xây dựng hệ thống bài tập rèn kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa trong viết văn miêu tả cho học sinh lớp 5

Xây dựng hệ thống bài tập rèn kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa trong viết văn miêu tả cho học sinh lớp 5 Lê Thị Xuyên Trường Đại học Giáo dục.. Nghiên cứu, khái quát những vấn

Xây dựng hệ thống bài tập rèn kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa trong viết văn

miêu tả cho học sinh lớp 5

Lê Thị Xuyên

Trường Đại học Giáo dục Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn ThS Giáo dục học : 60 14 10 Người hướng dẫn : TS Nguyễn Thị Ban

Năm bảo vệ: 2013

98 tr

Abstract Nghiên cứu, khái quát những vấn đề lí luận liên quan đến đề tài như: văn

miêu tả và đặc trưng cơ bản của văn miêu tả; Biện pháp tu từ nhân hóa và ý nghĩa của biện pháp tu từ này trong biểu đạt nội dung bài văn tả cảnh; Đặc điểm nhận thức và việc hình thành kỹ năng của học sinh lớp 5; Nghiên cứu, khảo sát mục tiêu, nội dung dạy học văn miêu tả trong chương trình sách giáo khoa Tiếng Việt 5; Thực tế rèn kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa và việc sử dụng biện pháp này của học sinh tiểu học hiện nay Đề xuất hệ thống bài tập rèn kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa cho học sinh lớp 5 trong dạy học văn miêu tả và hướng dẫn sử dụng hệ thống bài tập trong dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 Thực nghiệm để kiểm chứng tính hiệu quả và khả năng thực thi hệ thống bài tập và quy trình rèn luyện các kỹ năng mà luận văn đề xuất

Keywords.Ngữ văn; Biện pháp tu từ nhân hóa; Phương pháp giảng dạy

Content

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Xuất phát từ mục tiêu bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn chương cho học sinh tiểu học

Bàn về vai trò của tiếng mẹ đẻ đối với trẻ em, nhà giáo dục người Nga K.A.Usinxki chỉ rõ “Trẻ em đi vào trong đời sống tinh thần của mọi người xung quanh

nó duy nhất thông qua phương tiện tiếng mẹ đẻ và ngược lại, thế giới bao quanh đứa trẻ được phản ánh trong nó chỉ thông qua chính công cụ này” [Sđd.32] Đối với người

Việt, tiếng Việt là tiếng nói phổ thông, tiếng nói dùng trong giao tiếp chính thức của dân tộc Việt Nam, nhận thức sâu sắc vai trò quan trọng của tiếng mẹ đẻ - tiếng Việt đối với trẻ em, trong chương trình giáo dục tiểu học bên cạnh việc cung cấp những kiến thức cơ bản nhằm trang bị một hệ thống kỹ năng giao tiếp bằng tiếng Việt, chương trình còn luôn coi trọng nhiệm vụ bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn chương cho học sinh Hai nhiệm vụ quan trọng này được cụ thể hóa qua bốn kĩ năng: nghe, nói, đọc viết Trong đó, nghe và đọc thuộc loại kỹ năng tiếp nhận ngôn bản, nói và viết thuộc loại kỹ năng sản sinh ngôn bản Nội dung dạy học Tập làm văn trong sách giáo khoa Tiếng Việt Tiểu học có nhiệm vụ hình thành và phát triển loại kỹ năng sản sinh ngôn bản, có thể xem đây là môn học cần được chú trọng hơn cả, vì Tập làm văn cũng chính là thực hiện mục tiêu cuối cùng, quan trọng nhất của dạy học tiếng mẹ đẻ đó là dạy học sinh sử dụng tiếng Việt để giao tiếp, tư duy Thông qua đó, học sinh vận dụng

và hoàn thiện một cách tổng hợp những kiến thức, kỹ năng đã được học để tạo lập nên những bài văn hay, giàu tính nghệ thuật của chính các em

1.2 Xuất phát từ vị trí, vai trò của văn miêu tả và biện pháp tu từ nhân hóa ở tiểu học

Nội dung dạy học Tập làm văn trong chương trình tiểu học tập trung vào một

số thể loại như văn kể chuyện, văn miêu tả, viết thư, Trong đó, thể loại văn miêu tả chiếm thời lượng nhiều nhất, xuyên suốt từ lớp 2 đến lớp 5 Bắt đầu từ lớp 2, học sinh

được làm quen một số kỹ năng đơn giản như: quan sát tranh trả lời câu hỏi, tả ngắn

về cây cối, con vật, con người, quang cảnh, nói và viết về cảnh đẹp của đất nước,…

Đến lớp 4, học sinh được rèn luyện kỹ năng viết hoàn chỉnh bài văn miêu tả ở một số

kiểu bài như: tả đồ vật, cây cối, con vật Lên lớp 5, văn miêu tả là thể loại chính trong

chương trình, với mục đích giúp học sinh tiếp tục hoàn thiện và nâng cao kỹ năng viết

bài văn miêu tả hoàn chỉnh ở lớp 4, nhưng ở 2 kiểu bài mới là văn tả cảnh, tả người

Như vậy, việc tìm hiểu việc viết văn miêu tả của học sinh ở cấp tiểu học nói chung và lớp 5 nói riêng, chính là tìm hiểu kiến thức và kỹ năng sử dụng tiếng việt mà các em tiếp nhận và rèn luyện trong suốt 5 năm học

Văn miêu tả với đặc trưng là thể văn có tác dụng lớn trong việc tái hiện đời sống, giúp hình thành và phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát và khả năng đánh giá, nhận xét Qua văn miêu tả giúp ta có thể cảm nhận văn học và cuộc sống một cách tinh tế, sâu sắc hơn, làm cho tâm hồn, trí tuệ của chúng ta thêm phong phú Để văn miêu tả truyền đạt trọn vẹn ý nghĩa đó, một trong những cách thức hỗ trợ hữu hiệu, đó

là sự có mặt của các biện pháp tu từ, thông qua những cách phối hợp sử dụng khéo léo các đơn vị từ vựng (trong phạm vi một câu hay một chỉnh thể trên câu) có khả năng đem lại hiệu quả tu từ, do mối quan hệ qua lại giữa các đơn vị từ vựng trong ngữ cảnh rộng Việc dạy học các biện pháp tu từ có ý nghĩa vô cùng quan trọng, bởi nó giúp người học biết cách sử dụng ngôn từ hiệu quả, ngôn từ ở đây không chỉ đảm bảo tính thông báo, thông tin mà còn mang tính thẩm mĩ và biểu đạt tình cảm Một trong những biện pháp tu từ được sử dụng nhiều nhất trong văn miêu tả đó là nhân hóa, khi học sinh có kĩ năng sử dụng biện pháp này các em sẽ nhận thấy cái hay, cái đẹp chứa đựng trong từng cách nhân hóa một sự vật Từ đó, các em sẽ biết sử dụng sao cho đúng, hay để bài văn miêu tả gợi hình, gợi cảm và sinh động hơn

1.3 Xuất phát từ những bất cập trong dạy học văn miêu tả, đặc biệt là việc hướng dẫn học sinh sử dụng biện pháp tu từ

Thực tế hiệu quả dạy học văn miêu tả ở tiểu học trong nhiều năm nay vẫn chưa cao Điều này thể hiện ở nhiều phương diện, trong đó cách hành văn thiếu sự sáng tạo

và tính biểu cảm trong bài văn của các em cũng là một vấn đề đáng quan tâm Trước hết ở tính sáng tạo, học sinh mặc dù đã biết kết hợp sử dụng các biện pháp tu từ nhằm tạo nên sự sinh động, hấp dẫn cho bài văn nhưng hiệu quả rất thấp, có những bài văn

sử dụng khá thành công các biện pháp tu từ nhưng hầu như cũng chỉ là sự bắt chước trong các bài văn mẫu có sẵn chứ không hoàn toàn là sự liên tưởng, cảm nhận của chính các em Thậm chí nhiều khi chúng ta còn bắt gặp những cách miêu tả sai về mặt nghĩa Từ việc không biết cách sử dụng hiệu quả các biện pháp tu từ vào bài viết nên cảm xúc trong các bài văn thường hời hợt, thiếu độ chân thành Với chất lượng của việc học văn ở cấp học dưới như thế, phần nào khiến cho học sinh chưa thực sự cảm thấy yêu thích, cảm hứng với môn Ngữ văn khi lên học ở các cấp học cao hơn Vì vậy,

trên cơ sở tác dụng quan trọng của các biện pháp tu từ, việc giúp các em viết được những bài văn hay là rất cần thiết

Dạy học sinh lớp 5 viết được một bài văn miêu tả có sự sáng tạo và biểu cảm cao, cho đến nay vẫn còn là một thách thức lớn đối với giáo viên tiểu học Nội dung kiến thức trong sách giáo khoa về cơ bản là hoàn toàn phù hợp và đáp ứng khả năng tiếp nhận của học sinh, mang đến hiệu quả nhất định để viết được một bài văn đạt yêu cầu trở lên Tuy nhiên, vấn đề về phương pháp, cách tổ chức để giúp cho tất cả các học sinh trong lớp có khả năng viết được bài văn miêu tả hay và ý nghĩa không phải công việc dễ dàng Có thể kể ra một số nguyên nhân cơ bản như tập làm văn là một nội dung khó, đòi hỏi khả năng sử dụng tiếng Việt của học sinh phải tốt, có sự tinh tế, nhạy cảm khi quan sát các đối tượng miêu tả Mặt khác các tư liệu về phương pháp dạy học một kiểu bài cụ thể nhằm nâng cao, bồi dưỡng cho học sinh xây dựng một bài văn miêu tả hay cho từng lớp học còn rất ít, chưa được tập trung Vì vậy, việc tìm hiểu sâu về các kỹ năng luyện viết một bài văn miêu tả giàu hình ảnh, có sự sáng tạo, biểu cảm cao với các quy trình và biện pháp tổ chức dạy học cụ thể giúp cho giáo viên có thể vận dụng vào dạy học trong các kiểu bài cụ thể, nhằm cải thiện chất lượng viết văn miêu tả của học sinh là vấn đề hết sức ý nghĩa, được nhiều người quan tâm, đặc biệt là vấn đề sử dụng các biện pháp tu từ

Với vai trò quan trọng như vậy, việc dạy và học văn miêu tả ở chương trình tiểu học nói chung, lớp 5 nói riêng cần quan tâm chú trọng đến các biện pháp rèn luyện phù hợp với đặc trưng của thể loại để giúp học sinh có thể làm được bài văn miêu tả biểu cảm, giàu tính nghệ thuật Một trong những biện pháp gần gũi nhất với đặc trưng thể loại, góp phần làm tăng tính biểu cảm của bài văn miêu tả đó là cách sử dụng hiệu quả các phương tiện và biện pháp tu từ, trong đó có biện pháp tu từ nhân hóa Đã có nhiều bài viết, công trình đề cập đến vấn đề về kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ trong văn miêu tả, tuy nhiên việc rèn luyện biện pháp này được thực hiện ở một khối lớp gắn với các dạng bài cụ thể thì chưa có Đặc biệt, việc rèn cho học sinh kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa trong dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 gắn với

dạng bài cụ thể: tả cảnh vẫn là vấn đề còn bỏ ngỏ Với mong muốn thực sự cải thiện

tình hình dạy học Tập làm văn của học sinh lớp 5 đặc biệt là trong dạy học phần văn

miêu tả, chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài “Xây dựng hệ thống bài tập rèn kỹ năng

sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa trong viết văn miêu tả cho học sinh lớp 5” Hy vọng

kết quả nghiên cứu sẽ phần nào hỗ trợ hữu ích việc rèn kĩ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa trong viết văn miêu tả cho học sinh lớp 5, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học văn miêu tả, tạo một tiếng nói tích cực cho việc đổi mới phương pháp dạy học

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu xây dựng hệ thống bài tập rèn kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa cho học sinh khối lớp 5 trong dạy học văn miêu tả hiện nay vẫn chưa có đề tài chuyên biệt nào Song dưới góc độ tìm hiểu về văn miêu tả ở tiểu học, vận dụng các phương tiện, biện pháp tu từ vào dạy học văn miêu tả là vấn đề đã được quan tâm

từ rất lâu Trên cơ sở đó, có thể khái lược lịch sử nghiên cứu các vấn đề liên quan trên đây dưới hai góc độ: 1) Về văn miêu tả; 2) Văn miêu tả trong nhà trường và việc rèn luyện kỹ năng viết văn miêu tả cho học sinh tiểu học dưới góc độ sử dụng biện pháp tu

từ nhân hóa

2.1 Những nghiên cứu về văn miêu tả

Văn miêu tả là một thể loại được các nhà nghiên cứu quan tâm chú trọng từ

cách đây gần một thế kỷ, năm 1918 trong cuốn “Việt Hán văn khảo”, cách hiểu của

Phan Kế Bính cũng khá gần với cách hiểu trong quan niệm hiện đại “Cảnh tượng của tạo hóa hiện ra trước mắt ta, chạm đến tai ta, nghìn hình muôn trạng, làm cho ta phải nhìn phải ngắm, phải nghĩ ngợi ngẩn ngơ Ta cứ theo cái cảnh tượng ấy mà tả ra thì ta gọi là văn chương tả cảnh” [3]

Năm 1935, cuốn sách đầu tiên viết về chương trình giáo dục môn Văn nước ta

“Quốc văn giáo khoa thư” của tập thể các tác giả Trần Trọng Kim, Nguyễn Văn Ngọc,

Đặng Đình Phúc, Đỗ Thận biên soạn, trong cách chọn lọc nội dung đề tài đưa vào các đoạn văn, bài văn miêu tả, đã cho thấy các đề tài gần gũi với đời sống người Việt, như

về con vật, đồ vật, người thân, cảnh vật…[12] Những nội dung đề tài này rất gần với các kiểu bài văn miêu tả được dạy trong chương trình hiện nay

Năm 1960, bằng những kinh nghiệm viết văn trong cuộc đời cầm bút của mình, nhà văn Tô Hoài đã mang đến bạn đọc, đặc biệt là các em học sinh những cuốn sách giúp

ích rất nhiều cho việc viết văn miêu tả, như: “Một số kinh nghiệm viết văn của tôi” (1960), “Sổ tay viết văn” (1967), về sau này, năm 1997 nội dung của hai cuốn sách này đã được biên soạn lại trong cuốn “Một số kinh nghiệm viết văn miêu tả”, đây là cuốn sách

được đông đảo bạn đọc biết đến hiện nay Trong đó tác giả chỉ rõ các bước để viết được bài văn miêu tả hay, bắt đầu từ việc quan sát, ghi chép, tích tũy vốn sống, vốn ngôn ngữ, vận dụng vào viết bài văn [8]

Đến năm 1995, tập thể các nhà văn như Vũ Tú Nam, Bùi Hiển, Nguyễn Quang Sáng, Phạm Hổ cũng dành cho bạn đọc những trang viết bổ ích về kinh nghiệm viết

một bài văn miêu tả, văn kể chuyện hay trong cuốn “Văn miêu tả và kể chuyện” Mặc

dù những ý kiến của các nhà văn trong cuốn sách này chỉ mới là những phát biểu lẻ tẻ

đó đây, chưa phải là kết luận khoa học, nhưng hết sức có giá trị trong việc luyện viết văn miêu tả vì được chắt lọc từ những kinh nghiệm, tri thức, những khả năng mà họ

tích lũy được từ trong cuộc sống và cuộc đời sáng tác của mình Họ đã chỉ ra: Về cách

thức miêu tả, “Người viết phải nhìn bằng con mắt bên trong mới thấy rõ được đối

tượng Mình có thấy rõ mới làm được người đọc thấy rõ Mình có thấy rõ mới làm lẩy

ra được những cái chủ yếu để làm nổi bật trong mấy nét bút gọn và sắc không tỉa tót, tỉ

mỉ rườm rà Đôi ba nét phác gây được ấn tượng có thể thay được đoạn văn tả dài Vậy phải chọn chữ và biết dùng khéo hình dung từ, biết cách làm văn sao cho khớp với nhịp điệu của ý nghĩ, tình cảm, cử chỉ, hành động” (nhà văn Bùi Hiển), “Quan sát bằng tấm lòng trước khi tôi viết tôi không có ý thức gì cả! Điều tôi viết là điều tôi thuộc lòng, là điều đã chín trong tâm tôi Tôi ghi nhận bằng cái tình của tôi” (nhà văn Nguyễn Quang Sáng), “Sự quan sát trực tiếp, cảm nhận trực tiếp và cụ thể mới giúp cho mình miêu tả

đúng và cụ thể tạo điều kiện cho trí tưởng tượng được sáng tạo thêm ra”; Về tiêu chí

đánh giá, “Miêu tả giỏi là những gì chúng ta viết, người đọc như nhìn thấy cái đó hiện

ra trước mắt mình: một con người, một con vật, một dòng sông người đọc nghe được cả tiếng nói, tiếng kêu, tiếng nước chảy Thậm chí còn ngửi thấy được mùi mồ hôi, mùi sữa, mùi hương hoa hay mùi rêu, mùi ẩm mốc,… Nhưng đó mới chỉ là miêu tả bên ngoài Còn có sự miêu tả bên trong nữa, nghĩa là miêu tả về tâm trạng buồn, vui, yêu

ghét của con người, con vật và cả cỏ cây” (Phạm Hổ); hay nhận diện tính chân thực

trong miêu tả, [9]

Các nhà văn, nhà nghiên cứu dù dưới góc độ nào cũng đã nhìn nhận văn miêu

tả như một phương tiện để thể hiện nội dung cuộc sống Với các nhà nghiên cứu phê bình văn học, thì miêu tả theo đúng vai trò của nó là một phương tiện thể hiện nội dung, ý nghĩa tác phẩm Tất cả những nghiên cứu trên đây chính là những gợi ý giá trị, giúp chúng tôi xác định cơ sở lý luận cho luận văn

2.2 Những nghiên cứu về văn miêu tả và việc dạy học văn miêu tả trong nhà trường tiểu học

Từ sau cách mạng tháng tám (1945), văn miêu tả chính thức được đưa vào nhà trường với tư cách là một thể loại văn học dành cho học sinh tiểu học Nhưng phải đến năm 1981 khi chương trình cải cách giáo dục đầu tiên thực hiện ở nước ta thì các công trình nghiên cứu về văn miêu tả và phương pháp dạy văn miêu tả mới được chú trọng với vị trí xứng đáng của nó Văn miêu tả được đưa vào dạy học từ lớp 2, lớp 3 của chương trình tiểu học, số tiết được nâng dần đến lớp 4, lớp 5 chủ yếu học viết văn miêu tả với các dạng bài khác nhau Mỗi dạng đều thực hiện theo quy trình: Quan sát tìm ý, lập dàn ý, làm bài miệng, làm bài viết, trả bài Cùng với việc đổi mới chương trình phổ thông, các sách và tài liệu tham khảo về phương pháp dạy văn miêu tả trong nhà trường cũng trở nên phong phú hơn

Cuốn sách đầu tiên có thể kể đến là “Văn miêu tả và phương pháp dạy văn

miêu tả ở tiểu học” (năm 1993) của tác giả Nguyễn Trí, cuốn sách đã từng được coi

như một cẩm nang về phương pháp dạy văn miêu tả ở tiểu học Tác giả đã chỉ rõ bản chất, đặc điểm của văn miêu tả nói chung, các kiểu bài văn miêu tả nói riêng, phương pháp dạy mỗi kiểu bài văn miêu tả Trong phần ngôn ngữ miêu tả, tác giả cũng đề cập đến khi nào vận dụng các phương tiện, biện pháp tu từ trong mỗi kiểu bài văn miêu tả

để mang đến sự sinh động, cảm xúc cho bài viết Nhưng cũng chỉ dừng lại ở việc liệt

kê phương tiện, biện pháp nào được sử dụng trong bài chứ chưa nói tới vấn đề các biện pháp đó được sử dụng trong từng kiểu bài như thế nào

Năm 1996, các tác giả Nguyễn Quang Ninh và Đào Ngọc trong cuốn “Rèn kỹ

năng sử dụng tiếng Việt” dành cho chương trình đào tạo giáo viên tiểu học đã đưa ra cái

nhìn tổng quát về văn miêu tả Sự phân biệt văn miêu tả với việc miêu tả lạnh lùng, chính

xác (trong khoa học) “Văn miêu tả không phải là sự sao chép máy móc thực tế khách quan, mà đó là kết quả của sự nhận xét, đánh giá, tưởng tưởng, hết sức phong phú của người viết” [18] Các tác giả cũng đã chú trọng đến vai trò của các biện pháp tu từ trong ngôn ngữ miêu tả, trong đó có các biện pháp tu từ như so sánh, phương tiện tu từ như nhân hóa, ẩn dụ,… Ngoài ra, cuốn sách còn cung cấp những đoạn văn miêu tả hay và điển hình về nhiều phương diện

Một số cuốn sách khác cũng góp phần hữu ích cho việc dạy và học văn miêu tả

như “Đọc và luyện văn” (1995) của Trịnh Mạnh, Nguyễn Huy Đàn; “Văn miêu tả

tuyển chọn” (1997) của tập thể tác giả Nguyễn Nghiệp, Nguyễn Giá, Nguyễn Trí, Trần

Hòa Bình; “Dạy văn miêu tả cho học sinh tiểu học” (1999) của Hoàng Hòa Bình; “Vẻ

đẹp của ngôn ngữ qua các bài tập đọc lớp 4 – 5” (2000) của Đinh Trọng Lạc, Bên

cạnh đó cũng phải kể đến các bài viết, công trình nghiên cứu về việc dạy văn miêu tả

ở tiểu học như “Kỹ năng quan sát trong văn miêu tả ở tiểu học”, “Văn miêu tả trong

chương trình tập làm văn ở tiểu học”, “Một số vấn đề dạy – học văn miêu tả ở lớp 4

và 5 cải cách giáo dục”, “Dạy học sinh lớp 5 quan sát đối tượng khi làm văn miêu tả”,

“Tìm hiểu giá trị của từ láy, tính từ tuyệt đối, biện pháp so sánh, nhân hoá trong viết

văn mô tả”,… Những cuốn sách và tài liệu này đã mang đến cho người đọc nguồn tư

liệu phong phú phục vụ cho việc dạy và học văn miêu tả

Trong chương trình tiểu học hiện hành, văn miêu tả chiếm thời lượng nội dung đáng kể so với các thể loại khác như kể chuyện, viết thư, , xuyên suốt từ lớp 2 đến lớp

5 Cùng với đó, sách giáo khoa tiếng Việt 5 được biên soạn theo quan điểm dạy giao tiếp, quan điểm tích hợp và quan điểm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh Từ việc đổi mới trong quan điểm biên soạn nội dung chương trình và sách giáo khoa này dẫn tới sự ra đời của hàng loạt các sách tham khảo Có thể kể đến một số cuốn tiêu

biểu như “Bài tập luyện viết văn miêu tả” của Vũ Khắc Tuân, “Văn miêu tả trong nhà

trường phổ thông” của Đỗ Ngọc Thống và Phạm Minh Diệu, “Phương pháp dạy học tiếng Việt ở tiểu học” của tác giả Lê Phương Nga và Nguyễn Trí,… những cuốn sách

này đã trở thành tài liệu tham khảo hữu ích về mặt nội dung, phương pháp dạy học đối với việc dạy học văn miêu tả hiện nay

Việc sử dụng các phương tiện, biện pháp tu từ trong dạy học như một cách thức hữu hiệu nhằm tăng cường tính hình ảnh, biểu cảm cho bài văn nói chung và văn miêu

tả nói riêng đã được khá nhiều người quan tâm, tìm hiểu Như đề tài luận văn thạc sĩ

của Lí Thị Sơn “Xây dựng hệ thống bài tập rèn cách sử dụng biện pháp so sánh và

nhân hóa trong dạy học văn miêu tả ở lớp 4” [23], đề tài luận văn thạc sĩ Lê Thị Thu

Trang “Rèn luyện cho học sinh THCS kỹ năng sử dụng phép so sánh và nhân hóa

trong văn bản thuyết minh”, hoặc “Rèn luyện cho học sinh Trung học phổ thông sử dụng biện pháp so sánh nhằm tăng tính biểu cảm cho bài văn nghị luận văn học” của

Đinh Thị Thu Hằng,… Các công trình này đã cho thấy các biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa có tác dụng rất lớn đối với việc viết văn nói chung và văn miêu tả nói riêng Vấn đề xây dựng hệ thống bài tập rèn kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa cho học sinh lớp 5 trong dạy học văn miêu tả chưa từng xuất hiện trong công trình chuyên biệt nào Vì vậy, lựa chọn đề tài này chúng tôi mong muốn đóng góp một tư liệu hữu ích phục vụ cho việc dạy và học văn miêu tả cho học sinh lớp 5

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng được hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa và hướng dẫn sử dụng hệ thống bài tập này trong dạy học văn miêu tả nhằm củng cố kiến thức về biện pháp tu từ nhân hóa Đồng thời giúp các em có kỹ năng sử dụng hiệu quả biện pháp tu từ này trong viết văn tả cảnh nói riêng, viết văn miêu tả nói chung Từ đó, nâng cao chất lượng dạy học Tiếng Việt trong nhà trường tiểu học

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

(1) Nghiên cứu, khái quát những vấn đề lí luận liên quan đến đề tài như: văn miêu tả và đặc trưng cơ bản của văn miêu tả; Biện pháp tu từ nhân hóa và ý nghĩa của biện pháp tu từ này trong biểu đạt nội dung bài văn tả cảnh; Đặc điểm nhận thức và việc hình thành kỹ năng của học sinh lớp 5; Nghiên cứu, khảo sát mục tiêu, nội dung dạy học văn miêu tả trong chương trình sách giáo khoa Tiếng Việt 5; Thực tế rèn kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa và việc sử dụng biện pháp này của học sinh tiểu học hiện nay

(2) Đề xuất hệ thống bài tập rèn kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa cho học sinh lớp 5 trong dạy học văn miêu tả và hướng dẫn sử dụng hệ thống bài tập trong dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5

(3) Thực nghiệm để kiểm chứng tính hiệu quả và khả năng thực thi hệ thống bài tập và quy trình rèn luyện các kỹ năng mà luận văn đề xuất

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là biện pháp tu từ nhân hóa trong văn miêu tả

và hệ thống bài tập rèn kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa cho học sinh lớp 5

trong dạy học văn miêu tả

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phần văn miêu tả ở các nội dung Tập đọc, Chính tả, Luyện từ và câu, Tập làm văn trong chương trình Tiếng Việt 5 bậc tiểu học

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp điều tra khảo sát

Trong quá trình thu thập thông tin về tình hình thực tế rèn kỹ năng sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa của giáo viên, sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa của học sinh trong dạy học văn miêu tả lớp 5, phương pháp này giúp chúng tôi xác định được mức

độ sử dụng biện pháp này như thế nào Từ đó có cơ sở đề xuất các giải pháp nhằm giúp học sinh sử dụng tốt biện pháp tu từ nhân hóa vào viết văn miêu tả

5.2 Phương pháp thống kê – phân loại

Chúng tôi sử dụng phương pháp này để xử lí các số liệu đã thu thập được trong quá trình điều tra, thực nghiệm, để đi tới kết luận chính xác, tin cậy về tính hiệu quả, khả thi của quy trình rèn kỹ năng mà luận văn đề xuất

5.3 Phương pháp thực nghiệm

Là ứng dụng những đề xuất của luận văn vào thực tiễn dạy học để soi chiếu tính khả thi của nó