một số biện pháp sư phạm nhằm nâng cao tính biểu cảm của ngôn ngữ trong dạy học lịch sử ở trường thpt (vận dụng qua chương trình lớp 10- chương trình chuẩn)

Trong tính tổng thể các phương pháp, biện pháp sư phạm nhằm kích thíchniềm say mê, hứng thú học tập bộ môn và theo đó góp phần nâng cao chất lượngdạy học bộ môn lịch sử, thì vấn đề sử dụ

PHẦN MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌNĐỀ TÀI

Có lẽ chưa bao giờ, vấn đề nâng cao chất lượng dạy học, đặc biệt là dạy họclịch sử ở trường THPT lại được đặt ra gay gắt và chiếm được sự quan tâm đặc biệtcủa xã hội như hiện nay Như một lụgic tất yếu, chất lượng dạy học của bộ mônlịch sử không thể nâng cao nếu như cả người dạy và người học đều không hứng thúvới môn học, mọi phương pháp, mọi đổi mới, mọi sự vận dụng các phương tiệndạy học hiện đại vào dạy học đều bị hạn chế tác dụng nếu người học vẫn thờ ơ vớimôn học

Làm thế nào để học sinh hứng thú với môn học, yêu thích môn học,tìm thấy ở đó niềm say mê khám phá những tri thức của lịch sử xã hội loàingười,điều đó luôn là những câu hỏi lớn đối với đội ngũ những người làm công tácnghiên cứu và giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường THPT hiện nay, không chỉ trongnhận thức lý luận mà còn bằng hoạt động thực tiễn trong dạy học

Trong tính tổng thể các phương pháp, biện pháp sư phạm nhằm kích thíchniềm say mê, hứng thú học tập bộ môn và theo đó góp phần nâng cao chất lượngdạy học bộ môn lịch sử, thì vấn đề sử dụng ngôn ngữ dạy học có một vị trí đặc biệtquan trọng, bởi đây là một trong những nguồn cung cấp kiến thức chủ yếu cho họcsinh

Ngôn ngữ là vỏ vật chất của tư duy, là vỏ của quá trình nhận thức, là chiếccầu nối của quá trình dạy học, nói như TS Kiều Thế Hưng: Người giáo viên nhưngười lái đò trên dòng sông thời gian, mà con đò chính là ngôn ngữ Cùng với con

đò giàu biểu cảm và sáng tạo ấy, người thầy sẽ đưa các thế hệ học trò của mình đếnbến bờ lịch sử xa xôi, nhưng đầy hấp dẫn và thú vị để hình thành ở họ những phẩmchất tốt đẹp của con người trong xã hội mới, những hành trang không thể thiếu trêncon đường đi tới tương lai

Không thể có một bài học lịch sử có chất lượng nếu như việc sử dụng ngônngữ thiếu chất lượng, khô cứng, sáo mòn, thiếu khả năng kích thích hứng thú vàniềm say mê, sáng tạo của học sinh Chúng ta có thể có nội dung

dạy học tốt, có phương pháp dạy học phù hợp, có hệ thống phương tiệndạyhọc hiện đại, nhưng tất cả điều đó đều kém hiệu quả rất nhiều nếu nú không đượcchuyển tải và vận hành qua hệ thống ngôn ngữ giàu biểu cảm.

Vai trò của ngôn ngữ nói chung và ngôn ngữ trong dạy học lịch sử nói riêngrất quan trọng, nhưng lâu nay chưa được các nhà nghiên cứu quan tâm đúng mức.Vẫn chưa có một công trình nghiên cứu chuyên biệt, tập trung nào đề cập đến vấn

đề quan trọng này, xuất phát từ thực tế trên đây và kinh nghiệm dạy học ở trườngTHPT, chúng tôi mạnh dạn đi sâu vào vấn đề ngôn ngữ trong dạy học lịch sử

Tuy nhiên, do ngôn ngữ trong dạy học là một vấn đề lớn, bao gồm nhiều nộidung và được thể hiện ở nhiều góc độ khác nhau, trong phạm vi của luận văn,chúng tôi chỉ xin đề cậpđến một trong những nội dung được coi là nhân tố máu thịtcủa nú- đó là tính biểu cảm của ngôn ngữ

Tính biểu cảm của ngôn ngữ là gì? Nú có vai trò quan trọng như thế nàotrong dạy học lịch sử? Cần phải sử dụng các biện pháp sư phạm như thế nào đểngôn ngữ trong dạy học lịch sử thể hiện được sức sống của nú trong việc góp phầnvào tích cực vào việc nâng cao hiệu quả bài học lịch sử, từ đó nâng cao chất lượngdạyhọc lịch sử ở trường THPT Đó là những lý do cơ bản để chúng tôi lựa chọn đề

tài: Một số biện pháp sư phạm nhằm nâng cao tính biểu cảm của ngôn ngữ trong dạy học lịch sử ở trường THPT (vận dụng qua chương trình lớp 10- chương trình chuẩn).Sự thành công của đề tài khẳng định ý nghĩa của biện pháp

sư phạm, thao tác sư phạm về việc sử dụng ngôn ngữ, góp phần đổi mới phươngpháp dạy học lịch

2 LỊCH SỬ VẤNĐỀ

Cho đến nay, trong những công trình nghiên cứu về lý luận dạy học, phươngpháp dạy học nói chung và phương pháp dạy học lịch sử nói riêng của các Nhà giáodục học và giáo dục lịch sử đã đề cập đến vấn đề quan trong này ở các góc độ vàmức độ khác nhau Có thể tóm lược ở mấy loại sau đây:

* Loại thứ nhất: Là cỏc tài liệu của Hồ Chí Minh và các bài viết về cách sửdụng ngôn ngữ của chủ tịch Hồ Chí Minh:

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người rất coi trọng ngôn ngữ và trong dạy học,trong

cuốn “Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 2”: Qua những bài giảng cho lớp tập huấn chính

trị Quảng châu 1925-1927, chúng ta có thể học được PPDH của Người và đặc biệt

là học tập được cách sử dụng ngôn ngữ giảng dạy của của chủ tịch Hồ Chí Minhqua các bài “Cuộc cách mạng tư sản Phỏp”, “Cuộc cỏch mạng tư sản Mỹ”, “Cuộccỏch mạng Nga”[12]

Khi nghiên cứu các tác phẩm của Hồ Chí Minh, nhiều nhà nghiên cứu đã tập

trung đi sâu vào vấn đề ngôn ngữ, trong số đó phải kể đến cuốn “Phương pháp và

phong cách Hồ Chí Minh” do GS Đặng Xuừn Kỳ (chủ biờn) [18], tỏc giả đó đề

cao phong cách diễn đạt của chủ tịch Hồ Chí Minh đó là: Có sự kết hợp hài hoà cáidân gian và cái bác học, cái cổ diển và cái hiện đại, giữa phong cách phương Đông

và phong cách phương Tây để tạo ra sức cuốn hút mạnh mẽ với người nghe

Khi nghiờn cứu tỏc phẩm Hồ Chí Minh, chúng ta không thể không nhắc tới

tác phẩm “Hồ Chí Minh tác gia tác phẩm nghệ thuật ngôn từ” của nhà xuất bản

giáo dục Thông qua những bài viết, các tác giả đã phân tích để thấy sự sáng tạotrong cách sử dụng ngôn từ của chủ tịch Hồ Chí Minh cả trong ngôn ngữ nói vàngôn ngữ viết, tác giả Nguyễn Kim Thản đã đánh giá đó là: di sản về ngôn ngữ.Giá trị ngôn ngữ mà chủ tịch Hồ Chí Minh sáng tạo ra dựa trên cơ sở ngôn ngữtruyền thống dân tộc và mối giao lưu quốc tế và nhấn mạnh: “Một người khôngtạo ra được ngôn ngữ Nhưng có người thông qua việc sử dụng ngôn ngữ, nhất làthông qua sự sáng tạo của mình về sử dụng từ ngữ, về cách diễn đạt, v v có thểđóng góp cho sự phát triển của ngôn ngữ, thậm chí có thể ảnh hưởng lớn đếnchiều hướng phát triển của ngôn ngữ Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là một ngườinhư thế” [13, 72]

Nhà giỏo dục học A T Ilina đã nhấn mạnh tầm quan trọng của yếu tố ngôn

ngữ, trong cuốn: “Giỏo dục học” Tác giả đã viết: Rất nhiều những kích thích bằng

lời, một mặt đẩy chúng ta vào thực tế, vì thế chúng ta phải ghi nhớ điều đó để

không làm sai lệch quan điểm của chúng ta đối với thực tế Mặt khác, chính ngônngữ làm cho chúng ta trở thành người [17.185].

Trong cuốn “Dạy học nờu vấn đề”, tỏc giả I Lecne đánh giá cao hình thức

“Trỡnh bày nêu vấn đề”, coi đó là hình thức để khai thác tiềm lực sáng tạo của họcsinh, tạo ra hứng thú trong việc tìm tòi, sáng tạo của các em và đặt ra yêu cầu nêuvấn đề của giáo viên qua cách trình bày miệng

Khi nói về các biện pháp nâng cao hiệu quả giờ học, Nhà giáo dục học N V.

Savin trong cuốn “Giỏo dục học”, Tập 1, đã nhấn mạnh công cụ quan trọng và phổ

biến của dạy học là lời nói: “Việc dạy học là một nghệ thuật, không nên nghĩ rằngchỉ có một số người có thể nắm được nú…Lời nói của giáo viên là công cụ dạy học

dễ hiểu nhất và phổ biến nhất” [28.171]

Còn tác giả I F Kharlamốp trong cuốn “Phỏt huy tính tích cực học tập của

học sinh như thế nào?” đã đánh giá cao kích thích bên trong của học sinh và nhấn

mạnh đến nghệ thuật dạy học để tạo cho học sinh hứng thú học tập và khẳng định:

“Chớnh đó là nghệ thuật của sự giảng dạy”[19]

Đối với quá trình nhận thức: PGS TSKH Thỏi Duy Tuyờn trong cuốn “Giỏo

dục học hiện đại” Để thực hiện điều có hiệu quả kế hoạch bài giảng, giáo viên phải

dự kiến cả ngôn ngữ, ngôn từ, tốc độ hành động, phong cách thích hợp để tạo hứngthú cho học sinh khi nghe giảng

Cuốn 2 “Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo khoa”

tác giả Trần Bá Hoành [9] đó nờu ra đó nờu lờn những lý luận cơ bản định

hướng cho việc đổi mới phương pháp dạy học, qua đó các tác giả chú trọng tớitâm lý lứa tuổi, phương pháp dạy học trong đó nhấn mạnh tới phương pháp trìnhbày miệng, các hoạt động kích thích hứng thú học tập lịch sử của học sinh, nhữngyêu cầu cần thiết để trở thành giáo viên

giỏi, theo tác giả: cần có vốn kiến thức sâu rộng về điều mình dạy, có kỹnăng truyền đạt tốt

Cuốn“Lý luận giỏo dục” của Phan Thanh Long (Chủ biờn) – Trần Quang Ấn

- Nguyễn Văn Diện [26], khi đưa ra việc phân loại các phương pháp giáo dục, các

tác giả đã đánh giá cao về ý nghĩa của những phương pháp dùng lời trong việc thựchiện nhiệm vụ giáo dục học sinh

Cuốn giỏo trỡnh “Từm lý học đại cương” của tỏc giả Nguyễn Xuừn Thức

(Chủ biờn)[32] đã nêu lên các dạng hoạt động ngôn ngữ, tác giả chỉ rõ những yêu

cầu đối với việc trình bày miệng của giáo viên Trong đó có nhấn mạnh yêu cầuphải có tính truyền cảm và khẳng định vai trò của ngôn ngữ với việc tưởng tượngcủa học sinh

Cuốn “Dạy học hiện đại, lý luận và biện phỏp kỹ thuật” của tỏc giả Đặng

Thành Hưng [16], đó nêu lên những phương pháp dạy học cụ thể trong quá trình

dạy học, trong đó có nhấn mạnh tới những phương pháp và kỹ năng của ngôn ngữnhư cấu trúc ngữ pháp ra sao, phát ngôn diễn cảm như thế nào? Tác giả đi sâu vào

mô hình và kỹ năng thảo luận, nhất là thảo luận nhóm- một hình thức dạy học kháphổ biến hiện nay, cách đặt vấn đề của giáo viên phải khuyến khích học sinh bộc lộđược hiểu biết cá nhân của mình, vì vậy giáo viên phải biết lựa chọn những ngônngữ và cách trình bày dễ hiểu

học

Trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào ?” của N.G.Đairi, tác giả

đã chỉ rõ yếu tố “Nhịp độ trình bày của thầy giáo phải đúng mực… nhịp độ củalời giảng còn ảnh hưởng đến thỏi độ của học sinh” [7], điều này có ý nghĩa quantrọng trong phương pháp trình bày miệng của giáo viên, nhằm thực hiện mục tiêugiáo dưỡng, giáo dục và phát triển tư duy học sinh

Trong cuốn: Giỏo trỡnh “phương phỏp dạy học lịch sử” của GS TS Phan

Ngọc Liờn – Trần Văn Trị (đồng Chủ biờn) đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của

ngôn ngữ giáo viên sẽ dẫn dắt học sinh trở về với quá khứ lịch sử, tạo được biểutượng rõ ràng, cụ thể về một sự vật, biến cố lịch sử… giúp học sinh biết suy nghĩ,tìm tòi, rút ra kết luận, hình thành khái niệm nhằm tìm hiểu bản chất của sự vật,quy luật của quá trình phát triển, tác giả viết “Lời nói nhiệt tâm, chân thành làm

tăng tác dụng giáo dục” [ 23, 126] và luôn đề cập, nhấn mạnh vai trò đặc biệt củaphương pháp trình bày miệng.

Cuốn “Cỏc con đường biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường

phổ thụng” của PGS TS Nguyễn Thị Côi [4] Trong đó trình bày cụ thể các vấn đề

lý luận và có những bài minh hoạ về biện pháp sư phạm để nâng cao hiệu quả bàihọc lịch sử, và nêu rõ yêu cầu khi trình bày nội dung phải: Ngắn gọn, xúc tích, cụthể, dễ hiểu, không rườm rà, nhiều tên riêng, tên nước ngoài, đõy cũng là nguyêntắc trong việc sử dụng ngôn ngữ trong giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông

Cuốn giỏo trỡnh “Phương pháp dạy học lịch sử”- Tập 1, 2 của GS TS Phan

Ngọc Liên (Chủ biên) - PGS TS Trịnh Đình Tùng - PGS TS Nguyễn Thị Côi Trờn

cơ sở phừn tớch đối tượng chức năng, nhiệm vụ của phương phỏp dạy học lịch sử,đặc trưng của bộ môn để xác định hệ thống phương phỏp dạy học lịch sử ở trườngTHPT, trong đó nhấn mạnh: Việc sử dụng lời nói sinh động góp phần quan trọngvào việc giải quyết các nhiệm vụ của dạy học lịch sử ở trường phổ thông,đừy lànhững cơ sở lý luận và và những kỹ năng nghiệp vụ cơ bản để thực hiện đề tài

Trong cuốn“Đổi mới phương phỏp dạy học lịch sử lịch sử” (một số chuyờn

đề) là một gợi ý quan trọng về phương hướng đổi mới PPDH lịch sử, các chuyên

đề đều đưa ra các biện pháp sư phạm và nhấn mạnh hiệu quả bài học không nhữngcần đáp ứng tính khoa học của nội dung bài học vừa phải đảm bảo tính vừa sức củahọc sinh

Trong “Hệ thống cỏc phương phỏp dạy học lịch sử ở trường trung học

cơsở” của PGS TS Trịnh Đình Tùng (chủ biên) - Trần Viết Thụ- Đặng Văn Hồ đó

nờu ra biện phỏp sư phạm cụ thể cho việc sử dụng lời nói trong đoạn tường thuật,miêu tả, giải thớch…

Những nội dung cơ bản viết trong chuyờn khảo “Rốn luyện kỹ năng, nghiệp

vụ sư phạm” PGS TS Nguyễn Thị Côi (chủ biên)- Trịnh Tùng- Lại Đức Thụ - Trần Đức Minh, tuy không phải là sách hướng dẫn cụ thể về nghiệp vụ sư phạm, song

tạo cơ sở cho giỏo viờn lịch sử ở trường phổ thông có kỹ năng và hướng sáng tạotrong dạy học lịch sử Cuốn sách đã đề cập sâu sắc đến vai trò và ý nghĩa của diễn

đạt nói, nêu yêu cầu cơ bản của kỹ năng diễn đạt nói, cách diễn đạt trong một sốtrường hợp trình bày cho học sinh, biện pháp rèn luyện kỹ năng diễn đạt nói.

Trong cỏc cuốn sỏch hướng dẫn trả lời cừu hỏi trong sỏch giỏo khoa doPGS

TS Nguyễn Thị Côi (Chủ biờn), cuốn hệ thống cỏc cừu hỏi tự luận và trắc nghiệm

do PGS TS Trịnh Đình Tùng (chủ biên) đã giúp cho giáo viênvà học sinh có những

thuận lợi trong phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong giờ hoc lịch sử

Trung từm từ điển học điển học và Hội sử học Việt Nam- khoa Lịch sử trường

ĐHSP Hà Nội đó xuất bản cuốn “ Từ điển Tiếng Việt” và “Từ điển Thuật ngữ lịch

sử” [11] giúp tác giả luận văn giải thích các khái niệm, thuật ngữ chính xác và

mang tính hình ảnh

Cuốn “Đổi mới việc dạy, học lịch sử lấy học sinh làm trung từm” của Hội

giỏo dục lịch sử, khoa sử trường ĐHSP Hà Nội là một gợi ý về mặt lý luận việc

đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, tác giả Trần Đức Minh đã nêu rõ vai trò củaviệc sử dụng tài liệu Hồ Chí Minh và đặc biệt học tập phong cách, ngôn ngữ củachủ tịch Hồ Chí Minh nhằm phát triển năng lực tư duy của học sinh trong DHLS

Cuốn giỏo trỡnh “Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt” của Bùi Tất Tươm (chủ

biờn) đó đưa ra những cơ sở lý luận về ngôn ngữ, tính biểu

cảm của ngôn ngữ, đõy là những kiến thức cơ sở về ngôn ngữ học, đặc biệtcuốn sách còn khái quát toàn bộ những biện pháp tu từ trong tiếng Việt và nhữngphong cách chính trong sử dụng ngôn ngữ

Cuốn “99 phương tiện và biện phỏp tu từ tiếng Việt” của tỏc giảĐinh Trọng

Lạc,đã giới thiệu và phân biệt rõ 5 “phương tiện” và 5 “biện pháp tu từ” trong tiếng

Việt

Cuốn “Phong cỏch học tiếng Việt” cũng tỏc giả: Đinh Trọng Lạcngoài việc

giới thiệu về phong cách tiếng Việt nói chung, tác giả đã nhấn mạnh đến chức năngcủa hoạt động lời nói mang phong cách khoa học Tác giả chú ý tới ba đặc trưngcủa phong cách này là: tính trừu tượng- khái quát cao; tính lô gớch nghiêm ngặt;tính chính xác khách quan

Trong cuốn “Những bài giảng về ngôn ngữ học đại cương”, tập 1 (mối quan

hệ giữa ngôn ngữ và tư duy), tác giả Nguyễn Lai đã nêu ra mối quan hệcủa các

chức năng của ngôn ngữ

Tỏc giả Đỗ Ngọc Thống (chủ biờn) cuốn “Văn miờu tả trong nhà trường” đó

nờu lờn những biện phỏp chủ yếu và những yờu cầu của văn miờu tả, tỏc giả nhấnmạng đến mối liờn hệ của miờu tả và tưởng tượng

Cố GS Vũ Dung và cỏc tỏc giả Vũ Thuỵ Anh, Vũ Quang Hào với cuốn “Từ

điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam”, đã tập hợp được những thành ngữ, tục ngữ,

những câu ca dao, dân ca giúp cho việc sử dụng trong lĩnh vực này một cách cóhiệu quả nhằm nâng cao tính biểu cảm cảu ngôn ngữ DHLS

Công trình của tác giả Hoàng Anh: “Một số vấn đề sử dụng ngôn ngữ báo

chớ” tác giả viết: “Tớnh biểu cảm của ngôn ngữ gắn với sử dụng từ ngữ, lối nói

mới lạ, giàu hình ảnh, in đậm dấu ấn cá nhân, và do đó hấp dẫn hay ít nhất cũnggây ấn tượng với độc giả [1.23]

Trong cuốn “ Hệ thống thao tỏc trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ

thụng” của tỏc giả Kiều Thế Hưng đã khẳng định “Ngụn ngữ là nhân tố tất yếu

trong dạy học, bởi vì lời nói là nguồn cung cấp kiến thức chủ yếu và sử dụng lờinói là một phương tiện rất quan trọng để truyền thụ kiến

thức… Ngôn ngữ trong dạy học lịch sử phải chính xác, để trình bày sự kiệnđúng như nú tồn tại, nhưng điều quan trọng là nú phải hàm chứa được trong đó hơithở của thời đại và sức sống của hiện thực” [14- 57] Từ đó tác giả đề ra những nộidung chủ yếu của ngôn ngữ trong dạy học lịch sử: “Âm lượng trong ngôn ngữ tuy

có phụ thuộc lớn vào yếu tố bẩm sinh, nhưng chủ yếu do quá trình rèn luyện củangười sử dụng nú” [14- 60]; Âm sắc và ngữ điệu trong ngôn ngữ dạy học lịch sửđược tác giả đánh giá “Âm sắc và ngữ điệu trong ngôn ngữ dạy học phải nhằm hỗtrợ trong việc dạy học được truyền cảm hơn, sinh động hơn và thực hiện nhữngyêu cầu dạy học xác định” Tuy nhiên, trong dạy học ngôn ngữ, các động tác sưphạm, tư duy tri thức lịch sử có quan hệ chặt chẽ với nhau như một thể thống nhất

“Tri thức nào thì ngôn ngữ ấy và động tác ấy”

Ngoài ra còn có nhiều chuyên khảo đề cập tới nghiệp vụ sư phạm và các bàiđăng trên các Tạp chí Giáo dục, khoá luận tốt nghiệp của đồng nghiệp, một sốcuốn Tài liệu bồi dưỡng chu kỳcho giỏo viờn 1997-2000; Bồi dưỡng nừng caonăng lực cho giỏo viờnTHPT [2], việc thực hiện chương trình SGK lớp 10, năm

2006 nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử

Để tiến hành phần thực nghiệm sư phạm chúng tôi cần nhiều các tài liệu giáotrình “Lịch sử thế giới cận đại”[27], SGK [3], Tư liệu lịch sử 10 [31], Sử dụngkênh hình lịch sử trung học cơ sở (Phần lịch sử thế giới) của PGS TS TrịnhĐìnhTùng (chủ biên), cuốn “Tỡnh bạn vĩ đại và cảm động” của L Vớtgốp và I.A.Xukhụtin là những tư liệu để chúng tôi tham khảo và giảng dạy trực tiếp các bàidạy thực nghiệm

Điểm qua các công trình nghiên cứu có liên quan đến ngôn ngữ và ngôn ngữdạy học lịch sử, có thể thấy vấn đề ngôn ngữ không phải là vấn đề còn mới mẻtrong dạy học nói chung và trong dạy học lịch sử nói riêng, tuy nhiên chưa có côngtrình nào nghiên cứu một cách chuyên biệt và tập trung vào vấn đề này, Đặc biệtchưa có công trình nào đi sâu vào tính biểu cảm của ngôn

ngữ trong dạy học lịch sử Vì thế có thể coi đề tài: Một số biện pháp sư phạm nhằm nâng cao tính biểu cảm của ngôn ngữ trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông (Vận dụng qua chương trình lịch sử lớp 10- chương trình chuẩn) là một đề tài mới mẻ.

Mặc dù chưa có công trình nào nghiên cứu tập trung, chuyên biệt về vấn đềnày, nhưng vấn đề ngôn ngữ trong dạy học nói chung và dạyhọc lịch sử nói riêngđược thể hiện trong các công trình nói trên là những cơ sở quan trọng giúp chúngtôi trong việc tìm hiểu và đi sâu nghiên cứu đề tài này

3 MỤCĐÍCH CỦAĐỀ TÀI

Trên cơ sở xác định và nhận thức đúng đắn về vai trò, vị trí của ngôn ngữtrong dạy học lịch sử và một số biện pháp sư phạm nhằm nâng cao tính biểu cảmcủa ngôn ngữ trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông Đề tài này cómục đích cơ bản là: Tìm hiểu cơ sở khoa học, xác định nội dung, bản chất và biện

pháp sư phạm để nâng cao tính biểu cảm của ngôn ngữ trong dạy học lịch sử, gópphần vào việc đổi mới phương phỏp dạy học lịch sử và nừng cao chất lượng dạyhọc lịch sử ở trường THPT

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiờn cứu của đề tài là: Một số biện phỏp sư phạm nhằmnâng cao tính biểu cảm trong ngôn ngữ dạy học lịch sử ở trường THPT Đối tượngnày gồm các vấn đề cụ thể do nội dung của đề tài đặt ra đó là: Sự cần thiết, cơ sở khoahọc, những khái niệm cơ bản, nội dung và các biện pháp sư phạm nhằm nâng cao tínhbiểu cảm của ngôn ngữ dạy học lịch sử ở trường THPT

5 NHIỆM VỤ CỦAĐỀ TÀI

Xuất phát từ mục đích, đối tượng nghiên cứu, đề tài nàycú những nhiệm vụ cơbản sau đây:

5.1 Từ lý luận giáo dục học, tâm lý học, phương pháp dạy học lịch sử, xácđịnh sự cần thiết tất yếu cũng như vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng của

ngôn ngữ nói chung, tính biểu cảm của ngôn ngữ dạy học lịch sử nói riêngtrong dạyhọc lịch sử hiện nay ở các trường THPT

5.2 Trên cơ sở lý luận và điều tra thực tế xác định rõ những khái niệm, nhữngnội dung, những yêu cầu cơ bản của tính biểu cảm trong ngôn ngữ dạy học lịch sử

6 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

6.1 Phương phỏp luận:

Dựa vào phương phỏp luận của chủ nghĩa Mỏc – Lờ Nin, tư tưởng Hồ ChíMinh và quan điểm của Đảng ta về khoa học giáo dục và khoa học lịch sử để thựchiện nghiên cứu đề tài.

6.2 Phương phỏp nghiờn cứu:

6.1.1 Từ lí luận giáo dục học, tâm lý học, phương pháp dạy học lịch sử, xácđịnh sự cần thiết, vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng trong việc sử dụng ngôn ngữ ởtrường trung học phổ thông hiện nay

6.1.2 Cỏc phương phỏp nghiờn cứu của khoa học giỏo dục:

- Phương phỏp nghiờn cứu lý luận: Phân tích, hệ thống, khái quát những tài

liệu có liên quan

- Phương phỏp nghiờn cứu thực tiễn:

+ Phương pháp quan sát: Quá trình dạy học của một số trường THPT trên đạibàn thực nghiệm

+ Phương pháp điều tra: Dùng phiếu điều tra với hệ thống câu hỏi đóng và mở

để khảo sát thực trạng việc sử dụng các biện pháp sư phạm nhằm nâng

cao tính biểu cảm của ngôn ngữ dạy học lịch sử ở một số trường THPT trênđịa bàn tỉnh Hoà Bình, tỉnh Hưng Yên và thành phố Hà Nội

+ Phương phỏp thực nghiệm nhằm kiểm nghiệm trong thực tế những biệnphỏp sư phạm đề xuất

+ Phương pháp trao đổi, phỏng vấn để tìm hiểu quan niệm và thực trạng việc

7 GIỚI HẠN CỦAĐỀ TÀI

Ngôn ngữ trong dạy học là vấn đề lớn và là một trong những nội dung quantrọng của hoạt động dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng Tuy nhiên đềtài này chỉ tập trung đi sâu vào nghiên cứu một trong những nội dung quan trọng