quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên trường đại học ngoại thương

Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên góp phần nâng cao chất lượng thực tập, chất lượng đào tạo ở Trường Đại học Ngoại thương.. Không những thế, thông qua quá tr

Quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên

trường Đại học Ngoại thương

Nguyễn Thúy Hạnh

Trường Đại học Giáo dục Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn ThS Giáo dục học : 60 14 05 Người hướng dẫn : PGS.TS Nguyễn Xuân Thức

Năm bảo vệ: 2013

120 tr

Abstract Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên ở

trường cao đẳng, đại học Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên Trường Đại học Ngoại thương Thành công, hạn chế các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên Trường Đại học Ngoại thương Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên góp phần nâng cao chất lượng thực tập, chất lượng đào tạo ở Trường Đại học Ngoại thương Khảo nghiệm tính cần thiết

và khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động thực tập đề xuất

Keywords.Quản lý giáo dục; Hoạt động thực tập; Giáo dục đại học

Content

1 Lý do chọn đề tài

Nghị quyết 05-NQ/BCSĐ ngày 06 tháng 01 năm 2010 về đổi mới quản lý giáo dục đại học giai đoạn 2010-2012 đã xác định nhiệm vụ đổi mới toàn diện, mạnh mẽ quản

lý giáo dục đại học giai đoạn 2010 – 2012 là cần tổ chức thảo luận trong toàn ngành

và xã hội: “Làm gì để đảm bảo và nâng cao chất lượng đào tạo?” Cần tổ chức cuộc thảo luận này để thống nhất nhận thức không thể tiếp tục phát triển quy mô giáo dục đại học mà lại buông lỏng quản lý chất lượng Các bên liên quan bao gồm quản lý nhà nước, quản lý nhà trường, giảng viên, sinh viên, người sử dụng lao động và xã hội đều có trách nhiệm về chất lượng đào tạo, trong đó đổi mới quản lý nhà nước

về giáo dục đại học là khâu đột phá để đảm bảo và nâng cao chất lượng đào tạo[24]

Bám sát nội dung chỉ đạo và coi việc đổi mới đặc biệt là đổi mới quản lý là nhu cầu tất yếu của một trường đại học chuyên ngành Kinh tế, trong 56 năm qua hoạt động đào tạo

của trường đại học Ngoại thương đã thu được những thành tựu quan trọng được đánh giá là một trong những cơ sở đào tạo đại học hàng đầu ở Việt Nam Tuy nhiên để giữ vững và phát huy những thành tựu to lớn đó việc không ngừng hoàn thiện cơ chế quản

lý là thách thức luôn đặt ra với cán bộ quản lý và giảng viên đại học Ngoại thương nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng đào tạo Một trong những khâu trong hoạt động quản lý đào tạo cần được hoàn thiện hơn nữa đó là quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên tại trường đại học Ngoại thương

Nghị định 102-TTg của thủ tướng chính phủ ngày 9 tháng 8 năm 1962 quy định về hoạt động thực tập cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên

nghiệp đã nêu rõ: “Thực tập là khâu quan trọng và cũng là y êu cầu bắt buộc trong

chương trình đào tạo bậc đại học , cao đẳng Thực tập là hình thức học tập ngoài thực tế để tạo cơ hội cho sinh viên vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các tình huống thực tế, mở mang kiến thứ c, kinh nghiê ̣m thực tiễn và kiểm nghiê ̣m sự phù hợp giữa lý luận và thực tiễn”[25]

1.1 Trong đào tạo đại học, cao đẳng thực tập đóng vai trò rất quan trọng Thực tâ ̣p

giúp sinh viên củng cố và vận dụng những kiến thức đã được trang bị trong quá trình học tập vào thực tiễn công tác tại doanh nghiệp Thực tập giúp sinh viên tự rèn luyện năng lực thực hành, kỹ năng nghiệp vụ trong các doanh nghiệp Thực tập còn giúp sinh viên khái quát hóa và trình bày kết quả nghiên cứu qua báo cáo thực tập và chuyên đề tốt nghiệp

Tham gia trực tiếp vào quá trình thực tập chỉ bao gồm 2 đối tượng là sinh viên và đơn

vị tiếp nhận sinh viên thực tập nhưng nhà trường vẫn đóng một vai trò rất quan trọng Trước tiên, nhà trường là nơi đã đào tạo, cung cấp cho sinh viên kiến thức, kỹ năng sinh viên sẽ sử dụng trong quá trình thực tập Nếu những kiến thức, kỹ năng đó thiết thực, gắn liền với thực tế thì sẽ giúp sinh viên dễ dàng hơn trong quá trình tiếp cận với công việc để

có một kỳ thực tập thành công Ngược lại, nếu những gì sinh viên nhận được trên giảng đường đại học xa rời với thực tế thì họ sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi đi thực tập, thậm chí

có thể làm thui chột tinh thần lao động và tình yêu nghề nghiệp của sinh viên

Nhà trường còn là cầu nối giữa sinh viên và đơn vị tiếp nhận sinh viên thực tập, thể hiện qua việc nhà trường giới thiệu những nơi thích hợp để sinh viên tới thực tập, chuẩn

bị cho sinh viên các giấy tờ cần thiết để đi liên hệ, hướng dẫn trước cho sinh viên một số điều họ cần biết khi tham gia vào công việc thực tế Có thể nói, sinh viên thực tập thành công hay không phụ thuộc một phần lớn vào sự đào tạo và chuẩn bị của nhà trường dành cho sinh viên

Mối liên hệ giữa nhà trường – sinh viên – đơn vị tiếp nhận sinh viên thực tập không đơn thuần là mối liên hệ một chiều mà nó còn có “tác đ ộng ngược” thể hiê ̣n ở việc:

Về phía nhà trường cũng nhận được nhiều ích lợi từ các kỳ thực tập này, thông qua việc hướng dẫn, kèm cặp sinh viên thực tập, các cơ quan, doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế xã hội giúp nhà trường trang bị kinh nghiệm thực tiễn một cách tốt nhất cho sinh viên, giúp nâng cao chất lượng đầu ra

Không những thế, thông qua quá trình sinh viên thực tập, các doanh nghiệp thường

có những góp ý thiết thực về các nội dung đào tạo mà nhà trường cần bổ sung để hữu ích cho thực tế công việc của sinh viên hơn mà t ự bản thân các trường thường khó lòng nhận ra được sự “vênh” nhau giữa chương trình đào tạo và thực tiễn công việc sinh viên sẽ làm, vì sự góp ý của các đơn vị, doanh nghiệp là rất cần thiết Với sự hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp thì việc theo dõi tình hình việc làm của sinh viên sau khi ra trường và đánh giá chất lượng đào tạo sẽ dễ dàng và hiệu quả hơn

Đối với sinh viên, kỳ thực tập có vai trò quan trọng không chỉ với quá trình học tập

mà còn với cả sự nghiệp của họ sau này Thực tập giúp sinh viên được tiếp cận với nghề nghiệp mà họ đã lựa chọn khi bước chân vào trường đại học Các hoạt động thực tiễn thêm một lần nữa giúp sinh viên hiểu được mình sẽ làm công việc như thế nào sau khi ra trường và mình có thực sự phù hợp với công việc đó hay không

Quá trình áp dụng các kiến thức học được trong nhà trường vào thực tế công việc giúp sinh viên nhận biết được điểm mạnh, điểm yếu của mình, mình cần trang bị thêm những kiến thức, kỹ năng gì để đáp ứng nhu cầu công việc

Thực tế, chương trình đào tạo trong các trường đại học của Việt Nam còn một độ lệch nhất định đối với thực tế phát triển của ngành nghề, thường thì kiến thức trong nhà trường nặng tính lý thuyết và không theo kịp với yêu cầu thực tiễn Vì thế, các kỳ thực tập càng trở nên cần thiết đối với sinh viên Những trải nghiệm ban đầu này khiến họ tự tin hơn sau khi ra trường và đi tìm việc, giúp họ không quá mơ mộng ảo tưởng dẫn đến thất vọng về thực tế khi thực sự tham gia thị trường lao động Trong quá trình thực tập, sinh viên có thể thiết lập được các mối quan hệ trong nghề nghiệp của mình, điều này rất hữu ích cho sinh viên khi ra trường Nếu thực tập tốt, họ còn có

cơ hội kiếm được việc làm ngay trong quá trình thực tập

Về phía các cơ quan, doanh nghiệp thì tiếp nhận sinh viên thực tập là đã đóng góp một phần vào việc nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ lao động trong ngành nghề, lĩnh vực mình đang hoạt động Điều này có thể chưa giúp ích cho doanh nghiệp ngay trước mắt nhưng về lâu dài thì có tác động tích cực đối với đội ngũ nhân lực phục vụ cho ngành Thông qua chương trình thực tập, các cơ quan, doanh nghiệp có thể nhận thấy đâu là những điểm yếu của chương trình đào tạo trong trường đại học, đâu là những yêu cầu của thực tiễn mà sinh viên chưa đáp ứng được để nhận xét, góp ý với nhà trường

Trên cơ sở đó, các trường đại học sẽ điều chỉnh chương trình đào tạo của mình để nâng cao chất lượng đầu ra Khi đó, các cơ quan, doanh nghiệp sẽ có cơ hội tuyển chọn nhân sự phù hợp mà không cần tái đào tạo nhiều

Hiện nay, các doanh nghiệp chủ động xây dựng các chương trình thực tập dành cho sinh viên năm cuối đều được tự lựa chọn các ứng viên phù hợp Đây là một cách tuyển dụng của nhiều doanh nghiệp.Thông qua chương trình thực tập, các doanh nghiệp được

tự tuyển chọn các sinh viên giỏi, thời gian thực tập giống như thời gian thử việc, giúp sinh viên tiếp cận với công việc Sinh viên nào đạt yêu cầu sẽ được mời ở lại làm việc sau khi kỳ thực tập kết thúc Cách thức tuyển dụng này giúp doanh nghiệp tuyển chọn được nhân viên giỏi ngay từ trong trứng nước lại không tốn kém nhiều chi phí Đồng thời các sinh viên được giữ lại làm việc thường có xu hướng gắn bó hơn với doanh nghiệp

Ngoài ra, chương trình giúp phát triển mối liên kết giữa công ty với trường đại học cũng như với sinh viên của trường Sinh viên sau khi hoàn tất chương trình thực tập trở thành đại sứ quảng bá cho công ty

Các chương trình thực tập cũng mở ra nhiều cơ hội hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong các lĩnh vực khác VD: Doanh nghiệp tạo điều kiện cho sinh viên tham quan các hoạt động sản xuất, kinh doanh, làm việc thực tiễn; tài trợ học bổng cho sinh viên; tuyển dụng sinh viên sau khi tốt nghiệp…

1.2 Chương trình thực tập có vai trò quan trọng như vậy đối với cả nhà trường,

sinh viên và các cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức kinh tế xã hội nhưng không phải bao giờ các chương trình thực tập này cũng được xem trọng và thực hiện nghiêm túc, có hiệu quả Có thể thấy, một thực trạng đang diễn ra tại các trường đại học là quản lý

hoạt động thực tập của sinh viên đang bị “thả nổi” Việc sinh viên tự liên hệ đơn vị

thực tập mà không có sự giám sát chặt chẽ của nhà trường khiến kỳ thực tập đối với

nhiều sinh viên “có cũng như không” Để hoàn thành kỳ thực tập bắt buộc sinh viên

chỉ cần xin được xác nhận của một công ty nào đó sau đó hoàn thành báo cáo thực tập theo hướng dẫn của giáo viên là đạt yêu cầu Từ đó dẫn đến sinh viên không nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động này, việc tham gia thực tập chỉ là đối phó và kết quả thực tập không phản ánh được năng lực thực hành của sinh viên Theo thống kê

của một số doanh nghiệp có tham luận tại hội thảo “Gắn đào tạo và nghiên cứu khoa

học với thực tiễn tại trường ĐHNT” thì kết quả thống kê của các doanh nghiệp cho

thấy có tới 95% sinh viên tại các trường đại học sau khi tốt nghiệp ra trường các doanh nghiệp phải đào tạo lại mới có thể làm việc được kể cả sinh viên trường ĐHNT (tuy nhiên với tố chất và năng lực ngoại ngữ của mình thì thời gian đào tạo lại với sinh viên ĐHNT có thể ngắn hơn so với sinh viên các trường khác)

Điều này cho thấy khoảng cách giữa chương trình đào tạo và thực tiễn công việc của sinh viên còn khoảng cách nhất định Để thu hẹp khoảng cách này chỉ có thể là tăng cường kỹ năng thực hành nghiệp vụ, gắn đào tạo với thực tế công việc, trong đó quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên trong đào tạo đại học là giải pháp cần được quan tâm, giải quyết

Trong những năm qua, trường Đại học Ngoại thương đã làm khá tốt hoạt động thực tập cho sinh viên Tuy nhiên từ năm 2008 khi chuyển đổi đào tạo sang đào tạo theo học chế tín chỉ thì quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên cũng cần được thay đổi và hoàn thiện hơn nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn công việc của sinh viên Trong thực tế, khi tổ chức các hoạt động thực tập cho sinh viên vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định về một số những vấn đề như: khâu tổ chức thực tập, khâu đánh giá kết quả thực tập của sinh viên và nhận thức của sinh viên về hoạt động thực tập Việc khắc phục những hạn chế trên cũng như nâng cao chất lượng thực tập phụ thuộc rất nhiều vào khâu tổ chức, quản lý của nhà trường, đặc biệt là phòng Quản lý đào tạo, các phòng ban, khoa chuyên môn

1.3 Với khuôn khổ của đề tài hướng nghiên cứu về quản lý hoạt động thực tập cho

sinh viên còn ít, đặc biệt ở trường Đại học Ngoại thương đã có rất nhiều công trình nghiên cứu các cấp, hội thảo, tọa đàm khoa học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đổi mới phương pháp giảng dạy nhưng chưa có đề tài nào nghiên cứu chuyên sâu về quản

lý hoạt động thực tập cho sinh viên

Xuất phát từ ý nghĩa và tính cấp thiết trên tác giả quyết định chọn đề tài “Quản lý

hoạt động thực tập cho sinh viên Trường Đại học Ngoại thương” để nghiên cứu với hy

vọng tìm ra những biện pháp quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên phù hợp hơn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo tại trường đại học Ngoại thương

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn công tác quản lí hoạt động thực tập cho sinh viên tại Trường Đại học Ngoại thương, đề xuất biện pháp quản lí hoạt động thực tập nhằm nâng cao chất lượng thực tập, chất lượng đào tạo tại trường Đại học Ngoại thương

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên

- Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên

4 Giả thuyết khoa học

Công tác quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên Đại học Ngoại thương thời gian qua đã đạt kết quả nhất định nhưng vẫn còn hạn chế, đề xuất và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp hơn với đặc điểm của nhà trường sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động thực tập, chất lượng đào tạo tại trường đại học Ngoại thương

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên ở trường cao đẳng, đại học

- Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên Trường Đại học Ngoại thương Thành công, hạn chế các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên Trường Đại học Ngoại thương

- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên góp phần nâng cao chất lượng thực tập, chất lượng đào tạo ở Trường Đại học Ngoại thương Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động thực tập đề xuất

6 Vấn đề nghiên cứu

Đề tài tập trung vào nghiên cứu hai vấn đề cơ bản sau

- Thực trạng quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên trường đại học Ngoại thương đang có những tồn tại nào?

- Cần có những biện pháp quản lý nào phù hợp hơn để quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên góp phần nâng cao chất lượng thực tập, chất lượng đào tạo tại trường Đại học Ngoại thương

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

- Biện pháp quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên của Phòng Quản lý Đào tạo trường đại học Ngoại thương

Do đặc thù hoạt động thực tập của sinh viên trường đại học Ngoại thương được phân thành thực tập giữa khóa (hay còn gọi là kiến tập) và thực tập tốt nghiệp Thực

tập giữa khóa là học phần bắt buộc đối với tất cả sinh viên năm thứ 3 Thực tập tốt nghiệp là điều kiện tốt nghiệp cho sinh viên không đủ điều kiện làm khóa luận tốt nghiệp Với phạm vi của đề tài tác giả chỉ đi vào nghiên cứu lĩnh vực quản lí hoạt động thực tập giữa khóa cho sinh viên

- Địa bàn nghiên cứu: Phòng Quản lý Đào tạo, các khoa Kinh tế và Kinh doanh quốc tế, khoa tiếng Trung Quốc Trường Đại học Ngoại thương

- Khách thể khảo sát: Cán bộ quản lý, giảng viên, cơ quan doanh nghiệp nơi sinh viên thực tập

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa lý luận

- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên tại trường đại học Ngoại thương

- Ý nghĩa thực tiễn

Phát hiện thực trạng công tác quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên phù hợp hơn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo tại trường Đại học Ngoại thương

9 Phương pháp nghiên cứu

Kết hợp các nhóm phương pháp nghiên cứu sau

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Tìm hiểu và phân tích các quan điểm lý luận thể hiện trong các văn bản, nghiên cứu trên sách, báo chí, tài liệu chuyên môn liên quan để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Điều tra bằng phiếu, tổng kết kinh nghiệm, phương pháp chuyên gia…

- Phương pháp xử lý số liệu

Dùng các công thức toán thống kê để xử lý số liệu đề tài như số trung bình, số trung bình cộng, hệ số tương quan….Trên cơ sở đó rút ra các nhận xét khoa học của đề tài

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên Trường Đại học, cao đẳng

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên Trường đại học Ngoại thương

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên Trường đại học Ngoại thương

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Aunapu, F.F (1976), Quản lý là gì, NXB Khoa học kỹ thuật

2 Đặng Quốc Bảo (2012), Những vấn đề cơ bản về lãnh đạo, quản lý và sự vận dụng vào

điều hành nhà trường Tập bài giảng lớp cao học QLGD k11 ĐHQG

3 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Quy chế đào tạo Đại học và cao đẳng chính quy, Ban hành theo quyết định số 25/2006/QĐ- BGD-ĐT ngày 26/6/2006

4 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Quyết định 1215/QĐ-BGDĐT ngày 4/4/2013 ban hành chương trình hành động của ngành giáo dục thực hiện chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2011-2020

5 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Quyết định số 36/2003/QĐ BGD&ĐT ngày 1/8/2003 của

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành quy chế thực hành, thực tập sư phạm áp dụng cho các trường đại học, cao đẳng đào tạo giáo viên phổ thông, mầm non trình độ cao đẳng hệ chính quy

6 Nguyễn Quốc Chí – Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2010), Đại cương khoa học quản lý Nxb

Đại học Quốc Gia

7 Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, Nxb, Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011

8 Nguyễn Minh Đạo (1997), Cơ sở khoa học quản lý Nxb Chính trị Quốc Gia, Hà

Nội

9 Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở trường Đại học Ngoại thương (2012), Đào tạo đại học kết hợp với thực tiễn tại trường Đại học Ngoại thương thực trạng và giải pháp

10 Gônôbin (1976), Những phẩm chất tâm lý của người giáo viên, Nxb Giáo dục, Hà

Nội

11 Phạm Minh Hạc (1998), Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ 21 Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

12 Đặng Xuân Hải (2012), Quản lý hệ thống giáo dục quốc dân và quản lý nhà

trường, Tập bài giảng lớp cao học QLGD k11 ĐHQG

13 Nguyễn Trọng Hậu (2012), Những cơ sở của lý luận quản lý giáo dục, Tập bài

giảng lớp cao học QLGD k11 ĐHQG

14 Bùi Minh Hiền (2006), chủ biên, Quản lý giáo dục, Trường Đại học Sư Phạm Hà

Nội

15 Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo (2009), Quản lý giáo dục, Trường

Đại học Sư Phạm Hà Nội

16 Đỗ Văn Hiếu (2012), Quản lý hoạt động thực tập cho học viên Học viện An Ninh

Nhân dân, Luâ ̣n văn tha ̣c sỹ khoa học giáo dục, Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội

17 Koontz Harold, CyrilO’Donnell, Heinz Weihrich (1992), Những vấn đề cốt yếu

của quản lý, Nxb Khoa học kỹ thuật

18 Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đại cương khoa học quản lý, Nxb ĐHQG