tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập phân hóa các chương este – lipit, cacbohiđrat hóa học 12 trung học phổ thông

Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập phân hóa các chương este – lipit, cacbohiđrat hóa học 12 trung học phổ thông Lưu Thị Phương Mai Trường Đại học Giáo Dục.. Sử dụng hệ

Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài

tập phân hóa các chương este – lipit,

cacbohiđrat hóa học 12 trung học phổ thông

Lưu Thị Phương Mai

Trường Đại học Giáo Dục Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn ThS Giáo dục học: 60 14 10 Người hướng dẫn : PGS.TS Phạm Văn Hoan

Năm bảo vệ: 2013

120 tr

Abstract Tổng quan cơ sở lý thuyết của vấn đề nghiên cứu về dạy học Hóa học theo

quan điểm dạy học phân hóa Khảo sát thực trạng dạy học phân hóa trong dạy Hóa học tại một số trường trung học phổ thông ở tỉnh Phú Thọ Tuyển chọn, xây dựng hệ thống bài tập phân hóa các chương “Este – Lipit”, “Cacbohiđrat”- Hóa học 12 trung học phổ thông Sử dụng hệ thống bài tập phân hóa các chương “Este – Lipit”, “Cacbohiđrat”-Hóa học 12 trung học phổ thông trong giảng dạy Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính hiệu quả của đề tài

Keywords.Giáo dục học; Hóa học; Bài tập; Hóa hữu cơ; Lớp 12; Trường trung học

phổ thông; Phương pháp giảng dạy

Content

1 Lí do chọn đề tài

Trong giai đoạn đổi mới hiện nay trước yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước để tránh nguy cơ bị tụt hậu về kinh tế và khoa học công nghệ thì việc cấp bách là phải nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo Cùng với việc thay đổi

về nội dung cần có thay đổi căn bản về phương pháp dạy học Luật giáo dục năm 2005 Chương II mục 2 Điều 25 có ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động tư duy sáng tạo của HS phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện

kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn tác động đến tình cảm đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”

Dạy học đề cao vai trò chủ thể hoạt động của học sinh trong học tập là yếu tố cấp bách của sự nghiệp giáo dục hiện nay và phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới Trong dạy học, để phát huy vai trò chủ thể của tất cả các học sinh trong lớp chúng

ta luôn đảm bảo nguyên tắc đó là sự thống nhất giữa đồng loạt và phân hóa, khi đó tất

cả học sinh tiếp thu kiến thức phù hợp với khả năng của bản thân gọi là tính vừa sức Tâm lí học đã chứng minh rằng sự phát triển của mỗi con người ở cùng lứa tuổi là hoàn toàn không giống nhau Chính vì vậy mà khả năng nhận thức của các em cũng hoàn toàn khác nhau Trong khi đó hiện nay đa số các giờ dạy vẫn được tiến hành đồng loạt, áp dụng như nhau cho mọi đối tượng học sinh, các câu hỏi, bài tập đưa ra cho mọi đối tượng học sinh đều có chung một mức độ khó-dễ Do đó, không phát huy được tính tối đa năng lực cá nhân của học sinh, chưa kích thích được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong việc chiếm lĩnh tri thức, dẫn đến chất lượng giờ dạy không cao, chưa đáp ứng được mục tiêu giáo dục

Hoá học hữu cơ là một lĩnh vực mới và trừu tượng đối với HS THPT Hơn nữa, trong chương trình Hóa học THPT, các chương “Este-Lipit” và “Cacbohiđrat” chiếm một thời lượng rất ít nên việc nắm vững lí thuyết và vận dụng vào làm bài tập đối với

HS là rất khó khăn HS gặp không ít lúng túng, sai sót khi làm bài tập Este là hợp chất liên quan đến hai loại dẫn xuất quan trọng là ancol và axit cacboxylic với nhiều tính chất hóa học rất cần được củng cố; Cacbohiđrat là hợp chất rất gần gũi với đời sống nhưng lại có cấu tạo phân tử phức tạp với nhiều nhóm chức nên cũng có những khó khăn cho học sinh khi học phần này

Nếu các giờ dạy vẫn được tiến hành đồng loạt, áp dụng như nhau cho mọi đối tượng học sinh, các câu hỏi, bài tập đưa ra cho mọi đối tượng học sinh đều có chung một mức độ khó - dễ thì có thể sẽ không phát huy được khả năng tư duy sáng tạo của học sinh khá, giỏi, trong khi đó học sinh yếu, kém thì sẽ không nắm được kiến thức và hình thành được kỹ năng cơ bản

Từ thực tế đó, trong khâu chuẩn bị giáo án cũng như trong khi tiến hành tổ chức các hoạt động dạy học, mỗi giáo viên phải làm thế nào để tác động đến từng cá nhân học sinh với những đặc điểm khác nhau về năng lực, sở thích, nhu cầu sao cho phát huy được tối đa khả năng của bản thân mỗi học sinh trong học tập Nhằm khắc phục một phần những hạn chế của dạy học đồng loạt, đồng thời mang lại hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập, nâng cao chất lượng dạy và học cho các đối tượng học

sinh trong một lớp học, chúng tôi đã quyết định chọn đề tài “Tuyển chọn, xây dựng và

sử dụng hệ thống bài tập phân hóa các chương “Este-Lipit”, “Cacbohiđrat”- Hóa học 12 trung học phổ thông ’’

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Các phương pháp dạy học tích cực đã được nghiên cứu lí luận và vận dụng thực tiễn từ những năm cuối thế kí XX ở nhiều nước trên thế giới

Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, có nhiều nghiên cứu áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông Dù xuất phát từ góc độ nào, mỗi tác giả đều đã đem đến những đổi mới trong giảng dạy Hóa học

1 Trong luận văn thạc sĩ, tác giả Kiều Phương Hảo [11] đã nghiên cứu và áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng và dạy học theo góc góp phần rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên Hóa học trường ĐHSP

2 Tác giả Hoàng Thị Kim Liên [16] đã nghiên cứu và áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng và dạy học theo góc phần phi kim hóa học 10 nâng cao trong giảng dạy môn hóa học ở trường THPT

3 Tác giả Nguyễn Minh Đức [10] đã vận dụng dạy học theo góc vào phần

“Sự điện li” trong chương trình hóa học lớp 11 nâng cao với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin

4 Tác giả Nguyễn Văn Quý [22] nghiên cứu và tiến hành dạy học phân hóa bằng hệ thống bài tập ở phần phản ứng oxi hóa khử và phi kim lớp 10 trung học phổ thông

5 Tác giả Nguyễn Thị Kim Hương [15] đã tuyển chọn, xây dựng và sử dụng

hệ thống bài tập phân hoá trong dạy học thông qua phần hoá học kim loại lớp 12 – chương trình nâng cao ở trường THPT

6 Tác giả Phan Thị Nguyệt [18] đã tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập phân hoá trong dạy học thông qua phần vô cơ hoá học lớp 11 – chương trình nâng cao ở trường THPT

Như vậy, đã có một số tác giả nghiên cứu việc sử dụng bài tập phân hóa phần kim loại và phi kim trong giảng dạy Tuy nhiên, chưa thấy có công trình nào nghiên cứu việc sử dụng bài tập phân hóa phần hữu cơ nhằm nâng cao chất lượng dạy

và học cho các đối tượng học sinh trong một lớp học Đó là những vấn đề đặt ra giúp tôi định hướng lựa chọn đề tài nghiên cứu của mình

3 Mục đích nghiên cứu

Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập phân hóa các chương “Este- Lipit”, “Cacbohiđrat” - Hóa học 12 trung học phổ thông nhằm nâng cao chất lượng dạy và học cho các đối tượng học sinh trong cùng một lớp học

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan cơ sở lý thuyết của vấn đề nghiên cứu về dạy học Hóa học theo quan điểm dạy học phân hóa

- Khảo sát thực trạng dạy học phân hóa trong dạy Hóa học tại một số trường trung học phổ thông ở tỉnh Phú Thọ

- Tuyển chọn, xây dựng hệ thống bài tập phân hóa các chương “Este – Lipit”,

“Cacbohiđrat”- Hóa học 12 trung học phổ thông

- Sử dụng hệ thống bài tập phân hóa các chương “Este – Lipit”, “Cacbohiđrat”-Hóa học 12 trung học phổ thông trong giảng dạy

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính hiệu quả của đề tài

5 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

5.1 Khách thể nghiên cứu:

Quá trình dạy học Hoá học ở trường THPT tỉnh Phú Thọ

5.2 Đối tượng nghiên cứu:

Hệ thống bài tập phân hóa môn Hóa học và việc tổ chức dạy học phân hóa thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập đó

6 Giả thuyết khoa học

Nếu tuyển chọn, xây dựng và sử dụng có hiệu quả hệ thống bài tập phân hóa cho

phù hợp với các đối tượng học sinh và tổ chức dạy học phân hóa trong một lớp học tốt thì sẽ tạo hứng thú học tập cho các em học sinh, nhất là các em học sinh có học lực trung bình và yếu, từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Hóa học ở trường THPT

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

- Đề tài tập trung tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập phân hoá các chương “Este – Lipit”, “Cacbohiđrat”- Hóa học 12 Việc thực nghiệm sư phạm trong năm học 2013 – 2014 được tiến hành ở 2 trường:

+ Trường THPT Thanh Ba - huyện Thanh Ba - tỉnh Phú Thọ

+ Trường THPT Vĩnh Chân - huyện Hạ Hoà - tỉnh Phú Thọ

- Khảo sát và sử dụng các số liệu năm 2013

8 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn

8.1 Ý nghĩa lí luận

Góp phần hệ thống hoá cơ sở lí luận về dạy học phân hoá bằng bài tập phân hoá

8.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Tuyển chọn, xây dựng hệ thống bài tập phân hoá các chương “Este – Lipit”,

“Cacbohiđrat”- Hóa học 12 trung học phổ thông

- Đề xuất một số biện pháp sử dụng bài tập phân hoá trong dạy học phân hoá

9 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài chúng tôi sử dụng phối hợp các nhóm phương pháp nghiên cứu sau:

9.1.Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

+ Đọc và nghiên cứu các tài liệu về tâm lí học, giáo dục học, phương pháp dạy học hóa học và các tài liệu liên quan đến đề tài

+ Truy cập thông tin liên quan đến đề tài trên internet

+ Phân tích và tổng hợp các tài liệu đã thu thập được

9.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Điều tra bằng các phiếu câu hỏi

+ Phỏng vấn

+ Thực nghiệm sư phạm đánh giá tính hiệu quả, tính khả thi của hệ thống bài tập phân hoá các chương “Este – Lipit”, “Cacbohiđrat”- Hóa học 12, trung học phổ thông

và các biện pháp đã đề xuất

9.3 Phương pháp xử lí thông tin

Xử lí, phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm bằng các phương pháp thống kê

toán học trong nghiên cứu khoa học giáo dục để rút ra kết luận của đề tài

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, luận văn được chia thành ba chương: + Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

+ Chương 2: Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập phân hoá chương

“Este – Lipit”, “Cacbohiđrat”- Hóa học12 trung học phổ thông

+ Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ngô Ngọc An (2009), 350 bài tập Hóa học chọn lọc và nâng cao lớp 12, NXB

Giáo dục, Hà Nội

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục

THPT môn hóa học, NXB Giáo dục, Hà Nội

3 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng

của chương trình giáo dục phổ thông môn hóa học lớp 12 NXB Giáo dục

4 Bộ Giáo dục và Đào tạo – Dự án Việt – Bỉ (2010), Dạy và học tích cực Một

số phương pháp và kĩ thuật dạy học, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội

5 Nguyễn Cương (2007), Phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ thông và

đại học, một số vấn đề cơ bản, NXB Giáo dục, Hà Nội

6 Dự án Việt Bỉ (2007, 2008, 2009), Tài liệu tập huấn thực hành đánh giá kĩ năng

áp dụng 3 phương pháp, Tài liệu hội thảo đánh giá kết quả áp dụng dạy học tích

cực, Hà Nội

7 Dự án Việt Bỉ phối hợp với Trung tâm học tập dựa trên kinh nghiệm Đại học

công giáo Leuven, Vương quốc Bỉ (11-18/3/2007), Tài liệu tập huấn dạy và học

tích cực cho giảng viên sư phạm, GV trường thực hành tiểu học, trung học cơ sở,

phổ thông dân tộc nội trú 14 tỉnh miền núi phía Bắc, Hà Nội

8 Vũ Cao Đàm (2007), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB Giáo dục, Hà

Nội

9 Đề thi tuyển sinh đại học, cao đẳng khối A, B các năm 2007, 2008, 2009, 2010,

2011, 2012

10 Nguyễn Minh Đức (2011), “Vận dụng dạy học theo góc vào phần sự điện

li chương trình hóa học lớp 11 nâng cao với sự hỗ trợ của công nghệ thông

tin”, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, Trường ĐHSP Hà Nội

11 Kiều Phương Hảo (2010), Nghiên cứu và áp dụng phương pháp dạy học theo hợp

đồng và dạy học theo góc góp phần rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên Hóa học trường ĐHSP”, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, Trường ĐHSP Hà Nội

12 Nguyễn Hiền Hoàng, Nguyễn Cửu Phúc (2008), Phương pháp làm bài tập trắc

nghiệm Hóa học 12, NXB Giáo dục, Hà Nội

13 Đỗ Xuân Hưng (2008), Hướng dẫn giải nhanh các dạng bài tập trắc nghiệm

hóa học hữu cơ, NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội

14 Nguyễn Thanh Hưng (2008), Bài tập chọn lọc hóa học 12, NXB Giáo dục, Hà

Nội

15 Nguyễn Thị Kim Hương (2012), “ Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ

thống bài tập phân hoá trong dạy học thông qua phần hoá học kim loại lớp 12 –

ĐHSP Hà Nội

16 Hoàng Thị Kim Liên (2011), Nghiên cứu và áp dụng phương pháp dạy học theo

hợp đồng và dạy học theo góc trong môn hóa học ở trường THPT – phần phi kim hóa học 10 nâng cao, Luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục, Khoa Hóa học, trường

Đại học Sư phạm Hà Nội, Hà Nội

17 Lê Đức Ngọc (2011), Đo lường và đánh giá thành quả học tập, Hiệp hội các

trường Đại học và Cao đẳng ngoài công lập – Trung tâm kiểm định, đo lường

và đánh giá chất lượng giáo dục, Hà Nội

18 Phan Thị Nguyệt ( 2012) “ Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài

tập phân hoá trong dạy học thông qua phần vô cơ hoá học lớp 11 – chương

Nội

19 Đặng Thị Oanh – Nguyễn Thị Sửu (2010), Phương pháp dạy học môn Hóa

học ở trường phổ thông, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

20 Đặng Thị Oanh, Đặng Xuân Thư, Phạm Đình Hiến, Cao Văn Giang, Phạm

Tuấn Hùng, Phạm Ngọc Bằng (2007), Tuyển tập câu hỏi trắc nghiệm Hóa học

trung học phổ thông, NXB Giáo dục, Hà Nội

21 Nguyễn Ngọc Quang (2004), Lí luận dạy học hóa học, NXB Giáo dục, Hà Nội

22 Nguyễn Văn Quý (2011), Dạy học phân hoá bằng hệ thống bài tập ở phần

phản ứng oxi hoá khử và phi kim lớp 10 trung học phổ thông, Luận văn Thạc sĩ

giáo dục học, Đại học Huế - Trường Đại học sư phạm

23 Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 9/1992 NXB Giáo dục, Hà Nội

24 Lê Xuân Trọng (Chủ biên), Ngô Ngọc An, Phạm Văn Hoan, Nguyễn Xuân Trường (2007), Bài tập Hóa học 12 nâng cao, NXB Giáo dục, Hà Nội

25 Nguyễn Xuân Trường (Tổng chủ biên kiêm chủ biên), Phạm Văn Hoan, Từ

Vọng Nghi, Đỗ Đình Rãng, Nguyễn Phú Tuấn (2007), Hóa học 12, NXB

Giáo dục, Hà Nội

26 Nguyễn Xuân Trường (Tổng chủ biên kiêm chủ biên), Phạm Văn Hoan,

Nguyễn Phú Tuấn, Đoàn Thanh Tường (2007), Sách giáo viên Hóa học 12,

NXB Giáo dục, Hà Nội

27 Nguyễn Xuân Trường (chủ biên), Từ Ngọc Ánh, Phạm Văn Hoan (2007),

Bài tập Hóa học 12, NXB Giáo dục, Hà Nội

28 Nguyễn Xuân Trường (2006), Phương pháp giảng dạy Hóa học ở trường phổ

thông, NXB Giáo dục, Hà Nội

29 Nguyễn Xuân Trường, Nguyễn Thị Sửu, Đặng Thị Oanh, Trần Trung

Ninh (2005), Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên GV THPT chu kỳ (2004 - 2007),

NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội

30 Lê Thanh Xuân (2007), Các dạng toán và phương pháp giải Hóa học 12 phần

hữu cơ, NXB Giáo dục, Hà Nội

Tiếng Anh

31 Carol Ann Tomlinson – The differentiated Classroom (Responding to the Needs

of all learners), Association for Supervision and Curriculum Development

Alexandria, VA US