đánh giá công tác hướng dẫn tự chăm sóc người bệnh ung thư vòm mũi họng được xạ trị đơn thuần tại bệnh viện k năm 2007 full

Các tiêu chu n đánh giá - Ch s toàn tr ng [9] ECOG performance scale.

1

T V N

Trên th gi i, ung th vòm m i h ng (UTVMH) là b nh hi m g p, t l nh

h n 1/100.000 dân Tuy nhiên, b nh có t l cao vùng Nam Trung Qu c, khu v c ông Nam Châu Á và a Trung H i : 30-100/100.000 dân T l m c trung bình

B c Phi, t l m c th p nh ng ng i da tr ng và Nh t B n T l m c cao nhóm

tu i t 40-50, nam/n là 2/1-3/1[1]

Vi t Nam, ung th vòm h ng có t l m c cao, là m t trong m i lo i ung

th ph bi n nh t Theo ghi nh n ung th Hà N i, giai đo n 2001-2004, ung th vòm

h ng là b nh đ ng th t trong các lo i ung th nói chung nam gi i T l m c trên 100.000 dân nam là 7,8 và n là 3,3 [2],[4] N m 2011 có kho ng trên 500 ng i

b nh (NB) m i đ c ch n đoán t i b nh vi n K và c tính chi m kho ng 50% t ng s

ng i b nh đi u tr t i khoa x đ u c

Dù xu th hi n nay là k t h p hóa x tr cho ng i b nh, nh ng x tr v n là

ph ng pháp đi u tr chính Tuy nhiên, nh ng ng i b nh cao tu i, toàn tr ng y u, có

b nh n i khoa k t h p thì ch có ch đ nh x đ n thu n Ngoài tác d ng chính là tri t

c n t bào ung th thì x tr đ n thu n gây cho NB nh ng đ c tính khó tránh kh i nh :

M t m i, đau, t n th ng da vùng tia, t n th ng niêm m c, thay đ i v giác, thay đ i

v n c b t…Nh ng đ c tính này có th gi m n u nh đi u d ng ch m sóc và h ng

d n t ch m sóc cho ng i b nh tr c, trong đi u tr đ y đ

Theo c tính d a trên th c t t i kho h s và s sách t i khoa x đ u c -

B nh vi n K thì trong n m 2007, s ng i b nh đ c x tr đ n thu n là 55,2% (170/308 NB) đ c đi u tr , chi m t l cao nh t v s ng i b nh ung th vòm h ng

đ c x tr đ n thu n trong giai đo n 2000-2011

Ch m sóc NB là m t ph n c a chi n l c đi u tr Nghiên c u công tác ch m sóc ng i b nh UTVMH đ c x tr đ n thu n t đó s giúp nâng cao hi u qu ch m sóc cho đi u tr nhóm b nh này đ ng th i là ti n đ đ ch m sóc t t h n cho nhóm NB hóa x tr k t h p và nhóm ng i b nh ung th đ u c có ch đ nh x tr Tuy nhiên,

cho đ n nay, ch a có nghiên c u nào đánh giá đ y đ v hi u qu ch m sóc c a

ph ng pháp này

Do v y, chúng tôi ti n ti n hành nghiên c u đ tài : " ánh giá công tác ch m sóc

ng i b nh ung th vòm m i h ng đ c x tr đ n thu n t i B nh vi n K n m 2007"

nh m hai m c tiêu :

1 Mô t đ c đi m đ i t ng nghiên c u và m t s bi u hi n đ c tính c p khi

x tr đ n thu n trên ng i b nh ung th vòm m i h ng t i b nh vi n K

n m 2007

2 ánh giá công tác h ng d n t ch m sóc c a đi u d ng viên trên

nh ng ng i b nh đ c x tr đ n thu n

Hình v minh h a v trí vòm m i h ng nh vòm h ng bình th ng trên n i soi

nh ung th vòm m i h ng trên n i soi nh trên phim MRI cua m t NB ung th

vòm m i h ng Hình 1: Vòm m i h ng bình th ng và ung th vòm m i h ng

Ung th vòm m i h ng (ung th vòm, ung th vòm h ng) là thu t ng ch nhóm b nh

lý ác tính xu t phát t t bào bi u mô vùng vòm m i h ng

2 Y u t liên quan

- Y u t môi tr ng: Khí h u, b i khói, tình tr ng ô nhi m và t p quán n u ng ( n cá

mu i, t ng, cà và nh ng ch t m c do nh ng th này ch a nitrosamine ch t gây ung

- Tuy nhiên nhi u tác gi cho r ng c n nguyên c a ung th vòm h ng không ph i là

đ n đ c mà do nhi u y u t cùng tác đ ng gây nên Vì v y công tác phòng ch ng ung

th vòm h ng ph i làm nhi u khâu, nhi u l nh v c khác nhau m i mang l i k t qu [5]

3 Lâm sàng

3.1 Các d u hi u s m: Th ng nghèo nàn, b nh nhân th ng không đ ý, ngay c

khi đ n khám các c s y t c ng b nh m l n và b b qua, hay nh m nh t v i viêm

m i, viêm xoang, suy nh c th n kinh Các d u hi u s m th ng là đau đ u, ng t m i thoáng qua, có th có ù tai [5]

3.2 Các d u hi u mu n:

Th ng có sau 6 tháng k t khi xu t hi n tri u ch ng đ u tiên, do kh i u phát tri n t i

ch và xâm l n gây ra

- Tri u ch ng th n kinh:

Hay g p nh t là đau đ u, đau n a đ u ho c đau sâu trong h c m t, vùng thái

d ng và xu t hi n t n th ng các dây th n kinh s não trong tr ng h p b nh nhân

đ n mu n nh : có c m giác tê bì mi ng và vùng m t cùng v i bên đau đ u do dây

th n kinh tam thoa b chèn ép

5

- Tri u ch ng m i - xoang:

Ng t m i m t bên, cùng v i bên đau đ u, lúc đ u ng t không th ng xuyên sau

ng t liên t c Hay g p nh t là ch y m i nh y, có th ch y m i m do viêm xoang ph i

h p, th nh tho ng có xì ra nh y l n máu

- Tri u ch ng tai: (kh i u xu t phát t thành bên h ng m i, loa vòi):

Có c m giác t c nh b nút ráy tai cùng bên v i đau đ u Ù tai, nghe kém th

d n truy n đ n thu n (do b t c vòi Eustache) Có th g p viêm tai gi a cùng bên do

4 Ch n đoán

Tr c m t b nh nhân có nh ng tri u ch ng trên, ph i nghi ng và đ c khám t m vòm h ng đó là: soi vòm gián ti p qua g ng ho c soi vòm b ng ng soi (c ng, m m) Qua soi vòm có th th y m t t ch c sùi m n nát, loét ho c thâm nhi m d ch y máu

Hình 1: Ung th vòm m i h ng qua n i soi tai m i h ng

4.1 Ch n đoán lâm sàng:

B nh c nh lâm sàng UTVH bi u hi n d i 5 th sau:

- Th h ch: Th ng g p giai đo n toàn phát

- Th th n kinh: G p nh ng tr ng h p UTVH lan lên n n s gây t n th ng các dây th n kinh s

- Th ch y máu: Ch y máu m i ho c kh c đ m l n máu

- Th tai: Bi u hi n ù tai, nghe kém hay đi c, ch y m tai

4.3 Ch n đoán giai đo n:

ánh giá giai đo n b nh chính xác r t quan tr ng đ tiên l ng và l p h ng

đi u tr phù h p Hi n nay các trung tâm ung th th ng s d ng phân giai đo n theo AJCC/UICC 2002 [9]

5 Di n bi n và tiên l ng

Tu i và gi i: Ph n và b nh nhân tu i d i 40 đ c th y có tiên l ng b nh t t

h n

7

Giai đo n b nh là y u t tiên l ng b nh quan tr ng nh t, tuy nhiên không ph i b nh nhân nào đi u đó c ng đúng vì ngoài giai đo n b nh, y u t c đ a, tình tr ng toàn thân, s ti p nh n đi u tr là vô cùng quan tr ng

- Giai đo n I : V i x tr t l s ng thêm 5 n m có th đ t 80 – 90%

- Giai đo n II : X tr t l s ng thêm 5 n m gi m ch còn 60-70%

- Giai đo n III : Sau đi u tr ch còn 50% s ng sót sau 5 n m

- Giai đo n IV : T l này t t xu ng ch còn 15 – 20%.[5]

6 H ng đi u tr và ch m sóc cho ung th vòm m i h ng hi n nay

6 1 H ng đi u tr

6.1.1 Trên th gi i

X tr là ph ng pháp ch y u, h th ng máy x tr ngày càng c i ti n Hi n nay các n c tiên ti n ph n l n đi u tr b ng k thu t IMRT ( x tr có đi u bi n c ng đ chi u tia)

V i nh ng NB t giai đo n IIB – IVB, không có ch ng ch đ nh hóa ch t

th ng đ c k t h p hóa x tr

Hình 2: Phim mô ph ng tr ng chi u cho m t ng i b nh T2N0M0

6.1.2 T i b nh vi n K

- Ng i b nh đ c x tr b ng máy gia t c th ng ho c b ng máy Cobalt-60 H

th ng x tr th ng ch m h n các n c tiên ti n 10 n m, đ i ng th y thu c th ng

ch đ c đào t o trong n c và t đào t o

- ây là ph ng pháp x tr t xa Th tích tia th ng bao h t vùng vòm m i h ng

và lân c n cùng toàn b h h ch c Phân li u x tr thông th ng là : 2Gy/ ngày x

5 ngày/ tu n T ng th i gian đi u tr th ng 6,5 – 7 tu n

ch m sóc Nh ng đ t ch m sóc t t thì các thông tin t ch m sóc cho NB ph i đ y đ

tr c đi u tr và b sung h ng d n k p th i vào các th i đi m khi NB c n

7 N i dung công tác ch m sóc đi u d ng v i ng i b nh

N m 2007 B nh vi n K th c hi n công tác ch m sóc ng i b nh theo « Quy ch công tác ch m sóc ng i b nh toàn di n » và ch th 05/2003/CT - BYT v t ng c ng công tác ch m sóc ng i b nh toàn di n trong các b nh vi n V i nguyên t c : Ch m sóc ng i b nh toàn di n là s theo dõi ch m sóc đi u tr c a bác s và đi u d ng,

nh m đáp ng nhu c u c b n c a ng i b nh c v thân th và tinh th n trong th i gian n m đi u tr t i b nh vi n

Nhi m v c a ng i đi u d ng ch m sóc :

- Th c hi n nghiêm túc y l nh c a bác s

- Theo dõi, phát hi n nh ng di n bi n b t th ng c a ng i b nh báo bác s đ

x lý k p th i

9

- Ghi phi u theo dõi, phi u ch m sóc theo đúng quy đ nh

- Giáo d c s c kh e, h ng d n ph ng pháp t ch m sóc và đ ng viên an i

ng i b nh

8 c tính c p trên lâm sàng khi NB x tr

X tr là ph ng pháp chính trong đi u tr UTVMH.Ngoài tác d ng chính tri t

c n t bào ung th ra thì x tr còn gây tác d ng không mong mu n (đ c tính).Th ng g p nh t là : au, m t m i, b ng da, viêm niêm m c, v n đ v n

ho c ch n đoán hình nh không th ch n đoán xác đ nh ho c mô t đúng m c đ m t

m i c a ng i b nh a s ng i b nh th y m t m i sau m t vài tu n t khi x tr M t

m i th ng t ng lên theo th i gian khi x tr C ng th ng do b nh và các thay đ i trong

th i gian đi u tr có th làm m t m i t ng lên

- Nguyên nhân gây ra m t m i liên quan đ n ung th là không ph i lúc nào c ng xác

đ nh đ c rõ ràng Nh ng khi rõ đ c nguyên nhân thì s đ c đi u tr theo nguyên nhân Ví d , n u thi u h ng c u gây ra m t m i thì s đ c đi u tr thi u máu Trong nhi u tr ng h p, đi u tr có th bao g m đi u ch nh s m t cân b ng n c và đi n

gi i T ng ho t đ ng th l c, n ng đ giúp c i thi n m t m i Ch m sóc tâm lý cho

ng i b nh c ng là m t ph n c a đi u tr , s giúp ng i b nh thêm s c s ng, gi m

d n h t hoàn toàn sau khi k t thúc đi u tr ôi khi, sau đó, da vùng tia s tr l i x m

h n tr c C n ph i nh nhàng v i da vùng này

8.3 Viêm niêm m c

Trong x tr ung th vòm h ng, niêm m c vùng h ng, mi ng và ph n trên th c

qu n b viêm do x tr Tình tr ng này, m c đ nh g n nh không gây nh h ng

đ n t i ch và toàn thân m c đ n ng hay nghiêm tr ng, s gây đau nhiêù, ph i

11

dùng thu c gi m đau và c n h tr dinh d ng Trong h u h t các tr ng h p, tình

tr ng viêm niêm m c d n h i ph c theo th i gian

Hình 4: Các m c đ viêm mi ng đ 1,2,3

8.4 V n đ n u ng :

X tr vào vùng đ u - c có th gây đ c tính nh h ng đ n n u ng và tiêu hóa

Ng i b nh có th gi m (m t) v giác và không có c m giác đói Khi n u ng t t có th

th c hi n quy trình đi u tr t t h n gi m các đ c tính do đi u tr

Ng n h n, đ i phó v i v n đ n u ng gi m sút có th d dàng Ng i b nh ch c n n

u ng đ y đ , cân đ i v i các đ l ng, d tiêu

9 H ng d n cho ng i b nh t ch m sóc cho UTVMH hi n nay

9.1 Theo tài li u n c ngoài

9.1.1 H ng d n cho b nh nhân t ch m sóc da

- R a s ch da di n tia

- Bôi thu c m Aquaphor t i ch ngay sau khi x tr và tr c khi đi ng

- Không bôi b t k kem d ng da, trang đi m, sau khi c o râu, ho c n c hoa vào da vùng tia

- Tránh c xát và các ch t kích thích khác cho da trong su t quá trình x tr

M c đích: Ch m sóc da nh m m c đích phòng và ch ng viêm loét giúp cho quá trình

x tr không b ng t quãng, c i thi n ch t l ng cu c s ng c a ng i b nh trong và sau

x tr

- Thu c phòng và ch ng cháy da: Biafine 100g, kem phenergan 50g,

- Dùng k p, k p mi ng bông vô khu n, b m thu c lên m t mi ng bông

l ng thu c kho ng 1/2ml, bôi nh m t l p lên b m t da vùng b chi u

x ( bôi 3 l n/ ngày, bôi tr c và sau tia x 2 gi , tr c khi đi ng )

Chú ý: Bôi phòng cháy da b t đ u ngay t bu i x tr đ u tiên, bôi ch ng viêm loét ti p

t c cho đ n khi da đã n đ nh m t tu n sau khi ng ng x

- V i b nh nhân trong quá trình x tr nên tránh: Ánh n ng m t tr i, tránh đ da m

t, tránh c sát vùng da chi u x

- H ng d n b nh nhân nên m c áo s i bông thông thoáng

- Luôn đ h vùng da c n i chi u x

- Không đ vùng da chi u x nóng và ra m hôi

- B nh nhân luôn ph i c t móng tay tránh làm tr y x c vùng da x tr

- Ngâm r a m i h ng b ng dung d ch NaCl 0.9% ngày 1l n

- Khí dung h ng mi ng v i thu c (Khi loét niêm m c)

- Súc mi ng hàng ngày v i n c mu i sinh lý ho c n c chè xanh

- Nh p n c liên t c trong ngày, u ng nhi u n c 2 – 2,5 lít/ ngày

- Ng i b nh luôn luôn đ mi ng trong tình tr ng t tránh đ khô mi ng

- Luy n t p c nhai b ng cách há mi ng ho c nhai k o cao su ngày 3 – 4 l n

9 2.3.Ch m sóc v dinh d ng

- Thay đ i ch đ n u ng sang th c n có tính mát và m m: Nh n th c n nát

ho c xay nhuy n ho c ch t l ng ( súp, s a )

- Chia nh b a n làm nhi u b a trong ngày ( 6 – 8 b a), đ m b o dinh d ng cho

2.2.4 Thu th p thông tin

Thu th p thông tin theo b nh án m u nghiên c u g m:

- c đi m c a b nh nhân, th c hi n quy trình và đ c tính c p trên lâm sàng c a

đi u tr :

+ Tu i + Gi i + Ngh nghi p + Trình đ

+ N i + Th c hi n quy trình đi u tr + Toàn tr ng và đ c tính c p trên lâm sàng trong quá trình x tr

+ Ghi nh n c a đi u d ng khi k t thúc đi u tr

+ M c đ hài lòng c a ng i b nh th i đi m k t thúc đi u tr

2.2.5 Các tiêu chu n đánh giá

- Ch s toàn tr ng [9] (ECOG performance scale)

M t m i gây

nh h ng nhi u đ n sinh

Niêm m c Không thay

ch y máu, có th đau v a c n t i thu c gi m đau

Viêm niêm

m c t huy t

m ng, có th gây đau n ng

c n t i gi m đau

Loét, ch y máu, ho i t

đ i v giác rõ ràng

Ho i t tuy n n c

b t c p tính

19

Ch ng 3

K T QU NGHIÊN C U 3.1 c đi m ng i b nh

Nh n xét: Trong quá trình đi u tr có 93% ng i b nh đi u tr đ li u x tr tri t c n

3.1.6 Gián đo n khi x tr , tính trên s NB tia đ li u

B ng 3.2 : Th i gian gián đo n khi x tr c a ng i b nh

3.1.7 nh h ng đ n toàn tr ng và đ c tính c p khi đi u tr , tính trên s

Ch có 20 tr ng h p đ c theo dõi cân n ng sau khi k t thúc đi u tr , trong đó có 2

tr ng h p trên s t cân nhi u nh t

Nh n xét: 100% ng i b nh đ u b khô mi ng và m t v giác S NB b m t ho c nhi u

đ c tính ≥ đ 3 chi m 26,6%

b nh ngoài Hà N i ph i lo ch trong h n 7 tu n đi u tr b nh

3.2 ánh giá công tác ch m sóc ng i b nh c a đi u d ng

3.2 1 Công tác đánh giá NB và gi i thích quy trình tr c đi u tr c a đi u d ng

B ng 3.5: Công tác h ng d n và đánh giá toàn tr ng

Nh n xét: Trong công tác h ng d n cho NB t ch m sóc 100% NB đ c h ng d n

ch m sóc v ch đ dinh d ng, ch m sóc da, ch m sóc h ng mi ng Các v n đ đau,

m t m i, ch c n ng nói, ch t l ng cu c s ng không th y đ c ghi nh n trong phi u

ch m sóc

3.2.3.Ch đ ng cung c p thông tin cho ng i b nh trong quá trình đi u tr

Thông tin t b ng, hình : không có

T r i : không th ng xuyên, không đ y đ , không h i c u chính xác đ c Sinh ho t câu l c b ng i b nh ung th vòm có tham gia c a nhân viên y t : không có

Sinh ho t h i đ ng ng i b nh:

- V s l ng cho riêng nhóm ng i b nh trong nghiên c u: Không h i c u đ c

c tính chung trên t ng s b nh nhân đi u tr hàng ngày, trong n m 2007:

B ng 3.7: Nh n thông tin d i hình th c sinh ho t h i đ ng ng i b nh

Phòng t ch c sinh ho t T i đa 60 ng i

S b nh nhân đi u tr hàng ngày Th ng trên 150 ng i

c tính, d i 40%

NB đ c nh n thông tin t hình th c này

Nh n xét: S ch đ ng g p NB hàng ngày trong quá trình đi u tr c a đi u d ng chi m 20% (34/170NB)

3.2.5 Hi u qu c a công tác h ng d n t ch m sóc c a da vùng tia và niêm m c

27

Nh n xét: M c đ t n th ng c a NB trong quá trình đi u tr m c đ 2 chi m

47,4%, m c đ 3 chi m 20,3% Sau công tác h ng d n t ch m sóc cho ng i b nh

hi u qu cho NB 96,2% da vùng tia tr v m c đ 0 ( m c đ không t n th ng)

Nh n xét: M c đ t n th ng c a NB trong quá trình đi u tr m c đ 2 chi m 93%,

m c đ 3 chi m 5,1% Sau ch m sóc 50% NB tr v m c đ bình th ng, 50% NB đáp ng đ c 1 ph n

3.2.7 Ghi nh n c a đi u d ng khi k t thúc đi u tr , tính trên s NB đ li u tri t

Bi u đ 3.7: Ghi nh n k t thúc đi u tr c a đi u d ng

Nh n xét: Theo s li u thu th p đ c, khi NB ra vi n đ u đ c đi u d ng đánh giá toàn tr ng 100%, các m c đ nh h ng c a đi u tr 21,5%