một số nhận xét về nhận thức của bệnh nhân đối với bệnh nhân tăng huyết áp tại khoa nội - bệnh viện việt nam cu ba

Hà N i, 2011

Mã sinh viên: B00038 Chuyên ngành: i u D ng

Hà N i, 2011

L I C M N

Qua th i gian h c t p và rèn luy n t i tr ng i h c Th ng Long, ngoài s n

l c c a b n thân tôi còn đ c s ch b o t n tình c a các th y, cô giáo đ n nay tôi đã hoàn thành khoá lu n t t nghi p c a mình

Tôi xin bày t lòng c m n sâu s c đ n các th y cô giáo khoa i u D ng cùng các th y cô giáo trong tr ng i h c Th ng Long đã d y b o dìu d t tôi trong su t

Tôi xin chân thành c m n nh ng ng i thân trong gia đình đã đ ng viên, khích

l , giúp đ và t o đi u ki n thu n l i cho tôi trong su t th i gian theo h c t i tr ng và

th c t p t t nghi p

Trong quá trình nghiên c u vì nhi u lý do ch quan, khách quan, lu n v n không tránh kh i nh ng thi u sót, h n ch Tôi r t mong nh n đ c s thông c m và đóng góp ý ki n c a các th y cô giáo và các b n sinh viên

Tôi xin chân thành c m n!

Hà n i, ngày 16 tháng 3 n m 2011

Sinh viên Quách Th Anh Th

M C L C

T V N 1

CH NG 1: T NG QUAN 2

1 nh ngh a huy t áp: 2

2 nh ngh a t ng huy t áp: 2

3 Phân đ t ng huy t áp: 2

4 Phân t ng nguy c tim m ch: 3

5 Các bi n ch ng có th g p trong t ng huy t áp 4

5.1.Tim: 4

5.2 M ch não: Xu t huy t não, t c m ch não… 4

5.3 Th n: 4

5.4 áy m t: 4

5.5.B nh đ ng m ch ngo i vi: 5

6 M c đích và nguyên t c đi u tr t ng huy t áp: 5

7 Ch đ đi u tr t ng huy t áp không dùng thu c (thay đ i l i s ng ) 5

7.1 Gi m cân n ng n u th a cân: 5

7.2 H n ch r u: 5

7.3 Luy n t p th l c phù h p theo m c đ b nh 6

7.4 Ch đ n 6

7.5 B thu c lá, thu c lào 6

CH NG 2: I T NG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 7

1 i t ng nghiên c u: 7

2.Th i gian và đ a đi m nghiên c u: 7

3 Ph ng pháp nghiên c u: 7

4.X lý s li u: 8

5 o đ c trong nghiên c u: 8

CH NG 3: K T QU NGHIÊN C U: 9

đ i t ng nghiên c u: 9

2 ánh giá ki n th c c a b nh nhân v b nh t ng huy t áp: 9

2.1 Lý do BN phát hi n bi t ng huy t áp 9

2.2 B nh nhân quan ni m v phòng và đi u tr huy t áp: 10

2.2.1 Quan ni m v phòng huy t áp 10

2.2.2 Quan ni m v đi u tr huy t áp 11

2.3 Hi u bi t c a b nh nhân v d u hi u khi b THA 12

2.4 Ki n th c c a b nh nhân v bién ch ng b nh THA 13

2.5 Ki n th c c a b nh nhân v đi u tr THA 13

2.6 Hi u bi t c a b nh nhân THA đ i v i các tri u ch ng xu t hi n đau ng c trái 14

2.7 Thái đ x trí c a b nh nhân THA khi th y đau ng c 14

2.8 Ki n th c c a b nh nhân t ng huy t v ché đ n u ng, sinh ho t 15

2.9 M c đích c a b nh nhân đi khám b nh t i phòng khám chuyên khoa 15

2.10 Nhu c u t v n c a b nh nhân cao huy t áp v b nh 16

2.11 Nhu c u t v n s c kh e theo ngh nghi p 17

2.12 Nhu c u t ván s c kh e theo l a tu i 17

3 i m trung bình ki n th c c a b nh nhân THA 18

CH NG 4: BÀN LU N: 19

1 i t ng nghiên c u: 19

2 Th c tr ng v s hi u bi t b nh THA: 19

3 ánh giá ki n th c c a BN THA tr c và sau khi GDSK: 21

K T LU N 22

KI N NGH : 23

TÀI LI U THAM KH O 24

DANH M C B NG BI U

B ng 1: Phân đ t ng huy t áp 2

B ng 2: Phân t ng nguy c tim m ch 3

B ng 3: Lý do phát hi n t ng huy t áp tr c và sau GDSK 9

B ng 4: So sánh quan ni m v phòng huy t áp c a b nh nhân 10

B ng 5: So sánh t l BN quan ni m v đi u tr huy t áp 11

B ng 6: So sánh s hi u bi t c a BN v d u hi u khi b THA 12

B ng 7: T l BN bi t v bi n ch ng b nh THA 13

B ng 8: So sánh k n ng c a BN v đi u tr THA 13

B ng 9: So sánh s hi u bi t c a BN v các tri u ch ng khi xu t hi n đau ng c trái 14

B ng 10: So sánh thái đ x trí c a BN khi th y đau ng c 14

B ng 11: So sánh ki n th c c a BN v ch đ n u ng, sinh ho t tr c và sau khi GDSK 15

B ng 12: M c đích c a BN đi khám b nh 15

B ng 13: T l v nhu c u t v n c a BN 16

B ng 14: T l v t v n theo ngh 17

B ng 15: T l v t v n theo l a tu i 17

B ng 16: So sánh ki n th c c a BN tr c và sau khi GDSK 18

DANH M C BI U

Bi u đ 1: T l đ i t ng nghiên c u 9

Bi u đ 2: Quan ni m v đi u tr huy t áp 11

Bi u đ 3: D u hi u khi b THA 12

Bi u đ 4: Nhu c u t v n c a BN 16

T V N

T ng huy t áp là m t b nh th ng g p trong c ng đ ng T l ng i m c b nh

t ng huy t áp ngày càng t ng và tu i b t đ u m c b nh c ng ngày m t gi m Vào n m

2000, theo c tính c a T ch c Y t Th gi i (WHO), toàn th gi i có t i 972 tri u

ng i b b nh t ng huy t áp và con s này đ c c tính là kho ng 1,56 t ng i vào

n m 2025 N m 2002, WHO đã ghi nh n trong báo cáo s c kh e hàng n m và li t kê

t ng huy t áp là "k gi t ng i s 1" N m 2008 có kho ng 16,5 tri u ng i ch t vì b nh

t ng huy t áp trên toàn th gi i[10]

T i Vi t Nam, th ng kê n m 2007 cho th y t l b nh t ng huy t áp ng i l n

là 27,4%, có t i g n 70% b nh nhân không bi t b t ng huy t áp, trong s b nh nhân bi t

b t ng huy t áp ch có 11,5% đ c đi u tr và 19% s b nh nhân đ c đi u tr ki m soát huy t áp đ t yêu c u[12]

T ng huy t áp gây nh ng bi n ch ng nguy hi m nh h ng đ n tính m ng ng i

b nh Nh ng di ch ng c a nó r t n ng n nh h ng đ n ch t l ng cu c s ng c a

ng i b nh và là gánh n ng cho gia đình và xã h i[2][3] Ngày nay đã có khá nhi u thay

đ i trong quan ni m v t ng huy t áp, ph ng th c đi u tr c ng nh vi c giáo d c ki n

th c cho b nh nhân đã có tác đ ng đ n tiên l ng c a huy t áp

Nh n th c c a ng i b nh v t ng huy t áp hi n còn ch a đ y đ Ng i b nh còn ch a đánh giá đúng v nh ng nguy c và h u qu c a b nh t ng huy t áp gây ra

Ng i b t ng huy t áp th ng đánh giá các nguy c th c t không đ y đ , ho c b b sót.Vì v y nhi u ng i còn coi th ng và đi u tr không th ng xuyên b nh t ng huy t

áp ho c cho r ng t ng huy t áp là b nh có th ch a kh i hoàn toàn.[12]

T i b nh vi n Vi t Nam Cu Ba vi c t v n tuyên truy n phòng b nh, trong đó có

b nh t ng huy t áp còn nhi u h n ch , ch a th ng xuyên Chính vì v y tôi ti n hành nghiên c u này nh m hai m c tiêu:

1 Kh o sát v nh n th c c a b nh nhân đ i v i b nh t ng huy t áp

2 Mô t s thay đ i v nh n th c c a b nh nhân v t ng huy t áp t i khoa

N i b nh vi n Vi t Nam Cu Ba

Huy t áp t i thi u là giá tr huy t áp th p nh t trong chu k tim, t ng đ ng v i

th i k tâm tr ng nên g i là huy t áp tâm tr ng

Huy t áp bình th ng

Ti n t ng huy t áp

<120 và <80 120- 129 và/ ho c 80-84

T ng huy t áp tâm thu

đ n đ c

≥140 và <90

3 Phân t ng nguy c tim m ch[6]:

B ng 2: Phân t ng nguy c tim m ch

B nh c nh Huy t áp

bình

th ng

Ti n t ng huy t áp T ng huy t áp đ 1 T ng huy t áp đ 2 T ng huy t áp đ 3

Huy t áp tâm thu 120- 129 mmHg và Huy t áp tâm tr ng 80-84 mmHg

Huy t áp tâm thu 130-139

tr ng 100-109 mmHg

Huy t áp tâm thu ≥ 180 mmHg và/

ho c Huy t áp tâm tr ng ≥

Nguy c r t cao

Nguy c cao

Nguy c r t cao

Nguy c r t cao

Nguy c r t cao Nguy c r t

cao

5 Các bi n ch ng có th g p trong t ng huy t áp[6]

5.1.Tim:

- C p: Phù ph i c p

- M n: Dày th t trái, b nh đ ng m ch vành m n tính, suy tim…

5.2 M ch não: Xu t huy t não, t c m ch não…

- a đ c huy t áp v tr s bình th ng ( < 140/90 mmHg, n u có đái tháo đ ng

ho c nguy c cao khác thì huy t áp ph i < 130/ 80 mmHg )

+ Tri u ch ng c n ng c a t ng huy t áp không ph i lúc nào c ng g p và không

ph i luôn luôn t ng x ng v i m c đ n ng nh c a t ng huy t áp

+ Ch có tuân th ch đ đi u tr thích h p m i gi m đ c đáng k các tai bi n do

t ng huy t áp

7 Ch đ đi u tr t ng huy t áp không dùng thu c (thay đ i l i s ng )[6]

Là ph ng pháp đi u tr b t bu c dù có kèm theo dùng thu c hay không

- N u dùng quá nhi u r u làm t ng nguy c tai bi n m ch não b nh nhân t ng huy t áp

7.3 Luy n t p th l c phù h p theo m c đ b nh:

- N u tình hu ng lâm sàng cho phép nên khuy n khích b nh nhân t p th d c đ u

- Ch đ luy n t p c n đ u đ n ít nh t 30 – 45 phút / ngày và t t c các ngày trong

- Gi m mu i (natri), đã đ c ch ng minh làm gi m s huy t áp và nguy c bi n

ch ng b nh nhân t ng huy t áp Ch đ n gi m mu i nên th c hi n v i l ng

mu i < 6gr mu i / ngày Tránh xa các lo i th c ph m ch a nhi u natri nh th t hun khói, đ c bi t là pho mát

- Duy trì đ y đ l ng kali kho ng 90mmol / ngày, đ c bi t nh ng b nh nhân có dùng thu c l i ti u đ đi u tr t ng huy t áp B o đ m đ y d calcium và magnesium Hãy ch n các lo i rau qu giàu kali nh d a h u, cam , b i, chu i, c n tây, c i bó xôi…

- Ch đ n h n ch : các m đ ng v t và các th c n giàu cholesterol ( ph t ng đ ng

v t, lòng đ tr ng….) H n ch n quá nhi u các ch t ng t, gi m b t tinh b t

- Dùng d u th c v t thay cho m đ ng v t, nên ch n cách làm chín th c ph m ít d u

CH NG 2: I T NG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U

1 i t ng nghiên c u:

- Tiêu chu n l a ch n:

+ T t c b nh nhân (BN) t ng huy t áp (THA) t nh táo, ti p xúc t t

+ BN đang đ c đi u tr n i trú t i khoa N i b nh vi n Vi t Nam Cu Ba Hà N i

- Tiêu chu n lo i tr :

+ T t c các b nh nhân t ng huy t áp không đ ng ý tham gia vào nghiên c u

2.Th i gian và đ a đi m nghiên c u:

+ Sau khi ph ng v n l n 1, k t h p v i i u d ng tr ng khoa, và các i u

d ng viên khoa N i t ch c giáo duc s c kh e (GDSK) v b nh t ng huy t áp cho

b nh nhân

+ Ph ng v n l n 2: Ph ng v n tr c ti p các b nh nhân t ng huy t áp sau khi

đ c giáo d c s c kho , tr c khi ra vi n 1 ngày

+ Ch m đi m đánh giá ki n th c c a BN tr c và sau GDSK v i t ng s đi m

26 đi m

- Công c thu th p s li u:

+ Xây d ng b ng ph ng v n b nh nhân t ng huy t áp g m 12 câu h i

+ Xây d ng b ng đi m đánh giá ki n th c BN t ng huy t áp v i t ng s đi m là

+ Nhóm ki n th c v tri u ch ng, d u hi u khi THA

+ Nhóm ki n th c quan ni m v phòng, đi u tr THA

2.2 B nh nhân quan ni m v phòng và đi u tr huy t áp:

2.2.2 Quan ni m v đi u tr huy t áp

B ng 5: So sánh t l BN quan ni m v đi u tr huy t áp

0 10 20 30 40 50 60

Có th đi u tr

kh i hoàn toàn Không đi u tr

kh i hoàn toàn

Bi u đ 2: Quan ni m v đi u tr huy t áp

Nh n xét: Sau GDSK s BN quan ni m THA có th đi u tr kh i hoàn toàn gi m

h n ch còn 1 BN chi m 1,9%, quan ni m không kh i hoàn toàn t ng lên rõ r t lên t i 51

BN chi m 98,1%

2.3 Hi u bi t c a b nh nhân v d u hi u khi b THA

Bi u đ 3: d u hi u khi b THA

Nh n xét: Còn 11 BN chi m 21,2% không bi t d u hi u khi THA Th c t này

cho th y BN b THA có tri u ch ng là 41 BN t ng s BN đ n đi u tr t i khoa n i, chi m 78,8%

2.4 Ki n th c c a b nh nhân v bién ch ng b nh THA

nh i máu não, suy tim, xu t huy t não

2.5 K n ng c a b nh nhân v đi u tr THA

2.6 Hi u bi t c a b nh nhân THA đ i v i các tri u ch ng xu t hi n đau

au dây th n kinh li n

s n 11 21,2% 1 1,9%

Không có ý kién gì 11 21,2% 0 0%

Nh n xét: Sau GDSK s hi u bi t c a BN có nhi u ti n b có t i 47 BN chi m

90,4% ngh t i nh i máu c tim khi th y d u hi u đau ng c trái, còn 1 BN ngh t i đau dây th linh liên s n

2.7 Thái đ x trí c a b nh nhân THA khi th y đau ng c

B ng 10: So sánh thái đ x trí c a BN khi th y đau ng c

2.8 Ki n th c c a b nh nhân t ng huy t v ché đ n u ng, sinh ho t

B ng 11: So sánh ki n th c c a BN v ch đ n u ng, sinh ho t tr c và sau khi GDSK

Nh n xét: Có 16 BN chi m 30,8% cho r ng không hút thu c lá, thu c lào T ng

c ng n rau xanh hoa qu t i là 15 BN chi m 28,8% T l này còn khiêm t n, ch ng

t ý th c c a BN v thay đ i l i s ng, sinh ho t còn th p Sau GDSK nh n th c BN t ng lên đ ng k

2.9 M c đích c a b nh nhân đi khám b nh t i phòng khám chuyên khoa

kho có t i 52 BN chi m 100% là có nhu c u khám đ phát hi n b nh và đi u tr Có

nh ng BN c n c c p thu c theo ch đ BHYT và bi t tình tr ng s c kh e c a mình

2.10 Nhu c u t v n c a b nh nhân cao huy t áp v b nh

Bi u đ 4: Nhu c u t v n c a BN

Nh n xét: Sau GDSK ng i b nh đã th y đ c t m quan tr ng, nên t t c 100%

BN cho r ng vi c t v n GDSK là r t c n thi t và c n thi t

2.11 Nhu c u t v n s c kh e theo ngh nghi p

3 i m trung bình ki n th c c a b nh nhân THA

Nh n xét: i m trung bình ki n th c THA c a các đ i t ng nghiên c u tr c

GDSK là 14,7 ± 5,6 Sau GDSK, đi m trung bình ki n th c t ng 7,2 đi m S khác bi t này có ý ngha th ng kê v i p < 0,01

THA là k gi t ng i th m l ng, b nh có th phòng và đi u tr đ c[8], nghiên

c u c a tôi cho th y t l ng i b nh bi t THA là b nh có th phòng đ c tr c khi GDSK là 44 BN chi m 84,6%, trong s này đa s là ng i đã đ c theo dõi khám và

đi u tr t i khoa n i BV Vi t Nam Cu Ba i u này g n gi ng k t qu nghiên c u c a

BV Thanh Nhàn 83% BN quan ni m HA có th phòng đ c [9] Sau GDSK nh n

th c c a BN v phòng THA t ng lên 48 BN chi m 92,3% Nh ng di ch ng c a THA

n ng n nh h ng đ n ch t l ng cu c s ng c a ng i b nh và là gánh n ng cho gia đình và xã h i.[2][3] Nh ng s ng i quan ni m THA không phòng tránh đ c

tr c GDSK là 8 BN chi m 15,4%, sau GDSK s BN này hi u bi t h n nên gi m đi còn 4 Bn chi m 7,7% đi u này c ng có th do m c đ c p nh t ki n th c v THA còn kém, ho c thi u vai trò c a nhân viên y t v tuyên truy n GDSK phòng b nh

T l BN tr c GDSK nh n th c v đi u tri THA có th kh i hoàn toàn t i 18

BN chi m 34,6%, trong khi s BN bi t THA không đi u tr kh i hoàn toàn là 34 BN chi m 65,4% Sau GDSK s BN quan ni m THA có th kh i hoàn toàn ch còn 1 BN chi m 1,9%, không kh i hoàn toàn lên t i 51 BN chi m 98,1%

Tuy THA gây ra nhi u bi n ch ng nh ng tri u ch ng nh n bi t thì nghèo nàn, d

b qua [3] [8].Trong th m dò c a tôi v n còn 11 BN chi m 21,2% không bi t d u

hi u khi THA Th c t này cho th y BN b THA có tri u ch ng là 41 BN t ng s BN

đ n đi u tr t i khoa N i, chi m 78,8% Vi c đi u tr có ki m soát, t v n cho ng i

b nh t i c ng đ ng và t i phòng khám có vai trò l n trong đi u tr nh m gi m t l tai bi n do THA H n n a vi c này còn làm gi m chi phí không đáng có cho BN, gia đình và xã h i

Tr c khi GDSK BN bi t đ c bi n ch ng nh i máu c tim là cao nh t 35 BN chi m 67,3%, đi u này trùng v i m t nghiên c u cu BV Thanh Nhàn Sau đó là

bi n ch ng xu t huy t não 34 BN chi m 65,4% Bi n ch ng m ch máu th p nh t 18

BN chi m 34,6% Sau GDSK t l BN bi t đ c các bi n ch ng t ng h n rõ r t > 80% nh suy th n, đái tháo đ ng, bi n ch ng m ch não, có nhi u bi n ch ng BN

đ c bi t t i 100% nh nh i máu não, suy tim, xu t huy t não

THA là b nh m n tính nên c n theo dõi đ u, đi u tr đúng và đ hàng ngày, đi u

tr lâu dài đ ng i b nh có m t cu c s ng tho i mái, d ch u và tránh nh ng bi n

ch ng do THA [3][8] Trong nhóm BN nghiên c u ch th y có 33 BN chi m 63,5%

u ng thu c liên t c đ duy trì HA bình th ng Th c t này cho th y s còn l i là BN thi u ki n th c theo dõi và đi u tr có ki m soát b nh THA nh m làm gi m t i thi u

bi n ch ng x y ra Tránh hi n t ng không u ng thu c n u không th y khó ch u

au ng c BN THA là m t tri u ch ng hay g p, hàng đ u ngh đ n là tri u

ch ng gây ra do nh i máu c tim, khi HA quá cao c ng gây đau ng c [8] Trong nghiên c u c a tôi có 26 BN chi m 50% nh n th c đ c đau ng c trái là bi u hi n

c a nh i máu c tim, so sánh v i nghiên c u c a BV Thanh Nhàn t l này có s khác bi t cao h n (23%), có th do s l ng BN c a chúng tôi còn ít 11 BN không

có ý ki n gì Ch ng t h còn m h ch a ngh đ n bi n ch ng c a THA, 11 BN chi m 21,2% còn cho r ng đau ng c trái là bi u hi n c a đau dây th n kinh liên

s n Sau GDSK s hi u bi t c a BN có nhi u ti n b có t i 47 BN chi m 90,4% ngh t i nh i máu c tim khi th y d u hi u đau ng c trái, còn 1 BN ngh t i đau dây

Trong nghiên c u c a tôi tr c khi GDSK t l BN nh n th c v thay đ i l i

s ng nh : Không hút thu c lá, thu c lào là 16 BN chi m 30,8% T ng c ng n rau xanh hoa qu t i là 15 BN chi m 28,8% Ch ng t nh n th c c a BN v đi u ch nh

l i s ng còn khiêm t n và có khi ch a đúng i u này cho th y vai trò truy n thông giáo d c s c kho t i ng i dân còn y u Sau khi GDSK BN nh n th c v thay đ i

l i s ng có nhi u ti n b rõ r t, h đã hi u r ng khi đi u tr THA các bi n pháp tích

c c thay đ i l i s ng áp d ng cho m i BN là đ ng n ng a ti n tri n c a b nh và

gi m đ c HA, gi m s thu c c n dùng…

Theo khuy n cáo c a h i tim m ch Vi t Nam khi b THA c n theo dõi và đi u tr liên t c th ng xuyên đ tránh bi n ch ng x y ra [8] Qua ph ng v n BN có t i 43

BN chi m 82,7% có nhu c u khám đ phát hi n b nh và đi u tr , 34 BN chi m 65,4%

có nhu c u c p thu c theo ch đ BHYT và 34 BN c ng chi m 65,4% đi khám đ

ki m tra s c kho c a mình Sau khi GDSK BN đã nh n th c đúng h n t m quan

tr ng c a s c kho có t i 52 BN chi m 100% là có nhu c u khám đ phát hi n b nh

và đi u tr , m t s BN ( 44 BN ) có thêm nhu c u nh c p thu c BHYT theo ch đ ,