xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập phân hóa khi dạy học phương pháp tọa độ trong mặt phẳng ở trường trung học phổ thông

Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập phân hóa khi dạy học phương pháp tọa độ trong mặt phẳng ở trường trung học phổ thông Trần Văn Tỏ Trường Đại học Giáo dục.. Nêu lên được t

Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập phân hóa khi dạy học phương pháp tọa độ trong mặt phẳng ở trường trung học phổ thông

Trần Văn Tỏ

Trường Đại học Giáo dục Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn ThS Giáo dục học: 60 14 10 Người hướng dẫn : PGS.TS Vương Dương Minh

Năm bảo vệ: 2013

122 tr

Abstract Vận dụng một số vấn đề lí luận về dạy học phân hóa, hệ thống hóa cơ sở lí

luận về câu hỏi, bài tập, bài tập phân hóa vào thực tế dạy học trường Trung học phổ thông Nêu lên được thực trạng của việc dạy học phân hóa bằng cách sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập phân hóa đối với môn Toán ở trường trung học phổ thông Đức Hợp, Hưng Yên Bên cạnh những ưu điểm của các phương pháp dạy học hiện đại thì việc dạy học phân hóa bằng câu hỏi, bài tập còn bộc lộ nhiều hạn chế hạn cần điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp giáo dục trong giai đoạn hiện nay Đề xuất hệ thông câu hỏi, bài tập phân hóa hợp lí, có thể vận dụng được khi dạy học nội dung “Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng” tại trường Trung học phổ thông (THPT) Đức Hợp, tỉnh Hưng Yên nói riêng mà còn áp dụng trong các trường THPT nói chung

Keywords.Phương pháp dạy học; Phương pháp tọa độ; Hệ thống câu hỏi; Hệ thống

bài tập

Content

1 Lý do chọn đề tài

Chương trình môn Toán THPT (2002) chỉ rõ: “Môn Toán phải góp phần quan

trọng vào việc phát triển năng lực trí tuệ, hình thành khả năng suy luận đặc trưng của Toán học cần thiết cho cuộc sống, … phát triển khả năng suy luận có lý, hợp lôgic trong những tình huống cụ thể, …”

Sự phát triển của xã hội và công cuộc đổi mới đất nước đòi hỏi cấp bách phải nâng cao chất lượng GD-ĐT Mặt khác nền kinh tế nước ta đã chuyển sang cơ chế thị

trường có sự quản lý của nhà nước và hội nhập quốc tế sâu rộng về nhiều mặt trong đó

có GD-ĐT Yêu cầu này đòi hỏi phải có sự đổi mới về hệ thống giáo dục toàn diện từ thay đổi về nội dung cho tới những đổi mới căn bản, rõ ràng về PPDH

Từ những năm 1997 GS Nguyễn Cảnh Toàn đã nhận định: “Cách dạy phổ biến

hiện nay là thầy đưa ra kiến thức (khái niệm, định lý) rồi giải thích, chứng minh, trò cố gắng tiếp thu nội dung khái niệm, nội dung định lý, hiểu chứng minh định lý, cố gắng tập vận dụng các công thức định lý để tính toán, chứng minh …”[13, Tr 4]

Trong công cuộc đổi mới giáo dục ở nước ta, việc đổi mới PPDH đóng vai trò hết sức quan trọng Quan điểm về đổi mới PPDH được khẳng định là tổ chức cho HS được học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo

Có thể nói quan điểm đổi mới PPDH hiện nay là lấy người học làm trung tâm nhằm

chống lại thói quen học tập thụ động

Khi nói về mối quan hệ giữa nội dung dạy học và hoạt động dạy học, GS Nguyễn Bá Kim cho rằng: “Mỗi một nội dung dạy học đều liên hệ mật thiết với những

hoạt động nhất định” Đó là những hoạt động được tiến hành trong quá trình hình

thành, vận dụng nội dung nào đó Phát hiện được những hoạt động tiềm tàng trong một nội dung là vạch ra được con đường để người học chiếm lĩnh nội dung đó và đạt được các mục đích khác và cũng đồng thời là cụ thể hóa được mục đích dạy học có đạt được hay không và đạt đến mức độ nào? Giải pháp thực hiện dạy học phân hóa - một trong những định hướng cơ bản của chương trình THPT và được triển khai thực hiện dưới

hình thức phân ban kết hợp với dạy học tự chọn Dạy học phân hóa đòi hỏi ngoài việc

cung cấp những kiến thức cơ bản và phát triển những kỹ năng cần thiết cho HS, còn

cần chú ý tạo ra các cơ hội lựa chọn về nội dung và PP phù hợp với trình độ, năng lực

nhận thức và nguyện vọng của HS

Thực tiễn ở các trường THPT, quan điểm phân hoá trong dạy học chưa được quan tâm đúng mức, đặc biệt là việc sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học phân hóa

còn rất hạn chế Một mặt giáo viên chưa được trang bị đầy đủ những hiểu biết và kỹ

năng dạy học phân hóa, mặt khác còn nhiều giáo viên chưa thực sự coi trọng yêu cầu phân hóa trong dạy học Đa số các giờ dạy vẫn tiến hành đồng loạt, áp dụng như nhau

cho mọi đối tượng HS, các CH, BT đưa ra cho mọi đối tượng HS đều có chung một

mức độ khó-dễ Do đó, không phát huy được tối đa năng lực cá nhân của HS, dẫn đến chất lượng chưa đáp ứng được mục tiêu, yêu cầu giáo dục hiện nay

Từ thực tế trên đòi hỏi mỗi giáo viên trong khâu chuẩn bị giáo án cũng như

trong khi tiến hành tổ chức các hoạt động dạy học, phải làm thế nào để tác động đến

từng cá nhân HS với những đặc điểm khác nhau về năng lực, sở thích, nhu cầu Điều này đã thúc đẩycuộc vận động đổi mới PPDH ở tất cả các cấp trong ngành GD-ĐT hiện nay, nhằm mục đích khắc phục những tồn tại phổ biến của PPDH cũ như: thuyết trình tràn lan, thầy đọc trò chép, thiếu sự phân hóa không kiểm soát được quá trình học tập của người học Thay vào đó là sự đổi mới về PP dạy học, với những tư tưởng

chủ đạo được phát triển dưới hình thức: “Lấy HS làm trung tâm”, “PPDH theo hướng

tích cực”, hay dạy học theo hương “Tích cực hóa hoạt động học của HS”

Vì những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài là: “Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập phân hóa khi dạy học phương pháp tọa độ trong mặt phẳng ở trường trung học phổ thông”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng và sử dụng hệ thống CH, BT phân hóa khi dạy học dạy học PP tọa độ trong mặt phẳng ở trường THPT

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được những mục đích trên luận văn có 4 nhiệm vụ sau đây:

- Hệ thống một số vấn đề lí luận về dạy học phân hóa môn Toán

- Nghiên cứu thực trạng dạy học phân hóa PP tọa độ trong mặt phẳng ở

trường THPT Đức Hợp – Hưng Yên

- Xây dựng và sử dụng hệ thống CH, BT phân hóa khi dạy PPTĐ trong mặt phẳng ở trường THPT

- Xem xét tính khả thi , hiệu quả của hệ thống CH, BT phân hóa đã đề xuất

3 Phạm vi nghiên cứu

- Quá trình dạy học phương pháp tọa độ trong mặt phẳng ở trường trung học phổ thông

- HS khối 10 Trường THPT Đức Hợp – Kim Động – Hưng Yên

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Dạy học phân hóa chủ đề PPTĐ trong mặt phẳng ở trường THPT

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động dạy học của giáo viên và HS khi học PPTĐ trong mặt phẳng ở lớp

10, THPT qua hệ thống CH, BT có tính phân hóa

5 Mẫu khảo sát

- SGK Hình Học 10, NXB Giáo dục

- Một số lớp 10, Trường THPT Đức Hợp,Hưng Yên

6 Vấn đề nghiên cứu

Dạy học phân hóa qua hệ thống CH, BT như thế nào để đạt hiệu quả cao đối với chủ đề cần nghiên cứu

7 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu xây dựng và sử dụng được các dạng CH, BT mang tính chất phân hóa khi dạy học PPTĐ trong mặt phẳng thì sẽ nâng cao chất lượng dạy học nội dung này, bởi

vì quá trình dạy học đó đã quán triệt nguyên tắc dạy học sát đối tượng

8 Phương pháp nghiên cứu

Đê thực hiện được các nhiệm vụ nghiên cứu đã nêu, luận văn đã vận dụng các

PP gắn với từng nhiệm vụ cụ thể như sau:

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu và phân tích các tài liệu về lý

luận dạy học, sách giáo khoa, sách giáo viên, các tài liệu tham khảo liên quan đến môn học Nhằm xây dựng và sử dụng hệ thống CH, BT phân hóa khi dạy PPTĐ trong mặt phẳng, ở trường THPT

- Phương pháp điều tra, quan sát: Nhằm tìm hiểu, điều tra thực trạng dạy học

phân hóa PP tọa độ trong mặt phẳng ở trường THPT Đức Hợp – Hưng Yên qua phiếu điều tra, dự giờ, trao đổi ý kiến với giáo viên, hỏi ý kiến chuyên gia

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức dạy học thực nghiệm tại

trường THPT Đức Hợp-Hưng Yên; cung cấp bài tập và kiểm tra kết quả sau thực nghiệm nhằm xem xét tính khả thi và hiệu quả của đề tài

- Phương pháp thống kê toán học: Xử lý các số liệu thu được

9 Các luận cứ

9.1 Luận cứ lý thuyết

- Chương trình Toán trung học phổ thông nói chung, nội dung PPTĐ trong mặt phẳng

- Khái niệm, quy trình dạy học phân hóa Vai trò của CH, BT trong dạy học phân hóa nội dung PPTĐ trong mặt phẳng nói riêng

9.2 Luận cứ thực tế

Tiến hành dạy một số tiết sử dụng hệ thống CH, BT theo hướng phân hóa và một số tiết không theo hướng phân hóa Đánh giá kết quả

10 Cấu trúc luận văn

Chương 1 Dạy học phân hóa trong môn toán ở trường THPT

Chương 2 Xây dựng và sử dụngmột hệ thống câu hỏi, bài tậpphân hóa khi dạy

học PP tọa độ trong mặt phẳng

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ đề thi tuyển sinh Đại học môn Toán, NXB Giáo

dục, 1996

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tài liệu bồi dưỡng giáo viên (thực hiện Ban sách

giáo khoa lớp10 trung học phổ thông), 2006

3 Phan Đức Chính, Vũ Dương Thuỵ, Đào Tam, Lê Thống Nhất, Các bài

giảng luyện thi môn Toán tập 1, 2, NXBGD, 1998

4 Văn Như Cương (chủ biên), SGK Hình Học 10NC, NXB GD, 2007

5 Trần Văn Hạo (chủ biên), Chuyên đề LTĐH, Nxb GD 2003

6 Nguyễn Bá Kim, Phương pháp dạy học môn Toán, NXB Đại học sư phạm,

2006

7 Nguyễn Bá Kim, Vương Dương Minh, Tôn Thân, Khuyến khích một số hoạt

động trí tuệ của HS qua môn Toán ở trường THCS, NXB giáo dục, 1998

8 Nguyễn Bá Kim, Vũ Dương Thụy, Phương pháp dạy học môn Toán (phần đại

cương), NXB GD, 2000

9 Vương Dương Minh, Tổ chức hoạt động của HS trong giờ học Toán ở trường

phổ thông (tài liệu học chuyên đề của chuyên ngành LL & PPDH Toán), 2003

10 Bùi Văn Nghị, VươngDươngMinh, Nguyễn Anh Tuấn, Tài liệu bồi dưỡng

thường xuyên cho GV THPT chu kì III (2004-2007), NXB đại học sư phạm, Hà

Nội

11 Lê Thanh Oai (2001), “Sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực của HS trong

dạy học”, Tạp chí Khoa học giáo dục (7), tr 5-23

12 Tôn Thân (2006), “Một số vấn đề về dạy học phân hoá”, Tạp chí Khoa học

giáo dục(6), tr 3-25

13 NguyÔn C¶nh Toµn, TËp cho häc sinh giái to¸n lµm quen dÇn víi nghiªn cøu

To¸n häc, Nxb Gi¸o dôc, Hµ Néi, 1997

14 Trần Vinh, Thiết kế bài giảng Hình học 10 Nâng cao, NXB Hà Nội