Soạn thảo hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương “Dao động và Sóng điện từ” – vật lý 12 theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập và bồi dưỡng năng lực sáng tạo của
Trang 1Soạn thảo hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương “Dao động và Sóng điện từ” – vật lý 12 theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập và bồi dưỡng năng lực sáng
tạo của học sinh Nguyễn Khả Thụ
Trường Đại học Giáo dục Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS Giáo dục học : 60 14 10 Người hướng dẫn : TS Ngô Diệu Nga
Năm bảo vệ: 2013
120 tr
Abstract Tìm hiểu lý luận về vai trò, tác dụng, phương pháp giải bài tập vật lí
Nghiên cứu nội dung kiến thức chương Dao động và sóng điện từ - vật lí 12 Nghiên cứu phương pháp giải bài tập chương Dao động và sóng điện từ - vật lí 12 Lựa chọn
hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương Dao động và sóng điện từ
- vật lí12 Thực nghiệm sư phạm để kiểm định tính khả thi và hiệu quả của hệ thống bài tập và phương pháp hướng dẫn hoạt động giải bài tập đã soạn thảo
Keywords.Phương pháp dạy học; Vật lý; Năng lực sáng tạo; Dao động
Content
1 Lí do chọn đề tài
Chúng ta đang sống trong thời đại của sự bùng nổ tri thức khoa học và công nghệ Xã hội mới phồn vinh là một xã hội dựa vào tri thức, tư duy sáng tạo, và tài năng sáng chế của con người Trong xã hội biến đổi nhanh chóng như hiện nay, người lao động luôn phải biết tìm tòi kiến thức mới và trau dồi năng lực của mình cho phù hợp với sự phát triển của khoa học và kĩ thuật Chính vì vậy, mục đích giáo dục hiện nay ở nước ta và trên thế giới không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ cho học sinh những kiến thức, kĩ năng loài người đã tích lũy được trước đây, mà còn đặc biệt quan tâm đến việc
Trang 2bồi dưỡng cho họ năng lực sáng tạo ra những tri thức, những phương pháp, cách giải quyết vấn đề mới sao cho phù hợp, hiệu quả
Trong những năm qua, ngành giáo dục nước nhà đã và đang thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ để có thể nâng cao chất lượng giáo dục, đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, tất cả vì người học Từ đó có thể thấy, lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp, nhằm rèn luyện tính tích cực, tự chủ, năng lực tự suy nghĩ cho học sinh là vấn đề quan trọng trong dạy học nói chung và dạy học môn Vật lí nói riêng
Quá trình dạy học Vật lí có thể nâng cao chất lượng học tập và phát triển năng lực của học sinh bằng nhiều phương pháp, cách thức khác nhau Trong đó giải bài tập vật lí với tư cách là một phương pháp được xác định từ lâu trong giảng dạy vật lí có tác dụng tích cực đến việc giáo dục và phát triển năng lực của học sinh Đó là một thước
đo đúng đắn, thực chất sự tiếp thu, vận dụng kiến thức và kĩ năng, kĩ xảo của học sinh Bài tập vật lí giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn những quy luật vật lí, những hiện tượng vật lí, biết phân tích vào những vấn đề thực tiễn Thông qua các dạng bài tập, tạo điều kiện cho học sinh vận dụng kiến thức để tự lực giải quyết thành công những tình huống cụ thể khác thì kiến thức đó mới trở nên sâu sắc, hoàn thiện và biến thành vốn riêng của học sinh
Xu hướng hiện đại của lí luận dạy học là chú trọng nhiều đến hoạt động và vai trò của người học Việc rèn luyện khả năng hoạt động tự lực, tự giác, chủ động sáng tạo và đánh giá sự tiếp thu kiến thức của học sinh thông qua việc nghiên cứu, xây dựng một hệ thống các bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập là cần thiết Trong những năm giảng dạy ở trường phổ thông và qua tìm hiểu thực tế, trao đổi kinh nghiệm với
các đồng nghiệp, tôi nhận thấy trong chương trình vật lí 12, chương “Dao động và sóng điện từ” là một trong những phần học sinh mới bắt đầu tiếp cận, kiến thức cơ bản, và có
sự kế thừa nhưng cũng rất trừu tượng,phức tạp Chương học này có khả năng kích thích sự
tò mò, ham hiểu biết của học sinh, đồng thời cũng sử dụng những kiến thức, kĩ năng của các phần học trước Do đó, việc đưa ra được tài liệu trình bày cụ thể các cấp độ sử dụng hệ
Trang 3thống bài tập trong chương, sắp xếp chỳng một cỏch cú hệ thống từ dễ đến khú, từ đơn giản đến phức tạp và hướng dẫn cho học sinh cỏch giải để tỡm ra được bản chất vật lớ của bài toỏn vật lớ, nõng cao hiệu quả học tập của học sinh núi riờng và hiệu quả giỏo dục núi chung là điều cần thiết
Vỡ vậy, chỳng tụi lựa chọn đề tài: “Soạn thảo hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương Dao động và súng điện từ- vật lớ 12 theo hướng tớch cực húa hoạt động học tập và bồi dưỡng năng lực sỏng tạo của học sinh” làm đề tài
nghiờn cứu của mỡnh
2 Lịch sử vấn đề nghiờn cứu
Cho đến nay,đó cú một số học viờn cao học nghiờn cứu về đề tài xõy dựng hệ
thống bài tập như:Hoàng Ngọc Lương với đề tài: Lựa chọn hệ thống bài tập và hướng
dẫn hoạt động giải bài tập chương Dao động cơ – vật lớ 12 theo hướng tớch cực húa
hoạt động nhận thức của học sinh”.Vũ Đỡnh Trường với đề tài: Soạn thảo hệ thống bài
tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương Chất khớ - Vật lớ 10 theo hướng phỏt huy tớnh tớch cực, tự chủ và bồi dưỡng năng lực sỏng tạo của học sinh.Phạm Đỡnh Lượng với đề tài:Soạn thảo và sử dụng hệ thống bài tập thớ nghiệm về khỳc xạ ỏnh sỏng lớp 11 THPT theo chương trỡnh nõng cao nhằm phỏt huy tớnh tớch cực và nõng
cao chất lượng kiến thức của học sinh.Đặng Thị Bỡnh với đề tài: Tổ chức dạy học một
số ứng dụng của hiện tượng cảm ứng điện từ theo hướng sử dụng bài tập làm phương tiện xây dựng kiến thức mới, góp phần bồi dưỡng tính tích cực, tư chủ sáng tạo của học sinh lớp 12 THPT Phạm Ngọc Bỡnh Minh với đề tài: Soạn thảo hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương Mắt Cỏc dụng cụ quang – vật lớ 11 theo
hướng phỏt huy tớnh tớch cực, tự chủ và bồi dưỡng năng lực sỏng tạo của học sinh”
Nguyễn Đăng Tỡnh với đề tài Soạn thảo hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài chương “Dũng điện xoay chiều” – Vật lớ 12” Bựi Quang Lương với đề tài : Xây dựng hệ thống câu trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn nhằm kiểm tra đánh giá chất lượng kiến thức chương Dao động và súng điện từ của học sinh lớp 12 THPT Cỏc
tỏc giả viết sỏch giỏo khoa và sỏch bài tập vật lớ phổ thụng cũng đó soạn thảo hệ thống
Trang 4bài tập bám sát các chủ đề vật lí phổ thông Nhưng vẫn chưa có tác giả nào nghiên cứu
về việc lựa chọn và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương “Dao động và sóng điện từ” vật lí 12
3 Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu, xây dựng hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương Dao động và sóng điện từ – vật lí 12, nhằm giúp học sinh không những ôn tập củng cố được kiến thức mà còn phát huy được tính tích cực, tự chủ và năng lực sáng
tạo trong hoạt động giải bài tập
4 Câu hỏi vấn đề nghiên cứu
Dạy bài tập chương Dao động và sóng điện từ như thế nào để bồi dưỡng tính tích cực, tự chủ và sáng tạo cho học sinh?
5 Giả thuyết khoa học
Xây dựng được một hệ thống bài tập phù hợp với mục tiêu dạy học và thời gian
dành cho mỗi chủ đề kiến thức vật lí, đồng thời tổ chức hoạt động dạy giải bài tập theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh sẽ phát huy được hết các tác dụng của bài tập vật lí trong dạy học vật lí, góp phần vào việc giúp học sinh không những chiếm lĩnh kiến thức mà còn phát huy được tính tích cực, tự chủ và năng lực
sáng tạo
6 Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động dạy và học về bài tập vật lí ở lớp 12 THPT
7 Phạm vi nghiên cứu
Hoạt động dạy học về bài tập vật lí chương Dao động và sóng điện từ -vật lí 12 Đối tượng thực nghiệm: hoạt động dạy học về bài tập vật lí chương Dao động và sóng điện từ - vật lí 12 tại một số trường THPT thuộc thành phố Hà Nội
Trang 58 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
- Tìm hiểu lý luận về vai trò, tác dụng, phương pháp giải bài tập vật lí
- Nghiên cứu nội dung kiến thức chương Dao động và sóng điện từ - vật lí 12
- Nghiên cứu phương pháp giải bài tập chương Dao động và sóng điện từ - vật lí 12
- Lựa chọn hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương Dao động
và sóng điện từ - vật lí12
- Thực nghiệm sư phạm để kiểm định tính khả thi và hiệu quả của hệ thống bài tập
và phương pháp hướng dẫn hoạt động giải bài tập đã soạn thảo
9 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn như: phương pháp thực nghiệm, phương pháp điều tra
- Phương pháp thống kê toán học
10 Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung luận văn được trình bày trong 03 chương:
Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy giải bài tập vật lí phổ thông
Chương 2 Hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương Dao động và sóng điện từ - vật lý 12
Chương 3 Thực nghiệm sư phạm
Trang 6TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Dương Trọng Bái, Lương Tất Đạt, nguyễn Mạnh Tuấn Tuyển tập bài tập vật lý nâng cao THPT tập 1 Nxb Giáo dục,1997
2 Lương Duyên Bình (Tổng chủ biên), Vũ Quang ( Chủ biên), Nguyễn Thượng
Chung – Tô Giang, Trần Chí Minh – Ngô Quốc Quýnh Vật lí 12 Nxb Giáo dục,
2008
3 Nguyễn Hải Châu, Nguyễn Văn Phán, Nguyễn Sinh Quân, Nguyễn Trọng Sửu
Chuẩn bị kiến thức ôn thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh Đại học Cao đẳng Nxb Giáo
dục, 2009
4 Lương Duyên Bình (Tổng chủ biên), Vũ Quang ( Chủ biên), Nguyễn Thượng
Chung – Tô Giang, Trần Chí Minh – Ngô Quốc Quýnh Vật lí 12 Sách giáo viên
Nxb Giáo dục, 2008
5 Phạm Đức Cường Phương pháp giải các dạng bài tập trắc nghiệm vật lí Nxb Hải
Phòng, 2007
6 Nguyễn văn Khải Lý luận dạy học vật lí ở trường phổ thông Nxb Giáo dục, 2008
7 Ngô Diệu Nga Bài giảng chuyên đề, Chiến lược dạy học vật lí ở trường phổ thông
Đại học Sư phạm Hà Nội, 2003
8 Vũ Quang (Chủ biên) Lương Duyên Bình - Tô Giang - Ngô Quốc Quýnh Bài
tập vật lí 12 Nxb Giáo dục, 2008
9 Nguyễn Đức Thâm (chủ biên), Nguyễn Ngọc Hưng, Phạm Xuân Quế Phương
pháp dạy học vật lí ở trường phổ thông Nxb Đại học Sư phạm, 2002
10 Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hưng Tổ chức hoạt động nhận thức cho học
sinh ở trường phổ thông trong dạy học vật lí Nxb Đại học Sư phạm, 2006
11 Phạm Hữu Tòng Phương pháp dạy bài tập vật lí Nxb Giáo dục, 1989
Trang 712 Phạm Hữu Tòng Bài tập về phương pháp dạy bài tập vật lí Nxb Giáo dục, 1994
13 Phạm Hữu Tòng Lí luận dạy học vật lí Nxb Giáo dục, 2000
14 Phạm Hữu Tòng Dạy học vật lí ở trường phổ thông theo định hướng phát triển
hoạt động tích cực, tự chủ, sáng tạo và tư duy khoa học Nxb Đại học Sư Phạm, 2007