cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai ở huyện đông anh, hà nội

Với mục đích đơn giản, công khai và minh bạch thủ tục hành chính nhằm đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế xã hội, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 38/CP ngày 04/5/1994 về cải cá

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN TẤT VŨ

CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TRONG QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI Ở HUYỆN ĐÔNG ANH, HÀ NỘI

Chuyên ngành : QUẢN LÝ KINH TẾ

MỤC LỤC

Trang

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT i

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU ii

DANH MỤC HÌNH VẼ ii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 12

1.1 Lý luận chung về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính 12

1.1.1 Thủ tục hành chính 12

1.1.2.Cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam 21

1.1.3 Thủ tục hành chính trong quản lý đất đai 28 1.2 Quản lý đất đai 29

1.2.1 Khái niệm 29

1.2.2 Đặc điểm của quản lý nhà nước về đất đai 30

1.3 Kinh nghiệm cải cách thủ tục hành chính ở một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 3 1 1.3.1 Kinh nghiệm cải cách thủ tục hành chính ở một số nước trên thế giới 31

1.3.2 Một số bài học cho Việt Nam 36

Chương 2 THỰC TRẠNG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TRONG QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI Ở HUYỆN ĐÔNG ANH, HÀ NỘI 38

2.1.Khái quát về UBND huyện Đông Anh, Hà Nội và tình hình cải cách TTHC của UBND huyện Đông Anh 38

2.1.1 Tổng quan về UBND huyện Đông Anh 38

2.1.2 Khái quát về cải cách TTHC của UBND huyện Đông Anh 44

2.2.Tình hình cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai ở huyện Đông Anh,

Hà Nội 47

2.2.1 Các loại thủ tục hành chính trong quản lý đất đai thực hiện tại UBND huyện Đông Anh 47

2.2.2 Kết quả cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai 50

2.2.3 Những bất cập khó khăn 54

2.2.4 Đánh giá những thành công và hạn chế của cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai ở huyện Đông Anh 56

Chương 3 CÁC GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY MẠNH CẢI CÁCH THỦ TỤCHÀNH CHÍNH

TRONG QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI Ở HUYỆN ĐÔNG ANH, HÀ NỘI 66

3.1 Bối cảnh và định hướng cơ bản cho cải cách thủ tục hành chính ở UBND huyện Đông Anh, Hà Nội 66

3.1.1 Xu thế cải cách hành chính trên thế giới: 66

3.1.2.Chương trình tổng thể cải cách nền hành chính nhà nước đến 2020 70

3.1.3 Định hướng công tác cải cách TTHC trong quản lý đất đai huyện Đông Anh trong giai đoạn tới 72

3.2 Các giải pháp đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai ở huyện Đông Anh 74

3.2.1 Các giải pháp về xây dựng, hoàn thiện các văn bản quy phạm, kiện toàn bộ máy cung ứng thủ tục hành chính 74 3.2.2 Các giải pháp về giải quyết và thực hiện thủ tục hành chính 76

3.2.3 Giải pháp về thanh tra, kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện TTHC 78

KẾT LUẬN 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT

1 Hình 2.1 Mô hình tổ chức bộ máy HCNN tại Huyện Đông Anh 40

2.2

Sơ đồ mối quan hệ của ủy ban nhân dân Huyện

Đông Anh với các cá nhân, tổ chức

41

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong giai đoạn hiện nay của nước ta, có thể nói rằng, cải cách hành chính (CCHC) là tiền đề và động lực thúc đẩy cải cách phát triển kinh tế - xã hội Sau hơn 20 năm thực hiện, CCHC tại Việt Nam đã thu được những kết quả đáng khích lệ: Hệ thống thể chế trong đó chủ yếu

là thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) và thể chế về tổ chức, hoạt động của nền hành chính nhà nước đã từng bước hình thành và hoàn thiện theo hướng đồng bộ hơn, phù hợp với nền kinh tế thị trường và thông lệ quốc tế Hệ thống thủ tục hành chính từng bước được cải cách theo hướng đơn giản hoá, công khai hoá, nâng cao hiệu quả giải quyết công việc của các cơ quan công quyền nhà nước trong quan hệ với nhân dân và doanh nghiệp

Chương trình CCHC nhà nước mặc dù đã đạt được những kết quả tiến bộ, quan trọng, đáng ghi nhận nhưng vẫn đang còn nhiều mặt hạn chế, yếu kém, chưa đáp ứng đòi hỏi của phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong thời kỳ mới, toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế Quốc tế

đó là: Hệ thống thể chế, pháp luật, nhất là thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vẫn còn nhiều bất cập Chức năng nhiệm

vụ của một số cơ quan trong hệ thống hành chính vẫn còn chưa rõ ràng, trùng lặp, vẫn chưa bao quát hết các lĩnh vực quản lý nhà nước, bộ máy còn cồng kềnh chưa phù hợp; Chất lượng đội ngũ cán bộ vẫn còn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của đất nước, vẫn còn tình trạng quan liêu, tham nhũng, lãng phí Hệ thống thủ tục hành chính vẫn còn rườm

rà gây phiền hà đến người dân

Những năm qua Việt Nam đã rất nỗ lực đổi mới nhằm hướng tới một nền hành chính phục vụ nhưng nút thắt của tiến trình cải cách này vẫn chưa được gỡ bỏ Trong các lĩnh vực quản lý nhà nước, quản lý đất đai một lĩnh vực quan trọng Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá của quốc gia, đất đai không chỉ là tư liệu sản xuất đặc biệt, mà còn

là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng, có vai trò cực kỳ quan trọng đối với đời sống xã hội Thủ tục hành chính trong quản lý đất đai hiện vẫn còn rất nhiều loại giấy tờ, thủ tục con gây phiền hà cho nhân dân mỗi khi người dân cần làm những công việc liên quan đến đất đai

Theo kết quả điều tra khảo sát về cảm nhận của người dân về nền hành chính công do Trung tâm Nghiên cứu hỗ trợ cộng đồng thực hiện: Lĩnh vực "mất điểm” nhất đối với người dân đó là những thủ tục hành chính (TTHC) có liên quan đến quản lý đất đai cụ thể là việc quản lý và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) 45% trong số người dân tham gia vào các cuộc khảo sát đều cho rằng thủ tục liên quan đến quyền sử dụng đất là những thủ tục phiền hà nhất 67% số người trả lời khảo sát cho rằng thủ tục hành chính cần quá nhiều giấy tờ và 73% trong số họ cho rằng cần có mối quen biết mới hoàn thành được thủ tục cần làm

Với mục đích đơn giản, công khai và minh bạch thủ tục hành chính nhằm đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế xã hội, Chính phủ

đã ban hành Nghị quyết số 38/CP ngày 04/5/1994 về cải cách một bước thủ tục hành chính trong việc giải quyết công việc của công dân và tổ chức, mở đầu cho hoạt động thực hiện đơn giản hóa thủ tục hành chính, trong đó có lĩnh vực về quản lý đất đai đã tạo bước đột phá lớn trong

hoạt động nâng cao hiệu quả quản lý của các cơ quan nhà nước đối với mọi lĩnh vực, là sự chuyển biến rõ rệt trong việc xây dựng và hoàn thiện thể chế nhà nước Tiếp đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành một loạt các quy định về cải cách thủ tục hành chính, tạo hành lang pháp lý

cơ bản cho việc triển khai thực hiện cải cách thủ tục hành chính theo hướng đổi mới, đáp ứng được nhu cầu của xã hội như Quyết định số 136/2001/QĐ-TTg về Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001-2010; Quyết định số 181/2003/QĐ-TTg về việc ban hành quy chế thực hiện cơ chế “một cửa” tại cơ quan nhà nước ở địa phương; Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg về Ban hành Quy chế thực hiện cơ chế “một cửa”, cơ chế “một cửa liên thông” tại cơ quan hành chính nhà nước tại địa phương, đây được coi như là một giải pháp mang tính đột phá trong việc cải cách TTHC Gần đây nhất là Nghị quyết 30c/NQ-CP ngày 8/11/2011 của Chính phủ ban hành Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 – 2020 với trọng tâm cải cách hành chính trong giai đoạn 10 năm tới là cải cách thể chế; xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, chú trọng cải cách chính sách tiền lương; nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính và chất lượng dịch vụ công

Cũng theo tinh thần đó, Luật đất đai đã được Chính phủ trình Quốc hội ban hành năm 2003 Ngày 29 tháng 10 năm 2004, Chính phủ

đã ban hành Nghị định số 181/2004/NĐ-CP quy định về việc thi hành Luật nói trên Việc cải cách thủ tục hành chính trong pháp luật về đất đai thể hiện trong các nội dung: lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giải quyết tranh chấp về đất đai

Huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội trong lĩnh vực quản lý đất đai hiện có rất nhiều loại TTHC với số lượng, tần xuất xuất hiện ngày càng gia tăng Cùng với tốc độ phát triển kinh tế, yêu cầu của người dân ngày càng nhiều, đòi hỏi phải có những đổi mới về TTHC, qui trình giải quyết, kiểm soát TTHC trong quản lý đất đai để đáp ứng yêu cầu thực tế đặt ra

Mặc dù được lựa chọn là một trong những nội dung quan trọng của Chương trình tổng thể CCHC nhà nước, nhưng cho đến nay chưa có công trình nào chuyên khảo đi sâu nghiên cứu vấn đề cải cách TTHC trong lĩnh vực quản lý đất đai tại cấp huyện của thành phố Hà Nội Việc nghiên cứu về cải cách thủ tục hành chính nói chung và thủ tục hành chính trong quản lý đất đai nói riêng, rút ra tổng kết với những đặc điểm riêng có cho địa phương là rất cần thiết để tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, giải phóng mọi nguồn lực của xã hội và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo đảm điều kiện cho nền kinh tế của Huyện phát triển nhanh, bền vững Vì những lý do trên mà tôi đã chọn

đề tài: “Cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai ở huyện

Đông Anh, Hà Nội” làm luận văn tốt nghiệp thạc sỹ quản lý kinh tế của

mình với mong muốn đem lại một cái nhìn tổng quan về công cuộc cải cách thủ tục hành chính trong các cơ quan hành chính nhà nước nói chung và tình hình cải cách TTHC trong quản lý đất đai ở huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội nói riêng Đồng thời, đề xuất những giải pháp hoàn thiện việc cải cách TTHC, tăng cường hoạt động có hiệu quả của

ủy ban nhân dân (UBND) huyện Đông Anh trong lĩnh vực quản lý đất đai

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Thủ tục hành chính được lựa chọn là một trong những nội dung quan trọng của Chương trình tổng thể CCHC nhà nước, hiện đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề này, có thể chia ra thành các nhóm nghiên cứu chủ yếu như sau:

2.1 Nghiên cứu tổng quan về cải cách hành chính, thủ tục hành chính

- “Đại hội XI của Đảng mở ra cơ hội phát huy những kết quả bước đầu

của cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam” của tác giả: PGS.TS Phan

Thanh Khôi, Học viện hành chính Quốc Gia Nghiên cứu của ông được trình bày tại hội thảo hoa học “Đánh giá 10 năm thực hiện chương trình cải cách hành chính 2001 - 2010” Thành phố Hồ Chí Minh ngày 19/5/2011 Nội dung nghiên cứu chủ yếu là đưa ra những đánh giá khách quan và các phương pháp thực hiện “Chương trình tổng thể cải cách hành chính” trong 10 năm (2001 - 2010) để từ đó hình thành những luận cứ khoa học cho việc thực hiện cải cách hành chính 10 năm tiếp theo

- “Cải cách hành chính ở thành phố Hà Nội” do TS Hoàng Văn Nghiên

chỉ đạo biên soạn, Nhà xuất bản Hà Nội, năm 2003; Nội dung nghiên cứu thực tiễn quá trình tổ chức thực hiện cải cách hành chính của thành phố Hà Nội, một số chủ trương lớn và một số kết quả của công tác cải cách hành chính từ năm 1994 - 2003 Đồng thời tác giả cũng phổ biến một số kiến thức nhằm nâng cao kỹ năng tham mưu, giúp việc cho cán bộ, công chức làm công tác cải cách hành chính và công tác tổ chức nhà nước nói chung

- “Thủ tục hành chính; Lý luận và thực tiễn”, Nxb Chính trị Quốc gia,

Hà Nội 2002 của tác giả: GS Nguyễn Văn Thâm với nội dung nghiên cứu đưa

ra một số vấn đề lý luận và thực tiễn về TTHC như: Khái niệm thủ tục hành

thủ tục hành chính; Các loại thủ tục hành chính; Các giai đoạn của thủ tục hành chính; Cải cách thủ tục hành chính

- “Cải cách thể chế tại Việt Nam – góc nhìn từ đề án 30”, Tham luận của

TS Ngô Hải Phan, Cục trưởng Cục Kiểm soát thủ tục hành chính, Văn phòng Chính phủ tại Hội thảo khoa học “Cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam dưới góc nhìn của các nhà khoa học” năm 2011 Nội dung tác giả đã phân tích kết quả cải cách thể chế tại Việt Nam, hướng cải cách trong thời gian tiếp theo với những phân tích khá sâu sắc về thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ các thủ tục hành chính và tác động của nó tới phát triển kinh tế

2.2 Nghiên cứu về cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai

- “Đổi mới chính sách đất đai ở Việt Nam – Từ lí thuyết đến thực tiễn”, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ấn hành năm 2010 của tác giả: TS

Nguyễn Văn Sửu Sách gồm 5 chương, 258 trang Bằng việc kết hợp nhiều cách tiếp cận khác nhau, cuốn sách này đã phân tích quá trình đổi mới chính sách đất đai nói chung, vốn được khởi xướng từ những năm 80 của thế kỉ XX

và xem xét các tác động của nó đối với một số lĩnh vực như sở hữu, quản lí, quyền tài sản, tiếp cận và sử dụng đất đai, thu hồi quyền sử dụng và chuyển đổi sinh kế nông dân, qua đó tìm hiểu các biến đổi trong cấu trúc và quan hệ đất đai; mối liên hệ giữa hoạch định, thực hiện và đổi mới chính sách đất đai

ở Việt Nam; tác động kinh tế, chính trị, xã hội của quá trình này đến nông dân nói riêng và đời sống xã hội nói chung Tác giả của cuốn sách còn cho thấy hiện đang tồn tại một khoảng cách nhất định giữa lí thuyết và thực tiễn, chính sách và thực hành trong việc hoạch định và thực hiện chính sách đất đai Những nghiên cứu này đã góp phần quan trọng vào việc phân tích lý luận và thực tiễn về cải cách hành chính nói chung và cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai nói riêng Tuy nhiên, vấn đề về cải cách thủ tục

hành chính trong quản lý đất đai ở huyện Đông Anh mới chỉ dừng lại ở những báo cáo tổng kết của địa phương mà chưa có nghiên cứu chuyên sâu về thực tiễn hoạt động Do đó, việc tìm hiểu và nghiên cứu những khó khăn và hạn chế trên cơ sở lý luận chung về cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai ở huyện Đông Anh là cần thiết, góp phần luận giải nhiều câu hỏi đặt ra như:

- Thực trạng hệ thống thủ tục hành chính trong quản lý đất đai đang thực hiện ở huyện Đông Anh hiện nay như thế nào? Nhiều hay ít, có phức tạp hay đơn giản, có điều gì bất cập không ?

- Tại sao việc cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai ở cấp huyện vẫn chậm?

- Làm thế nào để đơn giản hóa thủ tục hành chính trong quản lý đất đai, giảm bớt phiền hà cho người dân mà vẫn đáp ứng được yêu cầu quản lý đất đai ở cấp huyện thuộc thành phố Hà Nội (địa bàn có nhiều đặc thù, khá phức tạp và đang trong quá trình đô thị hóa nhanh)?

Trên cơ sở đó đề xuất áp dụng những giải pháp phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương

Vì vậy tôi chọn đề tài này nhằm tìm hiểu một cách tương đối toàn diện

và hệ thống về cải cách TTHC trong quản lý đất đai tại địa bàn huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội, đề tài đưa ra các nhận định, giải pháp góp phần tiếp tục hoàn thiện cải cách hành chính ở cấp huyện của thủ đô Hà Nội

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Đối tƣợng nghiêm cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

số 14 về giải quyết tranh chấp đất đai, đây là những mảng công việc liên quan nhiều đến thủ tục hành chính, có nhu cầu giải quyết thường xuyên, liên tục và cũng chính là những thủ tục đòi hỏi phải cải cách nhiều hơn để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, tổ chức khi đến liên hệ công việc

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của đề tài là nghiên cứu những vấn đề lý luận về cải cách TTHC và việc thực hiện cải cách TTHC trong quản lý đất đai ở

cấp huyện, cụ thể là tại Uỷ ban nhân dân huyện Đông Anh, thành phố

Hà Nội, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp thích hợp nhằm cải tiến quy trình thực hiện và kiểm soát TTHC trong quản lý đất đai ở huyện Đông Anh, Hà Nội

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về TTHC và cải cách TTHC

- Nghiên cứu, thực trạng cải cách TTHC trong quản lý đất đai tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội Trên cơ sở đó đánh giá thực trạng cải cách TTHC trong quản lý đất đai tại huyện Đông Anh

- Đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện công tác cải cách TTHC trong quản lý đất đai tại huyện Đông Anh trong thời gian tới

5 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu đề ra, luận văn sử dụng phép duy vật biện chứng, duy vật lịch sử làm cơ sở phương pháp luận cho việc nghiên cứu Đồng thời luận văn còn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Hai phương pháp

này sẽ được áp dụng trong chương 1 Trong đó phân tích lý thuyết về cải cách hành chính và thủ tục hành chính và mối quan hệ theo lịch sử thời gian

để tổng hợp lại, qua đó có thể nhận thức, phát hiện và khai thác chọn lọc những thông tin cần thiết phục vụ cho luận văn nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn (điều tra xã hội học, thống

kê, phân tích và tổng kết kinh nghiệm): Phương pháp này được áp dụng

trong chương 2 Phiếu điều tra khảo sát theo mẫu (chi tiết được thể hiện

ở phụ lục) với:

Đối tượng điều tra: là các hộ gia đình, cá nhân, tổ chức đã tham

gia thực hiện TTHC trong quản lý đất đai hoặc có tìm hiểu, đóng góp ý kiến về lĩnh vực này (trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, cán bộ địa chính, các sàn gian dịch bất động sản )

Thời gian điều tra: Quý 4 năm 2013

Địa điểm tổ chức lấy ý kiến: UBND huyện Đông Anh

Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê số lượng ý kiến theo từng

tiêu chí, tính tỷ lệ phần trăm nhằm đánh giá thực trạng công tác cải cách thủ tục hành chính ở UBND huyện Đông Anh, qua đó xác định được những điểm mạnh, điểm yếu, những tồn tại và các nguyên nhân của địa phương

- Phương pháp chuyên gia: Được sử dụng ở chương 3 nhằm thu

thập ý kiến, tổng hợp để đề xuất các giải pháp có tính khoa học

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn này là một công trình khoa học nghiên cứu, đánh giá một cách tương đối toàn diện về cải cách TTHC trong quản lý đất đai tại huyện Đông Anh Kết quả nghiên cứu của luận văn có giá trị tham khảo cho việc hoàn thiện cải cách TTHC trong quản lý đất đai tại cấp huyện trên cả nước

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính

Chương 2: Thực trạng cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai

ở huyện Đông Anh, Hà Nội

Chương 3: Các giải pháp nhằm đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai ở huyện Đông Anh, Hà Nội

Cũng có thể hiểu thủ tục là những quy tắc, chế độ, phép tắc hay quy định chung phải tuân theo khi làm việc công

Hoạt động quản lý Nhà nước được thể hiện qua các chính sách quản lý nhà nước đó là những quy phạm pháp lý để hướng dẫn hoạt động quản lý nhà nước, quản lý hoạt động của con người Để cụ thể hóa những quy phạm pháp

lý này, thủ tục là loại kế hoạch qui định trình tự, cách thức khi sử dụng thẩm quyền của từng cơ quan để giải quyết công việc Khoa học pháp lý gọi đó là những quy phạm thủ tục, quy phạm này gồm các bộ phận: Thủ tục lập pháp, thủ tục tố tụng tư pháp và thủ tục hành chính

Thủ tục lập pháp là thủ tục làm hiến pháp và làm luật Thủ tục tố tụng tư pháp là thủ tục giải quyết tranh chấp dân sự, định tội, được thực hiện bởi các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử…Còn thủ tục hành chính là thủ tục thực hiện thẩm quyền trong hoạt động hành chính nhà nước (HCNN)

Từ góc nhìn của khoa học Luật hành chính, thủ tục hành chính là trình

tự thực hiện thẩm quyền và hình thức hoạt động của một cơ quan hành chính

nhà nước Các thủ tục hành chính có mục đích thiết lập trật tự hoạt động quản

lý nhà nước trong mọi lĩnh vực, bao gồm toàn bộ các quy tắc pháp lý qui định

về trình tự, trật tự thực hiện thẩm quyền của cơ quan nhà nước trong việc giải quyết nhiệm vụ của nhà nước và công việc liên quan đến công dân tạo thành một hệ thống quy phạm về thủ tục Điều đó có nghĩa là thủ tục hành chính phải do một cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành và được thực hiện thống nhất trong toàn hệ thống Không chỉ có cơ quan nhà nước mà các chủ thể khác nhau trong xã hội muốn được giải quyết những mối quan hệ trước nhà nước cũng phải tuân theo thủ tục hành chính đã quy định

Như vậy Thủ tục hành chính là toàn bộ qui tắc, thể thức về giải quyết

công việc giữa các cơ quan nhà nước với nhau và với tổ chức, công dân, do cấp có thẩm quyền quy định buộc cơ quan hành chính nhà nước, các tổ chức,

cá nhân phải tuân theo khi thực hiện nhiệm vụ.[5, Tr.163]

TTHC được đặt ra để các cơ quan nhà nước có thể thực hiện mọi hình thức hoạt động cần thiết của mình trong đó bao gồm cả trình tự thành lập các công sở, trình tự bổ nhiệm, bãi nhiệm, điều động viên chức, trình tự lập quy,

áp dụng quy phạm để đảm bảo các quyền của chủ thể và xử lý vi phạm, trình

tự điều hành, tổ chức các hoạt động tác nghiệp hành chính Đó chính là các quy tắc phải tuân thủ theo trong quá trình ra các quyết định hành chính của các cơ quan quản lý Nhà nước

TTHC là một bộ phận chế định của Luật hành chính Nói cách khác, TTHC là một loại hình quy phạm mang tính công cụ để giúp các cơ quan Nhà nước có điều kiện thực hiện chức năng của mình

TTHC do các cơ quan nhà nước ban hành để thực thi hiến pháp và pháp luật nhằm thực hiện chức năng quản lý của nền HCNN và hoàn thành nhiệm

vụ của mình, đồng thời các cơ quan HCNN có trách nhiệm thực thi các thủ tục

đó

Thực thi các TTHC theo một quy trình hành chính bắt buộc do cấp có thẩm quyền ban hành, vậy phải hiểu quy trình hành chính như thế nào? Về bản chất, hành chính nhà nước là những hoạt động tổ chức, điều hành của các

cơ quan nhà nước và chấp hành của đối tượng trong xã hội theo những quy định của pháp luật Vì thế hành chính nhà nước phải thực hiện nhiều qui trình trong công tác tổ chức, điều hành các đối tượng với sự thống nhất cao giữa các cơ quan hành chính nhà nước với các tổ chức và công dân bằng những văn bản quy phạm pháp luật Sự thống nhất trong HCNN còn được thể hiện trên các nguyên tắc quản lý điều hành, trong đó có nguyên tắc tập trung và phải công khai theo pháp luật, nên mặc dù quản lý các đối tượng ở những địa bàn khác nhau nhưng vẫn phải đảm bảo sự công khai, minh bạch trong quan

hệ giữa các đối tượng quản lý với nhau và với nhà nước trước pháp luật Điều

đó cũng có nghĩa là mọi cơ quan hành chính nhà nước đều phải tôn trọng quy trình hành chính trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ và thủ tục giải quyết các mối quan hệ với tổ chức, công dân theo quy định Như vậy có thể

phát biểu rằng: Quy trình hành chính nhà nước là trình tự các bước được quy

định một cách hợp lý, thống nhất để các cơ quan HCNN thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ của mình.[5, Tr.139]

Từ khái niệm TTHC và quy trình hành chính (QTHC) cho thấy đây là hai bộ phận cấu thành một thể thống nhất trong việc thực hiện thẩm quyền hành chính của các cơ quan nhà nước Thiếu một trong hai yếu tố này thì cơ quan hành chính nhà nước sẽ không thực hiện được chức năng quản lý của mình

Về mặt nguyên lý, muốn thống nhất giải quyết có kết quả các mối quan

hệ trong xã hội, thì cơ quan hành chính nhà nước phải thực hiện đúng các thủ tục quy định; muốn có được kết quả điều hành hành chính, thì các cơ quan và công chức hành chính phải triển khai hoạt động theo một quy trình nhất định Một TTHC được ban hành theo quy trình chặt chẽ, đúng pháp luật sẽ được xã hội thừa nhận, mới có hiệu lực thi hành QTHC là các bước tiến hành cần thiết, hợp lý để thực hiện một thủ tục nhất định và cũng là sự cần thiết đảm bảo cho hệ thống các TTHC được duy trì Như vậy QTHC là căn cứ để xây dựng thủ tục, còn TTHC là điều kiện để rút ngắn quy trình

Trên thực tế nhiều văn bản quy phạm pháp luật không được thực hiện một cách nghiêm túc hay thực hiện không có kết quả là do nó không được ban hành theo một thủ tục và quy trình khoa học Việc thiếu chặt chẽ trong xây dựng và thực hiện thủ tục hành chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng tự do, tuỳ tiện của các cơ quan hành chính nhà nước trong việc giải quyết các yêu cầu của công dân; là mảnh đất tốt cho tệ quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu nhân dân phát triển Đồng thời việc ban hành các TTHC không đúng qui trình dẫn đến sự trùng chéo, mâu thuẫn lẫn nhau trong quản lý điều hành giữa các Bộ, ngành và chính quyền các cấp; làm cho nhiều văn bản quản

lý cấp dưới trái với luật pháp và văn bản quản lý của cơ quan quản lý nhà nước cấp trên Điều này đã làm bức xúc xã hội và trở thành vấn đề quan tâm chung trong việc xây dựng một hệ thống văn bản pháp qui về quy trình hành chính và thủ tục hành chính

1.1.1.2 Đặc điểm của thủ tục hành chính

Từ việc xây dựng và vận dụng các thủ tục hành chính có thể thấy một số đặc điểm chung như sau:

Trước hết, là tổng thể các hành động diễn ra theo trình tự thời gian,

TTHC được thực hiện bởi những cơ quan và công chức nhà nước

Thứ hai, TTHC là thủ tục giải quyết công việc nội bộ nhà nước và công

việc liên quan đến quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp lý của công dân Do vậy,

đối tượng công việc cần thực hiện thường rất phức tạp

Thứ ba, quản lý HCNN chủ yếu là hoạt động cho phép ra mệnh lệnh có

tính chất đơn phương và đòi hỏi thi hành kịp thời nhằm giải quyết nhanh chóng, có hiệu quả mọi công việc diễn ra hằng ngày trong đời sống xã hội Chính điều đó dẫn đến việc quy định TTHC phải kết hợp những khuôn mẫu

ổn định tương đối và chặt chẽ với các biện pháp thích ứng cho từng loại công việc và đối tượng để đảm bảo kịp thời giải quyết công việc theo từng trường hợp cụ thể

Thứ tư, nền hành chính hiện nay đang chuyển từ hành chính cai trị

(hành chính đơn thuần) sang hành chính phục vụ, làm dịch vụ cho xã hội, từ quản lý tập trung sang cõ chế thị trýờng làm cho hoạt ðộng quản lý hành chính đa dạng về nội dung và phong phú, uyển chuyển về hình thức, biện pháp đồng thời đối tượng quản lý của nó là xã hội dân sự cũng muôn hình, muôn vẻ Nó không chỉ thuộc phạm vi nội bộ nước ta mà còn liên quan đến các yếu tố nước ngoài Do đặc điểm này mà TTHC hiện nay rất đa dạng và phức tạp

Thứ năm, hoạt động HCNN chủ yếu thực hiện tại văn phòng của công

sở nhà nước và phương tiện truyền đạt quyết định cũng như các thông tin quản lý phần lớn là văn bản (công văn, giấy tờ) Vì thế nó gắn chặt với công tác văn thư, với việc tổ chức ban hành, sử dụng và quản lý văn bản trong các

cơ quan nhà nước

1.1.1.3 Ý nghĩa của thủ tục hành chính

Thứ nhất, TTHC đảm bảo cho các quy phạm quy định trong các quyết

định hành chính được thi hành thuận lợi Thủ tục càng có tính cơ bản thì ý nghĩa càng lớn bởi vì các thủ tục cơ bản thường tác động đến giai đoạn cuối cùng của quyết định hành chính, đến hiệu quả của việc thực hiện chúng

Thứ hai, TTHC đảm bảo cho việc thi hành các quyết định được thống

nhất và có thể kiểm tra được tính hợp pháp, hợp lý cũng như các hệ quả do việc thực hiện các quy định hành chính tạo ra

Thứ ba, TTHC khi được xây dựng và vận dụng một cách hợp lý sẽ tạo

khả năng sáng tạo trong việc thực hiện các quyết định quản lý đã được thông qua, đem lại hiệu quả thiết thực cho quản lý nhà nước TTHC liên quan đến quyền lợi của công dân do vậy khi được xây dựng và vận dụng tốt vào đời sống sẽ có ý nghĩa rất thiết thực, giảm sự phiền hà, củng cố được quan hệ giữa nhà nước và dân

Thứ tư, TTHC cũng là một bộ phận của pháp luật về hành chính nên

việc xây dựng và thực hiện tốt các TTHC sẽ có ý nghĩa rất lớn đối với quá trình xây dựng và triển khai pháp luật Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi nước ta đang tiếp tục công cuộc cải cách nền HCNN và xây dựng nhà nước pháp quyền thì TTHC lại càng có vai trò quan trọng

Nhìn một cách tổng quát, TTHC có ý nghĩa như một chiếc cầu nối quan trọng giữa cơ quan nhà nước với dân, với các tổ chức khác Chiếc cầu nối này

có khả năng làm bền chặt các mối quan hệ, làm cho nhà nước ta thực sự là nhà nước của dân, do dân và vì dân Nhưng nếu xây dựng thiếu tính khoa học,

áp dụng tùy tiện vào đời sống thì chính TTHC sẽ làm xa cách dân với Nhà nước và hậu quả của nó là làm niềm tin của người dân với chính quyền tiếp tục bị giảm sút

TTHC trên một phương diện nhất định là sự biểu hiện trình độ văn hóa của tổ chức Đây là văn hóa giao tiếp trong bộ máy nhà nước, văn hóa điều hành Nó cho thấy mức độ văn minh của một nền hành chính phát triển Thủ tục hành chính là một bộ phận vô cùng quan trọng của thể chế hành chính nhà nước với vai trò thiết lập trật tự trong quản lý hành chính nhà nước trên các mặt, thủ tục hành chính là công cụ đắc lực để cơ quan nhà nước sử dụng thực hiện chức năng quản lý của mình Chính vì lẽ đó, cải cách TTHC sẽ không chỉ đơn thuần liên quan đến pháp luật, pháp chế xã hội chủ nghĩa của chúng ta mà còn liên quan đến sự phát triển chung của đất nước về các mặt chính trị, văn hóa, giáo dục và sự mở rộng giao lưu giữa nước ta với các nước khác trong khu vực và trên thế giới

1.1.1.4 Phân loại thủ tục hành chính

Việc phân loại thủ tục hành chính trước hết là phục vụ các hoạt động nghiên cứu và đào tạo trong khoa học hành chính, nhất là ngành luật hành chính Ngoài ra, phân loại TTHC còn có ý nghĩa đối với việc xây dựng, hoàn thiện

và áp dụng TTHC tại bộ máy chính quyền các cấp

Kinh nghiệm thực tế của nước ta cũng như nhiều nước khác cho thấy muốn xây dựng và áp dụng TTHC một cách có hiệu quả thì cần phải phân loại chúng một cách có khoa học

-Phân loại theo đối tượng quản lý HCNN

Theo cách phân loại này các TTHC được xác định cho từng lĩnh vực quản lý Nhà nước và được phân chia theo cơ cấu chức năng của bộ máy quản

lý hiện hành như: thủ tục trong xây dựng cơ bản, thủ tục cấp đất, thủ tục trong hoạt động đăng ký kinh doanh, sản xuất sản phẩm và dịch vụ, khai thác tài nguyên…

Lợi ích của việc phân chia này là giúp người quản lý xác định được tính đặc thù của lĩnh vực mà mình phụ trách Từ đó mà đề ra yêu cầu xây dựng cho lĩnh vực này những TTHC cần thiết, thích hợp, nhằm quản lý tốt các

nhiệm vụ đặt ra theo mục tiêu của nhà nước quy định

-Phân loại theo các loại hình công việc cụ thể mà các cơ quan Nhà nước được giao thực hiện trong quá trình hoạt động của mình

Cách phân loại này đơn giản, có khả năng áp dụng rộng rãi Ví dụ:

+ Thủ tục soạn thảo, thông qua và ban hành văn bản quyphạm pháp luật

+ Thủ tục xét phong đơn vị và cá nhân anh hùng, chiến sĩ thi đua

Thực tế cho thấy cách phân loại này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng bởi lẽ

nó có thể giúp người thừa hành công vụ và những người thi hành các thủ tục hành chính trong thực tế định hướng theo công việc dễ dàng và chính xác

hơn

- Phân loại theo chức năng hoạt động của các cơ quan

Cách này thường được áp dụng trong các cơ quan có chức năng quản lý chuyên môn Ví dụ:

- Thủ tục cung cấp các dịch vụ thông tin

- Thủ tục cho phép xuất khẩu các nguyên liệu hiếm

- Thủ tục kiểm tra mức độ an toàn lao động

Cách phân loại này cũng có ý nghĩa thực tiễn quan trọng như cách phân loại TTHC theo các loại hình công việc cụ thể Nó giúp nhà quản lý khi giải quyết công việc chung có liên quan đến các tổ chức khác hoặc công dân, tìm được các hình thức giải quyết thích hợp theo đúng chức năng quản lý nhà nước của cơ quan mình

- Phân loại dựa trên quan hệ công tác

Đây là cách phân loại được xây dựng trên cơ sở xem xét các quan hệ trong hoạt động của các cơ quan thuộc bộ máy quản lý nhà nước, theo cách phân loại này có thể phân chia TTHC làm 3 nhóm:

TTHC nội bộ: Thủ tục thực hiện các công việc nội bộ trong cơ quan, công

sở nhà nước, trong hệ thống cơ quan nhà nước và trong bộ máy nhà nước nói chung Nó bao gồm các thủ tục quan hệ lãnh đạo, kiểm tra của cơ quan nhà nước cấp trên đối với cấp dưới, quan hệ hợp tác, phối hợp giữa các cơ quan nhà nước cùng cấp, ngang cấp ngang quyền

Thủ tục thực hiện thẩm quyền: Thủ tục tiến hành giải quyết các công việc

có liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, phòng ngừa, ngăn chặn, xử phạt các hành vi vi phạm hành chính, trưng mua, trưng thu các động sản và bất động sản của công dân và của tổ chức Các loại TTHC kể trên có

đặc điểm cơ bản là cơ quan hành chính và công chức nhà nước có thẩm quyền thực hiện quyền lực nhà nước bằng hoạt động áp dụng quy phạm pháp luật để giải quyết các công việc, tình huống cụ thể

Thủ tục văn thư: Toàn bộ các hoạt động lưu trữ, xử lý, cung cấp các loại

giấy tờ và đưa ra các quyết định dưới hình thức văn bản liên quan chặt chẽ với hoạt động văn thư, tạo thành thủ tục văn thư trong hoạt động HCNN

Do mọi cơ quan đều hoạt động trong những mối quan hệ nhất định và ảnh hưởng lẫn nhau nên việc phân loại TTHC theo các quan hệ đó là rất cần thiết

và có ý nghĩa thực tế quan trọng, có thể áp dụng rộng rãi

Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay đang tồn tại quá nhiều loại thủ tục ở nhiều lĩnh vực khác nhau, thậm chí có nhiều loại không cần thiết Điều đó dẫn đến cản trở hoạt động của nền hành chính cũng như hoạt động của các ngành, lĩnh vực liên quan, làm tăng chi phí tuân thủ TTHC, kìm hãm sự phát triển kinh tế của đất nước Một yêu cầu cấp thiết được đặt ra đó là phải rà soát, loại bỏ bớt các loại thủ tục không cần thiết cũng như đổi mới quy trình giải quyết các TTHC, nói cách khác đó chính là cải cách TTHC

1.1.2.Cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam

1.1.2.1 Sự cần thiết cải cách thủ tục hành chính

Việt Nam chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Trước đây, trong thời kì chiến tranh, bao cấp chưa tiến hành CCHC được vì những lí do lịch sử: tất cả vì tiền tuyến, vì thời đó những nhu cầu mang tính xã hội còn ít

ỏi (kinh doanh, sổ đỏ, xây dựng nhà ở, thu hút đầu tư còn chưa có), đời sống nhân dân khó khăn cho đến khi bước vào thời kỳ đổi mới và phát triển thêm nhiều nhu cầu Nền kinh tế từ chỗ chỉ có 2 thành phần, kinh tế quốc doanh và

kinh tế tập thể là chính chuyển sang nền kinh tế 5 thành phần, đó là: Kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tư bản tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước, kinh

tế có vốn đầu tư nước ngoài.Trước sự phát triển của nhu cầu và sự gia tăng của khối lượng công vụ, nền hành chính bắt buộc phải được cải cách

Quản lý hành chính của bất cứ nước nào cũng đều đụng đến ba vấn đề cốt lõi: tổ chức, nhân sự và thủ tục điều hành Tổ chức có hợp lý, nhân viên

có được sử dụng đúng khả năng và tiêu chuẩn, thủ tục điều hành có đơn giản thì quản lý mới hiệu quả

Quản lý hành chính được thực hiện bằng một loạt hành động nối tiếp nhau theo một trình tự nhất định, tức là chúng diễn ra theo một thủ tục nhất định Những thủ tục hữu hiệu là rất cần thiết vì nó đảm bảo cho tiến trình hành chính không bị cản trở

Mối quan hệ giữa tổ chức, nhân sự và thủ tục là mối quan hệ biện chứng: muốn tổ chức hợp lý phải có công chức, viên chức đủ khả năng và đúng tiêu chuẩn cũng như thủ tục điều hành rõ ràng, đơn giản Ngược lại, thủ tục rườm rà sẽ dẫn đến phình to tổ chức, thêm nhiều tầng nấc, công chức, viên chức có thêm cơ hội dựa vào uy quyền của nhà nước để hạch sách gây khó khăn cho nhân dân, làm giảm uy tín của chính quyền, vì người dân thường nhìn chính quyền qua các mối quan hệ qua lại giữa họ với các công chức,viên chức nhà nước Bộ máy nhà nước dù có những cán bộ giỏi đi chăng nữa cũng không thể hoạt động hiệu quả nếu thủ tục hành chính không khoa học

Hiện tượng các cơ quan đùn đẩy trách nhiệm cho nhau khi giải quyết công việc, thái độ thiếu tôn trọng nhân dân, cửa quyền, ban ơn thậm chí sách nhiễu, đòi hối lộ chính là vì TTHC do nhiều ngành, nhiều cấp đặt ra một cách tùy tiện, vừa thiếu tính đồng bộ, vừa rườm rà phức tạp

Một thực tế diễn ra ở Việt Nam đó là có quá nhiều các loại thủ tục với các tầng nấc khác nhau mà thủ tục nào cũng rườm rà Để giải quyết một công việc nào đó người dân phải tốn không biết bao thời gian, sức lực thậm chí tiền của mới có được Chính những thủ tục rườm rà ấy lại góp phần tạo điều kiện cho một bộ phận cán bộ, công chức nhà nước có cơ hội để “hành dân”, khiến cho nhân dân mất lòng tin vào chính quyền Vì vậy, Nghị quyết 38/CP ngày 04/5/1994 của Chính phủ đã khẳng định: cải cách TTHC là đòi hỏi bức xúc, đáp ứng yêu cầu chính đáng của nhân dân Đây cũng là một nội dung quan trọng của cải cách một bước nền hành chính quốc gia

Mặt khác, CCHC cũng là yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế Cùng với sự phát triển của đất nước, có rất nhiều lĩnh vực mới ra đời, nhu cầu giải quyết các yêu cầu của người dân ngày càng tăng, các loại TTHC cũng như quy trình giải quyết có từ lâu vốn đã quá rườm rà, phức tạp, nay lại càng không phù hợp Muốn thu hút đầu tư, muốn phát triển đất nước thì TTHC càng phải đơn giản, thuận tiện nhưng vẫn đảm bảo tính pháp lý, chặt chẽ và đầy đủ

Với tất cả những lý do trên, cải cách TTHC ở Việt Nam là một tất yếu khách quan

1.1.2.2 Mục tiêu cải cách thủ tục hành chính

Trong chương trình tổng thể CCHC nhà nước giai đoạn 2001 – 2010 mà chúng ta đã vừa thực hiệncũng như hiện nay đang triển khai thực hiện Nghị quyết 30c/NQ-CP về Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 – 2020thìcải cách thủ tục hành chính vẫn với mục tiêu duy nhất,

xuyên suốt đó là: Đơn giản hóa các thủ tục hành chính rườm rà, cắt giảm

đáng kể các chi phí trong thực hiện các thủ tục hành chính,bảo đảm tính pháp

lý, hiệu quả, minh bạch, công bằng trong khi giải quyết công việc hành chínhcho người dân và doanh nghiệp [3]

1.1.2.3 Yêu cầu cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam

Ngay sau đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, thực hiện yêu cầu lấy cải cách hành chính thúc đẩy cải cách kinh tế, ngày 17/9/2001 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 136/2001/TTg phê duyệt chương trình tổng thể CCHC nhà nước giai đoạn 2001 - 2010

Điểm nhấn của chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001 – 2012 là việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án đơn giản hóa thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản lý nhà nước giai đoạn 2007 – 2010 gọi tắt là Đề án 30 Lần đầu tiên Chính phủ đã tạo ra một kênh chính thức để lắng nghe, thu thập các ý kiến của khối tư nhân với việc thành lập hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính, trong đó công nghệ thông tin được xem là chìa khóa trong cải cách thủ tục hành chính Đến nay cả nước đã có 258 thủ tục ưu tiên được đơn giản hóa hoặc mẫu thống nhất hoá trong toàn quốc Nhiều yêu cầu điều kiện có thể gây phiền hà được loại bỏ Việc đơn giản hóa

số thủ tục đã tiết kiệm cho người dân và doanh nghiệp khoảng 5.700 tỷ đồng

một năm Kết quả của những nỗ lực trong cải cách thủ tục hành chính là lần

đầu tiên Việt Nam có một cơ sở dữ liệu Quốc gia về thủ tục hành chính.[1]

Sau khi đánh giá những kết quả đạt được, những khó khăn hạn chế triển khai thực hiện chương trình CCHC 10 năm 2001 - 2010, ngày 8/11/2011 Chính phủ đã ra Nghị quyết 30c/NQ-CP ban hành Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 – 2020 với ba yêu cầu chủ yếu là:

- Cải cách thể chế; xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức

- Cải cách chính sách tiền lương

- Cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính và chất lượng dịch vụ công

1.1.2.4 Phương thức cải cách thủ tục hành chính

Cải cách thủ tục hành chính chủ yếu được tiến hành bằng phương thức như sau:

Thứ nhất, tiến hành xác định đơn vị chủ trì chịu trách nhiệm trực tiếp về

công tác cải cách TTHC, các đơn vị phối hợp triển khai, các đơn vị liên quan Đơn vị chủ trì sẽ phối hợp cùng các đơn vị liên quan tiến hành các bước xem xét, cần thiết ban hành các kế hoạch, mục tiêu, xác định các đối tượng, nhóm đối tượng ưu tiên cải cách thủ tục hành chính

Thứ hai, tiến hành thống kê, phân loại toàn bộ số TTHC, qui trình hành

chính hiện đang áp dụng tại địa bàn, cơ quan, đơn vị, thuộc thẩm quyền cấp hành chính mình

Thứ ba, rà soát lại toàn bộ các quy định hiện hành về TTHC, quy trình

hành chính phát hiện và xoá bỏ, bổ sung, sửa đổi hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xoá bỏbổ sung, sửa đổi những TTHC thiếu đồng bộ, chồng chéo, rườm

rà, phức tạp gây trở ngại trong việc tiếp nhận và xử lý công việc giữa các cơ quan nhà nước với nhau, giữa cơ quan nhà nước với công dân và tổ chức Đồng thời vẫn đảm bảo tính thống nhất, tính hợp lý, ổn định rõ ràng của TTHC, tính khoa học của quy trình thực hiện các TTHC đã ban hành

Thứ tư, Triển khai kiểm tra, kiểm soát, đánh giá tác động, ý kiến phản

hồi của cá nhân, tổ chức khi cung cấp, ban hành các thủ tục hành chính làm

cơ sở cho các lần xem xét, điều chỉnh tiếp theo

1.1.2.5.Nội dung của cải cách thủ tục hành chính

Kiện toàn bộ máy hành chính

Tiến hành tổng rà soát về vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức và biên chế hiện có của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND các cấp, cơ quan, tổ chức khác thuộc bộ máy hành chính nhà nước ở trung ương và địa phương

Trên cơ sở đó kiện toàn, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và

tổ chức, sắp xếp lại các cơ quan, đơn vị nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, bỏ trống hoặc trùng lắp về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn; chuyển giao những công việc mà cơ quan hành chính nhà nước không nên làm hoặc làm hiệu quả thấp cho xã hội, các tổ chức xã hội, tổ chức phi chính phủ đảm nhận

Xác định cơ quan đầu mối làm công tác cải cách TTHC, công tác kiểm soát, rà soát TTHC

Triển khai thực hiện cải cách thủ tục hành chính

Xác định một số lĩnh vực trọng tâm cần tập trung là: Đầu tư; đất đai; xây dựng; sở hữu nhà ở; thuế; hải quan; xuất khẩu, nhập khẩu; y tế; giáo dục; lao động; bảo hiểm; khoa học, công nghệ và một số lĩnh vực khác đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định theo yêu cầu cải cách trong từng giai đoạn

Tổ chức tập huấn, nâng cao nhận thức của lãnh đạo và công chức về công tác cải cách TTHC, công tác đánh giá tác động các quy định về TTHC

và lấy ý kiến về TTHC, hoạt động kiểm soát TTHC

Tiến hành rà soát, cắt giảm và nâng cao chất lượng thủ tục hành chính trong tất cả các lĩnh vực quản lý nhà nước, nhất là thủ tục hành chính liên quan tới người dân, doanh nghiệp

Thực hiện việc sửa đổi, bổ sung theo thẩm quyền quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan mình, theo đó phải thực hiện đánh giá tác động và lấy ý kiến đơn vị kiểm soát TTHC đối với dự thảo quy định về TTHC; ban hành quy chế phối hợp trong việc tiếp nhận, xử lư phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về quy định hành chính;

Đổi mới phương thức cung ứng thủ tục hành chính

Tiếp tục đổi mới phương thức làm việc, thực hiện thống nhất và nâng

cao chất lượng thực hiện “bảo đảm sự hài lòng của cá nhân, tổ chức đối với

sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước đạt mức trên 80% vào năm 2020” [3]

Cải cách và triển khai trên diện rộng cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các đơn vị sự nghiệp dịch vụ công; chất lượng dịch vụ công từng bước

được nâng cao, nhất là TTHC trong các lĩnh vực trọng tâm; bảo đảm: “sự hài

lòng của cá nhân đối với dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công cung cấp trong các lĩnh vực trọng tâm đạt mức trên 80% vào năm 2020” [3]

Ứng dụng các công nghệ hiện đại

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước để đến năm 2020: 90% các văn bản, tài liệu chính thức trao đổi giữa các cơ quan hành chính nhà nước được thực hiện dưới dạng điện tử; cán bộ, công chức, viên chức thường xuyên sử dụng

hệ thống thư điện tử trong công việc nhằm nâng cao hiệu quả cung ứng và giải quyết TTHC

Ứng dụng CNTT nhằm thêm một kênh triển khai, đưa các TTHC được ban hành đi vào đời sống xã hội một cách dễ tiếp cận hơn, thân thiện hơn với

cá nhân, tổ chức đáp ứng nhu cầu thực tế, phục vụ người dân và doanh nghiệp mọi lúc, mọi nơi, dựa trên nhiều phương tiện khác nhau

Thực hiện tốt công tác kiểm tra, kiểm soát TTHC

Kiểm tra, kiểm soát việc thực hiện TTHC cần phải được chú trọng hơn nữa, với các nội dung và cách làm cụ thể để tạo bước chuyển về chất trong công tác này Nội dung này nếu được làm tốt sẽ giúp tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính; mang lại niềm tin cho nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp

và thật sự hiện thực hóa các kết quả cải cách TTHC tới từng thành viên trong

xã hội

Cần phải hướng dẫn, đôn đốc các bộ, ngành, địa phương dành nguồn lực thích hợp cho hoạt động này; huy động sự tham gia của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội trong việc giám sát thực hiện TTHC của đội ngũ cán bộ, công chức cũng như của cơ quan hành chính các cấp

Về phía nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội nghề nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp cũng cần chủ động, tích cực trong vai trò giám sát việc thực hiện TTHC tại các cấp chính quyền và kịp thời phản ánh với hệ thống cơ quan, đơn vị kiểm soát TTHC về những vướng mắc, khó khăn trong thực hiện TTHC Mỗi người dân, doanh nghiệp cần phát huy vai trò “thanh tra công vụ nhân dân” vì lợi ích của mỗi cá nhân, tổ chức cũng như của cộng đồng

1.1.3 Thủ tục hành chính trong quản lý đất đai

Thủ tục hành chính trong quản lý đất đai là một loại quy phạm pháp luật quy định trình tự về thời gian, về không gian khi thực hiện một thẩm quyền nhất định của bộ máy Nhà nước đối với tài nguyên đất, là cách thức giải quyết công việc của các cơ quan Nhà nước trong mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân lĩnh vực đất đai

Hiện nay thủ tục hành chính lĩnh vực quản lý đất đai ở nước ta còn những nhược điểm: Hình thức đòi hỏi quá nhiều giấy tờ, gây phiền hà cho nhân dân; nặng nề, nhiều cửa, nhiều cấp trung gian, rườm rà, không rõ ràng

về trách nhiệm; không phù hợp với yêu cầu của thời kỳ mở cửa và hội nhập Thủ tục hành chính thiếu thống nhất, thường bị thay đổi một cách tuỳ tiện, thiếu công khai, minh bạch Hậu quả của nhược điểm trên là gây phiền hà cho

việc thực hiện quyền tự do, lợi ích và công việc chung của cơ quan, gây trở ngại cho việc giao lưu và hợp tác giữa nước ta với nước ngoài, gây ra tệ cửa quyền, bệnh giấy tờ trong hệ thống cơ quan hành chính, là nơi thuận lợi cho nạn tham nhũng, lãng phí phát sinh, hoành hành Chính vì vậy, cải cách thủ tục hành chính là yêu cầu bức xúc của nhân dân, doanh nghiệp, của các tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài, là khâu đột phá của tiến trình cải cách hành chính Nhà nước

Để đáp ứng yêu cầu của hành chính phát triển và hội nhập cần phải xây dựng những cơ chế thích hợp cho việc thực hiện các thủ tục hành chính lĩnh vực quản lý đất đai đã ban hành

1.2 Quản lý đất đai

1.2.1 Khái niệm

“Quản lý nhà nước là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước do các cơ quan nhà nước thực hiện nhằm xác lập một trật tự ổn định và phát triển xã hội theo những mục tiêu mà tầng lớp cầm quyền theo đuổi;

Quản lý nhà nước được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm toàn bộ hoạt động của cả bộ máy nhà nước từ lập pháp, hành pháp đến tư pháp vận hành như một thực thể thống nhất Theo nghĩa hẹp là hướng dẫn chấp pháp, điều hành, quản lý hành chính do cơ quan hành pháp thực hiện bảo đảm bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước“;[6]

Trên cơ sở khái niệm về quản lý nhà nước nói chung được đề cập trên đây, khái niệm về quản lý đất đai và quản lý nhà nước đối với đất đai cụ thể như sau:

- "Quản lý đất đai là hoạt động bao gồm việc thiết lập các cơ chế, các chính sách và các công cụ quản lý, các biện pháp quản lý và việc vận hành cơ

chế đó nhằm quản lý và sử dụng đất hợp lý, tiết kiệm và đạt hiệu quả kinh tế cao";[11]

- " Quản lý nhà nước đối với đất đai là tổng hợp các hoạt động của các

cơ quan nhà nước có thẩm quyền để thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu nhà nước về đất đai";[11]

Nội dung quản lý nhà nước đối với đất đai được quy định tại Điều 6 Luật đất đai Việt Nam năm 2003

1.2.2 Đặc điểm của quản lý nhà nước về đất đai

Nghiên cứu về quản lý nhà nước về đất đai cho thấy hình thức quản lý này có một số đặc điểm cơ bản sau đây:

Thứ nhất, hình thức quản lý nhà nước về đất đai xuất hiện và gắn liền

với sự ra đời của Nhà nước, trước hết nhằm bảo vệ những lợi ích của Nhà nước, của giai cấp thống trị trong lĩnh vực đất đai Nếu Nhà nước đại diện cho lợi ích của toàn thể nhân dân thì mục đích của quản lý nhà nước đối với đất đai không chỉ bảo vệ lợi ích của giai cấp cầm quyền mà còn bảo vệ lợi ích của người dân liên quan đến đất đai;

Thứ hai, quản lý nhà nước về đất đai do Nhà nước thực hiện thông qua

bộ máy các cơ quan nhà nước dựa trên cơ sở quyền lực nhà nước (quyền lực công hay còn được gọi là công quyền) Trong quá trình quản lý đất đai, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền có quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật đất đai buộc các đối tượng chịu sự quản lý là tổ chức, hộ gia đình, cá nhân SDĐ phải tuân theo;

Thứ ba, phạm vi của hoạt động quản lý nhà nước về đất đai là lãnh thổ

của từng cấp đơn vị hành chính và toàn bộ vốn đất đai nằm trong đường biên giới quốc gia Hoạt động quản lý nhà nước về đất đai mang tính vĩ mô thể

hiện ở việc xây dựng, hoạch định chiến lược, chính sách về quản lý và SDĐ chứ không hướng vào các hoạt động SDĐ mang tính tác nghiệp cụ thể

1.3 Kinh nghiệm cải cách thủ tục hành chính ở một số nước trên thế giới

và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

1.3.1 Kinh nghiệmcải cách thủ tục hành chính ở một số nước trên thế giới

1.3.1.1 Kinh nghiệm cải cách thủ tục hành chính ở một số nước

- Cải cách thủ tục hành chính ở Singapore

Vào những năm 80, Singapore đã đề ra phong trào “hướng tới sự thay đổi” mà trọng tâm là đổi mới cơ chế quản lý để thích ứng với sự thay đổi Đến

năm 1991 Singapore khởi động chương trình cải cách mang tên “Nền công vụ

thế kỷ 21” nhằm xây dựng nền công vụ có hiệu quả, hiệu lực với lực lượng

công chức liêm chính, tận tuỵ, có năng suất lao động và chất lượng dịch vụ cao Một số biện pháp đồng bộ đã được áp dụng, đó là:

Áp dụng bộ quy chuẩn ISO 9000 trong bộ máy hành chính, coi đó vừa là

công cụ cải tiến lề lối làm việc, cải cách thủ tục hành chính vừa là công cụ đánh giá hiệu quả, phân loại công chức

Đưa tinh thần “doanh nghiệp” vào hoạt động của bộ máy hành chính

đặc biệt là trong cải cách thủ tục hành chính và cung ứng dịch vụ công mà cốt lõi là lấy hiệu quả làm thước đo

Thành lập Uỷ ban hỗ trợ doanh nghiệp nhằm tìm hiểu, đánh giá và đề

xuất phương án giải quyết các kiến nghị của doanh nghiệp

Đề ra Chương trình xoá bỏ cách làm việc quan liêu, nhiều tầng nấc của

bộ máy hành chính với mục tiêu là việc gì cũng phải có cơ quan chịu trách

nhiệm

Thường xuyên rà soát thủ tục hành chính để loại bỏ những quy định lỗi

thời không còn phù hợp

Đặc biệt chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ công chức, coi

đó là giải pháp cơ bản nhất để xây dựng nền công vụ có hiệu quả

Tập trung phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật cho công nghệ thông tin,

tăng cường năng lực cho đội ngũ công chức để áp dụng công nghệ mới, hiện

đã cung cấp dịch vụ công thông qua Internet và dự kiến tiến tới giải quyết công việc của dân qua điện thoại di động trong mọi thời điểm Theo đánh giá của giới chuyên môn, hiện nay Singapore đứng ở nhóm những nước dẫn đầu

về tốc độ phát triển chính phủ điện tử và đang bước sang giai đoạn “phát triển

công dân điện tử”

- Cải cách thủ tục hành chính ở Trung Quốc

Từ khi thực hiện đường lối mở cửa (1978), Trung Quốc đã trải qua 6 lần cải cách hành chính Thành tựu nổi bật về cải cách TTHC qua các lần cải cách

đó là:

Thứ nhất, không ngừng hoàn thiện chức năng quản lý xã hội và dịch vụ

công của chính quyền Hoàn thiện chức năng dịch vụ công của chính quyền, tiến một bước dài trong lĩnh vực dịch vụ công và các sự nghiệp xã hội; đầu tư vào dịch vụ công không ngừng gia tăng, diện bao phủ của dịch vụ công không ngừng mở rộng và đạt hiệu quả rõ rệt Ví dụ, số người tham gia bảo hiểm dưỡng lão ở thành phố và thị trấn tăng từ 57 triệu người năm 1989 lên 219 triệu người năm 2008 Tỷ lệ nhập học tiểu học đúng độ tuổi của trẻ em Trung Quốc tăng lên 99%, quy mô sinh viên đại học năm 2008 tăng lên 27 triệu người, đứng đầu thế giới

Thứ hai, thúc đẩy toàn diện nền hành chính tuân thủ pháp luật Cuối năm

hành chính Những năm gần đây, theo yêu cầu của Đại hội Đại biểu nhân dân

và “Luật xem xét lại về mặt hành chính”, chính quyền và các cơ quan quản lý

ở tất cả các cấp đã liên tục cải thiện hệ thống phối hợp và thủ tục chi tiết để xem xét lại về mặt hành chính, cho phép xem xét lại về mặt hành chính trong giải quyết tranh chấp hành chính, xây dựng mối liên kết chặt chẽ hơn giữa chính quyền và nhân dân, giảm bớt mâu thuẫn xã hội, duy trì sự ổn định và hài hòa xã hội

Thứ ba, Chương trình tin học hoá và xây dựng Chính phủ điện tử: Cho

đến nay, các bộ đều đã xây dựng được mạng nội bộ Giao dịch bằng điện tử

đã được thực hiện giữa các bộ với các tỉnh, khu tự trị trực thuộc trung ương Các bộ, các tỉnh và khu tự trị cũng xây dựng được trang Web riêng Ở một số thành phố lớn, người dân đã có thể truy cập được thông tin của Chính phủ trên mạng Internet Ở một số khu vực kinh tế phát triển và đô thị, những dịch

vụ hành chính công chủ yếu như đăng ký thuế, hải quan… đã thực hiện thông qua mạng điện tử

Thứ 4, Đối với TTHC trong quản lý đất đai: Nhà đầu tư nước ngoài có

thể sở hữu các công trình trên đất khi mua hoặc khi được hưởng quyền sử dụng đất cho một mục đích và thời hạn cụ thể Quyền sử dụng đất không bao gồm quyền sử dụng tài nguyên, khoáng sản hoặc tài nguyên dưới lòng đất Thông thường, công trình trên đất phải được sở hữu bởi cùng một đối tượng được quyền sử dụng đất

Trung Quốc quy định 3 loại quyền sử dụng đất:

- Quyền sử dụng đất được cấp: là hình thức quyền sử dụng đất phổ biến nhất và ban đầu thường có được trực tiếp từ các chính quyền địa phương thông qua việc nộp lại một khoản phí cố định Thời hạn sử dụng tối đa phụ thuộc vào mục đích sử dụng đất: 40 năm đối với đất thương mại, du lịch và

nghiệp, giáo dục, khoa học, công nghệ, văn hóa, y tế hoặc thể thao; 70 năm cho đất ở Quyền sử dụng đất được cấp nhìn chung có thể chuyển nhượng, thế chấp tự do không cần xin phép cơ quan có thẩm quyền, nhưng các giao dịch này cần được đăng ký tại cơ quan quản lý đất đai Đơn xin gia hạn cấp quyền

sử dụng đất phải được nộp ít nhất trước 1 năm trước khi hết thời hạn được cấp

- Quyền sử dụng đất được được giao: là hình thức quyền sử dụng đất được nhà nước giao không thu tiền cho một giai đoạn nhất định, thông thường

là giới hạn mục đích sử dụng ví dụ như sử dụng cho mục đích quân sự, chính phủ, các dự án hạ tầng và công trình công cộng Luật pháp không cấm các công ty và cá nhân nước ngoài xin giao quyền sử dụng đất Tuy nhiên do bị các hạn chế về sử dụng và chuyển nhượng, các cá nhân và tổ chức nước ngoài thường không sử dụng các quyền này (trừ các dự án hạ tầng hoặc công trình công cộng là ngoại lệ) Nhìn chung, quyền sử dụng đất được giao trước tiên nên được chuyển thành quyền sử dụng đất được cấp để có thể thực hiện chuyển nhượng, nhưng đây là một quy trình cồng kềnh và khó khăn

- Thuê công trình và quyền sử dụng đất: Các công ty nước ngoài thông thường hay thuê trụ sở (văn phòng hoặc trụ sở cùng với các quyền sử dụng đất tương ứng) hơn là mua quyền thanh toán một lần Thời hạn thuê tối đa là

20 năm và có thể được gia hạn khi hết hạn

-Cải cách thủ tục hành chính ở nước Anh

Cải cách TTHC nước Anh hướng tới mục tiêu: Đơn giản hoá các thủ tục hành chính và quy định pháp luật Để đơn giản hoá các thủ tục hành chính, điều đầu tiên chính phủAnh xác định là phải xác định được chính xác các thủ tục hành chính cần đơn giản Ai là người xác định các thủ tục này? Bên cạnh

đó kiểm soát chặt chẽ việc thực hiện quy trình lập pháp, việc ban hành văn

khi ban hành Luật và những lợi ích mà Luật đó mang lại Trong quản lý đất đai kinh nghiệm của Anh là hệ thống đăng ký đất đai là hệ thống đăng ký bất động sản (đất đai và tài sản khác gắn liền với đất) tổ chức đăng ký theo một

hệ thống thống nhất có Văn phòng chính tại Luân Đôn và 14 văn phòng khác phân theo khu vực (địa hạt) phân bổ đồng đều trên toàn bộ lãnh thổ Anh Quốc

và Xứ Wales Mọi hoạt động của hệ thống đăng ký hoàn toàn trên hệ thống máy tình nối mạng theo một hệ thống thống nhất (máy làm việc không kết nối với INTERNET, chỉ nối mạng nội bộ để bảo mật dữ liệu)

Cơ sở của đăng ký được quy định rất chặt chẽ trong Luật đăng ký đất đai (Land Registration Act) được sửa đổi và ban hành mới vào năm 2002, có hướng dẫn chi tiết vào năm 2003 (Registration Rules) và được cập nhật, chỉnh sửa bổ sung vào năm 2009 Trước năm 2002 Văn phòng đăng ký đất đai hoạt động theo địa hạt Bất động sản thuộc địa hạt nào thì đăng ký tại Văn phòng thuộc địa hạt đó Tuy nhiên, từ khi có Luật đăng ký mới (năm 2002) và khi hệ thống đăng ký hoạt động theo hệ thống đăng ký điện tử thì khách hành có thể lựa chọn bất kỳ Văn phòng đăng ký nào trên lãnh thổ Anh

Một điểm nổi bật trong quản lý đất đai của nước Anh có quy định rất chặt chẽ về đăng ký, bất kỳ người nào sở hữu đất đai và bất động sản trên lãnh thổ Anh đều phải đăng ký tại Văn phòng đăng ký đất đai; Nhà nước chỉ bảo

hộ quyền sở hữu hợp pháp của chủ sở hữu có tên trong hệ thống đăng ký

Hệ thống đăng ký được tự động qua hệ thống máy tính nối mạng, dùng

dữ liệu số Dữ liệu số là dữ liệu có tính pháp lý nếu dữ liệu đó do Văn phòng đăng ký đất đai cung cấp Điều này được quy định cụ thể trong Luật đăng ký

và Luật đất đai