quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại trong trường hợp phát hành thư tín dụng theo pháp luật việt nam

Đề xuất những giải pháp nhằm phòng ngừa rủi ro, hạn chế tranh chấp trong quá trình ngân hàng thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình khi phát hành thư tín dụng, từ đó hoàn thiện các quy địn

Quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại trong trường hợp phát hành thư tín dụng theo

pháp luật Việt Nam Phạm Thị Thùy Linh

Khoa Luật Luận văn ThS Chuyên ngành: Luật Kinh tế; Mã số 60 38 50

Người hướng dẫn: TS Phan Thị Thanh Thủy

Năm bảo vệ: 2013

Abstract Cung cấp những thông tin cơ bản nhất về dịch vụ phát hành thư tín dụng mà

ngân hàng thương mại cung cấp, phục vụ Nghiên cứu quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại trong trường hợp phát hành thư tín dụng theo pháp luật Việt Nam

Đề xuất những giải pháp nhằm phòng ngừa rủi ro, hạn chế tranh chấp trong quá trình ngân hàng thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình khi phát hành thư tín dụng, từ đó

hoàn thiện các quy định của pháp luật về lĩnh vực này

Keywords Pháp luật Việt Nam; Luật dân sự; Ngân hàng thương mại; Thư tín dụng

Content

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Ngân hàng, với chức năng và nhiệm vụ của mình đóng một vai trò rất quan trọng và không thể thiếu được đối với sự phát triển kinh tế của đất nước Các ngân hàng, nhất là ngân hàng thương mại ở nước ta hiện nay đang trong quá trình thực hiện chiến lược nâng cao khả năng cạnh tranh trước yêu cầu mở cửa thị trường dịch vụ tài chính, hội nhập quốc tế, thực hiện các cam kết trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) Trọng tâm của chiến lược này là hiện đại hóa công nghệ, phát triển dịch vụ, nâng cao trình độ quan hệ điều hành theo chuẩn mực quốc tế Bởi vậy, phát triển và đa dạng hóa dịch vụ ngân hàng trở thành

vấn đề tất yếu khách quan, là vấn đề cấp bách đối với tất cả các ngân hàng thương mại trong nước Các dịch vụ mà ngân hàng cung cấp hiện nay cũng đã phần nào đáp ứng được nhu cầu của xã hội cũng như của ngân hàng

Phát hành thư tín dụng là một trong những dịch vụ mà các ngân hàng thương mại đang hướng tới, là một dạng dịch vụ ngân hàng hiện đại Dạng dịch vụ này xuất hiện khi các bên tham gia thương mại, đặc biệt là ngân hàng đã phát triển các kĩ thuật nghiệp vụ và các phương pháp sử dụng thư tín dụng trong tài chính, thương mại quốc tế và đã được Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) tiêu chuẩn hóa thông qua việc xuất bản "Quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ" (UCP) 1933 và tiếp theo đó là cập nhật nó qua các năm Đến nay với khả năng ứng dụng rộng rãi trong các loại giao dịch (tài chính lẫn phi tài chính, thương mại lẫn phi thương mại), vị trí của thư tín dụng ngày càng được củng cố một cách chắc chắn

Phát hành thư tín dụng không chỉ đem lại nguồn thu ngày càng lớn cho các tổ chức tín dụng mà hoạt động này còn đem lại sự tin tưởng cho các chủ thể khi tham gia giao kết hợp đồng, là chất xúc tác thúc đẩy các hoạt động thương mại, dân sự trong nước và quốc tế đang ngày càng phát triển Tuy nhiên, là nhà cung cấp dịch vụ phát hành thư tín dụng, các ngân hàng thương mại cũng phải đối mặt với nhiều rủi ro và tranh chấp khi thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình Nghiệp vụ phát hành thư tín dụng của các ngân hàng thương mại còn yếu kém, thiếu cán bộ ngân hàng có chuyên môn để có thể tham gia vào các giao dịch nói trên, đặc biệt là trong các quan hệ thanh toán quốc tế Hệ thống pháp luật mặc dù đã có quy định nhưng cũng mới chỉ là những quy định cơ bản, còn thiếu tính đồng bộ và chi tiết

Đề tài "Quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại trong trường hợp phát

hành thư tín dụng theo pháp luật Việt Nam" là cần thiết để có được cách hiểu rõ nét nhất (cả

về lý luận và thực tiễn) về dịch vụ phát hành thư tín dụng - là nghiệp vụ khá mới mẻ và đầy tiềm năng, từ đó, có thể hoàn thiện hơn nữa quy định của pháp luật về lĩnh vực này, phát triển dịch vụ và tăng cường thu hút đầu tư Hơn nữa bất kì chủ thể nào khi tham gia vào một quan

hệ pháp luật nhất định cũng đều có những quyền và nghĩa vụ nhất định của mình Quyền là những gì được hưởng và nghĩa vụ là những gì phải thực hiện Quyền không thể tách dời nghĩa

vụ Ngân hàng thương mại khi cung cấp dịch vụ phát hành thư tín dụng cũng được hưởng những quyền và phải thực hiện một số nghĩa vụ nhất định

Vì vậy, nghiên cứu quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại trong trường hợp phát hành thư tín dụng cũng để có cái nhìn đầy đủ nhất về những việc mà ngân hàng thương mại được hưởng cũng như phải thực hiện khi tham gia vào quan hệ pháp luật là phát hành thư tín dụng cũng như thấy được những rủi ro, tranh chấp mà các ngân hàng này phải đối mặt trong quá trình hưởng quyền và thực hiện nghĩa vụ của mình, từ đó có những giải pháp để ngân hàng thương mại có thể phát huy tối đa năng lực của mình trong việc thực hiện quyền, nghĩa vụ, hạn chế những rủi ro, tranh chấp và phát triển dịch vụ phát hành thư tín dụng cho hoàn thiện nhằm phục vụ không những nhu cầu của khách hàng trong nước mà còn đáp ứng được đòi hỏi của thị trường quốc tế, tăng uy tín của ngân hàng thương mại trong nước nói riêng, phát triển kinh tế nói chung

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Ở Việt Nam, cho đến nay, thanh toán bằng thư tín dụng vẫn là một đề tài thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều tác giả, có thể kể đến một số công trình nghiên cứu như sau:

- "Vận dụng UCP 500 để giải quyết các tranh chấp trong thanh toán xuất nhập khẩu

bằng phương thức tín dụng chứng từ", của Nguyễn Xuân Thu, Luận văn thạc sĩ Kinh tế,

Trường Đại học Ngoại thương, 1998 Với đề tài này, tác giả đi sâu vào phân tích những tranh chấp có thể có trong hoạt động thanh toán quốc tế bằng tín dụng chứng từ theo UCP và vận dụng những quy định của UCP để giải quyết những tranh chấp đó

- "Pháp luật về thanh toán bằng thư tín dụng ở Việt Nam và thực tiễn áp dụng", của

Đỗ Văn Sử, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2004 Trong đề tài này, tác giả đã tìm hiểu các quy định hiện hành về thanh toán bằng thư tín dụng, so sánh, đối chiếu với thông lệ quốc tế và tìm kiếm giải pháp cho việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam

về thanh toán bằng tín dụng chứng từ

- "Pháp luật về thanh toán bằng thư tín dụng ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế", của Cao Xuân Quảng, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2008 Tác giả đã nghiên cứu bản chất của thư tín dụng, thực tiễn các tranh chấp phát sinh phổ biến, từ đó đề ra phương hướng về việc xây dựng một văn bản có tính pháp lý cao điều chỉnh hoạt động thanh toán tín dụng chứng từ

Các đề tài trên đã đóng góp những kết luận khoa học có giá trị trong quá trình tìm hiểu phương thức thanh toán bằng thư tín dụng, tuy nhiên, vẫn chưa đi sâu nghiên cứu cụ thể

về quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại trong trường hợp phát hành thư tín dụng Vì

vậy, đề tài "Quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại trong trường hợp phát hành thư

tín dụng theo pháp luật Việt Nam" không có sự trùng lặp so với những đề tài khác đã được

đưa ra cho tới thời điểm hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích, đánh giá những quy định của luật Việt Nam (chủ yếu là luật ngân hàng) hiện hành về quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại trong trường hợp phát hành thư tín dụng theo pháp luật Việt Nam, thực tiễn áp dụng những quy định này từ đó đề xuất ý kiến để hoàn thiện những quy định đó, góp phần nâng cao vai trò của ngân hàng thương mại cũng như hiệu quả của dịch vụ phát hành thư tín dụng

Làm rõ hơn những vấn đề lí luận chung về phát hành thư tín dụng; phân tích nội dung của quy định: Quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại trong trường hợp phát hành thư tín dụng theo pháp luật Việt Nam; Nghiên cứu, đánh giá thực tiễn, đề xuất giải pháp

4 Tính mới và những đóng góp của đề tài

- Có cái nhìn cơ bản nhất về dịch vụ phát hành thư tín dụng mà ngân hàng thương mại cung cấp, phục vụ

- Nghiên cứu quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại trong trường hợp phát hành thư tín dụng theo pháp luật Việt Nam

- Đề xuất những giải pháp nhằm phòng ngừa rủi ro, hạn chế tranh chấp trong quá trình ngân hàng thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình khi phát hành thư tín dụng, từ đó hoàn thiện các quy định của pháp luật về lĩnh vực này

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Dựa trên những quy định của pháp luật Việt Nam, đề tài nghiên cứu quyền và nghĩa

vụ của ngân hàng thương mại trong trường hợp phát hành thư tín dụng theo pháp luật Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn nghiên cứu đề tài dưới góc độ pháp luật ngân hàng, chủ yếu trên cơ sở các quy định của luật ngân hàng Việt Nam về quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại phục

vụ bên trả tiền và ngân hàng thương mại phục vụ bên thụ hưởng khi phát hành thư tín dụng;

đề tài cũng tập trung làm rõ một số rủi ro, tranh chấp mà ngân hàng thương mại thường gặp trong quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ đó Các rủi ro, tranh chấp phát sinh giữa bên mua

- bên bán trong quá trình mua bán và cách giải quyết sẽ không thuộc phạm vi nghiên cứu của luận văn này

6 Phương pháp nghiên cứu

Cùng với việc nghiên cứu các lý luận thuộc chuyên ngành kinh tế, tài chính, ngân hàng, đề tài nghiên cứu đã được học viên sử dụng các phương pháp thống kê, đối chiếu, so sánh để phân tích, đánh giá tình trạng pháp lý của các ngân hàng thương mại, các lợi ích cũng như rủi ro của việc cung cấp dịch vụ phát hành thư tín dụng cho khách hàng của ngân hàng thương mại và đưa ra giải pháp nhằm hạn chế rủi ro từ đó nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 03 chương:

Chương 1: Khái quát về thư tín dụng và những vấn đề pháp lý liên quan

Chương 2: Pháp luật về quyền và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại trong việc phát

hành thư tín dụng và thực trạng phát hành thư tín dụng theo pháp luật Việt Nam

Chương 3: Phương hướng và các giải pháp hoàn thiện pháp luật về phát hành thư tín

dụng của ngân hàng thương mại Việt Nam

Reference

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1 Chính phủ (2001), Nghị định số 64/2001/NĐ-CP ngày 20/9 về hoạt động thanh toán qua

các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, Hà Nội

2 Chính phủ (2004), Nghị định số 202/2004/NĐ-CP ngày 10/12 về xử phạt vi phạm hành

chính trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng, Hà Nội

3 Chính phủ (2009), Nghị định số 59/2009/NĐ-CP ngày 16/7 về tổ chức và hoạt động của

ngân hàng thương mại, Hà Nội

4 Nguyễn Bá Diến (2003), Giáo trình tư pháp quốc tế, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà

Nội

5 Nguyễn Hữu Đức (2008), "Quy định của Trung Quốc về một số vấn đề khi xét xử các vụ

án liên quan đến tranh chấp thư tín dụng", Thông tin Ngân hàng Ngoại thương, tr 18, 19,

20, 21

6 "Giải quyết tranh chấp kinh doanh vẫn nặng về thủ tục" (2009), vietbao.vn, ngày 20/01

7 Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (2003), Một số thủ đoạn của bọn tội phạm trong lĩnh vực

ngân hàng, Nxb Lao động, Hà Nội

8 Nguyễn Khắc Hình (2009), Rủi ro trong thanh toán bằng phương thức tín dụng chứng từ

tại các doanh nghiệp ở Việt Nam - Thực trạng và giải pháp hạn chế, Luận văn thạc sĩ

Kinh tế, Trường Đại học Ngoại thương, Hà Nội

9 Vũ Thị Minh Huyền (2011), Giải quyết tranh chấp về giao dịch tín dụng chứng từ trong

thanh toán quốc tế, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà

Nội

10 "L/C đối ứng" (2012), ub.com.vn, ngày 5/11

11 Ngân hàng Nhà nước (2001), Quyết định số 711/2001/QĐ-NHNN ngày 25/5 về việc ban

hành Quy chế mở thư tín dụng nhập hành trả chậm, Hà Nội

12 Ngân hàng Nhà nước (2001), Quyết định số 1233/2001/QĐ-NHNN ngày 26/9 về việc sửa

đổi, bổ sung một số quy định của Quyết định số 711/2001/QĐ-NHNN ngày 25/5/2001 về việc ban hành Quy chế mở thư tín dụng nhập hành trả chậm, Hà Nội

13 Ngân hàng Nhà nước (2002), Quyết định số 226/2002/QĐ-NHNN ngày 26/3 về ban hành

Quy chế hoạt động thanh toán qua các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, Hà Nội

14 Ngân hàng Nhà nước (2002), Quyết định số 1092/2002/QĐ-NHNN ngày 08/10 của

Thống đốc Ngân hàng nhà nước về việc ban hành Quy định thủ tục thanh toán qua các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, Hà Nội

15 Ngân hàng Nhà nước (2003), Quyết định số 898/2003/QĐ-NHNN ngày 12/8 về việc ban

hành Quy chế chiết khấu, tái chiết khấu của Ngân hàng nhà nước đối với các ngân hàng,

Hà Nội

16 Ngân hàng Nhà nước (2008), Quyết định số 12/2008/QĐ-NHNN ngày 29/4 về việc sửa

đổi, bổ sung Quyết định số 898/2003/QĐ-NHNN ngày 12/08/2003 về việc ban hành Quy chế chiết khấu, tái chiết khấu của Ngân hàng nhà nước đối với các ngân hàng, Hà Nội

17 Ngân hàng Nhà nước (2012), Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất cho năm

tài chính kết thúc ngày 31/12/2012, Hà Nội

18 Phạm Duy Nghĩa (2004), Chuyên khảo luật kinh tế, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà

Nội

19 Nguyễn Lê Nguyên (1995), Những tình huống đặc biệt trong thanh toán quốc tế, Nxb

Thống kê, Hà Nội

20 Cao Xuân Quảng (2008), Pháp luật về thanh toán bằng thư tín dụng ở Việt Nam trong

điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc

gia Hà Nội, Hà Nội

21 Quốc hội (2002), Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Hà Nội

22 Quốc hội (2004), Bộ luật Tố tụng dân sự, Hà Nội

23 Quốc hội (2005), Bộ luật Dân sự, Hà Nội

24 Quốc hội (2005), Luật Thương mại, Hà Nội

25 Quốc hội (2008), Luật Thi hành án dân sự, Hà Nội

26 Quốc hội (2010), Luật Các tổ chức tín dụng, Hà Nội

27 Quốc hội (2010), Luật Trọng tài thương mại, Hà Nội

28 Nguyễn Thị Quy (2006), Cẩm nang giải quyết tranh chấp trong thanh toán quốc tế bằng

L/C, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội

29 Đỗ Văn Sử (2004), Pháp luật về thanh toán bằng thư tín dụng ở Việt Nam và thực tiễn áp

dụng, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

30 Hoàng Ngọc Thiết (2002), Tranh chấp từ hợp đồng xuất nhập khẩu, án lệ trọng tài và

kinh nghiệm, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

31 Nguyễn Thị Thư (2011), Pháp luật về thư tín dụng của Mỹ, Trung Quốc và một số

khuyến nghị đối với Việt Nam, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia

Hà Nội, Hà Nội

32 Đặng Thị Phương Thủy (2012), Pháp luật về giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt

động thanh toán bằng thư tín dụng chứng từ ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ Luật học,

Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

33 Đinh Xuân Trình (2006), Giáo trình thanh toán quốc tế trong ngoại thương, Nxb Lao

động xã hội, Hà Nội

34 Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2005), Pháp lệnh ngoại hối, Hà Nội

35 Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2003), Pháp lệnh Trọng tài thương mại, Hà Nội

36 Vụ Kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính - kinh tế - lao động và những việc khác

theo quy định của pháp luật - Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2012), Một số vấn đề pháp

lý về việc giải quyết tranh chấp thanh toán quốc tế bằng thư tín dụng (L/C) trong các hợp đồng mua bán quốc tế và kinh nghiệm rút ra từ những vụ án đã được giải quyết thông qua công tác kiểm sát trong lĩnh vực này, Đề tài khoa học cấp Bộ, Hà Nội

37 Phạm Thị Thanh Nga (2012), “Bàn về chứng từ gốc trong giao dịch thư tín dụng”,

luattaichinh.wordpress.com, ngày 17/6

Tiếng Anh

38 Albert K Fiadjoe (2004), Alternative Dispute Resolution: A Developing World

Perspective, Taylor & Francis Group

39 Audi Gozlan (1999), International Letters of Credit: Resolving Conflict of Law Disputes,

Kluwer Law International

40 Christopher W.Moore (2003), The Mediation Process, John Wiley & Sons Inc

41 ICC (1993), UCP 500

42 ICC (2007), UCP 600

43 ICC (2007), eUCP 1.1

44 ICC (2007), ISBP 681

45 ICC (2008), URR 725