Bàn về hệ thống nguyên tắc và phương pháp tính giá áp dụng cho tính giá hàng tồn kho trong doanh nghiệp

Bàn về hệ thống nguyên tắc và phương pháp tính giá áp dụng cho tính giá hàng tồn kho trong doanh nghiệp

Lời mở đầu

Thực hiện nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986) về chuyển

đổi cơ chế quản lý sang cơ chế thị trờng, sau những năm đầu còn lúng túng, từ năm

1991 chúng ta đã thực sự hoà nhập vào công cuộc đổi mới, hội nhập và mở cửa

Đầu t nớc ngoài vào Việt Nam với gần 3000 DN 100% vốn đầu t nớc ngoài và rấtnhiều công ty liên doanh Doanh nghiệp Nhà nớc đợc sắp xếp thu hẹp lại, thực hiệncải cách và cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nớc Chính sách tài chính, tiền tệ, cácluật thuế đã qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung Kế toán Việt Nam bớc vào giai đoạn cảicách kế toán theo kinh tế thị trờng và xu thế hội nhập

Trong nền kinh tế thị trờng, các doanh nghiệp cạnh tranh gay gắt để giành giậtthị trờng nhằm thu đợc lợi nhuận cao nhất Để đạt đợc điều này, các doanh nghiệpkhông ngừng tìm tòi, lựa chọn và quản lý tài sản một cách khoa học và kinh tế nhất.Hàng tồn kho là một phần quan trọng trong tài sản lu động của nhiều doanh nghiệp

Đánh giá và trình bày hàng tồn kho có một ảnh hởng quan trọng trong việc xác định

và trình bày tình hình tài chính và kết quả lãi lỗ của các hoạt động trong một doanhnghiệp Việc tính đúng giá trị hàng tồn kho, không chỉ giúp cho doanh nghiệp chỉ

đạo kịp thời các nghiệp vụ kinh tế diễn ra hàng ngày, mà còn giúp doanh nghiệp cómột lợng vật t, hàng hoá dự trữ đúng định mức, không dự trữ quá nhiều gây ứ đọngvốn, không dự trữ quá ít để bảo đảm cho quá trình sản xuất kinh doanh đợc tiếnhành liên tục, không bị gián đoạn

Xuất phát từ tình hình đó, yêu cầu đặt ra đối với các doanh nghiệp sản xuấtkinh doanh là phải lựa chọn đợc một phơng pháp tính giá hàng tồn kho phù hợp Nhận thức đợc tầm quan trọng của vấn đề trên, qua một thời gian tìm hiểu em

đã quyết định đi sâu nghiên cứu đề tài:

“ Bàn về hệ thống nguyên tắc và phơng pháp tính giá áp dụng cho tính

giá hàng tồn kho trong doanh nghiệp”

Nội dung đề tài gồm 3 phần nh sau:

Phần I : Khái quát chung về các phơng pháp tính giá hàng tồn kho

PhầnII: Thực trạng tính giá hàng tồn kho trong các doanh nghiệp Việt Nam

Phần III : Một số ý kiến đề xuất

Do thời gian ngắn và trình độ chuyên môn còn hạn chế nên việc nghiên cứu đềtài này chắc chắn không tránh khỏi những điều sai sót Em rất mong nhận đ ợc sự

đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và các bạn để đề án đợc hoàn chỉnh hơn

Em xin chân thành cảm ơn Cô giáo - Thạc sĩ Phạm Bích Chi đã giúp đỡ emhoàn thành đề án này

Hàng tồn kho là bộ phận tài sản lu động dự trữ cho sản xuất và dự trữ cho luthông, hoặc đang trong quá trình chế tạo của doanh nghiệp Hàng tồn kho củadoanh nghiệp có thể mua từ bên ngoài, có thể do doanh nghiệp sản xuất ra để phục

vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc để bán

Với doanh nghiệp thơng mại thì hàng tồn kho bao gồm số hàng hoá mà doanhnghiệp đã mua đang dự trữ trong kho hoặc đang đi đờng, hoặc đang gửi bán

Với doanh nghiệp sản xuất, chế tạo sản phẩm thì hàng tồn kho bao gồmnguyên, vật liệu nhập kho, đang đi đờng, công cụ dụng cụ sử dụng trong sảnxuất,sản phẩm đang chế tạo và thành phẩm hoàn thành

Theo chuẩn mực mới về hàng tồn kho (ban hành và công bố theo quyết định số149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trởng bộ Tài chính) thì

Hàng tồn kho đợc hiểu là những tài sản:

 Đợc giữ để bán trong kỳ sản xuất, kinh doanh bình thờng;

 Đang trong quá trình sản xuất, kinh doanh dở dang;

 Nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ để sử dụng trong quá trình sản xuất, kinhdoanh hoặc cung cấp dịch vụ

Giá trị thuần có thể thực hiện đợc: là giá bán ớc tính của hàng tồn kho trong

kỳ sản xuất, kinh doanh bình thờng trừ chi phí ớc tính để hoàn thành sản phẩm vàchi phí ớc tính cần thiết cho việc tiêu thụ chúng

Giá hiện hành : là khoản tiền phải trả để mua một loại hàng tồn kho tơng tự tại

ngày lập bảng cân đối kế toán

1.2 Phân loại hàng tồn kho

Kế toán hàng tồn kho cần phải nắm đợc chính xác tổng giá trị hàng tồn kho,cũng nh chi tiết từng loại hàng tồn kho hiện có ở doanh nghiệp Do đó cần tiến hànhphân loại hàng tồn kho ở doanh nghiệp

Hàng tồn kho bao gồm:

 Hàng hoá mua về để bán: Hàng hoá tồn kho, hàng mua đang đi đờng, hàng gửi đi bán, hàng hoá gửi đi gia công chế biến

 Thành phẩm tồn kho và thành phẩm gửi đi bán

 Sản phẩm dở dang: sản phẩm cha hoàn thành và sản phẩm hoàn thành chalàm thủ tục nhập kho thành phẩm;

 Nguyên liệu, vật liệu, công cụ, dụng cụ tồn kho, gửi đi gia công chế biến và

đã mua đang đi đờng;

 Chi phí dịch vụ dở dang

2 Các phơng pháp quản lý hàng tồn kho

2.1 Phơng pháp kê khai thờng xuyên

Phơng pháp kê khai thờng xuyên (KKTX) là phơng pháp theo dõi, phản ánhthờng xuyên, liên tục, có hệ thống tình hình nhập xuất tồn kho vật t, hàng hoá trên

sổ kế toán

Trong trờng hợp áp dụng phơng pháp KKTX thì các tài khoản hàng tồn kho

đ-ợc dùng để phản ánh số hiện có, tình hình biến động tăng giảm của vật t hàng hoá.Vì vậy, giá trị vật t, hàng hoá có thể xác định ở bất cứ thời điểm nào trong kỳ hạchtoán.Cuối kỳ hạch toán, căn cứ vào số liệu kiểm kê thực tế vật t, hàng hoá tồn kho,

so sánh đối chiếu với số liệu tồn trên sổ kế toán để xác định số l ợng vật t thừa thiếu

và truy tìm nguyên nhân để có giải pháp xử lý kịp thời

2

Phơng pháp kê khai thờng xuyên áp dụng thích hợp trong các doanh nghiệpsản xuất và các đơn vị thơng nghiệp kinh doanh mặt hàng có giá trị lớn.

2.2 Phơng pháp kiểm kê định kỳ

Phơng pháp kiểm kê định kỳ (KKĐK)là phơng pháp hạch toán căn cứ vào kếtquả kiểm kê thực tế để phản ánh giá trị hàng tồn kho cuối kỳ trên sổ kế toán tổnghợp và từ đó tính ra giá trị vật t hàng hoá đã xuất trong kỳ theo công thức:

Theo phơng pháp KKĐK, mọi biến động vật t hàng hoá không theo dõi, phản

ánh trên các tài khoản hàng tồn kho Giá trị vật t, hàng hoá mua và nhập kho đợcphản ánh trên một tài khoản riêng (tài khoản “mua hàng”)

Công tác kiểm kê vật t, hàng hoá đợc tiến hành cuối mỗi kỳ hạch toán để xác

định giá trị vật t, hàng hoá tồn kho thực tế, trên cơ sở đó kế toán phản ánh vào cáctài khoản hàng tồn kho Nh vậy, khi áp dụng phơng pháp KKĐK, các tài khoản tồnkho chỉ sử dụng đầu kỳ hạch toán (để kết chuyển số d đầu kỳ) và cuối kỳ hạch toán(để kết chuyển số d cuối kỳ)

Phơng pháp KKĐK thờng đợc áp dụng ở những doanh nghiệp có nhiều chủngloại vật t, hàng hoá với quy cách mẫu mã khác nhau, giá trị thấp và đợc xuất thờngxuyên

Phơng pháp KKĐK hàng tồn kho có u điểm là giảm nhẹ khối lợng công việchạch toán, nhng độ chính xác về vật t, hàng hoá xuất dùng cho các mục đích khácnhau phụ thuộc vào chất lợng công tác quản lý tại kho, quầy, bến bãi

II các phơng pháp tính giá hàng tồn kho

1 Khái niệm và sự cần thiết của phơng pháp tính giá

1.1 Khái niệm

Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, cùng với sự vận động của vốn

là sự biến đổi không ngừng cả về hình thái hiện vật và giá trị của tài sản Để ghinhận và phản ánh đợc giá trị tiền tệ của tài sản vào sổ sách, chứng từ, báo cáo, kếtoán sử dụng phơng pháp tính giá

Nh vậy, thực chất tính giá là phơng pháp thông tin và kiểm tra về sự hình thành

và phát triển chi phí có liên quan đến từng loại vật t, sản phẩm, tài sản, hàng hoá và

dịch vụ Nói cách khác, tính giá là việc xác định giá trị ghi sổ tài sản tức là

dùng thớc đo giá trị để biểu hiện các loại tài sản khác nhau nhằm phản ánh, cungcấp các thông tin tổng hợp cần thiết và xác định giá trị tiền tệ để thực hiện các ph -

ơng pháp phản ánh khác của kế toán

1.2 Sự cần thiết của phơng pháp tính giá

Tính giá là một trong bốn phơng pháp của hạch toán kế toán, vừa có tính độclập tơng đối lại vừa có quan hệ chặt chẽ với các phơng pháp khác nh chứng từ, đốiứng tài khoản, tổng hợp - cân đối kế toán Nó giữ một vai trò quan trọng và cần thiết

để thực hiện tốt chế độ hạch toán kinh doanh

 Nhờ sử dụng phơng pháp tính giá, kế toán đã theo dõi, phản ánh đợc một cáchtổng hợp và kiểm tra đợc các đối tợng hạch toán bằng thớc đo tiền tệ

3

Tổng trị giá

vật t , hàng hoá mua vào trong kỳ

đầu kỳ

-Trị giá vật

t , hàng hóa tồn cuối kỳ

 Nhờ có tính giá, kế toán tính toán và xác định đợc toàn bộ chi phí bỏ ra có liênquan đến việc thu mua, sản xuất, chế tạo và tiêu thụ từng loại vật t , sản phẩm Từ đó

so kết quả thu đợc để đánh giá hiệu quả kinh doanh nói chung cũng nh hiệu quảkinh doanh từng mặt hàng, từng loại sản phẩm, dịch vụ và từng hoạt động kinhdoanh nói riêng

 Nhờ có tính giá, kế toán mới ghi nhận phản ánh đợc các đối tợng khác nhaucủa kế toán vào chứng từ, tài khoản và tổng hợp các thông tin khác nhau qua cácbáo cáo Mặt khác, tính giá vật t, tài sản, hàng hoá, dịch vụ không thể tiến hành mộtcách tuỳ tiện đợc mà phải dựa trên thông tin do chứng từ, tài khoản và các báo cáocung cấp rồi tổng hợp lại Đặc biệt là hầu hết tài sản của doanh nghiệp đều khôngthể hình thành ngay một lúc mà hình thành dần dần trong một khoảng thời giannhất định thông qua quá trình thu mua, xây dựng, lắp đặt, chế tạo Điều đó đòi hỏi

kế toán phải kết hợp các phơng pháp hạch toán khác nhau để ghi nhận sự hình thànhgiá trị tài sản

Việc xác định giá trị hàng tồn kho rất quan trọng xét từ quan điểm lập bảngcân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh, bởi vì những phí tổn không đợc đavào hàng tồn kho sẽ đợc coi là những khoản chi phí và đợc đa vào báo cáo kết quảkinh doanh Mặt khác, những phí tổn đợc nêu ra trong bảng cân đối kế toán Nhvậy, cách xử lý và tính giá hàng tồn kho tác động tới việc đánh giá thu nhập(BCKQKD) và hoặc tính tài sản (BCĐKT) Từ đó ta thấy sự cần thiết của việc xác

định giá trị hàng tồn kho

2.Yêu cầu và nguyên tắc của phơng pháp tính giá

2.1 Yêu cầu của phơng pháp tính giá

 Chính xác: Việc tính giá cho các loại tài sản phải bảo đảm chính xác, phù hợp

với giá cả đơng thời và phù hợp với số lợng, chất lợng của tài sản Nếu việc tính giákhông chính xác, thông tin do tính giá cung cấp sẽ mất tính xác thực, không đángtin cậy, ảnh hởng đến việc đề ra quyết định kinh doanh Tính giá chính xác còn chothấy sự khác biệt chủ yếu giữa thớc đo hiện vật và thớc đo giá trị: Thớc đo hiện vậtchỉ có thể biểu hiện tài sản về phơng diện số lợng, trong khi đó, thớc đo giá trị cókhả năng biểu hiện tài sản không chỉ trên phơng diện số lợng mà còn bổ sung ýniệm tài sản

 Thống nhất: Việc tính giá phải thống nhất về phơng pháp tính toán giữa các

doanh nghiệp khác nhau trong nền kinh tế quốc dân và giữa các thời kỳ khác nhau

Có nh vậy, số liệu tính toán ra mới đảm bảo so sánh đợc giữa các thời kỳ và cácdoanh nghiệp với nhau Qua đó, đánh giá đợc hiệu quả kinh doanh của từng doanhnghiệp, từng thời kỳ khác nhau

Để thực hiện tốt các yêu cầu trên, đòi hỏi Nhà nớc phải quy định thống nhấtviệc tính giá các loại tài sản trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân Đồng thời phải cóbiện pháp kiểm tra thích hợp nhằm khắc phục và loại trừ các hiện tợng tính giákhông đúng, bảo đảm đợc tính chính xác, trung thực và hợp pháp của các chỉ tiêu

do hạch toán kế toán cung cấp

2.2 Nguyên tắc của phơng pháp tính giá

Để thực hiện tốt yêu cầu tính giá, ngoài việc đòi hỏi ngời làm kế toán phải cótinh thần trách nhiệm cao, chấp hành tốt các quy định tính giá, kế toán còn phảiquán triệt các nguyên tắc sau:

Trớc hết là các nguyên tắc kế toán chung đợc thừa nhận bao gồm:

 Nguyên tắc thực thể kinh doanh

4

 Nguyên tắc hoạt động liên tục

 Nguyên tắc thớc đo tiền tệ : là đơn vị đồng nhất trong việc tính toán và ghichép các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, kế toán chỉ phản ánh những gì có thể biểuhiện bằng tiền

 Nguyên tắc kỳ kế toán: là khoảng thời gian nhất định mà trong đó các báocáo tài chính đợc lập

 Nguyên tắc khách quan: tài liệu do kế toán cung cấp phải mang tính kháchquan và kiểm tra đợc

 Nguyên tắc chi phí : Việc tính toán tài sản, công nợ, vốn, doanh thu, chi phíphải dựa trên giá trị thực tế mà không quan tâm đến giá thị trờng

 Nguyên tắc doanh thu thực hiện

Nguyên tắc 1: Xác định đối tợng tính giá phù hợp

Đối tợng đó có thể là từng loại vật t, hàng hoá, tài sản mua vào; từng loại sảnphẩm, dịch vụ thực hiện Tuy nhiên trong những điều kiện nhất định, đối tợng tínhgiá có thể mở rộng hoặc thu hẹp lại Việc mở rộng hay thu hẹp đối t ợng tính giáphải dựa vào đặc điểm vật t, hàng hoá, sản phẩm mua vào, sản phẩm xuất ra; vào

đặc điểm tổ chức sản xuất; vào trình độ và yêu cầu quản lý

Nguyên tắc 2: Phân loại chi phí hợp lý

Từ nội dung của tính giá có thể thấy chi phí là bộ phận quan trọng cấu thànhnên giá của các loại tài sản, vật t, hàng hoá, dịch vụ, sản phẩm.Do chi phí sử dụng

để tính giá có nhiều loại, có loại liên quan trực tiếp đến từng đối tợng tính giá, cóloại liên quan gián tiếp Bởi vậy, cần phân loại chi phí một cách hợp lý, khoa học đểtạo điều kiện cho việc tính giá Theo lĩnh vực (phạm vi) chi phí, chi phí sẽ đ ợc chialàm 4 loại sau:

 Chi phí thu mua: Bao gồm toàn bộ các khoản chi phí phát sinh liên quan đếnviệc thu mua vật t, tài sản, hàng hoá nh chi phí vận chuyển, bốc dỡ, bảo quản, chiphí bộ phận thu mua, hao hụt trong định mức, chi phí lắp đặt, chạy thử, chi phí khohàng bến bãi

 Chi phí sản xuất: Là những chi phí phát sinh liên quan đến việc sản xuất, chếtạo sản phẩm, thực hiện lao vụ, dịch vụ trong phạm vi phân xởng, bộ phận sản xuất Chi phí sản xuất bao gồm: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân côngtrực tiếp, chi phí sản xuất chung

 Chi phí bán hàng : Là những chi phí phát sinh liên quan đến việc tiêu thụ sảnphẩm, hàng hoá, lao vụ, dịch vụ nh chi phí nhân viên

bán hàng, chi phí vật liệu, bao gói

 Chi phí quản lý doanh nghiệp: Là những chi phí có liên quan đến việc tổ chức,

điều hành, quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh

Nguyên tắc 3: Lựa chọn tiêu thức phân bổ chi phí thích ứng

5

Trong một số trờng hợp và trong những điều kiện nhất định, có một số khoảnchi phí có liên quan trực tiếp đến nhiều đối tợng tính giá nhng không thể tách riêng

ra đợc Vì thế cần lựa chọn tiêu thức phân bổ hợp lý sao cho gần sát với mức tiêuhao thực tế nhất

Tiêu thức phân bổ chi phí cho từng đối tợng tính giá phụ thuộc vào quan hệcủa chi phí với đối tợng tính giá Thông thờng các tiêu thức đợc lựa chọn là tiêuthức phân bổ chi phí theo hệ số, theo định mức, theo giờ máy làm việc, theo tiền l -

ơng công nhân sản xuất, theo chi phí vật liệu chính, theo số l ợng, trọng lợng vật t,sản phẩm Công thức phân bổ nh sau:

Việc lựa chọn tiêu thức phân bổ nào cần căn cứ vào tình hình cụ thể, dựa trênquan hệ của chi phí với đối tợng tính giá

3 Các phơng pháp tính giá hàng tồn kho

3.1 Nội dung và trình tự tính giá hàng tồn kho mua vào

Để tiến hành hoạt động sản xuất - kinh doanh, các doanh nghiệp cần có 3 yếu

tố cơ bản là lao động, t liệu lao động và đối tợng lao động Các yếu tố này đợc hìnhthành chủ yếu do doanh nghiệp mua sắm Hàng tồn kho mua vào bao gồm: nguyênvật liệu, công cụ dụng cụ sử dụng cho sản xuất, chế tạo sản phẩm, hàng hoá để bán.Tuy khác nhau về tính chất và mục đích sử dụng nhng việc tính giá hàng tồn khomua vào phải phản ánh đợc giá ban đầu của hàng tồn kho Có thể khái quát trình tựtính giá hàng tồn kho mua vào qua các bớc sau:

Bớc 1: Xác định giá mua ghi trên hoá đơn của ngời bán (giá mua hàng tồn

kho)

Giá mua ghi trên hoá đơn của ngời bán là giá để ngời bán ghi nhận doanh thu.Giá đó có thể là tổng giá thanh toán bao gồm cả thuế giá trị gia tăng (với các doanhnghiệp tính thuế giá trị gia tăng theo phơng pháp trực tiếp hoặc vật liệu, công cụdụng cụ mua vào cho hoạt động phúc lợi sự nghiệp hoặc đa vào để sản xuất mặthàng không chịu thuế GTGT) hay giá không có thuế giá trị gia tăng (với doanhnghiệp tính thuế GTGT theo phơng pháp khấu trừ) Ngoài ra trong một số trờng hợpnhất định, tính vào giá mua tài sản còn bao gồm số thuế nhập khẩu phải nộp (nếu làhàng nhập khẩu) Cần lu ý rằng, trong trờng hợp đợc giảm giá hàng mua do hàngmua không đúng quy cách phẩm chất thì khoản này sẽ đợc trừ khỏi giá hàng tồnkho mua vào

 Bớc 2: Tập hợp toàn bộ chi phí phát sinh liên quan đến quá trình thu mua hàng

tồn kho

Chi phí thu mua tài sản bao gồm nhiều loại nh chi phí vận chuyển, bốc dỡ, chiphí bộ phận thu mua Nếu những chi phí này có liên quan đến việc thu mua mộtloại vật t, hàng hoá thì tập hợp trực tiếp cho loại vật t, hàng hoá đó Còn nếu nhữngchi phí này đến nhiều loại vật t, hàng hoá thì phân bổ cho từng loại theo tiêu thứcphù hợp (trọng lợng, số lợng, thể tích )

 Bớc 3: Tổng hợp chi phí và tính ra giá ban đầu (giá thực tế) vật t, hàng hoá

mua vào

6

Tổng tiêu thức phân bổ của tất cả đối t ợng

Tổng tiêu thức phân bổ của từng đối t ợng Mức chi phí

phân bổ cho

Tổng chi phí từng loại cần phân bổ

Giá thực

tế hàng tồn kho mua vào

=

Giá mua ghi trên hoá đơn -

Giảm giá

hàng mua +

Chi phí thu mua

 So sánh với chuẩn mực mới

Trên đây, là những bớc tính giá hàng tồn kho mua vào cơ bản và tổng quát cho

tất cả các loại hàng tồn kho Tuy nhiên hiện nay chính phủ đã ban hành quyết định 149/2001/BTC ngày 31/12/2001 V/V và thông t 89/2002/TT/-BTC ngày 9/10/2002 hớng dẫn kế toán thực hiện 4 chuẩn mực kế toán Việt Nam, trong đó có chuẩn mực

số 2 hàng tồn kho

Ta đi vào nội dung tính giá hàng tồn kho trên cơ sở chuẩn mực mới nh sau:Nguyên tắc tính giá hàng tồn kho tính theo giá gốc, bao gồm chi phí mua, chi phíchế biến, các chi phí liên quan trực tiếp khác phát sinh để có đợc hàng tồn kho ở địa

điểm và trạng thái hiện tại

Trong đó:

 Chi phí mua: của hàng tồn kho bao gồm giá mua, các loại thuế không đợc

hoàn lại, chi phí vận chuyển, bốc xếp, bảo quản trong quá trình mua hàng và các chiphí khác có liên quan trực tiếp đến việc mua hàng tồn kho

 Chi phí chế biến: Bao gồm những chi phí có liên quan trực tiếp đến sản xuất

sản phẩm, nh chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung cố định và chi phísản xuất chung biến đổi phát sinh trong quá trình chuyển hoá NVL thành thànhphẩm

Chí phí sản xuất chung cố định là những chi phí sản xuất gián tiếp, thờngkhông thay đổi theo số lợng sản phẩm sản xuất, nh chi phí khấu hao, chi phí bảo d-ỡng máy móc thiết bị và chi phí quản lý hành chính ở các phân xởng sản xuất.Chi phí sản xuất chung biến đổi là những chi phí sản xuất gián tiếp, thờng thay

đổi trực tiếp hoặc gần nh trực tiếp theo số lợng sản phẩm sản xuất

 Chi phí liên quan trực tiếp khác: Bao gồm các khoản chi phí khác ngoài chi

phí mua và chi phí chế biến hàng tồn kho Ví dụ, trong giá gốc thành phẩm có thểbao gồm chi phí thiết kế sản phẩm cho một đơn đặt hàng cụ thể

 Chi phí không tính vào giá gốc hàng tồn kho: Bao gồm chi phí NVL, chi phí

nhân công và các chi phí sản xuất kinh doanh khác phát sinh trên mức bình th ờng;Chi phí bảo quản hàng tồn kho trừ các khoản bảo quản hàng tồn kho cần thiết choquá trình sản xuất tiếp theo và chi phí bảo quản, chi phí bán hàng, chi phí quản lýdoanh nghiệp

Một quy định mới ban hành là kết quả của quá trình nghiên cứu và xuất phát

từ đòi hỏi của thực tế Tuy vậy, chúng ta thiết nghĩ rằng liệu chi phí sản xuất chung

có cần thiết phải phân loại thành chi phí cố định và biến đổi nh vậy không? Đây làkhái niệm thuộc về lĩnh vực của kế toán quản trị, trong thực tế kế toán tài chínhkhông cần quan tâm đến vấn đề này

Ngoài ra, hàng tồn kho tăng lên còn do Nhà Nớc cấp, do các bên góp vốn liêndoanh, do đợc biếu tặng, đợc tặng thởng, vật liệu tự sản xuất, vật liệu làm phế liệu

 Hàng tồn kho do Nhà nớc hoặc cấp trên cấp

Giá thực tế hàng

tồn kho =

Giá trị HTK ghi trên biên bản bàn giao +

Chi phí khác (nếu có) 7

Chi phí chế biến và chi phí trực tiếp khác (nếu có)

Giá gốc

hàng tồn

kho

Chi phí mua

Chiết khấu th

ơng mại & giảm giá hàng mua

- Hàng tồn kho do các bên góp vốn liên doanh

Giá thực tế hàng tồn kho =

Giá do hội đồng định giá xác định +

Chi phí khác (nếu có)

 Hàng tồn kho đợc biếu, đợc tặng thởng

Giá thực tế hàng tồn kho =

Giá trị hàng tồn kho

đ-ợc biếu tặng +

Chi phí khác (nếu có)

 Đối với nguyên vật liệu tự sản xuất

Giá thực tế vật liệu =

Giá trị vật liệu xuất

để chế biến +

Chi phí chế biến khác (tự làm hoặc thuê ngoài)

 Đối với nguyên vật liệu làm phế liệu: Giá thực tế vật liệu có thể là giá ớc tínhhoặc giá kế hoạch hoặc giá bán trên thị trờng

3.2 Nội dung và trình tự tính giá sản phẩm, dịch vụ sản xuất

Bên cạnh những loại hàng tồn kho đợc hình thành do mua sắm, do nhận cấpphát, nhận liên doanh, do biếu tặng thì có một loại hàng tồn kho đợc hình thànhthông qua quá trình sản xuất Đó là sản phẩm dở dang, thành phẩm

Việc tính giá sản phẩm, dịch vụ sản xuất ra có thể tiến hành theo trình tự sau:

 Bớc 1: Tập hợp các chi phí trực tiếp (vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp) có

liên quan đến từng đối tợng tính giá

 Bớc 2: Tập hợp và phân bổ chi phí sản xuất chung cho các đối tợng tính giá có

liên quan

 Bớc 3: Xác định giá trị sản phẩm dở dang cuối kỳ.

 Xác định giá trị sản phẩm dở dang theo sản lợng ớc tính tơng đơng

 Xác định giá trị sản phẩm dở dang theo 50% chi phí chế biến

Xác định giá trị sản phẩm dở dang theo chi phí vậtliệu chính

 Xác định giá trị sản phẩm dở dang theo chi phí nguyên vật liệu trực tiếphoặc theo chi phí trực tiếp

 Xác định giá trị sản phẩm dở dang theo chi phí định mức hoặc kế hoạch

 Bớc 4: Tính ra tổng giá thành sản phẩm và giá thành đơn vị sản phẩm

3.3 Nội dung và trình tự tính giá hàng tồn kho xuất dùng cho SX-KD

Để xác định đợc kết quả tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ, bên cạnh cácyếu tố nh doanh thu thuần, chi phí quản lý, chi phí bán hàng, kế toán cần thiết phảixác định đợc trị giá vốn của hàng tiêu thụ Trị giá vốn của hàng tiêu thụ đợc tínhtheo giá gốc, nhập kho giá nào thì xuất bán đợc tính theo giá đó Tuy nhiên tuỳ

dở dang

đầu kỳ

+

Chi phí sản xuất thực tế phát sinh trong kỳ

-Giá trị sản phẩm dịch vụ

dở dang cuối kỳ

thuộc đặc điểm kinh doanh trong từng lĩnh vực mà trị giá vốn của hàng tiêu thụ đợcxác định khác nhau Với doanh nghiệp sản xuất, trị giá vốn của hàng xuất bán đợctính theo giá thành sản xuất thực tế.

Còn với doanh nghiệp thơng mại, trị giá vốn của hàng xuất bán bao gồm 2 bộphận: Trị giá mua của hàng tiêu thụ & phí thu mua phân bổ cho hàng tiêu thụ

Với doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ, trị giá vốn của hàng tiêu thụ chính làgiá thành thực tế của dịch vụđã thực hiện với khách hàng

Còn đối với doanh nghiệp sản xuất, để tính đợc giá thành sản phẩm, cần phảixác định đợc giá của vật t xuất dùng Giá của vật t xuất dùng cho sản xuất đợc tínhtheo giá gốc vật t mua vào

Có thể khái quát trình tự tính giá sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ, hàng hoá tiêuthụ và giá vật t xuất dùng cho sản xuất kinh doanh qua các bớc sau:

 Bớc 1: Xác định số lợng sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ tiêu thụ theo từng loại và

theo từng khách hàng cùng với số lợng vật liệu, công cụ xuất dùng cho sản xuấtkinh doanh

 Bớc 2: Xác định giá đơn vị của từng loại hàng xuất bán, xuất dùng (với sản

phẩm, dịch vụ: Giá thành sản xuất; với hàng hoá: đơn giá mua; với vật t xuất dùng:Giá gốc xuất kho)

 Bớc 3: Phân bổ phí thu mua cho hàng tiêu thụ (với kinh doanh thơng mại) theo

tiêu phù hợp (số lợng, trọng lợng, doanh thu, trị giá mua )

3.4 Các phơng pháp tính giá hàng tồn kho xuất dùng cho sản xuất-kinh doanh

3.4.1 Hàng tồn kho xuất dùng tính theo giá thực tế

a Tính theo giá đơn vị bình quân

Theo phơng pháp này, giá thực tế hàng xuất kho(xuất dùng, xuất bán, xuất gópvốn liên doanh ) trong kỳ đợc tính theo công thức sau:

Khi sử dụng giá bình quân , có thể sử dụng dới ba dạng:

 Giá đơn vị bình quân cả kỳ dự trữ:

Giá đơn vị bình quân cả kỳ dự trữ đợc xác định sau khi kết thúc kỳ hạch toán(tháng, quý) nên có thể ảnh hởng đến công tác quyết toán Tuy nhiên, cách tính này

đơn giản, ít tốn công sức

 Giá đơn vị bình quân cuối kỳ trớc:

Trị giá thực tế của hàng xuất dùng kỳ này sẽ tính theo giá đơn vị bình quâncuối kỳ trớc Phơng pháp này đơn giản, dễ làm, bảo đảm tính kịp thời của số liệu kếtoán mặc dầu độ chính xác không cao vì không tính đến sự biến động của giá cả kỳnày

 Giá đơn vị bình quân sau mỗi lần nhập:

Phơng pháp này vừa đảm bảo tính kịp thời của số liệu kế toán vừa phản ánh đ

-ợc tình hình biến động của giá cả Tuy nhiên, khối lợng tính toán lớn, tốn nhiềucông sức bởi vì, cứ sau mỗi lần hàng nhập kho, kế toán lại phải tính toán lại giábình quân

Phơng pháp giá bình quân đơn giản, dễ làm, không mang tính áp đặt chi phícho từng đối tợng cụ thể nh một số phơng pháp hạch toán hàng tồn kho khác Hơnnữa những ngời áp dụng phơng pháp này đều cho rằng thực tế là các doanh nghiệpthờng không thể đo lờng một cách chính xác về quá trình lu chuyển của hàng nhập,xuất trong doanh nghiệp và do vậy nên xác định giá trị thực tế hàng xuất kho theophơng pháp bình quân Điều này càng mang tính thuyết phục với những loại hàngtồn kho mà chúng có tính đồng đều, không khác nhau về bản chất

b Tính theo giá mua thực tế lần cuối cùng:

Trong thực tế có những doanh nghiệp có nhiều chủng loại hàng tồn kho vớimẫu mã khác nhau, giá trị thấp, lại đợc xuất dùng thờng xuyên thì sẽ không có điềukiện để kiểm kê từng nghiệp vụ xuất kho Trong điều kiện đó, doanh nghiệp phảitính giá cho số lợng hàng tồn kho cuối kỳ trớc, sau đó mới xác định đợc giá thực tếcủa hàng tồn kho trong kỳ:

Phơng pháp này đơn giản, nhanh chóng nhng độ chính xác không cao, khôngphản ánh đợc sự biến động của giá cả, không xác định đợc phần mất mát và thiếuhụt

Phơng pháp này thờng sử dụng trong hạch toán hàng tồn kho theo phơng phápkiểm kê định kỳ

c Tính theo giá thực tế nhập tr ớc, xuất tr ớc (FIFO)

Theo phơng pháp này, giả thiết số hàng nào nhập trớc sẽ xuất trớc, xuất hết sốnhập trớc mới xuất đến số nhập sau theo giá thực tế của từng số hàng xuất Nói cáchkhác, cơ sở của phơng pháp này là giá thực tế của hàng mua trớc sẽ đợc dùng làmgiá để tính giá thực tế hàng xuất trớc và do vậy, giá trị hàng tồn kho cuối kỳ sẽ làgiá thực tế của số hàng mua vào sau cùng trong kỳ.Các doanh nghiệp quan tâm đếnviệc xuất kho số hàng tồn kho cũ trớc khi xuất số số hàng mới nhập vào để tránhtình trạng h hỏng số hàng cũ

Đặc điểm quan trọng nhất của phơng pháp FIFO là dựa trên khái niệm dòng

vận động của hàng tồn kho Điều này có nghĩa là phơng pháp này cho thấy cáchhàng tồn kho đợc nhập kho và xuất kho

10

Số l ợng hàng thực tế tồn kho sau mỗi lần nhập

Giá trị thực tế hàng tồn kho mỗi lần nhập Giá đơn vị

bình quân

sau mỗi lần nhập

Đơn giá mua lần cuối cùng trong kỳ Giá thực

tế hàng

xuất kho =

Giá thực tế hàng tồn kho đầu kỳ +

Giá thực tế hàng nhập trong kỳ -

Giá thực tế hàng tồn kho cuối kỳ

Về mặt lý thuyết, cho dù doanh nghiệp áp dụng phơng pháp kê khai thờngxuyên hay kiểm kê định kỳ, thì giá trị hàng tồn kho và tổng giá thực tế xuất kho là

nh nhau

 Ưu điểmu điểm của phơng pháp FIFO là giá trị hàng tồn kho cuối kỳ chính là giá

trị hàng mua vào sau cùng Phơng pháp này thích hợp với điều kiện hàng tồn kholuân chuyển nhanh Phơng pháp này nói chung cung cấp một sự ớc tính hợp lý vềgiá trị hàng tồn kho cuối kỳ trên bảng cân đối kế toán, đặc biệt trong điều kiện cónhững lần mua hàng nhng cha có giá đơn vị

 Tuy nhiên, nhợc điểm: phơng pháp này có là các chi phí phát sinh hiện hành

không phù hợp với doanh thu phát sinh hiện hành Doanh thu hiện hành có đợc docác chi phí hàng tồn kho vào kho từ trớc, điều này có thể dẫn tới việc thiếu chínhxác của lãi gộp và thu nhập thuần

d Tính theo giá thực tế nhập sau, xuất tr ớc (LIFO)

Phơng pháp nhập sau, xuất trớc dựa trên dòng vận động của chi phí thay vìdòng vận động của hàng tồn kho nh phơng pháp FIFO Phơng pháp này đảm bảo đ-

ợc nguyên tắc phù hợp giữa doanh thu và chi phí Theo phơng pháp này những hàngmua sau cùng sẽ đợc xuất ra trớc tiên, ngợc lại với phơng pháp FIFO

Theo phơng pháp này, nếu doanh nghiệp áp dụng phơng pháp kê khai thờngxuyên hay kiểm kê định kỳ, thì giá trị hàng tồn kho và tổng giá thực tế xuất kho làkhác nhau vì phơng pháp LIFO theo hệ thống thờng xuyên xoá bỏ dần các đợt tồnkho nên các giá trị tính đợc không giống nh khi tính theo hệ thống định kỳ

 Các u, nhợc điểm của phơng pháp LIFO:

Ưu điểmu điểm:

Phơng pháp này cho phép đảm bảo nguyên tắc doanh thu và chi phí, cụ thể là các chi phí mới phát sinh sẽ phù hợp với doanh thu cũng vừa đợc chính các hàng tồnkho này tạo ra Điều này dẫn đến việc kế toán sẽ cung cấp những thông tin đầy đủ

và chính xác hơn về thu nhập của doanh nghiệp trong kỳ Phơng pháp này đặc biệt

đúng trong điều kiện lạm phát

Một u điểm nữa là nó cải thiện dòng tiền luân chuyển Do số thuế phải nộp íthơn và thời hạn nộp có thể đợc trì hoãn nên doanh nghiệp có thể sử dụng khoản tiềnnày để cho các mục tiêu đầu t khác

Một u điểm nữa là nó hạn chế đợc tối đa sự tác động của việc hàng tồn khogiảm giá trong tơng lai đối với thu nhập Phơng pháp này hạn chế tới mức thấp nhấtviệc ghi điều chỉnh giảm lợi nhuận của doanh nghiệp trong điều kiện giá của hàngtồn kho giảm đi

 Nhợc điểm:

Thứ nhất : Phơng pháp này dẫn đến thu nhập thuần của doanh nghiệp giảm

trong điều kiện lạm phát Các nhà quản lý trong doanh nghiệp dờng nh thích việcbáo các lãi thuần tăng hơn là thấy việc thuế phải nộp giảm đi

Thứ hai : Theo phơng pháp này hàng tồn kho có thể bị đánh giá giảm trên

bảng cân đối kế toán Việc đánh giá hàng tồn kho để lập báo cáo kế toán thông ờng không đợc cập nhật bởi hàng tồn kho vào kho trớc vẫn còn nằm trong kho Việc

th-đánh giá giảm này làm cho vốn lu động của doanh nghiệp giảm thấp hơn so vớithực tế hàng tồn kho

 Thuế và phơng pháp LIFO:

Thuế là nguyên nhân làm cho phơng pháp LIFO đợc áp dụng phổ biến Khi mứcgiá của hàng tồn kho tăng và số lợng hàng không đổi thì dẫn đến giá vốn hàng bán

11

tăng Điều này đồng nghĩa với lãi ròng giảm đi và cuối cùng là thuế thu nhập doanhnghiệp phải nộp giảm xuống Mặc dù trong tơng lai giá cả của hàng tồn kho có thểgiảm đi thì doanh nghiệp đã giảm đi đợc một phần nào thuế thu nhập doanh nghiệpphải nộp (trong một hoặc nhiều kỳ nào đó) Và hơn nữa đây cũng là lý do doanhnghiệp có thể trì hoãn nộp thuế thu nhập doanh nghiệp.

e Tính theo giá thực tế đích danh

Phơng pháp giá thực tế đích danh (còn gọi là phơng pháp đặc điểm riêng hayphơng pháp trực tiếp) đợc sử dụng với các loại hàng có giá trị cao và có tính táchbiệt nh vàng bạc, kim loại quý hiếm Theo phơng pháp này, hàng đợc xác định giátrị theo đơn chiếc hay từng lô và giữ nguyên từ lúc nhập vào cho đến lúc xuất dùng.Khi xuất hàng nào (hay lô hàng nào) sẽ xác định theo giá thực tế đích danh củahàng (hay lô hàng) đó

Phơng pháp này thể hiện đợc thực tế sự tơng xứng phù hợp giữa doanh thu chiphí của hàng bán ra Tuy nhiên phơng pháp này không mang lại thông tin bổ íchcho việc ra quyết định kinh doanh

3.4.2 Hàng tồn kho xuất dùng tính theo giá hạch toán.

Đối với doanh nghiệp có nhiều chủng loại hàng tồn kho, giá cả thờng xuyênbiến động, nghiệp vụ nhập xuất hàng tồn kho diễn ra thờng xuyên thì việc hạch toántheo giá thực tế trở nên phức tạp tốn nhiều công sức và nhiều khi không thực hiện đ-

ợc Do đó việc hạch toán hàng ngày nên sử dụng giá hạch toán

Giá hạch toán là giá kế hoạch hoặc một loại giá ổn định nào đó trong kỳ Khi

áp dụng phơng pháp này, toàn bộ hàng biến động trong kỳ đợc phản ánh theo giáhạch toán Cuối kỳ, kế toán sẽ tiến hành điều chỉnh từ giá hạch toán sang giá thực tếtheo công thức:

Phơng pháp này thích hợp với những doanh nghiệp có nhiều chủng loại hàngtồn kho và đội ngũ kế toán có trình độ chuyên môn cao

3.5 So sánh các phơng pháp tính giá vật t, hàng hoá xuất dùng cho SX-KD.

Trong một thị trờng ổn định, khi giá cả không đổi, việc lựa chọn phơng pháp

định giá hàng tồn kho nào không quan trọng lắm Khi giá không đổi từ kỳ này sang



Hệ

số giá

Giá hạch toán hàng tồn đầu kỳ và nhập trong kỳ Giá thực tế hàng tồn đầu kỳ và nhập trong kỳ

Hệ số giá =