nghiên cứu xây dựng hệ thống đảm bảo chất lượng ở các trường cao đẳng

Nghiên cứu xây dựng hệ thống đảm bảo chất lượng ở các trường cao đẳng Trần Linh Quân Trường Đại học Giáo dục.. Khảo sát, đánh giá th ực trạng về hê ̣ thống đ ảm bảo chất lượng trong

Nghiên cứu xây dựng hệ thống đảm bảo chất

lượng ở các trường cao đẳng

Trần Linh Quân

Trường Đại học Giáo dục Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận án TS Giáo dục học : 62 14 05 01 Người hướng dẫn : GS TSKH Vũ Ngọc Hải ; PGS TS Đặng Xuân Hải

Năm bảo vệ: 2013

255tr

Abstract Tổng thuật những luận cứ khoa học của hê ̣ thống đảm bảo ch ất lượng đối

với các cơ sở giáo d ục đại học nói chung và ở trường cao đ ẳng (CĐ) nói riêng Khảo sát, đánh giá th ực trạng về hê ̣ thống đ ảm bảo chất lượng trong một số các trường CĐ (tập trung chủ yếu vào các trường CĐ có đào tạo giáo viên ở Việt Nam) Nghiên cứu

đề xuất hê ̣ thống đảm bảo chất lượng ở trường CĐ Việt Nam Xây dựng hê ̣ thống đ ảm bảo chất lượng ở trư ờng CĐ Việt Nam Tiến hành thử nghiệm một số yếu tố của hệ thống đảm bảo chất lượng ở CĐ

Keywords.Quản lý giáo dục; Đảm bảo chất lượng; Chất lượng giáo dục

Content

1 Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam là thành viên của tổ chức thương mại thế giới WTO, tổ chức mà các thành viên vừa hợp tác để phát triển, đồng thời cũng có những sự cạnh tranh gay gắt, nhất là về chất lượng (CL) nguồn nhân lực giữa các quốc gia Do vậy, các quốc gia trên thế giới đều nhận thức được vai trò của giáo dục (GD) và cần phải đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục Đảng và Nhà nước ta luôn nhận thức, đánh giá đúng tầm quan trọng của giáo dục trong việc phát triển đất nước; có những quan điểm, định hướng chiến lược để phát triển giáo dục Các quan điểm, định hướng đó luôn được thể chế hoá trong các văn kiện và văn bản chỉ đạo của Đảng và nhà nước trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo Với Đại hội VIII Đảng ta đã khẳng định rõ vai trò của giáo dục và đào tạo:

“Cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” bằng

việc coi trọng cả ba mặt của giáo dục: mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá; tới Đại hội IX, Đảng đã khẳng định rõ mục tiêu tổng quát của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội

2001-2010 là: “Đưa đất nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt

đời sống vật chất, văn hoá (VH) tinh thần của nhân dân, tạo nền tảng để đến năm

2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại hoá”; đến

Đại hội X, mục tiêu phát triển giáo dục Việt Nam đã được nghị quyết xác định là:

“Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; đổi mới cơ cấu tổ chức, nội dung, phương

pháp dạy và học, thực hiện “chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội (XH) hoá”

Giai đoạn 2011 - 2020, mục tiêu tổng quát của giáo dục được xác định: “Đến

năm 2020, nền giáo dục nước ta được đổi mới căn bản và toàn diện theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế; chất lượng giáo dục được nâng cao một cách toàn diện, gồm: giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, năng lực sáng tạo, năng lực thực hành, năng lực ngoại ngữ (NN) và tin học; đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng nền kinh tế tri thức; đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục và cơ hội học tập suốt đời cho mỗi người dân, từng bước hình thành xã hội học tập” Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 cũng khẳng định: “Đến năm 2020, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có đủ khả năng tiếp nhận 30% số học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở; tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề nghiệp và đại học đạt khoảng 70%;

tỷ lệ sinh viên tất cả các hệ đào tạo trên một vạn dân vào khoảng 350 - 400.”

Hiện nay, hệ thống giáo dục đại học (ĐH) đã và đang phát triển rộng khắp cả nước; đa dạng về loại hình trường và không ngừng tăng về quy mô Mặc dù vậy, trước yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp phát triển giáo dục Việt Nam, giáo dục đại học (GDĐH) vẫn còn những hạn chế cơ bản Điều này đã được Hội nghị toàn quốc về chất lượng GDĐH năm 2008 xác định: “Các tiêu chuẩn đảm bảo chất lượng trong

giáo dục đại học chưa cụ thể, không rõ ràng; các điều kiện đảm bảo chất lượng còn

hạn chế” và đồng thời cũng chỉ ra giải pháp cần “Đẩy mạnh các hoạt động quản lí chất

lượng”

Ở nước ta, trong nhiều năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị của các nhà nghiên cứu giáo dục như Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Đức Chính, Nguyễn Thị

Mỹ Lộc, Vũ Ngọc Hải, Đặng Xuân Hải, Lâm Quang Thiệp, Đặng Bá Lãm, Nguyễn Minh Đường, Trần Khánh Đức, Nguyễn Hữu Châu, Nguyễn Kim Dung, Lê Văn Hảo, Trần Thị Bích Liễu, Phạm Thành Nghị, Phạm Xuân Thanh… về quản lí giáo dục và đảm bảo chất lượng đại học Tuy nhiên, việc nghiên cứu, đánh giá về hệ thống đảm bảo chất lượng (HT ĐBCL) trong các trường cao đẳng (CĐ), với những đặc thù riêng của nó còn chưa được đề cập một cách sâu sắc, chính vì vậy tìm ra các giải pháp để hoàn thiện HT ĐBCL trong các trường CĐ là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay, giai đoạn được đánh giá là có nhiều khó khăn của các trường CĐ Với những

lý do đó, tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu xây d ựng hê ̣ thống đảm bảo chất lượng ở các

trường cao đẳng” làm luận án nghiên cứu của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu là vận dụng các luâ ̣n cứ , luâ ̣n chứng khoa h ọc, xây dựng

hê ̣ thống đ ảm bảo chất lượng trường CĐ nói chung bao g ồm các trường cao đẳng sư phạm (CĐSP), đồng thời đề xuất một số giải pháp để thực hiê ̣n hê ̣ thống đảm bảo chất lươ ̣ng ở trường CĐ

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Các trường cao đẳng chuyên nghiệp, tập trung chủ yếu vào các trường cao đẳng

có đào tạo giáo viên

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Hê ̣ thống đảm bảo chất lượng trong các trường CĐ

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Tổng thuật những luận cứ khoa học của hê ̣ thống đảm bảo ch ất lượng đối với các

cơ sở GDĐH nói chung và ở trường CĐ nói riêng

4.2 Khảo sát, đánh giá th ực trạng về hê ̣ thống đ ảm bảo chất lượng trong một số các trường CĐ (tập trung chủ yếu vào các trường CĐ có đào tạo giáo viên ở Việt Nam)

4.3 Nghiên cứu đề xuất hê ̣ thống đảm bảo chất lượng ở trường CĐ Việt Nam

- Xây dựng hê ̣ thống đảm bảo chất lượng ở trường CĐ Việt Nam

- Tiến hành thử nghiệm một số yếu tố của hê ̣ thống đảm bảo chất lượng ở CĐ

5 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài nghiên cứu HT ĐBCL ở các trường CĐ chuyên nghiệp Tuy nhiên,

trong khuôn khổ của một luận án tiến sĩ, thời gian và các điều kiện nghiên cứu hạn chế, đồng thời với kinh nghiệm và thực tiễn công tác của tác giả luận án, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu chủ yếu đối tượng là các trường CĐ có đào tạo giáo viên (các trường CĐSP hoặc CĐ đa ngành mà tiền thân là các trường CĐSP) và đi sâu nghiên cứu lĩnh vực đảm bảo chất lượng đào ta ̣o

- Đối tượng khảo sát và thử nghiê ̣m: Đề tài đã tiến hành khảo sát tại 06 (sáu) trường CĐ có đào tạo giáo viên thuộc đối tượng đã nêu: Trường Cao đẳng Ngô Gia Tự Bắc Giang, Trường CĐSP Bắc Ninh, Trường CĐSP Điện Biên, Trường cao đẳng Vĩnh Phúc, Trường CĐSP Lạng Sơn, Trường Cao đẳng Cần Thơ Đây là các trường đã được lựa chọn theo tiêu chí đại diện cho các vùng, miền, khu vực Trường CĐ Ngô Gia Tự Bắc Giang (tiền thân là trường CĐSP Ngô gia Tự Bắc Giang), nơi tác giả luận án đang công tác được chọn làm nơi thử nghiệm, giúp cho các hoạt động thử nghiệm có điều kiện được

áp dụng thuận lợi tốt nhất, cho nghiên cứu

- Luận án nghiên cứu thực tra ̣ng hê ̣ thống đ ảm bảo chất lượng ở một số trường CĐ trong 5 năm trở lại đây

6 Giả thuyết khoa học

Trong bối cảnh Bô ̣ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang thực hiê ̣n quản lí GD&ĐT theo hướng chuẩn hóa, hiê ̣n đa ̣i hóa và hô ̣i nhâ ̣p, cần thiết phải xây dựng hê ̣ thống đảm bảo chất lượng cho các cơ sở ĐT Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản lí chất lượng nói chung và các q uan điểm của đảm bảo chất lượng đào tạo (ĐBCL ĐT) nói riêng, có thể xây dựng được hê ̣ thống đ ảm bảo chất lượng phù hợp với loại hình trường CĐ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và thực hiê ̣n tốt phương thức quản lí chất lượng trong vâ ̣n hành nhà trường CĐ ở Việt Nam

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp duy vật lịch sử và duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lê Nin, vận dụng chủ trương, đường lối chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển giáo dục và đào tạo giáo viên

7.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

Trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài, tác giả luận án kết hợp sử dụng các nhóm phương pháp nghiên cứu sau đây:

7.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phân tích và tổng hợp các tài liệu về lý thuyết ĐBCL ĐT trong GDĐH

- Phân tích các các yếu tố của hê ̣ thống quản lí chất lượng và đă ̣c điểm của đối tượng nghiên cứu là các trường CĐ chuyên nghiê ̣p ở Việt Nam

- Phân tích các lĩnh vực quản lí t rong trường CĐ và các yếu tố ảnh hưởng lên viê ̣c xây dựng hê ̣ thống đảm bảo chất lượng ở mô ̣t trường CĐ

7.2.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Để tìm hiểu được thực trạng chất lượng và hoạt động đảm bảo chất lượng trong các trường CĐ bằng phương pháp điều tra xã hội học Cụ thể, tác giả luận án đã

sử dụng phiếu hỏi để tiến hành điều tra Để thông tin mang tính đại diện cho các vùng,

miền, khu vực, việc khảo sát được thực hiện với một số trường CĐ có đào tạo giáo viên, đó là: Trường CĐ Ngô Gia Tự Bắc Giang, Trường CĐSP Bắc Ninh, Trường CĐSP Điện Biên, Trường CĐ Vĩnh Phúc, Trường CĐSP Lạng Sơn, Trường CĐ Cần Thơ Để đảm bảo tính xác thực và khách quan của kết quả (KQ) điều tra, tác giả luận

án đã lựa chọn mẫu ngẫu nhiên trong số các cán bộ quản lí (CBQL) và giảng viên CĐ tại các trường khảo sát ở các độ tuổi, trình độ học hàm, học vị khác nhau Đối tượng được hỏi cũng rất đa dạng: giảng viên và CBQL nhà trường; cựu sinh viên; CBQL ở các cơ sở giáo dục, cơ sở sử dụng lao động là các sinh viên tốt nghiệp từ nhà trường (NT)

7.2.3 Phương pháp chuyên gia

Phương pháp chuyên gia được sử dụng nhằm thu thập các ý kiến của các nhà khoa học, nhà quản lý trong lĩnh vực quản lí giáo dục và đảm bảo chất lượng (ĐBCL)

7.2.4 Sử dụng các thuật toán xử lý số liệu

Luận án sử dụng kỹ thuật thống kê ứng dụng phân tích dữ liệu trong NCKH là phân tích độ tin cậy của bảng hỏi và ứng dụng các phương pháp thống kê toán học để xử

lý và phân tích các số liệu, thông tin đã thu thập được bằng chương trình SPSS

Để xử lý các số liệu khảo sát tác giả luận án đã sử dụng phương pháp tính giá trị

trung bình theo công thức: Điểm TB: X =

i i

i i

n

in

5 1

5 1









Trong đó: i là mức điểm từ 1 đến 5

ni là số người đánh giá theo mức điểm i

8 Câu hỏi nghiên cứu và Luận điểm bảo vệ

8.1 Câu hỏi nghiên cứu

8.1.1 Làm thế nào để quản lý trường CĐ đáp ứng được yêu cầu, mục tiêu đổi mới giáo dục, đáp ứng nhu cầu xã hội?

8.1.2 Hệ thống ĐBCL là yếu tố quyết định QL trường CĐ trong bối cảnh hiện nay? 8.1.3 Hệ thống ĐBCL được xây dựng như thế nào?

8.1.4 Làm thế nào để đưa HT ĐBCL vận hành có hiệu quả trong thực tế?

8.2 Luận điểm bảo vê ̣

- Xây dựng HT ĐBCL ở trong trư ờng CĐ chuyên nghiệp nói chung, trường CĐ có đào tạo giáo viên nói riêng phải tuân thủ lí thuyết quản lí chất lượng và các thành tố của cấp độ đảm bảo chất lượng trong phương thức QL chất lượng một cơ sở ĐT Hê ̣ thống đảm bảo chất lượng chỉ có thể vâ ̣n hành tốt khi trở thành ý thức tự giác của tất cả mọi thành viên trong nhà trường; các hoạt động của nhà trường ph ải có tiến trình thực hiện thống nhất theo mu ̣c tiêu chất lượng , được đánh giá thường xuyên trong suốt quá trình

- Để vâ ̣n hành tốt hê ̣ thống đảm bảo chất lượng cần xây d ựng được các thủ tục , quy trình và văn hóa chất lượng của nhà trường Xây dựng hê ̣ thống ĐBCL trong trường CĐCN nói chung và CĐ có đào t ạo giáo viên nói riêng ph ải xuất phát từ sứ mạng, mục tiêu đào tạo và đă ̣c điểm của các trường đó

9 Điểm mới của luận án

9.1 Về lý luận

Trên cơ sở phân tích các vấn đề lý luận về quản lí chất lươ ̣ng, luận án đưa ra được các luận cứ khoa học để xây dựng hê ̣ thống đảm bảo chất lượng cho trường CĐCN nói chung và trường CĐ có đào tạo giáo viên nói riêng ở Việt Nam, theo đó đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm triển khai tốt hê ̣ thống đảm bảo chất lượng đã được đề xuất

9.2 Về thực tiễn

- Thông qua nghiên cứu, khảo sát đã đánh giá được thực trạng về chất lượng và

HT ĐBCL trong các trường CĐ có đào tạo giáo viên ở Vi ệt Nam, luâ ̣n án chỉ ra bức tranh về QL chất lươ ̣ng ở trường CĐ

- Xác định được nội dung, điều kiện để ĐBCL trong trường CĐCN nói chung

và CĐSP nói riêng ở Việt Nam

- Đề xuất hê ̣ thống ĐBCL và m ột số các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cho các trường CĐ ở Việt Nam

- Giúp cho các nhà quản lí các trường CĐ ở Vi ệt Nam có một hình dung toàn cảnh về vấn đề đảm bảo chất lượng và hướng giải quyết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo (CLĐT) cho các trường

10 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục , nội dung chính của luận án gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận xây dựng hê ̣ thống đ ảm bảo chất lượng cho trường

cao đẳng

Chương 2: Thực trạng triển khai quản lí chất lượng và đảm bảo chất lượng

trong các trường cao đẳng

Chương 3: Đề xuất hê ̣ thống đảm bảo chất lượng ở các trường cao đẳng

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1 Astin A (2004), Đánh giá chất lượng để đạt được sự hoàn hảo - Triết lý và thực tiễn

trong nhận xét và đánh giá chất lưọng giáo dục, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà

Nội

2 Allan Ashworth and Roger C Harvey (1993), Đánh giá chất lượng trong giáo dục

đại học và cao đẳng, Jessica Kingsley Publishers Trung tâm ĐBCL đào tạo và Nghiên cứu Phát triển Giáo dục, ĐHQGHN dịch, Hà Nội

3 Tạ Thị Kiều Anh (2004), Quản lý chất lượng trong các tổ chức, Nxb Thống Kê,

Hà Nội

4 Cận Hi Bân (2005), Kinh tế giáo dục, Hà Nội

5 Ban liên lạc các trường đại học, cao đẳng Việt Nam (2007), Đổi mới phương

pháp dạy-học trong đào tạo theo học chế tín chỉ / Xây dựng hệ thống thông tin quản lý đào tạo, Kỷ yếu hội thảo, Hải Phòng

6 Bernhard M., Nguyễn Thị Phương Hoa (2004), Con đường nâng cao chất

lượng cải cách các cơ sở đào tạo giáo viên: Cơ sở lý luận và giải pháp, Nxb Đại

học Sư Phạm, Hà Nội

7 Vũ Quốc Bình (2003), Quản lý chất lượng toàn diện, Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội

8 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2006), Các giải pháp cơ bản đổi mới quản lý giáo

dục, Đề tài cấp Bộ (B2004 TCGD 08)

9 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2004), Đổi mới Giáo dục đại học Việt Nam - Hội

nhập và thách thức, Kỷ yếu hội thảo khoa học, Hà Nội

10 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2008), Báo cáo hội nghị toàn quốc chất lượng Giáo

dục đại học, Thành phố Hồ Chí Minh

11 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2006), Các trường sư phạm Việt Nam - Xây dựng và

phát triển, Hà Nội

12 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo - Dự án Việt - Bỉ (2000), Các vấn đề về đánh giá

giáo dục, Hà Nội

13 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo - Trường CBQL Giáo dục và Đào tạo (2006), Các yếu tố cơ

bản tác động đến chất lượng quản lý trường học, Tài liệu sử dụng nội bộ, Hà Nội

14 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2005), Đề cương chi tiết đề án đổi mới Giáo dục đại

học Việt Nam, Hà Nội

15 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2003), Đổi mới phương pháp dạy - học ở đại học và

cao đẳng, Nxb Giáo dục, Hà Nội

16 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (1997), Giáo dục đại học, Nxb Giáo dục, Hà Nội

17 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2004), Giáo dục đại học Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội

18 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2006), Một số vấn đề về nghiên cứu khoa học Giáo dục

và đào tạo, Giáo trình, Hà Nội

19 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2008), Hội nghị giao ban lần thứ hai khối các trường đại học, cao đẳng năm học 2007-2008, Hà Nội

20 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2005), Chuẩn và chuẩn hoá trong Giáo dục -

Những vấn đề lí luận và thực tiễn, Kỷ yếu hội thảo, Nxb Giáo dục, Hà Nội

21 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2006), Các giải pháp công nghệ và quản lí trong ứng

dụng CNTT- TT vào đổi mới dạy - học, Kỷ yếu hội thảo, Nxb Đại học Sư Phạm, Hà

Nội

22 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2006), Kiểm định chất lượng: Nhận thức và kinh

nghiệm triển khai tại các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, Tài liệu tập

huấn, Hà Nội

23 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2005), Nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học, Kỷ yếu hội thảo khoa học, Hà Nội

24 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2006), Đổi mới quản lý giáo dục: thành tựu, thách

thức và các giải pháp, Kỷ yếu hội thảo, Hà Nội

25 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2006), Đánh giá ngoài đối với giáo dục Đại học, Kỷ yếu hội thảo, Hà Nội

26 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2006), 60 năm Ngành Sư Phạm Việt Nam, Kỷ yếu hội thảo khoa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Hà Nội

27 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2001), Nâng cao chất lượng đào tạo, Kỷ yếu hội thảo, Hà Nội

28 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2004), Chất lượng giáo dục và vấn đề đào tạo giáo

viên, Kỷ yếu hội thảo, Hà Nội

29 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2004), Nâng cao năng lực tổ chức và quản lý kiểm tra

đánh giá trong đào tạo giáo viên THCS, Tài liệu sử dụng nội bộ, Hà Nội

30 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2002), Kiểm định chất lượng giáo dục đại học ở

Hoa Kì và thảo luận qui chế kiểm định, Seminar, Hà Nội