từ điển đồng nghĩa tiếng Việt Đại học và Trung học

chuyên nghiệp

93 Cù Đình Tú 2007 Phong cách học và đặc điểm tu từ tiếng Việt Giáo dục

94 UBKHXH VN 1983 Ngữ pháp tiếng Việt Khoa học xã hội

95 G.Vegner 1979 Đọc từ văn bản đến ý nghĩa Paris

96 Nguyễn Như Ý 2003 Từ điển giải thích thuật ngữ ngôn ngữ học Giáo dục

97 Nguyễn Như Ý, Đặng Ngọc Lê, Phan Xuân Thành 2000 Từ điển đối chiếu từ địa

phương Giáo dục

TÀI LIỆU THAM KHẢO BẰNG TIẾNG ANH

98 A Akmajan, R.A Demers, A.K Farmer, R M Harnish 1991 An introduction to

Language and Communication The MIT Press

99 R O'G Anderson 1990 Language and Power Ithaca and London

100 R E Asher (Ed.) 1994 The encyclopedia of Language and Linguistics

Pergamon Press

101 L Bloomfield 1933 Language Henry Holt

102 Bolinger 1975 Aspects of Language Harcourt Brace Jovanovich, Inc USA

103 S Cornbleet, R Carter 2003 The Language of Speech and Writing London &

New York

104 J Lyons 1968 Introduction to Theoretical Linguistics London and New York

105 R H Robins 1989 General Linguistics Longman Publishing Group

106 M L Pratt 1977 Toward a Speech Act of Literary Discourse Bloomington

107 L R Waugh, M Monville-Burston (eds.) 1995 On Language - Roman

Jakobson London, England

108 K.B Yancey (ed.) 1994 Voices on voice: Perspectives, Definitions, Inquiry

NCTE

TÀI LIỆU THAM KHẢO TỪ INTERNET

109 http://www.baomoi.com/Cai-hang-ba/54/6493314.epi

110 http://phebinhvanhoc.com.vn/?tag=ngon-tu-van-hoc

111 http:/vietnamthuquan.net

112 http://phebinhvanhoc.com.vn/?p=621

113 http://kienthucvanhoc.ucoz.com/index/chng_7/0-212

114 http://www.vanhocnghethuatphutho.org.vn/modules.php?name=News&op=vie wst&sid=1128

115 http://ngonngu.net/index.php?m=print&p=267

116 http://lythuyetvanhoc.wordpress.com/2011/09/11/tr%E1%BA%A7n-dinh- s%E1%BB%AD-b%E1%BA%A3n-ch%E1%BA%A5t-xa-h%E1%BB%99i- th%E1%BA%A9m-m%E1%BB%B9-c%E1%BB%A7a-ngon-t%E1%BB%AB-van-h%E1%BB%8Dc/