tìm hiểu thực trạng các biểu hiện trầm cảm của học sinh trung học cơ sở quận hoàng mai, hà nội

Tìm hiểu thực trạng các biểu hiện trầm cảm của học sinh trung học cơ sở quận Hoàng Mai, Hà Nội Nguyễn Thị Mai Trường Đại học Giáo dục.. Đại học Quốc gia Hà Nội Luận văn ThS.. Keyword

Tìm hiểu thực trạng các biểu hiện trầm cảm của học sinh trung học cơ sở quận Hoàng Mai,

Hà Nội Nguyễn Thị Mai

Trường Đại học Giáo dục Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn ThS Tâm lý học : 60 31 80 Người hướng dẫn : GS.TS BAhr Weiss ; PGS.TS Đặng Hoàng Minh

Năm bảo vệ: 2013

70 tr

Abstract Hê ̣ thống hóa những vấn đề lý luâ ̣n về trầm cảm ở ho ̣c sinh trung ho ̣c cơ sở

Điều tra tỉ lê ̣ ho ̣c sinh trung ho ̣c cơ sở có biểu hiê ̣n trầm cảm Xác định một số yếu tố có liên quan đến t rầm cảm của ho ̣c sinh trung ho ̣c cơ sở Bước đầu đề xuất mô ̣t số khuyến nghi ̣ và giải pháp giúp mo ̣i người nhâ ̣n biết biểu hiê ̣n trầm cảm ở ho ̣c sinh qua đó giúp ho ̣c sinh đa ̣t được những thành tích cao trong ho ̣c tâ ̣p và cuô ̣c sống

Keywords.Tâm lý học; Trầm cảm; Trung học cơ sở; Vị thành niên

Content

1 Lý do chọn đề tài

Trầm cảm ngày nay là mô ̣t trong những rối loa ̣n tâm thần phổ biến và có xu hướng ngày một tăng ở nhiều nước trên thế giới, nhất là ở các nước đang phát triển Trầm cảm

là một vấn đề lớn cần được quan tâm , đă ̣c biê ̣t trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu ở cô ̣ng đồng Theo thông báo của Tổ chức Y tế Thế giới , ước tính có khoảng trên

200 triê ̣u người có các triệu chứng trầm cảm điển hình , nghĩa là khoảng 5% dân số toàn cầu mắc bệnh này , ở Việt Nam tỷ lệ này là 2,8% Trầm cảm là mô ̣t trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tự sát mắc bê ̣nh trầm cảm và 15% số đó đã tử vong do thực hiê ̣n hành vi tự sát [4],[33] Trầm cảm có thể gă ̣p ở mo ̣i vùng dân cư và mo ̣i lứa tuổi, tần suất trầm cảm thay đổi phu ̣ thuô ̣c vào nhiều yếu tố như nghề nghiê ̣p , giới tính,

trình độ, mức sống, văn hóa xã hô ̣i và lứa tuổi [5] Tỷ lệ trầm cảm ở trẻ vị thành niên là 0,4 đến 8,3%, trong đó trầm cảm nă ̣ng chiếm khoảng 15 đến 20%[32]

Lứa tuổi ho ̣c sinh trung ho ̣c cơ sở hay lứa tuổi vi ̣ thành niên là lứa tuổi có nhiều biến đổi, đang phát triển ma ̣nh cả về thể chất và tâm thần để dần hoàn thiê ̣n Trước những tác động của môi trường không thuận lợi mà trẻ chưa thích nghi được , dễ dẫn đến những phản ứng cảm xúc – hành vi lệch lạc, mà nổi bật là trầm cảm

Trầm cảm ở trẻ vi ̣ thành niên hay lứa tuổi trung ho ̣c cơ sở có nhiều nét đă ̣c thù riêng , đó là tính đa da ̣ng chưa ổn đi ̣nh Bên ca ̣nh các biểu hiê ̣n về khí sắc trầm , mất quan tâm thích thú, giảm năng lượng , dễ mê ̣t mỏ i về các triê ̣u chứng rối loa ̣n hành vi , tăng hoa ̣t

đô ̣ng, cáu bẳn , không tuân thủ nề nếp gia phong , chán học , tự cô lâ ̣p hoă ̣c gia nhâ ̣p nhóm trẻ “chậm tiến” gây rối trật tự xã hội Ngoài ra, trẻ thường có biểu hiện cơ thể (đau mỏi, ngô ̣t nga ̣t, khó chịu, rối loa ̣n tiêu hóa , đau tức vùng ngực, bụng…), các biểu hiê ̣n này nhiều khi nổi trô ̣i che lấp những biểu hiê ̣n khí sắc , làm cho thực hành lâm sàng khó chuẩn đoán [3],[8],[16],[23]

Ở Việt Nam , cho đến nay đã có một số nghiên cứu về sức khỏe tâm thần trẻ em vị thành niên nói chung, trầm cảm nói riêng, có thể kết quả ở mỗi giai đoạn nghiên cứu là khác nhau, nhưng xu hướng chung là trẻ em gă ̣p các vấn đề về sức khỏe tâm thần đă ̣c biê ̣t các biểu hiê ̣n về trầm cảm đáng lo nga ̣i Nguyễn Bá Đa ̣t (2003), nghiên cứu trầm cảm ở học sinh trung học phổ thông cho thấy 6,7% học sinh tham gia nghiên cứu có dấu hiê ̣u trầm cảm [6] Nguyễn Cao Minh và Đă ̣ng Hoàng Minh (2011), nghiên cứu trên lứa tuổi 12 đến 16 ở một số tỉnh miền Bắc cho thấy thu mình và trầm cảm chiếm 6,6% các vấn đề sức khỏe tinh thần cho thấy tình hình rất đáng lo ngại [14]

Như vậy vấn đề về sức khoẻ tâm thần và trầm cảm ở học sinh hiện nay là một vấn đề đáng báo động cần phải có những phương hướng điều chỉnh và giải quyết giúp ngăn chặn và đẩy lùi ở thanh thiếu niên đặc biệt là độ tuổi học sinh trung học cơ sở

Để giúp các em có mô ̣t sức khỏe tâm th ần tốt – nguồn lực giúp các em sống khỏe mạnh, là nền tảng cho chất lượng cuộc sống , giúp cá nhân ứng phó một cách tự tin và

hiê ̣u quả trước thử thách , nguy cơ trong cuô ̣c sống , giúp các em có một sinh khí để

hoạt động tích cực, thành đạt trong cuộc sống , chúng tôi lựa cho ̣n đ ề tài: “Tìm hiểu

thực trạng các biểu hiê ̣n tr ầm cảm của học sinh trung học cơ sở quận Hoàng Mai , Hà Nội” Trên cơ sở nghiên cứu chúng tôi khuyến nghị mô ̣t số giải pháp nhằm giả m

thiểu những tác nhân có liên quan đến trầm cảm ở ho ̣c sinh trung ho ̣c cơ sở hiê ̣n nay

2 Mục đích nghiên cứu:

Tìm hiểu các biểu hiê ̣n tr ầm cảm c ủa ho ̣c sinh trung ho ̣c cơ sở quâ ̣n Hoàng Mai , Hà

Nô ̣i

Trên cơ sở đó đưa ra mô ̣t số giả i pháp phù hợp nhằm giúp mo ̣i người hiểu , nhâ ̣n biết sớm, phòng tránh bệnh trầm cảm trong xã hội và giảm thiểu những yếu tố có liên quan

đến trầm cảm ở học sinh hiện nay

3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu và phạm vi đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Thực trạng các biểu hiê ̣n tr ầm cảm của ho ̣c sinh trung ho ̣c cơ sở quâ ̣n Hoàng Mai , Hà

Nô ̣i

3.2 Khách thể nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu với số lượng khách thể 200 học sinh trung học cơ sở t ại 04 trường THCS thuộc quâ ̣n Hoàng Mai, Hà Nội

4 Giả thuyết khoa học

- Tỉ lệ học sinh THCS quận Hoàng Mai có vấn đề trầm cảm dao động từ trong khoảng 6% đến 8%, phù hợp với các nghiên cứu về tỉ lệ học sinh có trầm cảm trên thế giới

- Có một số các yếu tố ảnh hưởng đến tỉ lệ trầm cảm của học sinh như các yếu tố nhân khẩu học (đô ̣ tuổi, giới tính, khu vực ) học lực

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hê ̣ thống hóa những vấn đề lý luận về trầm cảm ở học sinh trung học cơ sở

5.2 Điều tra tỉ lê ̣ học sinh trung học cơ sở có biểu hiê ̣n trầm cảm

5.3 Xác định một số yếu tố có liên quan đến trầm cảm của học sinh trung học cơ sở

5.4 Bước đầu đề xuất mô ̣t số khuyến nghi ̣ và giải pháp giúp mo ̣i người nhâ ̣n biết biểu hiê ̣n trầm cảm ở ho ̣c sinh qua đó giúp ho ̣c sinh đa ̣t được những thành tích cao trong học tập và cuộc sống

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Trung ho ̣c cơ sở còn đư ợc gọi là cấp II, bắt đầu năm 12 tuổi đến hết năm 15 tuổi Cấp

II gồm có 4 trình độ, từ lớp 6 đến lớp 9 Đây là nhóm học sinh thuộc lứa tuổi có nhiều

sự thay đổi về tâm sinh lí, nếu các em phải chịu nhiều sức ép trong học tập và trong cuộc sống sẽ ảnh hưởng nghiêm trong tới sự phát triển trong các bậc học tiếp theo Do đó, kết quả nghiên cứu sẽ góp phần cảnh báo và định hướng cho nhà trường và gia đình có phương pháp chăm sóc, giáo dục phù hợp

Về địa bàn nghiên cứu, chúng tôi tiến hành nghiên cứu tại 4 trường gồm: Trường THCS Lĩnh Nam , Trần Phú , Đền Lừ , Giáp Bát đ ể so sánh sự khác biệt của mức độ trầm cảm ở học sinh đang sinh sống và học tập tại hai khu vực đi ̣a lý khác nhau Khu vực phường Lĩnh Nam , Trần Phú mới được thành lâ ̣p phường Phường Hoàng Văn Thụ, Giáp Bát thành lập phường được 30 năm

7 Các phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử du ̣ng phối hợp các phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu tài liê ̣u

- Phương pháp điều tra bảng hỏi chuẩn hóa

- Phương pháp thống kê dựa trên phần mềm SPSS 17.0

8 Đóng góp nghiên cứu

- Những kết quả thu được về mă ̣t lý luâ ̣n đã làm rõ hơn đă ̣c điểm tâm lí lâm sàng của học sinh trung học cơ sở có rối loạn trầm cảm

- Đưa ra đươ ̣c tỉ lê ̣ ho ̣c sinh trung ho ̣c cơ sở có biểu hiê ̣n trầm cảm

- Chỉ ra được một số yế u tố liên quan đến trầm cảm làm ảnh hưởng đến mo ̣i mă ̣t của học sinh trung học cơ sở hiện nay

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục lu ận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 2: Tổ chức nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu tiếng Việt

1 Trần Di Ái (1994), Đặc điểm tâm lý trẻ em qua các lứa tuổi , Trung tâm nghiên cứu

tâm lý trẻ em (N-T), Nhà Xuất bản Thế giới

2 Amar M (2007), Trầm cảm ở trẻ vi ̣ thành niên, Hô ̣i nghi ̣ Tâm thần Viê ̣t Pháp 2007,

Tài liệu dịch, Bê ̣nh viê ̣n Viê ̣t Pháp

3 Võ Văn Bản (2007), Đặc điểm lâm sàng và điều trị các rối loạn tâm bệnh ở trẻ vị

thành niên, Hô ̣i nghị tâm thần Việt Pháp 2007, Bê ̣nh viê ̣n Viê ̣t Pháp

4 Trần Hữu Bình (2003), Nghiên cứu rối loạn trầm cảm ở những người có bê ̣nh lý dạ

dày – ruột thực thể và chức năng, Luâ ̣n án tiến sỹ Y ho ̣c, Đa ̣i ho ̣c Y Hà Nô ̣i, Hà Nội

5 Nguyễn Đăng Dung , Nguyễn Văn Xiêm (1991), Rối loạn Trầm cảm , Bách khoa

thư bê ̣nh ho ̣c tâ ̣p 1, Trung tâm Quốc gia biên soa ̣n từ điển bách khoa Viê ̣t Nam, tr

214-218

6 Nguyễn Bá Đa ̣t (2002), Chẩn đoán rối nhiễu trầm cảm ở học sinh t rung học phổ

thông Hà Nội , Luâ ̣n án Tha ̣c sỹ khoa ho ̣c Tâm lý ho ̣c , Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i –

Trường Đa ̣i ho ̣c Khoa ho ̣c Xã hô ̣i và Nhân văn

7 Cao Vũ Hùng (2010), Nghiên cứu rối loạn trầm cảm ở trẻ vi ̣ thành niên điều tri ̣ tại

bê ̣nh viê ̣n nhi Trung ương, Luâ ̣n án tiến sỹ y ho ̣c, Đa ̣i ho ̣c Y Hà Nô ̣i

8 Jey J.M., Hazell P., Patton G., Tonge B (2003), Tâm thần học trẻ em và vi ̣ thành

niên, Cơ sở của lâm sàng tâm thần ho ̣c, Bản dịch tiếng Việt, NXB Y ho ̣c, tr 345-378

9 Kecbicop O.V.,Cockina M.V, Natgiarốp R R., A.V Xnhegiơnhepxki (1980),

Bê ̣nh loạn thần hưng – trầm cảm Tâm thần ho ̣c , NXB Y ho ̣c – Hà Nội, tài liệu dịch ,

trg 307-323

10 Lê Khả Kế, Từ điển Pháp- Việt, NXB Quốc gia, 1998, tr 33

11 Đặng Phương Kiệt (1997), Tuổi chưa thành niên: Những vấn đề tâm lý và xã hội ,

Tài liệu đào tạo bác sỹ tâm lý trẻ em , Trung tâm N-T

12 Đặng Phương Kiệt (1999), Trẻ em và gia đình những nghịch lý, NXB Phu ̣ nữ

13 Nguyễn Thi ̣ Thanh Mai (1997), Đặc điểm lâm sàng rối loạn trầm cảm tái diễn ,

Luâ ̣n án tha ̣c sỹ y ho ̣c, Đa ̣i ho ̣c Y Hà Nô ̣i, Hà Nội

14 Nguyễn Cao Minh (2012), Điều tra tỉ lệ trẻ em và vị thành niên ở miền Bắc có các

vấn đề về sức khỏe tâm thần, Luận án thạc sỹ tâm lí học lâm sàng trẻ em và vị thành

niên, Đại học Giáo dục Hà Nội

15 Hoàng Phê, Từ điển Tiếng Viê ̣t, Nhà xuất bản Quốc gia, 1998, tr 911

16 Ritzen P.D., Messerchmitt P., Golse B (1992), Những trầm cảm của trẻ em, Tâm

bê ̣nh ho ̣c trẻ em, Trung tâm nghiên cứu (N-T), Bản dịch tiếng Việt , Nhà xuất bản Y học

17 Schweitzer I., Parker G (2003), Rối loạn cảm xúc , Cơ sở của lâm sàng tâm thần

học, Bản dịch tiếng Việt, NXB Y ho ̣c, tr.155-182

18 Nguyễn Văn Siêm (2007), Cơ sở khoa học của Tâm bê ̣nh học trẻ em và thanh

thiếu niên, Tâm bê ̣nh ho ̣c trẻ em và thanh thiếu niên , Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i – Đa ̣i

học Khoa học xã hội và Nhân văn, NXB Quốc gia Hà Nô ̣i

19 Đào Trần Thái, Ngô Tích Linh (2004), Rối loạn trầm cảm nặng , Thần kinh ho ̣c

lâm sàng, NXB Y ho ̣c, tr 800-805

20 Nguyễn Viết Thiêm (1999), Rối loạn trầm cảm , Bài viết cho bác sỹ chăm sóc sức

khỏe tâm thần cộng đồng, Bô ̣ môn Tâm thần – Đa ̣i ho ̣c Y Hà Nô ̣i, Hà Nô ̣i

21 Tổ chức Y tế thế giới (1992), Rối loạn khí sắc (cảm xúc), Phân loa ̣i bê ̣nh quốc tế

lần thứ 10 (ICD-10) về các rối loa ̣n tâm thần và hành vi, Geneve, tr 79-105

22 Hoàng Cẩm Tú, Đặng Hoàng Minh (2009) “Thực trạng sức khỏe tâm thần

(SKTT) ở học sinh THCS ở Hà Nội và nhu cầu tham vấn SKTT học đường”, Tạp chí

Khoa học Xã hội và Nhân văn, tập 25, số 1S, 2009, trang106-112

23 Hoàng Cẩm Tú (2002), Trầm cảm và tự tử tuổi vi ̣ thành niên , Bài giảng dành cho

bác sỹ sau đa ̣i ho ̣c, Bô ̣ môn Nhi, Đa ̣i ho ̣c Y Hà Nô ̣i, Hà Nội

24 Viện Ngôn ngữ học, Từ điển Anh - Việt, NXB Thành phố Hồ Chí Minh, 1997, tr

22

25 Nguyễn Kim Viê ̣t (2006) Một số tiến bộ mới trong điều tri ̣ trầm cảm , Hô ̣i thảo

chuyên đề Trầm cảm , Viê ̣n Sức khỏe Tâm thần – Bô ̣ môn tâm thần – Đa ̣i ho ̣c Y Hà

Nô ̣i

Tài liệu tiếng Anh

26 Achenbach, T M., & Rescorla, L A (2000), Manual for the YSR, School-Age

Forms & Profiles Burlington, VT: University of Vermont, Research Center for Children, Youth, & Families

27 Allan Rosephson (2007), Depression and Suicide in Children and Adolescents: A

Spiritual Perspective, South Med J, Volume 100(7), July 2007, p.744-745

28 American Psychiatric Association (1994), Diagnosic and Staticstical Manual of

Mental Disorder, ed4 (DSM-Iv-R), Washington,DC,APA

29 Axelson D.A., Birmaher B (2001), Relation between anxiety and depressive

disorders in chilhood and adolescence, Depression and anxiety, p.67-78, Wiley – Liss,

INC

30 Boland R (2006), Depression in Medical Illess, Textbook of Mood Disoders,

American Psychiatric Publishing, p.639-652

31 Brent D.A., Kolko D.J (1990), Suicide and Suicidal Behavior in Children and

Adolescent, Psychiatric disoders in children and adolescents, p 372-391

32 Weller E.B., Weller R.A (1990), Depressive Disorders in Children and

adolescents, Psychiatric disorders in children and adolescents, p3-20

33 WHO (2000), Children and adolescent Disorders, Management of Mental

Disorders, Vol 2, p 516-537

34 Yen S., Murphy M.E., Shea M.T (2006), Depression and Personality, Textbook

of Moofd Disorders, American Psychiatric Publishing, P.673-686