hiệu quả của việc hướng dẫn chăm sóc cho cán bộ công nhân viên bị viêm mũi dị ứng tại trung tâm y tế vườn thú hà nội

Cụ thể các phương pháp nghiên cứu không dùng thuốc trên thế giới là: Năm 2005, Garavello nghiên cứu trên 150 bệnh nhân trong vòng hai năm về phòng viêm mũi dị ứng bằng các biện pháp khôn

Đặt vấn đề

Viêm mũi dị ứng là biểu hiện tại chỗ ở mũi của bệnh

dị ứng toàn thân do niêm mạc mũi trở nên quá nhạy cảm với các tác nhân gây bệnh (dị nguyên).[7]

Tỷ lệ bệnh viờm mũi dị ứng ở Mỹ chiếm 20%; Ấn độ chiếm 26%; Phỏp chiếm 20-25% dõn số.[3]

Ở Việt nam, 12,3% dõn số mắc bệnh viờm mũi dị ứng và tỷ lệ ngày càng tăng

Ở cỏc nước Tõy Âu tỷ lệ cụng nhõn làm việc tại cỏc vườn thỳ mắc viờm mũi dị ứng chiếm 30-40%, cũn ở Việt nam là 70%.[12]

Viờm mũi dị ứng tuy khụng phải là bệnh lý ảnh hưởng tới tớnh mạng nhưng bệnh lại làm suy giảm đến chất lượng cuộc sống Người mắc viờm mũi dị ứng cũng sẽ giảm khả năng tập trung, khi giao tiếp bị cản trở do thường xuyờn hắt hơi, chảy mũi Ước tớnh mỗi năm chi phớ cho việc khỏm, điều trị bệnh viờm mũi

dị ứng khoảng 4,5 tỷ USD.[2]

Vườn thỳ Hà nội hiện cú hơn 1.200 cỏn bộ cụng nhõn viờn Lương cụng nhõn trong Vườn thỳ tớnh trung bỡnh khoảng 2 triệu đồng/thỏng/người nờn mắc viờm mũi dị ứng khú cú điều kiện chữa trị bệnh Việc tỡm ra biện phỏp phũng cho cỏn bộ cụng nhõn viờn Vườn thỳ để giảm tỷ lệ mắc viờm mũi dị ứng đang là nhu cầu bức thiết Chớnh vỡ vậy tụi tiến hành nghiờn cứu đề tài:

“Hiệu quả của việc hướng dẫn chăm sóc cho cỏc cỏn bộ cụng nhõn viờn

bị viờm mũi dị ứng tại Trung tõm Y tế Vườn thỳ Hà Nội” với hai mục tiờu:

1 Xỏc định một số yếu tố nguy cơ đến bệnh viờm mũi dị ứng của cỏn bộ cụng nhõn viờn tại Vườn thỳ Hà nội từ thỏng 12/2009 đến 12/2011

2 Đỏnh giỏ hiệu quả của việc hướng dẫn chăm sóc cho cỏn bộ cụng nhõn viờn bị viờm mũi dị ứng tại Vườn thỳ Hà Nội từ 12/2009 đến 12/2011

Chương 1 TỔNG QUAN

1 một số yếu tố liên quan đến bệnh viêm mũi dị ứng

1.1 Một số đặc điểm về giải phẫu mũi

Mũi:[10], [11]

Phần đầu của đường hô hấp là mũi được ngăn thành hai

hốc theo chiều dọc bởi vách mũi

Hình 1.1 Thiết đồ cắt ngang qua ổ mũi [ 5]

Mỗi nửa của ổ mũi có một trần, một sàn, thành ngoài và thành trong

- Trần : nằm ngang ở phần trung tâm nhưng chạy dốc xuống dưới ở trước và ở sau

- Sàn : sàn ổ mũi thì nhẵn, lõm theo chiều ngang và

dốc lên trên từ lỗ mũi trước tới lỗ mũi sau, được tạo bởi xương khẩu cỏi cứng và gai khẩu cỏi của xương hàm trờn

- Thành trong là vách mũi nằm giữa trần và sàn

Vách mũi là một lá xương mỏng với một chỗ khuyết rộng

ở phía trước được lấp đầy bởi sụn vách mũi Vách mũi thường lệch - mà thường là sang trái Đõy chớnh là yếu tố thuận lợi gõy viờm mũi dị ứng

- Thành ngoài mũi có ba xoăn mũi

+ Xoăn mũi dưới là một xương độc lập, mỏng, cong

tiếp khớp với mặt trong của xương hàm trên và mảnh thẳng đứng của xương khẩu cái Cuốn dưới gồm niờm mạc và tổ chức cương Khi bị kớch thớch bởi cỏc yếu tố dị ứng làm cuốn mũi nở ra gõy ngạt

tắc mũi

+ Xoăn mũi giữa là một mỏm hướng vào trong của mê

đạo sàng, và mở rộng ra sau để tiếp khớp với mảnh thẳng đứng xương khẩu cái Vùng bên dưới xoăn mũi giữa

là ngách mũi giữa

+ Xoăn mũi trên là một mảnh xương nhỏ, ở phía sau trên xoăn mũi giữa ở viờm mũi dị ứng nếu gõy thoỏi húa niờm mạc vựng này gõy mất ngửi

- Các động mạch cấp máu cho ổ mũi là các nhánh của

động mạch mắt, hàm trên và mặt

- Thần kinh của mũi: Cảm giác liên quan đến ngửi do

các thần kinh khứu thu nhận[8]

1.2 Sinh lý chức năng niêm mạc mũi:

- Mũi cú ba chức năng chớnh:[10],[11]

+ Chức năng hụ hấp

+ Chức năng khứu giỏc

Phần trờn, từ lưng cuốn giữa trở lờn là vựng khứu giỏc Niờm mạc ở đõy nhẵn và màu hồng nhạt Riờng niờm mạc của cuốn trờn thỡ khụng cú tổ chức cương nhưng lại cú vết vàng chứa đựng tế bào khứu giỏc Vết vàng này lan sang đến bờn niờm mạc vỏch ngăn của khe khứu giỏc

Vựng dưới, từ cuốn dưới trở xuống gọi là vựng hụ hấp Niờm mạc ở đõy dày, màu hồng, cú nhiều tuyến tiết nhày và tế bào cú lụng chuyển Các yếu

tố dị nguyên sẽ tác động vào hệ thống niêm mạc này gây

ra biểu hiện viêm mũi dị ứng

Hình 1.2 Các chức năng sinh lý của mũi [ 9]

nhầy Diệt khuẩn

1.2.1 Chøc n¨ng h« hÊp:

Mũi đóng vai trò quan trọng với việc hô hấp thông thường Nó đóng vai trò trong việc làm ấm và làm ẩm không khí đồng thời cũng đóng vai trò như một điện trở trong việc hô hấp Nhịp thở trung bình của một người là 12 đến 24 lần/phút do đó mỗi dòng khí có khoảng 15 đến 30 lít/phút Sự chuyển động hỗn độn của dòng khí trong mũi làm cho khí sẽ tiếp xúc được rất nhiều với niêm mạc mũi và làm cho việc làm ấm và làm ẩm không khí trở nên dễ dàng hơn.[11]

1.2.1.1 Chức năng làm ẩm không khí:

Mũi có khả năng duy trì độ ẩm không khí khi thở vào là 85% bất kể độ ẩm của môi trường là bao nhiêu đi nữa Điều này rất quan trọng trong việc chống lại hiện tượng khô đường hô hấp dưới trong quá trình thở Tuy nhiên, ở những vùng khí hậu hanh khô, mũi không thể thực hiện được chức năng quan trọng này

Việc làm ẩm này chủ yếu do sự thẩm thấu từng ít một từ niêm dịch được tạo ra bởi tế bào Goblet, một phần nhỏ là do tuyến tiết nước, tiết nhầy.[11]

1.2.1.2 Chøc n¨ng lµm Êm không khÝ:

Hệ thống mạch máu phong phú ở mũi làm cho việc sưởi ấm luồng khí vào mũi dễ dàng, đồng thời cũng làm dễ dàng cho việc trao đổi khí ở các phế nang trong quá trình hô hấp Khí khi qua mũi sẽ được sưởi ấm ở nhiệt độ 25-37 độ Không khí xuống đến hầu tiếp tục được đưa về nhiệt độ gần nhiệt độ của cơ thể

1.2.2 Chøc n¨ng khøu gi¸c:

Các nghiên cứu thực nghieemjcho thấy khi dòng khí đi vào mũi thì chỉ có 15% đi qua vùng khứu giác Các chất bay hơi nằm trong dòng khí đến vùng khứu giác sẽ tiếp xúc với lớp chất nhầy nằm trên bề mặt biểu mô khứu giác Các chất này phải hòa tan được vào lớp chất nhầy và tiếp xúc với các receptor của tế bào khứu giác nằm trong biểu mô khứu giác Từ đây các tín hiệu được xử lý và truyền về hành khứu rồi đến trung tâm ngửi thứ hai và cuồi vùng là ngửi ở vỏ não.[11]

1.2.3 Chøc n¨ng b¶o vÖ:

Mũi và xoang đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ thể chống lại những tác nhân có hại trong không khí mà chúng ta hít thở Mũi và xoang thực hiện chức năng này bằng các cơ chế sau:

1.2.3.1 Cơ chế lọc:

Cỏc lụng mũi nằm ở lỗ mũi ngoài sẽ là những màng lọc đầu tiờn để kịc khụng khớ khi hớt vào Ngoài ra, lỗ mũi ngoài được bảo vệ bởi lớp biểu mụ lỏt tầng sừng húa cú cỏc tuyến mồ hụi và tuyến bó nằm rải rỏc cú tỏc dụng đào thải

dị vật ra khỏi mũi.[11]

1.2.3.2 Cơ chế hắt hơi:

Đõy là phản xạ tại chỗ đối với cỏc tỏc nhõn kớch thớch và cỏc tỏc nhõn độc hại trong khụng khớ Hắt hơi rất hiệu quả trong việc đẩy cỏc tỏc nhõn kớch thớch khỏc ra ngoài Đõy là sự phản ứng một cỏch giỏn tiếp của cỏc sợi của thần kinh V với cỏc sợi ra đi đến cỏc mạch mỏu và cỏc tuyến gõy nờn sự tăng tiết dịch nhầy

và sung huyết.[11]

2 một số yếu tố THườNG GẶP GâY VIêM MũI DỊ ỨNG:

2.1 Yếu tố di truyền:

Gia đình có bố hoặc mẹ bị dị ứng hoặc trong phả hệ

có người bị dị ứng Theo các cuộc điều tra cho thấy, nếu mẹ có bệnh dị ứng thì tỷ lệ bệnh này ở con cái họ tới 65%, do đó có thể thấy yếu tố di truyền có liên quan mật thiết tới việc biểu hiện viêm mũi dị ứng [2]

2.2 Tiếp xúc với dị nguyên:

Bệnh viêm mũi dị ứng thường xuất hiện khi người bệnh tiếp xúc với dị nguyên

Dị nguyên chia thành 2 nhóm lớn : ngoại sinh và nội sinh Dị nguyên ngoại sinh có nguồn gốc từ môi trường

Dị nguyên nội sinh là dị nguyên được hình thành ngay trong cơ thể còn gọi là tự dị nguyên

Đặc tính cơ bản của dị nguyên là có tính kháng thể tức là có khả năng hình thành kháng thể trong cơ thể, kết hợp với kháng nguyên đặc hiệu và phản ứng kết hợp

này gây nên tình trạng dị ứng.[4]

2.2.1 Dị nguyên ngoại sinh

Dị nguyên ngoại sinh gồm

Hỡnh 1.3: Một số dị nguyờn ngoại sinh

Trong môi trường vườn thú, có nhiều dị nguyên đặc trưng như lông thú vật, phân thú, mựi của động vật, thuốc sõu, mựi cống rónh, ao hồ, khớ than tổ ong…

Dị nguyên ngoại sinh gây nhiễm trùng là virus, vi khuẩn Bằng những nghiên cứu và thử nghiệm khoa học,

người ta thấy đa phần nguyên nhân gây ra viêm mũi họng

là các virus Một số loại virus rất điển hình như: virus Rhino, Corona, á cúm Parainfluenza, Adeno, virus hô hấp hợp bào RSV

Nhóm virus trên gây bệnh bằng cách cư trú ở chất nhầy niêm mạc mũi họng Chúng sẽ nằm ở đó, xâm nhập vào tế bào niêm mạc, nhân bản rồi phá huỷ tế bào và lây lan sang tế bào bên cạnh Cơ thể sẽ kháng cự lại với các kháng thể IgA sẵn có và đội quân bạch cầu bảo

vệ [6] Thông thường sẽ có một vài tế bào niêm mạc hô hấp

bị tổn thương và bị virus phá huỷ nhưng sau khoảng 2

tuần lớp tế bào mới lại mọc lên và đẩy lại virus Nhưng trong một số trường hợp, cơ thể tiêu diệt không hiệu

quả, virus từ đường hô hấp trên sẽ nhân bản và xâm nhập

xuống tận đường hô hấp dưới và vào máu gây nhiều bệnh

biến thể khác Một số loại vi khuẩn cũng thường gặp trong bệnh viêm mũi họng là liên cầu khuẩn tan máu nhóm A, phế cầu khuẩn, Haemophilus influenzae

Ngoài ra chúng ta có thể gặp một số loại vi khuẩn khác như liên cầu khuẩn tan máu nhóm A, phế cầu khuẩn, Haemophilus influenzae, một số loại nấm

Trong trường hợp căn nguyên do vi khuẩn thì ít khi

vi khuẩn gây bệnh một mình mà chúng thường được khởi phát bằng sự nhiễm và gây viêm của một loại virus trước

đó Tỷ lệ cao thuộc về liên cầu khuẩn tan máu nhóm A Đây là vi khuẩn hàng đầu gây biến chứng viêm cầu thận

cấp ở trẻ em từ một viêm họng thông thường.[4], [8]

2.2.2 Dị nguyên nội sinh

Dị nguyên nội sinh là những dị nguyên hình thành ngay trong cơ thể Protein của cơ thể trong những điều kiện nhất

định trở thành protein “lạ” với cơ thể Tuy nhiên đây là

dị nguyên khó có thể can thiệp đượcnên nếu viêm mũi dị ứng

do dị nguyên loại này chỉ có thể điều trị bằng thuốc.[4]

2.3 Yếu tố khí hậu môi trường

Yếu tố môi trường trong Vườn thú ảnh hưởng rất lớn đến những cán bộ công nhân bị viêm mũi dị ứng Những thay đổi thời tiết đột ngột, môi trường ô nhiễm kích thích niêm mạc mũi tạo điều kiện cho viêm mũi dị ứng xuất hiện

- Phòng tránh dị nguyên và kích thích: Cần xác định chính xác dị nguyên gây bệnh để có biện pháp phòng ngừa:

+ Đeo khẩu trang và các dụng cụ bảo hộ lao động khác khi làm việc Có thể làm ẩm khẩu trang khi đeo để hạn chế các tạp chất vào mũi Khẩu trang nên thay, giặt hàng ngày Phơi ở chỗ cao và có nắng

Khẩu trang đạt tiêu chuẩn nên có: gồm một lớp sợi lọc tổng hợp ở giữa và hai lớp vải sợi bao bên ngoài (

có khoảng trống hô hấp), vật liệu mềm, xốp, tiếp xúc với sống mũi và kẹp nhôm mặt ngoài Lớp lọc sợi tổng hợp đóng vai trò chủ yếu để ngăn giữ bụi trong khoảng trống còn lại giữa các sợi lọc do quá trình bụi lắng

đọng do trọng lượng

+ Thực hiện đúng nội quy an toàn lao động

+ Tắm gội sạch sẽ (để loại hết bụi… trên tóc, trên da) sau khi lao động

+ Vệ sinh môi trường lao động: vệ sinh văn phòng, nơi làm việc Không nên dùng thảm và nệm ghế bằng vải Ngoài ra, bệnh nhân cần hạn chế tối đa sự tiếp xúc với khói thuốc, khói xe, nước hoa, hương liệu và các chất nặng mùi khác Đối với dị ứng nghề nghiệp, nếu không thể đổi nghề, nên dùng khẩu trang, mặt nạ hoặc sử

dụng các vật liệu thay thế [4]

- Giáo dục người bệnh: do bệnh VMDƯ là sự kết hợp của nhiều yếu tố nên bệnh nhân cần hiểu biết để tham gia và tuân thủ cách điều trị, tự bản thân biết cách phòng tránh dị nguyên hoặc tự làm giảm các nồng độ dị nguyên trong môi trường Giáo dục và tư vấn để bệnh nhân biết khi nào cần uống thuốc và uống đúng theo hướng dẫn nhất phòng tai biến có thể xảy ra, tăng cường tập thể dục, phối hợp chế độ ăn uống, sinh hoạt điều độ để tăng sức

đề kháng cho cơ thể

Rửa mũi hàng ngày bằng nước muối sinh lý mang lại hiệu quả phòng bệnh cao:

Tác dụng của nước muối sinh lý:

+ Dung dịch nước muối 0,9% (đẳng trương) có áp suất thẩm thấu xấp xỉ với dịch trong cơ thể Nước muối sinh lý

thường được dùng để cung cấp nước cũng như chất điện giải , dùng để rửa mũi thích hợp cho mọi lứa tuổi kể cả trẻ

em

+ Làm cho dịch mũi loãng ra và rửa loại bỏ các chất

bụi bẩn, dị vật bám ở mũi, loại bỏ dịch mủ

+ Có tác dụng sát khuẩn nhẹ do tác dụng của muối + Giúp niêm mạc mũi trở lại trạng thái bình thường

do tác động trực tiếp lên lớp biểu mô niêm mạc mũi

Trên thế giới đã có nhiều nước nghiên cứu về hiệu quả điều trị không dùng thuốc cho căn bệnh này Tuy nhiên mỗi nghiên cứu đều cho thấy phương pháp này có những ưu điểm và hạn chế nhất định

Cụ thể các phương pháp nghiên cứu không dùng thuốc trên thế giới là:

Năm 2005, Garavello nghiên cứu trên 150 bệnh nhân trong vòng hai năm về phòng viêm mũi dị ứng bằng các biện pháp không dùng thuốc Kết quả cho thấy khoảng

80% số bệnh nhân cải thiện được các triệu chứng của viêm mũi dị ứng (ngạt tắc mũi, chảy mũi và ngứa mũi) Tuy nhiên hạn chế của nghiên cứu là đối tượng nghiên cứu tương đối nhỏ, chưa tìm hiểu được hết các yếu tố nguy cơ tới bệnh viêm mũi dị ứng [13]

Nghiên cứu của Skoner (2001) về hiệu quả của việc tư vấn không dùng thuốc như: hạn chế tiếp xúc và cách

ly nguồn dị nguyên kết hợp chế độ ăn uống, tập luyện năng cao thể trạng và rửa mũi bằng nước muối sinh lý trên những bệnh nhân bị viêm mũi dị ứng Kết quả cho

tỷ lệ bệnh nhân sau khi được điều trị có thay đổi hình thái niêm mạc cuốn cao chiếm 88% và tỷ lệ tiến triển thành polyp chiếm rất thấp [14]

Nghiên cứu của J Bousque (2008) thì chảy nước mũi gặp nhiều ở bệnh nhân bị viêm mũi dị ứng chiếm 50% nhưng sau khi điều trị chăm sóc tư vấn không dùng thuốc thì tỷ lệ này giảm rõ rệt còn 20% [15]

Tại Việt nam:

Theo nghiên cứu của Lê Đình Hưng về cách chăm sóc

và tư vấn không dùng thuốc cho bệnh nhân viêm mũi dị ứng như: Tránh tiếp xúc với dị nguyên như bụi nhà, phấn hoa, lông chó mèo, vệ sinh nhà cửa, đeo khẩu trang, rửa mũi hàng ngày bằng nước muối sinh lý 0,9% thì các triệu chứng của viêm mũi dị ứng trước và sau

điều trị đã giảm Triệu chứng chảy mũi giảm từ 64% xuống còn 26,7%.[4]

Cũng theo nghiên cứu của Nguyễn Năng An thì ở những bệnh nhân có tiếp xúc với bụi bông có sử dụng nhiều loại thuốc xịt mũi co mạch kéo dài làm thoái hoá

và phì đại cuốn thì tỷ lệ ngạt nặng giảm ở mức độ ít hoặc không giảm là 46,7% [1]

Tăng cường sức khoẻ cho bệnh nhân

- Tập thể dục : Tập thể dục đều

đặn giúp cải thiện tình trạng sức khỏe,

tăng miễm dịch và nguồn ôxy cho não và

các phần cơ thế khác Để đạt được hiệu

quả thật sự bạn nên tập thể dục hàng

ngày, mỗi lần nửa tiếng trở lên như đi bộ

nhanh, đạp xe, tập Yoga, khiêu vũ… là

cách để chúng ta có được sức khỏe dẻo

dai nhất Hình 1.4: Tập thể dục

- Ăn nhẹ : Ăn quá nhiều trong một bữa sẽ khiến bạn cảm thấy uể oải chậm

chạp sau khi ăn Vì vậy, nên điều chỉnh sao cho lượng thức ăn vừa đủ trong một

bữa Ăn tăng hoa quả, trái cây vì chứa nhiều vitamin B1, C … tăng sức đề kháng

cho cơ thể, dùng tăng nước ép từ các loại trái cây

Hình 1.5: Trái cây, hoa quả

Ăn khi thức ăn đang còn nóng Theo quan điểm của đông y thì khi bị cảm

lạnh sẽ có những triệu chứng như đau đầu, hắt hơi, sổ mũi, chảy nước mũi Lúc

đó nên ăn thức ăn mềm, nóng như cháo hành nhiều rau tía tô, ăn phở bò có gừng

thái chỉ (ăn thật nóng để cơ thể cân bằng được thân nhiệt) Nếu có thể sau khi

tắm gội xong ta ăn luôn một bát cháo (có hành, tía tô càng tốt), phở (có chút

gừng thái chỉ), một cốc sữa thật nóng hoặc có thể đắp chăn một lúc để cơ thể ấm

lại

- Giữ ấm đôi chân: gan bàn chân

như một cơ thể thu nhỏ Để tránh để cơ

thể tiếp tục bị ngấm lạnh, ngâm chân

bằng nước ấm khoảng 370 có pha chút

muối và gừng, hoặc có thể cho các vỏ cam, chanh vào Ngày nào cũng có thể làm được, mỗi lần ngâm 15 phút

Hình 1.6: Ngâm chân bằng nước ấm

- Giữ ấm cơ thể: Tránh tắm và gội đầu cùng một lúc khi cơ thể có hiện

tượng sổ mũi, ngứa mũi, hắt hơi, ngạt mũi; Tránh ra chỗ gió lùa ngay sau khi tắm, gội Có thể xông mũi bằng nước nóng ngâm vài lát gừng nướng, vừa hít hơi vừa uống

- Không bỏ bữa : Đường huyết thấp là nguyên nhân làm yếu sức mạnh tinh

thần và thể chất Vì thế, dù không thấy đói vào giờ ăn bạn cũng nên ăn một chút

gì đó, dù là trái cây

- Không dùng chất kích thích: Ca-phê-in

có trong cà phê, trà, sô cô la giúp tỉnh táo nhanh

nhưng lại gây kích thích não và mất ngủ Chỉ nên

uống một hoặc hai ngụm vào buổi sáng và không

nên dùng sau bữa cơm trưa

Hình 1.7: Cà phê

- Uống nhiều nước: Nhằm giúp cơ thể bài tiết chất thải trong quá trình tạo

năng lượng cho cơ thể, nên giữ cơ thể trong tình trạng đủ nước

- Nướng quả bồ kết trên than hoa để đỡ ngạt mũi, diệt vi-rus

- Nghỉ ngơi thư giãn: Một vài liệu pháp sơ khởi có thể rất hữu ích trong

việc giúp cơ thể thư giãn Xoa bóp bình thường và xoa bóp bằng tinh dầu không chỉ tốt cho việc thư giãn mà còn tiếp thêm sức lực Xoa bóp với tinh dầu bạc hà, dầu khuynh diệp có thể tạo ra hưng phấn [10]

Hình 1.8: Nghỉ ngơi thư giãn

Chương 2

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Cán bộ công nhân viên đang làm việc tại Vườn thú

Hà nôi đã được chẩn đoán là viêm mũi dị ứng tại bệnh viện Tai Mũi Họng TW

- Có 30 CBCNV được chẩn đoán xác định là viêm mũi

dị ứng

- Có độ tuổi từ 18-60

- Thời điểm nghiên cứu từ tháng 12/2009 đến 12/2011

2.1.2 Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân vào nghiên cứu

- Cán bộ công nhân viên được chẩn đoỏn là viêm mũi dị

dứng từ tháng 12/2009 đến tháng 12/2011

- Các cán bộ công nhân viên này tự nguyện tham gia vào quy trình rửa mũi

- Được hướng dẫn các biện pháp phòng tránh mà yêu cầu đưa ra

- Tinh thần bình thường

- Không có các bệnh khác của mũi

- Có hồ sơ theo dõi định kỳ lưu tại Trung tâm

Y tế Vườn Thú Hà Nội

2.1.3 Tiêu chuẩn loại trừ khỏi nghiên cứu

- Các cán bộ công nhân viên chưa được chẩn đoán xác định bệnh VMDƯ

- Không tham gia đều vào quá trình tập luyện > 3 lần/tuần

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu: từ tháng 12/2009 đến tháng

12/2011

- Địa điểm nghiên cứu: Tại Trung tâm Y tế Vườn thú

Hà nội, sau khi đã được khám và chẩn đoán xác định tại Bệnh viện Tai Mũi Họng TW

2.3 Thiết kế nghiên cứu

Thử nghiệm lâm sàng:

2.3.1 Sử dụng cho mục tiêu 1: Mô tả

2.3.2 Sử dụng cho mục tiêu 2: can thiệp và so sánh trước sau

2.4 phương pháp chọn mẫu và cách chọn Mẫu

Chọn mẫu toàn bộ: cỏc đối tượng đủ tiờu chuẩn lựa chọn (30 cán

bộ công nhân viên) được chẩn đoán xác định mắc bệnh VMDƯ

đang làm việc tại Vườn thú Hà nội

2.5 thiết kế nghiên cứu và các tham số nghiên cứu :

2.5.1 Công cụ nghiên cứu

- Hồ sơ bệnh án

- Sổ theo dừi khỏm sức khỏe định kỳ

- Cỏc kết quả xét nghiệm của CBCNV được làm tại bệnh viện

- Mẫu phiếu trả lời

2.5.2 Thiết kế nghiên cứu mục tiêu 1:

Về một số yếu tố nguy cơ đến bệnh VMDƯ tại Vườn thú Hà nội :

- Tiền sử dị ứng : tiền sử gia đình, bản thân

- Yếu tố gây dị ứng : bụi, lông thú, mùi, phấn hoa, nấm mốc

- Thời gian làm việc của cán bộ công nhân tại Vườn thú

- Thời gian tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ 2.5.3 Thiết kế mục tiêu 2 :

Quy trình này được xây dựng dựa trên cơ sở tổng quan tài liệu đã có

Nguyên tắc để xây dựng quy trình :

- Phù hợp với đặc điểm công việc của CBCNV đang làm việc tại Vườn thú Hà Nội

- Phù hợp với nguyên lý sinh lý mũi

- Phù hợp với nguyên lý điều trị VMDƯ

2.6 các bước tiến hành và đánh giá kết quả :

+ Test lẩy da: khi đưa dị nguyờn vào tổ chức trong da của người

bị bệnh, dị nguyờn sẽ kết hợp với khỏng thể IgE bỏm trờn bề mặt tế bào mastocyte dẫn đến sự biến đổi tế bào làm giải phúng ra hàng loạt cỏc chất trung gian húa học mà chủ yếu là histamin tỏc động lờn tổ chức da gõy phự nề, xung huyết, sẩn ngứa nơi thử test.[6]

+ Test kớch thớch mũi: Nhỏ dung dịch dị nguyờn vào mũi để tỏi tạo lại bệnh cảnh lõm sàng Nếu bệnh nhõn xuất hiện triệu chứng của cơn VMDƯ thỡ test được coi là dương tớnh

+ Phản ứng phõn hủy tế bào mastocyte: dị nguyờn kết hợp với khỏng thể gắn trờn bề mặt tế bào mastocyte hoạt húa làm tan tế bào

+ Định lượng IgE toàn phần trong huyết thanh

+ Định lượng IgG toàn phần trong huyết thanh

2.7 các bước tiến hành nghiên cứu

2.7.1 Tư vấn sử dụng bảo hộ lao động:

- Dựng găng tay, khẩu trang, quần áo, mũ nón theo

đúng nội quy an toàn lao động

2.7.2 Biện pháp loại trừ dị nguyên tại mũi bằng rửa

mũi bằng nước muối sinh lý 0,9% hàng ngày hai lần/ngày sau mỗi buổi làm và hết giờ làm

Qui trình rửa mũi:

* Bước 1 Chuẩn bị công cụ: + Xi lanh 10ml Nước muối 0,9%: + Tự pha + Dạng chai 500 ml

+ Dạng phun sương

xi-Hình 1.9 Dụng cụ rửa mũi

Nhiệt độ nước muối: 33 độ Có thể dùng nhiệt kế để

Bước 5:

Xỡ mũi nhố nhẹ để làm sạch cỏc dịch cũn sút trong mũi Nhắc lại bước 3 với mũi bờn kia Sau khi thực hiện xong cả 2 bờn mũi, cần đảm bảo rằng cỏc dịch trong mũi đó được làm sạch kỹ lưỡng

Ngoài ra, cỏc dụng cụ xịt mũi cũng cần được lau sạch và để ở nơi khụ rỏo, sạch sẽ

- Lưu ý:

+ Nếu thấy đau hay rỏt mũi thì cần giảm bớt lượng muối trong dung dịch

nước muỗi và nhớ làm ấm nước xịt mũi (nước khụng núng hay lạnh quỏ)

+ Khi thấy có biểu hiện nhức đầu, chảy máy mũi nên ngừng rửa trong 3 ngày mới rửa lại

2.7.3 Tăng cường sức khoẻ cho bệnh nhân

- Tập thể dục: Tập thể dục đều đặn giỳp cải thiện tỡnh trạng sức khỏe, tăng

miễm dịch và nguồn ụxy cho nóo và cỏc phần cơ thế khỏc Để đạt được hiệu quả thật sự bạn nờn tập thể dục hàng ngày, mỗi lần nửa tiếng trở lờn như đi bộ nhanh, đạp xe, tập Yoga, khiờu vũ… là cỏch để chỳng ta cú được sức khỏe dẻo dai nhất

- Ăn nhẹ : Ăn quỏ nhiều trong một bữa sẽ khiến bạn cảm thấy uể oải chậm

chạp sau khi ăn Vỡ vậy, nờn điều chỉnh sao cho lượng thức ăn vừa đủ trong một bữa Ăn tăng hoa quả, trỏi cõy vỡ chứa nhiều vitamin B1, C … tăng sức đề khỏng cho cơ thể, dựng tăng nước ộp từ cỏc loại trỏi cõy Ăn khi thức ăn đang cũn núng Theo quan điểm của đụng y thỡ khi bị cảm lạnh sẽ cú những triệu chứng như đau đầu, hắt hơi, sổ mũi, chảy nước mũi Lỳc đú nờn ăn thức ăn mềm, núng như chỏo hành nhiều rau tớa tụ, ăn phở bũ cú gừng thỏi chỉ (ăn thật núng để cơ thể cõn bằng được thõn nhiệt) Nếu cú thể sau khi tắm gội xong ta ăn luụn một bỏt chỏo (cú hành, tớa tụ càng tốt), phở (cú chỳt gừng thỏi chỉ), một cốc sữa thật núng hoặc cú thể đắp chăn một lỳc để cơ thể ấm lại

- Giữ ấm đụi chõn: gan bàn chõn như một cơ thể thu nhỏ Để trỏnh để cơ

thể tiếp tục bị ngấm lạnh, ngõm chõn bằng nước ấm khoảng 37 độ cú pha chỳt muối và gừng, hoặc cú thể cho cỏc vỏ cam, chanh vào Ngày nào cũng cú thể làm được, mỗi lần ngõm 15 phỳt

- Giữ ấm cơ thể: Trỏnh tắm và gội đầu cựng một lỳc khi cơ thể cú hiện

tượng sổ mũi, ngứa mũi, hắt hơi, ngạt mũi; Trỏnh ra chỗ giú lựa ngay sau khi

tắm, gội Cú thể xụng mũi bằng nước núng ngõm vài lỏt gừng nướng, vừa hớt hơi

vừa uống

- Khụng bỏ bữa: Đường huyết thấp là nguyờn nhõn làm yếu sức mạnh tinh

thần và thể chất Vỡ thế, dự khụng thấy đúi vào giờ ăn bạn cũng nờn ăn một chỳt

gỡ đú, dự là trỏi cõy

- Khụng dựng chất kớch thớch: Ca-phờ-in cú trong cà phờ, trà, sụ cụ la giỳp

tỉnh tỏo nhanh nhưng lại gõy kớch thớch nóo và mất ngủ Chỉ nờn uống một hoặc

hai ngụm vào buổi sỏng và khụng nờn dựng sau bữa cơm trưa

- Uống nhiều nước: Nhằm giỳp cơ thể bài tiết chất thải trong quỏ trỡnh tạo

năng lượng cho cơ thể, nờn giữ cơ thể trong tỡnh trạng đủ nước

- Nướng quả bồ kết trờn than hoa để đỡ ngạt mũi, diệt vi-rus

- Nghỉ ngơi thư gión: Một vài liệu phỏp sơ khởi cú thể rất hữu ớch trong

việc giỳp cơ thể thư gión Xoa búp bỡnh thường và xoa búp bằng tinh dầu khụng

chỉ tốt cho việc thư gión mà cũn tiếp thờm sức lực Xoa búp với tinh dầu bạc hà,

dầu khuynh diệp cú thể tạo ra hưng phấn [10]

2.8 đánh giá kết quả thử nghiệm và điều chỉnh công cụ

nghiên cứu

- Thời điểm đánh giá là sau 6 tháng điều tri

- Đánh giá kết quả thử nghiệm dựa vào sự thay đổi

của các triệu chứng cơ năngvà thực thể của 30 CBCNV đã

thực hiện đúng theo phương pháp

- Thang điểm đánh giá: (thời điểm đánh giá là sau 6

tháng điều trị):

(Biểu hiện của VMDƯ: hắt hơi từng tràng, ngứa mũi,

chảy nước mũi trong, ngạt tắc mũi)

Mức độ tốt: Không biểu hiện bệnh kể cả khi tiếp xúc

với dị nguyên: 3 điểm

Mức độ khá: Biểu hiện bệnh khi tiếp xúc dị nguyên : 2 điểm

Không cải thiện bệnh: Biểu hiện cả khi không tiếp

xúc dị nguyên : 1 điểm

2.9 Phương pháp phân tích số liệu

Bước 1: Nhập liệu: Toàn bộ số liệu thu thập được

- Thống kê phân tích : Xác định các yếu tố nguy cơ tới bệnh VMDƯ Sử

dụng phép kiểm định 2

với khoảng tin cậy 95%, p = 0.05

2.10 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu

- Các đối tượng tham gia nghiên cứu đã được giải thích rõ ràng về mục đích của nghiên cứu và tự nguyện tham gia vào nghiên cứu

- Quá trình thăm khám, hỏi bệnh phục vụ cho công tác

điều trị và chăm sóc cho các cán bộ công nhân viên tại Vườn Thú nên không ảnh hưởng gì đến tâm lý hay sức khỏe của đối tượng nghiên cứu

- Các số liệu này chỉ nhằm mục đích phục vụ cho nghiên cứu, kết quả nghiên cứu được đề xuất sử dụng vào mục đích nâng cao sức khỏe cho cộng đồng, không sử dụng cho mục đích khác

Chương 3 Kết quả nghiên cứu

3.1 một số yếu tố liên quan đến bệnh Viêm mũi dị ứng tại Vườn thú hà nội:

Biểu đồ 3.1 Tỷ lệ giới của nhóm cbcn nghiên cứu

Biểu đồ 3.2 Tỷ lệ tuổi của nhóm CBCNV nghiên cứu

Nhận xét :

+ Trong kết quả chúng tôi nhận thấy nhóm cán

bộ công nhân mắc ở lứa tuổi từ 18 - 30 chiếm tỷ lệ cao nhất (53%)

+ Tỷ lệ nhóm cán bộ công nhân mắc ở lứa tuổi từ 30 đến

40 chỉ chiếm 30%

+ Tỷ lệ nhóm cán bộ công nhân trên 40 tuổi mắc chiếm 17%

Biểu đồ 3.3 Tỷ lề trình độ văn hóa của nhóm nghiên cứu

Nhận xét:

Theo kết quả trên chúng tôi nhận thấy:

+ Tỷ lệ số CBCNV có trình độ tốt nghiệp phổ thông

ở Vườn thú chiếm cao nhất chiếm 66,4%

+ Tỷ lệ số cán bộ công nhân cao đẳng - đại học chiếm từ 27%

+ Tỷ lệ số cán bộ công nhân tốt nghiệp trung học cơ sở chỉ chiếm 6,6%

3.1.4 Vị trí làm việc của đối tượng nghiên cứu

Nhận xét : Theo nghiên cứu của chúng tôi

+ Tỷ lệ các công nhân vệ sinh môi trường và công nhân trực tiếp nuôi thú có tỷ lệ mắc bệnh cao

+ Tỷ lệ những cán bộ công nhân viên trực tiếp nuôi thú chiếm 30%

+ Tỷ lệ cán bộ công nhân vệ sinh môi trường cắt cỏ, quét rác chiếm 57%

+ Tỷ lệ cán bộ công nhân nhà bếp chiếm 10%

Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,05

3.1.5 Thời gian làm việc của các cán bộ công nhân viên tại Vườn Thú

Bảng 3.5 Phân bố thời gian làm việc tại Vườn Thú Hà

Nhận xét : theo kết quả trên chúng tôi

+ Tỉ lệ số cán bộ công nhân viên có thời gian làm việc trên 20 năm cao nhất chiếm 33%

+ Tỷ lệ số cán bộ công nhân viên làm từ 1-5 năm chiếm 27% + Tỷ lệ số CBCNV làm việc từ 6-10 năm chiếm 13%

+ Tỷ lệ số CBCNV làm việc từ 11-20 năm chiếm 27%

3.1.6 Tiền sử dị ứng liên quan của đối tượng nghiên cứu

Bảng 3.6 Tiền sử dị ứng liên quan của đối tượng

Tổng 30 100

Nhận xét : Theo nghiên cứu của chúng tôi

Số bệnh nhân có tiền sử dị ứng gia đình hoặc tiền

sử dị ứng bản thân cao gấp đôi so với bệnh nhân hoàn toàn không có tiền sử dị ứng Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê p < 0,05

3.1.7 Các yếu tố gây VMDƯ của đối tượng nghiên cứu

Bảng 3.7 Các yếu tố gây VMDứ của bệnh nhân

Nhận xét :

+ Trong nghiên cứu của chúng tôi, nguyên nhân chủ yếu gây ra tình trạng VMDƯ cho bệnh nhân là bụi chiếm 70%

+ Sau đó phải kể tới là lụng thỳ vật chiếm 43%

+ Mùi của động vật và chất thải chiếm 37%

+ Phấn hoa chiếm 27%