Sử dụng phương pháp giải các bài tập về phản ứng oxi hóa - khử để rèn luyện kỹ năng giải toán hóa học cho học sinh trung học phổ thông Nguyễn Thị Phương Liên Trường Đại học Giáo dục..
Trang 1Sử dụng phương pháp giải các bài tập về phản ứng oxi hóa - khử để rèn luyện kỹ năng giải toán hóa học cho học sinh trung học phổ thông
Nguyễn Thị Phương Liên
Trường Đại học Giáo dục Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS Giáo dục học : 60 14 10 Người hướng dẫn : GS.TS Lâm Ngọc Thiềm
Năm bảo vệ: 2013
115 tr
Abstract Nghiên cứu cơ sở lý luận về quá trình dạy học, phương pháp dạy học, đổi
mới phương pháp dạy học hóa học, bài tập hóa học (BTHH) ở trường phổ thông, Điều tra và đánh giá thực trạng việc sử dụng BTHH nói chung và bài tập oxi hóa – khử trong dạy học nói riêng ở THPT Nghiên cứu kiến thức và bài tập oxi hóa – khử để đề xuất các phương pháp giải các dạng bài tập oxi hóa – khử ở THPT Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính phù hợp, tính khả thi và tính hiệu quả của phương pháp giải bài tập oxi hóa – khử đã tuyển chọn, xây dựng và các biện pháp đề xuất
Keywords.Phương pháp dạy học; Phản ứng oxi hóa khử; Kỹ năng giải toán; Hóa học Content
1 Lý do chọn đề tài
Chiến lược phát triển giáo dục 2011 – 2020 có nhấn mạnh, phấn đấu đưa giáo dục nước ta trở thành một nền giáo dục tiên tiến, khoa học, dân tộc, đại chúng, thích ứng với nền kinh tế thị trường, có khả năng hội nhập quốc tế Nền giáo dục phải đào tạo những con người Việt Nam có năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, có khả năng thích ứng, hợp tác và năng lực giải quyết vấn đề Để đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đó, đòi hỏi chúng ta phải đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo
Trang 2Trong dạy học hóa học, có nhiều biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học, song
sử dụng và hướng dẫn giải bài tập hóa học là phương pháp truyền thống, hữu hiệu
có tác dụng tích cực đến việc giáo dục, rèn luyện và phát huy năng lực nhận thức cũng như tư duy cho học sinh (HS) Bài tập hóa học (BTHH) vừa là mục đích, vừa là nội dung lại vừa là phương pháp dạy học (PPDH) có hiệu quả Bài tập cung cấp cho HS
cả kiến thức, cả con đường dành lấy kiến thức đồng thời nó còn mang lại niềm vui sướng khi phát hiện, tìm tòi ra cách giải, đáp số
Trong quá trình dạy học ở trường trung học phổ thông (THPT), chúng tôi nhận thấy, hệ thống các bài tập về phản ứng oxi hóa – khử rất phong phú, đa dạng; xuyên suốt từ lớp 10 cho đến hết lớp 12 Các bài tập oxi hóa - khử không chỉ xuất hiện nhiều trong các kì thi tốt nghiệp mà còn có nhiều trong các kì thi ĐH - CĐ, thi học sinh giỏi các cấp
Để nắm vững kiến thức về phản ứng oxi hóa – khử đòi hỏi rất nhiều thời gian,
trong khi đó, số tiết học trong phân phối chương trình chương “Phản ứng oxi hóa -
khử” lớp 10 trung học phổ thông chỉ vỏn vẹn 7 tiết (chương trình nâng cao), 6 tiết
(chương trình cơ bản) Thực tế, các bài toán oxi hóa – khử rất nhiều, đa dạng, trải dọc
từ lớp 10-12, nhiều bài tập khó liên quan đến kiến thức phần kim loại, phi kim…, nếu giải theo thứ tự thông thường sẽ mất rất nhiều thời gian, công sức, dễ nhầm lẫn; trong khi các bài toán chủ yếu là trắc nghiệm, chỉ cần có phương pháp giải sẽ đơn giản, nhanh chóng, kết quả chính xác
Với mong muốn nâng cao chất lượng dạy và học cho học sinh khi giải các bài tập, đặc biệt là bài tập oxi hóa – khử, qua đó, kích thích năng lực tư duy, khả năng sáng tạo, lòng say mê ham học hỏi của học sinh khi học tập môn Hóa học, tôi đã lựa chọn
đề tài: “Sử dụng phương pháp giải các bài tập về phản ứng oxi hóa - khử để rèn luyện kỹ năng giải toán hóa học cho học sinh trung học phổ thông”
2 Mục đích nghiên cứu
Trang 3Đưa ra phương pháp giải các bài tập về phản ứng oxi hóa - khử một cách hệ
thống để giúp giáo viên rèn luyện kỹ năng giải toán hóa học cho HS THPT
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quá trình dạy học, phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp dạy học hóa học, bài tập hóa học (BTHH) ở trường phổ thông,
- Điều tra và đánh giá thực trạng việc sử dụng BTHH nói chung và bài tập oxi hóa – khử trong dạy học nói riêng ở THPT
- Nghiên cứu kiến thức và bài tập oxi hóa – khử để đề xuất các phương pháp giải các dạng bài tập oxi hóa – khử ở THPT
- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính phù hợp, tính khả thi và tính hiệu quả của phương pháp giải bài tập oxi hóa – khử đã tuyển chọn, xây dựng và các biện pháp
đề xuất
4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1 Khách thể nghiên cứu
Quá trình giảng dạy môn Hóa học ở trường trung học phổ thông
4.2 Đối tượng nghiên cứu
Phương pháp giải các bài tập oxi hóa - khử ở THPT
5 Phạm vi nghiên cứu
- Phản ứng oxi hóa - khử thuộc Hóa học 10 – THPT
- Địa điểm nghiên cứu tại trường THPT Tiên Lữ - Hưng Yên
6 Câu hỏi nghiên cứu
Liệu có thể rèn luyện kỹ năng giải toán hóa học cho HS THPT để nâng cao chất lượng dạy và học khi sử dụng hệ thống, linh hoạt các phương pháp giải bài tập oxi hóa
- khử hay không?
Trang 47 Giả thuyết khoa học
Trong quá trình dạy học, nếu giáo viên đưa ra phương pháp giải bài tập oxi hóa - khử một cách hệ thống, giúp học sinh rèn luyện được kỹ năng, linh hoạt khi giải bài tập thì sẽ nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập cho HS THPT
8 Phương pháp nghiên cứu
Sử dụng phối hợp các nhóm phương pháp sau đây:
8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:
+ Nghiên cứu tổng quan các tài liệu có liên quan đến đề tài: Đổi mới phương pháp dạy học, bài tập hóa học, phương pháp giải bài tập hóa học
+ Sử dụng phối hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, hệ thống hóa,
8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Sử dụng các phương pháp điều tra (bằng các phiếu câu hỏi), phỏng vấn, quan sát, để đánh giá về thực trạng dạy học hóa học ở trường THPT
+ Sử dụng các phương pháp thực nghiệm sư phạm đánh giá hiệu quả, tính khả thi của phương pháp giải bài tập oxi hóa - khử và hệ thống bài tập đã đề xuất
8.3 Các phương pháp xử lí thông tin
+ Xử lí, phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm bằng các phương pháp thống kê
toán học
9 Những đóng góp của đề tài
+ Về lý luận
Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận của việc xây dựng phương pháp giải các bài tập oxi hóa – khử để rèn luyện kỹ năng giải toán hóa cho HS nhằm nâng cao hiệu quả dạy học ở trường THPT
Trang 5+ Về thực tiễn
- Điều tra đánh giá được thực trạng việc sử dụng phương pháp giải bài tập oxi hóa – khử để nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT
- Đề xuất các phương pháp giải bài tập oxi hóa – khử ở THPT giúp giáo viên và học sinh có thêm tư liệu bổ ích cho việc dạy và học hoá học
- Giúp học sinh rèn luyện các kỹ năng nhận dạng và giải các bài toán oxi hóa – khử và BTHH nói chung, góp phần nâng cao chất lượng dạy học hóa học ở trường THPT
- Đưa ra phương pháp giải các bài tập thực tiễn về phản ứng oxi hóa - khử
10 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
Chương 2: Sử dụng các phương pháp giải bài tập về phản ứng oxi hóa - khử để rèn
luyện kỹ năng giải bài tập hóa học cho học sinh THPT
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ngô Ngọc An (2003), Các bài toán chọn lọc trung học phổ thông - Phản ứng oxi
hóa - khử và sự điện phân, NXB Giáo dục
2 Ngô Ngọc An (2006), Hóa học nâng cao THPT, ban KHTN lớp 10, NXB Đại học
quốc gia Hà Nội
3 Ngô Ngọc An, Lê Hoàng Dũng (2011), Rèn luyện kỹ năng giải toán Hóa học 10,
NXB Giáo dục Việt Nam
Trang 64 Vũ Ngọc Ban (2006), Phương pháp chung giải các bài toán hóa học trung học phổ
thông, NXB Giáo Dục
5 Phạm Đức Bình (2005), Phương pháp giải bài tập Hóa đại cương, NXB Giáo dục
6 Trịnh Văn Biểu (2005), Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính
tích cực của người học, NXB Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
7 Trịnh Văn Biểu (2003), Các phương pháp dạy học hiệu quả, Trường ĐHSP TP
HCM
8 Bộ GD & ĐT (2009), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng môn Hóa học
lớp 10 - 11 - 12, NXB Giáo Dục Việt Nam
9 Bộ GD & ĐT, Bộ đề thi tuyển sinh vào Đại học & Cao đẳng từ năm 2001 - 2013
10 Nguyễn Cương (2008), Phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ thông NXB
Đại học sư phạm Hà Nội
11 Nguyễn Cương (2007), Phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ thông và đại
học Nhà xuất bản Đại học Giáo Dục
12 Vũ Cao Đàm (2001), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nhà xuất bản Khoa
học và kỹ thuật
13 Nguyễn Thị Phương Hoa (2010), Tập bài giảng cao học - Lý luận dạy học hiện
đại
14 Nguyễn Văn Hộ (2002), Lý luận dạy học, NXB Giáo dục
15 Bùi Ngọc Linh (2009), “Một số dạng toán hóa học vô cơ giải nhanh bằng phương
pháp quy đổi nguyên tử”, Hóa học và ứng dụng, số 3/2009
16 Phan Trọng Ngọ (2005) Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường
NXB ĐHSP Hà Nội
Trang 717 Lê Ngọc Sáng (2008), "Các phương pháp cân bằng phản ứng oxi hóa - khử bằng
phương pháp thăng bằng electron và phân tử ion." (Tạp chí hóa học & Ứng dụng số
8(80)/2008)
18 Lê Thị Sửu, Lê Văn Năm (2009), Phương pháp dạy học hóa học, NXB Khoa học
và kỹ thuật Hà Nội
19 Phạm Hà Thành, Phạm Ngọc Sơn, "Cách tính nhanh khối lượng muối tạo thành
trong phản ứng oxi hóa - khử." (Tạp chí hóa học & Ứng dụng số 3(75)/2008)
20 Nguyễn Trọng Thọ, Ngô Ngọc An (2006), Phản ứng oxi hóa - khử và sự điện
phân, NXB Giáo Dục
21 Nguyễn Văn Thoại (2005), Tuyển chọn những bài ôn luyện thi vào Đại học, cao
đẳng môn Hóa học, NXB Giáo dục
22 Cù Thanh Toàn (2010), Giải nhanh 25 đề thi hóa học, NXB ĐHQGHN
23 Dương Thiệu Tống (2005), Thống kê ứng dụng trong nghiên cứu GD, NXB Khoa
học xã hội
24 Lê Xuân Trọng, Từ Ngọc Ánh, Lê Kim Long (2010), Bài tập Hóa học 10, NXB
Giáo Dục
25 Lê Xuân Trọng, Từ Ngọc Ánh, Lê Mậu Quyền, Phan Quanh Thái (2010), Hóa
học 10, NXB Giáo dục
26 Nguyễn Xuân Trường, Nguyễn Thị Sửu- Đặng Thị Oanh, Trần Trung Ninh
(2005) Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên giáo viên trung học phổ thông(chu kì
2004-2007), Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Hà Nội
27 Nguyễn Xuân Trường (2012), Hóa học với thực tiễn đời sống - Bài tập ứng dụng,
NXB Đại học Quốc gia Hà Nội
Các trang website tham khảo:
Trang 828 http://csv.net.vn/index.php/vi/kien-thuc-hoa-hoc.html
29 http://dayhoahoc.com/ (Tạp chí dạy và học hóa học)