thiết kếvà sử dụng các trò chơi toán học nhằm nâng cao hiệu quả dạy học toán các lớp đầu cấp tiểu học

Tổ chức trò chơi học tập trong dạy học nói chung và trong dạy học môntoán ở Tiểu học nói riêng là một hình thức dạy học mới đã được các nhà sư phạm trênthế giới cũng như ở nước ta quan t

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1 1.Việc chuyÓn hoạt động chủ đạo tõ " vui chơi" ở lứa tuổi MÉu giáo

sang" học tập" ở lứa tuổi Tiểu học là bước là ngoặt quan trọng trong đời sống của trẻ

em Những thay đổi này tạo cho trẻ em những cơ hội phát triển mới đồng thời cũnggây cho các em nhiều khó khăn

Để giúp trẻ thích nghi dần với cuộc sống mới ở trường Tiểu học, người giáoviên cần tìm ra những cách thức, những con đường thích hợp mang lại cho trẻ cảm

nhận "mỗi ngày đến trường là một ngày vui".Làm cho các em thích học, không sợ

học là việc làm cần thiết trong dạy học ở Tiểu học, nhất là các lớp đầu cấp

1 2Toán học là môn học chiếm thời lượng đáng kể trong chương trình dạy

học Tiểu học; là môn học được đặc trưng bởi tính chính xác, tường minh, lôgicchặt chẽ nên toán học dễ mang lại cho học sinh (nhất là học sinh nhá) những căngthẳng tâm lý Làm thế nào để giảm bớt những căng thẳng này ? Làm thế nào đểmôn toán trở nên sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn các em? Trò chơi với tính hấp dẫn tựthân của nó có tiềm năng lớn để trở thành phương tiện dạy học hiệu quả, kích thíchhứng thú nhận thức, tạo sự tích cực, sáng tạo, niềm say mê học tập ở học sinh Việc

sử dụng trò chơi trong dạy học toán ở Tiểu học sẽ góp phần giải quyết tốt vấn

đề nêu trên

1 3 Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để nâng cao chất lượng dạy

học Giúp trẻ học toán qua các trò chơi là mét trong những hướng đổi mới phươngpháp dạy học toán ở Tiểu học

Những năm gần đây đó có những nghiên cứu về trò chơi học tập nói chung vàtrò chơi toán học nói riêng Tuy nhiên, việc lựa chọn, thiết kế làm phong phó các tròchơi đó và tìm cách sử dụng chóng sao cho phù hợp với

đối tượng học sinh, với điều kiện thực tế giảng dạy, với năng lực của giáoviên để dạy học toán có hiệu quả vẫn luôn luôn là một việc làm cần thiết

1 4 Trong thực tế dạy học Tiểu học, có những giáo viên tâm huyết đã sử

dụng trò chơi trong dạy học toán Tuy nhiên, họ gặp khó khăn trong việc tìm chỗdựa về lí thuyết hướng dẫn sử dụng và tài liệu tham khảo về trò chơi toán học

Xuất phát từ các lí do trên, chúng tôi đã lựa chọn đề tài " Thiết kếvà sử

dụng các trò chơi toán học nhằm nâng cao hiệu quả dạy học toán các lớp đầucấp Tiểu học" mong muốn được góp phần vào quá trình đổi mới phương pháp

dạy học ở trường Tiểu học giai đoạn hiện nay

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học đang trở thành diễn đàn được xãhội quan tâm sâu sắc, đặc biệt là những người làm công tác giáo dục Đây là méttrong những nhân tố cơ bản góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nói chung vàgiáo dục Tiểu học nói riêng, từng bước đưa giáo dục nước ta theo kịp trình độ pháttriển giáo dục trong khu vực và trên thế giới Cùng với sự đổi míi giáo dục phổthông, giáo dục Tiểu học cũng đang đổi mới về nội dung và phương pháp dạy học

mà trong đó có sử dụng các phương pháp mới vào dạy học

Tổ chức trò chơi học tập trong dạy học nói chung và trong dạy học môntoán

ở Tiểu học nói riêng là một hình thức dạy học mới đã được các nhà sư phạm trênthế giới cũng như ở nước ta quan tâm, bởi lẽ họ đã tìm thấy ý nghĩa đích thực củatrò chơi học tập trong việc giáo dục và dạy học cho trẻ Theo nhà sư phạm nổi

tiếng N K Crupxkaia thì “trò chơi học tập không những là phương thức nhận biết thế giới, là con đường dẫn dắt trẻ đi tìm chân lý mà còn giúp trẻ xích lại gần nhau, giáo dục cho trẻ tình yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc Trẻ em không chỉ học trong lúc học mà còn học trong lúc chơi Chơi với trẻ vừa là học, vừa là lao động, vừa là

hình thức giáo dục nghiêm túc” Trong các giáo trình “Giáo dục học”, “Giáo

dục học Tiểu học”, cũng luôn nhấn mạnh việc tổ chức trò chơi học tập chiếm vị tríquan trọng trong phương pháp dạy học “trò chơi là một hình thức tổ chức dạy họcnhẹ nhàng, hấp dẫn, lôi cuốn học sinh vào học tập tích cực, vừa chơi, vừa học, vàhọc có kết quả” [7]

Bởi nhận thức được ý nghĩa của trò chơi học tập nên việc tổ chức trò chơitrong dạy học ỏ Tiểu học đã trở nên khá phổ biến đối với mét sè môn họcnhư:Tiếng Việt, Tự nhiên Xã hội, Đạo đức, … Nhiều tác giả trong nước đã xuất

bản những tài liệu tham khảo nói về trò chơi học tập như: “Tổ chức hoạt động vui chơiở Tiểu học nhằm phát triển tâm lực, trí tuệ và thể lực cho học sinh” của Hà Nhật Thăng, “Trò chơi học tập trong dạy học môn Đạo đức” của Lưu Thu Thuỷ,

“100 trò chơi học toán lớp 1” của Đỗ Tiến Đạt, Trần Ngọc Lan, Phạm Thanh Tâm,

“Hệ thống trò chơi củng cố 5 mạch kiến thức toán ở Tiểu học”của Trần Ngọc

Lan Có thể nói đây là bước khởi đầu cho việc đẩy mạnh tổ chức trò chơi á trườngTiểu học nói chung và môn toán nói riêng

Tuy nhiên việc làm phong phó thêm nguồn trò chơi cũng như hướng dẫn sửdụng các trò chơi đó một cách cụ thể tường minh sẽ mang ý nghĩa cả về lí luận vàthực tiễn đối với việc tổ chức trò chơi toán học ở các lớp đầu bậc Tiểu học Cầnnhấn mạnh rằng những thành tựu nghiên cứu đã điểm dẫn ở trên chứa đựng nhữngnội dung quan trọng, trực tiếp góp phần làm cơ sở lí luận cho việc nghiên cứu đềtài

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài là nghiên cứu lí luận và thực tiễn để thiết kế mét sè trò chơitoán học và sử dụng chóng nhằmgóp phần nâng cao hiệu quả dạy học toán ởcác lớpđầu cấp Tiểu học

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hoá mét sè vấn đề liên quan đến đề tài:Việc dạy học toán ở cáclớp đầu cấp Tiểu học, đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi nhỏ, lí luận về trò chơi, trò chơihọc tập, trò chơi toán học Làm sáng tỏ về vai trò, ý nghĩa tổ chức các trò chơitrong dạy học toán ở Tiểu học

- Khảo sát thực trạng việc sử dụng trò chơi toán học trong thực tiễn dạyhọctoán ở các lớp đầu cấp Tiểu học

- Thiết kế mét sè trò chơi toán học sử dụng trong dạy học toán ở các lớpđầucấp Tiểu học

- Đề xuất cách thức sử dụng các trò chơi đã được thiết kế trong dạy học toán

ở Tiểu học

- Tổ chức thử nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm hiệu quả sử dụng của các tròchơi đó trong dạy học toán ở các lớp đầu cấp Tiểu học

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: các trò chơi toán học và cách sử dụng chóng trongdạy học toán ở các lớp đầu cấp Tiểu học

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài giới hạn ở việc nghiên cứu:

- Các trò chơi toán học sử dụng trong dạy học toán các lớp đầu cấp Tiểu học

- Khảo sát thực trạng sử dụng trò chơi toán học trong dạy học toán ở các lớpđầu cấp Tiểu học tại mét sè trường Tiểu học thuộc tỉnh Vĩnh Phúc

- Tổ chức thử nghiệm sử dụng mét sè trò chơi trong các trò chơi đã thiết kếvào dạy học toán các lớp đầu cấp Tiểu học

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1.Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Phân tích, so sánh, hệ thống hoá, rút ra kết luận từ các công trình nghiên cứu

có liên quan đến đề tài

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Quan sát: Quan sát và ghi chép để nhận xét đánh giá về cách sử dụng trò

chơi toán học của giáo viên lớp 1, 2, 3

- Điều tra: Điều tra bằng phiếu hỏi đối với giáo viên Tiểu học để tìm hiểu

thực trạng sử dụng trò chơi toán học các lớp 1, 2, 3 hiện nay.Nghiên cứu các giáo

án môn toán có sử dụng trò chơi học tập và giáo án không sử dụng trò chơi học tập

ở lớp 1, 2, 3

- Đàm thoại: Trao đổi với các giáo viên Tiểu học nhằm tìm hiểu về nhận

thức, thực trạng sử dụng trò chơi toán học, nguyên nhân và những giải pháp chothực trạng Êy

Phỏng vấn học sinh để tìm hiểu sự hứng thú của học sinh đối với trò chơihọc tập nói chung và trò chơi toán học nói riêng.

- Thử nghiệm sư phạm: Thử nghiệm mét sè tiết học có sử dụng trò chơi

theo đúng cách thức đã đề ra để chứng minh tính đúng đắn của giả thuyết khoahọc

6 3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng mét sè công thức thống kê toán học để xử lí kết quả điều tra thựctrạng và kết quả thử nghiệm

7 Giả thuyết khoa học

Trò chơi học tập là trò chơi có mục đích học tập rõ rệt.Trong khi chơicác trò chơi này, học sinh sẽ tiếp nhận và thực hiện các nhiệm vụ học tập mộtcách nhẹ nhàng, thoải mái NÕu ta lựa chọn, thiết kế được các trò chơi toánhọc hấp dẫn để sử dụng hợp lí trong dạy học

thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy- học môn toán ở các lớp đầu cấpTiểu học

8 Đóng góp của đề tài

ĐÒ tài hoàn thành sẽ có các trò chơi toán học phù hợp với các lớp 1,

2, 3 và đề xuất cách sử dụng chóng, góp phần đổi mới phương pháp dạy học,nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo,phụ lục, luận văn gồm 3

chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn

Chương 2: Cáctrò chơi toán học và phương pháp tổ chức trong dạy họctoán các lớp đầu cấp Tiểu học

Chương 3:Thửnghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Đặc điểm phát triển tâm lý lứa tuổitrẻ em

Chuyển tõ cấp Mầm non sang cấp Tiểu học, học sinh các lớp đầu cấp Tiểuhọc vẫn có nhu cầu vui chơi rất lớn (mặc dù học tập đã trở thành hoạt động chủđạo) Việc tổ chức học tập có yếu tố vui chơi hợp lí là rất cần thiết để giúp trẻ thựchiện nhiệm vụ học tập một cách nhẹ nhàng, thoải mái, đầy hứng thú Những hiểubiết về đặc điểm tâm lý lứa tuổi, về hoạt động học của các em là cơ sở khoa học đểgiáo viên thực hiện tốt việc này

Ở học sinh đầu cấp Tiểu học, trí nhớ không chủ định còn chiếm ưu thế Các

em thường ghi nhí những gì chúng thích Trẻ nhí cái cụ thể, sinh động tốt hơn cáitrừu tượng, trí nhớ hình ảnh tốt hơn trí nhớ ngôn ngữ Dần dần nhờ những hànhđộng học tập mà trí nhí có chủ định ở trẻ tăng dần Mặc dù vậy, trí nhớ không chủđịnh vẫn tồn tại và có ý nghĩa nhất định tạo nên hiệu quả trong trí nhớ của trẻ Dạyhọc sẽ đạt hiệu quả tối ưu nếu những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, qui tắc ứng xử đượchọc sinh lĩnh hội một cách nhẹ nhàng, hấp dẫn Học tập thông qua trò chơi sẽ giúphọc sinh ghi nhớ dễ dàng và bền vững hơn

chú ý của học sinh Tiểu học còn nặng tính không chủ định, những kích thíchmạnh và mới lạ dễ thu hút sù chú ý của học sinh Cùng với sự hoàn thiện hoạt động

học, chú ý có chủ định cũng phát triển ngày càng mạnh hơn Việc cho trẻ học dướihình thức chơi với những trò chơi học tập sôi nổi cũng là một cách để tăng cường

sù chú ý của học sinh

Tưởng tượng của trẻ trong thời kỳ này chủ yếu là tưởng tượng tái tạo Đểlĩnh hội tri thức,học sinh phải hình dung được những hình ảnh của hiện thực (Hìnhảnh các nhân vật trong truyện, hình ảnh các cảnh vật chưa từng thấy ), dựa vào

mô hình, tranh vẽ, lời mô tả của giáo viên Ở lớp 1,2 tưởng tượng tái tạo của họcsinh còn nghèo nàn, tản mạn chưa hợp lí, lên lớp 3, khả năng tưởng tượng của trẻtốt hơn Việc tổ chức trò chơi học tập là mét trong những cách thức kích thích trítưởng tượng của các em Trong khi chơi, tưởng tượng tái tạo và tưởng tượng sángtạo của các em đều được phát triển tốt

Tư duy của trẻ Tiểu học cũng có sự phát triển Việc giảng dạy ở trường Tiểuhọc làm thay đổi cơ bản về nội dung tri thức mà trẻ tiếp thu và phương pháp vậndụng các tri thức đó của trẻ Điều này dẫn tới chỗ xây dựng lại hoạt động tư duy củatrẻ Việc nắm vững kiến thức mẹ đẻ như đọc, viết cũng như việc nắm các chữ số vàcác phép tính số học đã có mét vai trò rất to lớn Các em học sinh lớp 1 làm quen vớicác ký hiệu, các tượng trưng, các qui ước: chữ cái - kí hiệu của âm, chữ số - kí hiệucủa số và số lượng những cái gì đó Tất cả mọi thao tác với các loại ký hiệu Êyđòi hỏi sù trừu tượng hóa, sù lập luận và khái quát Trong quá trình lĩnh hội cácqui tắc chính tả và số học luôn luôn diễn ra sù cụ thể hóa các qui tắc đó trongcác ví dụ và các bài tập Trẻ học lập luận, so sánh, phân tích và rút ra các kếtluận Trẻ tiểu học đã biết giải quyết các nhiệm vụ đơn giản có nội dung thôngthường ở trong óc nhưng đối với những nhiệm vụ mới lạ thì chúng vẫn phải sửdụng những hoạt động thực tiễn để giải quyết Ví dụ để thực hiện phép cộng, trừ,trẻ làm bằng cách cho đếm đi đếm lại sè que tính, bằng cách thêm bớt một haichiếc, bằng cách lấy đi mét sè vật nào đó đã đưa ra, HS lớp 1 tìm thấy sù phụ thuộctồn tại giữa các số Bằng hoạt động của mình, trẻ học cách thay đổi các số lượngnày trên cơ sở thấy trước được kết quả của nã Qua các thao tác trên, tư duy của

học sinh lớp 1 được phát triển nhanh chóng Trẻ học cách tư duy trừu tượng bằngkhái niệm " sù

bằng nhau", " sù không bằng nhau", " cộng thêm", " trừ đi" Tuy vậy tư duycủa học sinh đầu Tiểu học vẫn mang nặng tính trực quan cụ thể

1.1.2 Đặc điểm về nhân cách

Đi học ở trường Tiểu học là bước ngoặt trong đời sống của trẻ Đến trường,trẻ

em có hoạt động mới giữ vai trò chủ đạo quyết định những biến đổi tâm lý cơ bản

ở lứa tuổi này Những mối quan hệ mới với thầy cô giáo, với bạn bè cùng tuổiđược hình thành Trẻ thực hiện một cách tự giác có tổ chức các hoạt động phongphó đa dạng từ phía nhà trường, gia đình và xã hội Điều đó tác động đặc biệt đến

sự hình thành và phát triển nhân cách học sinh Có thể nói học sinh tiểu học lànhững nhân cách đang hình thành và có nhiều khả năng phát triển Một vấn đề nổibật nhất trong nhân cách của học sinh tiểu học là đời sống tình cảm của các em.Trẻ đang ở lứa tuổi ngây thơ, trong trắng, giàu cảm xúc, dễ bị xúc động trước cáchiện tượng xung quanh Các em dễ vui, dễ buồn, dễ rung cảm… Sự nảy sinh tìnhcảm ở học sinh tiểu học gắn liền với những tình huống cụ thể với những hoạt độngcủa trẻ Trạng thái tình cảm được bộc lộ khá rõ ràng qua ánh mắt, nét mặt, cử chỉ,hành vi của các em Tình cảm củahọc sinh tiểu học đã có nội dung phong phó vàbền vững hơn so với những lứa tuổi trước Tình cảm trí tuệ đang hình thành vàphát triển, các em dần biết chăm lo cho kết quả học tập, biết thể hiện sự hài lònghay không hài lòng với những điểm số của mình Ở lứa tuổi này trẻ rất ham hiểubiết, thích khám phá để tìm cái mới lạ trong thế giới tự nhiên và xã hội gần gũixung quanh Các em luôn miệng hỏi người lớn vì sao thế này, tại sao thế kiav.v Tình cảm đạo đức và tình cảm thẩm mĩ cũng được thể hiện khá rõ nét thôngqua tình cảm bạn bè, tình cảm thầy trò, tình cảm tập thể, tình cảm ham thích cáiđẹp Việc tổ chức tốt đời sống và hoạt động tập thể cho học sinh tiểu học là điềukiện quan trọng để hình thành và phát triển nhân cách cho các em

Ý chí của học sinh tiểu học cũng đang hình thành và phát triển, tuy nhiên

những phẩm chất ý chí của các em như tính kiềm chế, độc lập, tự chủ, tính kiên trìcòn yếu Các em chưa đủ khả năng theo đuổi lâu dài mục đích đã đề ra, chưa kiêntrì khắc phục khó khăn và trở ngại Khi gặp thất bại cho các em có thể mất lòng tin

và sức lực và khả năng của mình

Tính cách của học sinh đầu cấp Tiểu học mới chỉ được hình thành, ở các emnhững nét tính cách tèt như tính ham hiểu biết, tính hồn nhiên, tính chân thực, tínhbắt chước Điểm nổi bật nhất trong tính cách của các em là tính xung đột -khuynh hướng hành động ngay tức khắc do ảnh hưởng của các kích thích trực tiếptrong tính cách của các em có nhiều mâu thuẫn và chưa bền vững

Tóm lại, ở lứa tuổi này dưới ảnh hưởng chủ đạo của việc giảng dạy, việc giáodục của nhà trường, gia đình, xã hội và tổ chức đoàn - đội, sự phát triển tâm lí, nhâncách của các em đang diễn ra mạnh mẽ Việc tổ chức các trò chơi học tập cho trẻcũng là con đường hình thành và phát triển nhân cách của các em

1.1.3 Hoạt động học tập của học sinh

Theo quy định hiện nay, học sinh tiểu học là những trẻ em học các lớp từ lớp

1 đến lớp 5 (trẻ em tõ độ tuổi 6 đến 14 tuổi)

" Trẻ ở giai đoạn phát triển cấp Tiểu học có thể phân chia thành hai giai đoạnnhỏ bởi sự khác nhau về trình độ hình thành và hoạt động học và những đặc điểmtâm sinh lí của học sinh Đó là giai đoạn Tiểu học bậc 1 đối với trẻ em từ lớp 1 đếnlớp 3 và giai đoạn Tiểu học bậc 2 đối với trẻ em lớp 4 và lớp 5" [11, 27]

Học sinh lớp 1 thực hiện bước chuyển hoạt động chủ đạo: tõ vui chơi sanghọc tập

Học tập là một dạng hoạt động đặc thù được điều khiển bởi mục đích tự giác

là lĩnh hội những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo mới để từ đó tạo nên những năng lựcmới Hoạt động này không tự nhiên mà có, nó được hình thành bằng " phươngpháp nhà trường" dưới tác động sư phạm của giáo viên Để có hoạt động học theođúng nghĩa của nã, khi bước chân đến trường Tiểu học trẻ cần được chuẩn bịchuyên biệt Việc chuẩn bị tốt nhất cho bước chuyển này là hình thành và luyện

cho trẻ những qui ước, kí hiệu, các thao tác chân tay cần dùng cho quá trình họctập về sau Bước chuyển tiếp này còn được thực hiện bằng những việc làm trên lớpnhằm hình thành ở trẻ các quá trình tâm lí có chủ định đồng thời hình thành vàphát triển ở trẻ nhu cầu nhận thức, nhu cầu học tập.

Quá trình học tập của học sinh lớp 1 là quá trình hình thành ở các em hoạtđộng học đích thực, trong đó việc hình thành cách học, hình thành các thao tác trí

óc nổi lên hàng đầu Đó là các chất cần đạt được tuy chỉ là những yếu tố ban đầurất thô sơ

Lên lớp 2, trẻ em bước tiếp trên con đường đời của cuộc sống nhà trường vớihành trang cần thiết được nhà trường trang bị một cách tự giác từ lớp 1 lúc nàyhoạt động học đích thực được tiếp tục hình thành và định hình tương đối rõ nét,đồng thời xuất hiện mét sè phẩm chất mới, nét mới trong tâm lí trẻ như tiền đề củamột kiểu tư duy mới (tư duy khoa học), thái độ và cách cư xử kiểu học sinh đối vớithế giới xung quanh

Đến lớp 3, hoạt động học về cơ bản đã được hình thành ở học sinh, tạo điềukiện cho các em chuyển sang giai đoạn phát triển cao hơn

Trẻ em tù sản sinh ra mình bằng hoạt động của chính mình Trong mỗi hoạtđộng học, mỗi em làm việc theo sù tổ chức, hướng dẫn của thầy cô giáo để lĩnh hộitri thức trên cơ sở đó hình thành kĩ năng, kĩ xảo cần thiết Nhờ vậy mà trí tuệ của các

em phát triển, tâm hồn của các em phong phó dần lên Trong hoạt động học, các emthực hiện nhiệm vụ học tập bằng các hành

động học với các thao tác tương ứng để có được sản phẩm học tập của mình

Đó cũng chính là quá trình các em tù biến đổi mình (quá trình phát triển)

Hoạt động học ở Tiểu học được cụ thể hóa ở nội dung học tập Đó là hệ thốngnhững khái niệm khoa học tuy còn rời rạc ở các môn học song đã được lựa chọntheo những nguyên tắc nhất định phù hợp với mục tiêu giáo dục Học sinh lĩnh hộinội dung học tập bằng hoạt động học với các thành tố như động cơ học, nhiệm vụhọc và các hoạt động học Động cơ học tập của học sinh là yếu tố tâm lí tạo độnglực thúc đẩy học sinh tích cực học tập Đó là cái mà vì nó nên trẻ học Có nhiều

động cơ học tập khác nhau tạo nên hệ thống thứ bậc động cơ của học sinh tiểuhọc: Các em có thể học vì muốn được hiểu biết, vì vui, vì muốn được điểm tốtmuốn được cha mẹ khen Trong hệ thống thứ bậc động cơ Êy, những động cơmang tính xúc cảm thường có tác dụng mạnh mẽ Nhiệm vô học tập là hình thức cụthể nội dung học thành mục đích và phương tiện đạt mục đích đó trong dòng hoạtđộng học của học sinh từng lớp Nhờ có động cơ học tập trẻ mới giải quyết đượccác nhiệm vụ học tập dưới sự tổ chức hướng dẫn của thầy cô bằng các hành độnghọc Việc dạy học chính là làm cho học sinh hiểu nhiệm vụ học tập và biết cáchdùng hành động học để giải quyết các nhiệm vụ Êy Để học sinh học tập có hiệuquả, cần hình thành và phát triển hoạt động học với cả ba thành tố trên trong đóđộng cơ tạo nên động lực học là một thành tố quan trọng trong cấu tróc hoạt độnghọc của trẻ Như vậy ở Tiểu học điều quan trọng đầu tiên là làm thế nào để pháttriển ở trẻ hứng thú nhận thức bền vững, trẻ ham thích say mê học tập? Con đườnghình thành động cơ học tập đúng đắn nhất là con đường xuất phát từ việc dạy họckhông áp đặt, dưới hình thức vui vẻ, nhÑ nhàng, biến những yêu cầu học tập thànhđộng cơ chơi là cách thức giúp trẻ có được niềm vui học được nhiều mới lạ và bổÝch tránh được những căng thẳng không cần thiết trong học tập, để các em thấyđược " mỗi ngày đến trường là một ngày vui".

1.2 Đặc điểm môn toán các lớp đầu cấp Tiểu học

1.2.1 Mục tiêu môntoán ở trườngTiểu học

Dạy học toán ở trường Tiểu học nhằm giúp học sinh có những kiến thức cơbản ban đầu về số học các số tự nhiên, phân số, thập phân; các đại lượng thôngdụng; mét sè yếu tố hình học và thống kê đơn giản Hình thành các kĩ năng thựchành tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sốngđồng thời góp phần bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp

lý và diễn đạt đúng (nói và viết), cách phát hiện và cách giải quyết các vấn đề đơngiản, gần gũi trong cuộc sống, kích thích trí tưởng tượng, gây hứng thú học tậptoán, góp phần hình thành bước đầu phương pháp tự học và làm việc có kế hoạchkhoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo

1.2.2 Nội dung chương trình môn toán ở các lớp đầu cấp Tiểu học

Để đáp ứng được mục tiêu chung của môn toán ở trường Tiểu học, ở các lớpđầu cấp Tiểu học, nội dung chương trình môn toán hiện nay đã có những thay đổi

so với chương trình cò (chương trình cải cách giáo dục) So với chương trình trước,chương trình mới đã có những điểm thay đổi trong nội dung chương trình như sau:Cấu trúc lại nội dung các lớp

Lược bá mét sè nội dung ở chương trình lớp 1 không cần thiết

Tăng thời lượng thực hành cho học sinh, mở rộng kênh hình thêm phong phó,

đa dạng, xây dựng các bài toán mở

Chương trình môn toán ở các lớp đầu cấp Tiểu học dạy cho học sinh nhữngkiến thức sơ giản, đơn giản ban đầu về các phép toán phổ thông Có thể tổng hợptoàn bộ nội dung môn toán ở các lớp đầu cấp Tiểu học theo 5 mạch kiến thức sauđây:

- Nhận biết quan hệ số lượng (nhiều hơn, Ýt hơn, bằng nhau)

- Đọc, đếm, viết, so sánh các số đến 100; giới thiệu hàng chục, hàng đơn vị;giới thiệu tia sè

- Giới thiệu khái niệm ban đầu về phép cộng, phép trừ và mối quan hệ giữachúng; dạy bảng cộng, bảng trừ trong phạm vi 10; sử dụng bảng cộng, trừ trongphạm vi 10 để thực hành cộng, trừ không nhí trong phạm vi 100 (tính nhẩm và tínhviết)

- Tính giá trị biểu thức sè có đến hai dấu phép tính cộng, trừ (các trường hợpđơn giản)

*Lớp 2:

- Đọc, đếm, viết, so, sánh các số có 3 chữ số; giới thiệu hàng đơn vị, hàngchục, hàng trăm

- Dạy bảng cộng và bảng trừ trong phạm vi 20 Thực hành phép cộng, trừ cónhí một lần trong phạm vi 100 và cộng trừ không nhớ các số có đến 3 chữ số (tínhnhẩm và tính viết); giới thiệu tên gọi thành phần và kết quả của phép cộng, phéptrừ

- Giới thiệu khái niệm ban đầu về phép nhân, phép chia; thừa số và tích; số bịchia, số chia và thương

- Lập bảng nhân, chia 2, 3, 4, 5 Nhân, chia nhẩm trong phạm vi các bảngtính Nhân, chia có đến 2 chữ số với số có 1 chữ số không nhí

- Tính giá trị biểu thức số có đến 2 dấu phép tính cộng, trừ hoặc nhân, chia

- Giải bài tập dạng tìm x bằng phép cộng, trừ, nhân, chia (trong bảng) và sửdụng mối quan hệ giữa thành phần và kết quả của phép tính

*Lớp 3:

- Củng cố các bảng nhân, chia 2,3, 4,5 Bổ xung cộng, trừ các số có 3 chữ số

có nhớ không quá 1 lần

- Lập bảng nhân, chia 6, 7,8 ,9 Hoàn thiện các bảng nhân và các bảng chia

- Giới thiệu các sè trong phạm vi 100.000; các hàng đơn vị, hàng chục, hàngtrăm, hàng nghìn, hàng chục nghìn, hàng trăm nghìn; đọc, viết, so sánh các số cóđến 5 chữ số

- Thực hành phép cộng và phép trừ có nhớ (không liên tiếp và không quá 2lần) trong phạm vi 100.000; phép nhân có đến 5 chữ số với số có 1 chữ số có nhớ(không liên tiếp và không quá 2 lần), tích không quá 100.000 Phép chia có đến 5chữ số cho sè có 1 chữ số (chia hết và chia có dư)

- Làm quen với biểu thức số và giá trị của biểu thức Giới thiệu thứ tự thựchiện các phép tính trong biểu thức số có đến 2 dấu phép tính, có hoặc không có dấungoặc

- Giải các bài tập dạng “tìm x, biết a : x = b (với a, b là sè trong phạm vi đãhọc)”.

- Thực hành nhận biết các phần bằng nhau của đơn vị trên hình vẽ trongtrường hợp đơn giản

- Giới thiệu bước đầu về chữ số La Mã

1.2.2.2 Đại lượng và phép đo đại lượng

*Lớp 1:

- Giới thiệu đơn vị đo độ dài xăngtimet Đọc, viết, thực hiện phép tính với các

số đo theo đơn vị xăngtimet Tập đo và ước lượng độ dài

- Giới thiệu đơn vị đo thời gian: tuần lễ , ngày trong tuần Làm quen với đọclịch (lịch hàng ngày), đọc giờ đúng trên đồng hồ

*Lớp 2:

- Giới thiệu đơn vị đo độ dài (đêximet, mét, kilômet, milimet); đơn vị đo dungtích (lít); đơn vịđo khối lượng (kilôgam); đơn vị đo thời gian (giờ, tháng); thựchành đọc lịch hàng ngày, đọc giờ đúng và đọc giờ khi kim phút chỉ vào sè 3 và sè6; giới thiệu tiền Việt Nam

- Trò chơi học tập Loại trò chơi này thuộc nhóm trò chơi có luật và sẽ đượctrình bày cụ thể ở phần sau

Trên đây là 5 loại trò chơi cơ bản của trẻ em Tuy nhiên sự phân loại chỉ mangtính chất tương đối Trong thực tế có những loại trò chơi hỗn hợp, tổng hợp của hailoại hoặc nhiều loại trò chơi trên

1.3.2 Trò chơi học tập

1.3.2.1 Quan niệm về trò chơi học tập

Chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứa tuổi.Chơi giúp cho trẻ phát triển Trò chơi học tập là loại trò chơi có nội dung tri thứcgắn với hoạt động học tập của học sinh và gắn với nội dung bài học Trò chơi họctập giúp học sinh khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân để chơi và để học Tròchơi học tập có tác dụng cả về mặt rèn luyện trí tuệ lẫn thể chất và các phẩm chấtđạo đức

* Trò chơi học tập có những đặc điểm sau:

- Trò chơi học tập được quy định rõ ràng bởi luật chơi, do người lớn nghĩ ra

và nhằm mục đích giáo dục, phát triển trí tuệ, nhân cách

- Tên gọi của mỗi trò chơi học tập thường phản ánh nội dung chơi và khơi dậyhứng thú của trẻ với trò chơi

- Trong trò chơi học tập, vị thế của mọi trẻ tham gia trò chơi đều nh nhau

- Các hoạt động và mối quan hệ của những người chơi được chỉ đạo bởi cácluật lệ của trò chơi học tập

- Trò chơi học tập được tổ chức để dạy học và nhằm mục đích huy động trí óccủa trẻ làm việc thực sự trong khi giải quyết nhiệm vụ nhận thức, phát triển tríthông minh tư duy của trẻ

- Trò chơi học tập có cấu trúc chặt chẽ gồm những yếu tố: Nhiệm vụ chơi,hành động chơi, luật chơi

VÝ dô:

- Cách chơi: Tổ chức nhóm chơi 15 người, mỗi bạn sẽ nhận mét trong các thẻ trên để đeo vào cổ mình Các em đọc kĩ thẻ đã nhận Khi giáo viên hô " kết nhóm" thì những bạn có thẻ sè,thẻ từ hoặc thẻ hình tương ứng sẽ kết lại một

nhóm.Những bạn tìm đúng nhóm của mình thì sẽ được khen.Bạn nào bị " lạcnhóm" sẽ bị nhảy lò cò mét vòng Cả lớp vỗ tay kết thúc lượt chơi Giáo viên cho

tiếp nhóm khác lên chơi tiếp tục với cách chơi như vậy và có thể đổi hiệu lệnh là " nhóm bèn" hoặc " nhóm bảy",… các em đeo thẻ thuộc nhóm được hô phải nhanh nhẹn

chạy lại kết nhóm với nhau Cả lớp cùng vui

4 Trò chơi " Đổ hạt"

- Mục đích: Củng cố phép cộng các sè trong phạm vi 10.

- Chuẩn bị: Các bộ trò chơi, mỗi bộ gồm: 10 hình tròn nhálàm bằng bìa

cứng được tô màu một mặt, 1 bảng con, mét tờ giấy và bút

- Cách chơi: Giáo viên tổ chức cho học sinh chơi cặp đôi Từng em cho

10hình tròn vào lòng 2 bàn tay óp lại rồi lắc đều rồi đổ xuống bảng

gắn đúng các ô sè " đi vắng" sẽ là đội thắng trong trò chơi và được nhận quà.Trọng

tài là giáo viên và học sinh cả lớp

chú ý: - Trò chơi diễn ra trong khoảng tõ 5 đến 7 phút.

- Trò chơi có thể sử dụng trong những bài về số có 3 chữ số bằng cách thayđổi bảng số

4 Trò chơi“Ai nhận được điểm 20”

- Mục đích: củng cố về phép cộng có nhí trong phạm vi 20.

- Chuẩn bị: bé thẻ tre có ghi các sè :1; 2; 3; 4; 5; 6; 7; 8; 9; 10; vá hộp sữa

bò; mét sè lá cờ

- Cách chơi: cứ một bàn hoặc hai bàn là một nhóm chơi, mỗi nhóm có mét

bé thẻ tre ghi sè và 1 vá hộp sữa bò Lá cờ, thẻ tre được để vào 2 hộp sữa bò, lần

lượt các thành viên trong nhóm xóc hộp thẻ để cho 2 hoặc 3 thẻ rơi ra khái hộp rồinhẩm tính xem mình đạt được bao nhiêu điểm Ai nhận được số điểm 20 sau lầnxóc thẻ của mình là người đạt giải nhận cờ Nếu số thẻ xóc ra quá 20 thì người chơiphải thực hiện lại Cùng chơi có thể có nhiều bạn đạt 20 điểm Kết thúc trò chơihọc sinh sẽ giơ cao cờ để giáo viên tổng kết cú bao nhiêu bạn đạt điểm 20.

5 Trò chơi“Ai biết cứ đếm tiếp”

cứ đếm tiếp, ai đếm quá thì phạm quy và bị loại ra khái cuộc chơi Các lượt tiếptheo, mét học sinh nào đó sẽ đưa ra sè bất kỳ và lệnh cho các bạn đếm tiếp Có thểcho đếm xuôi

- Cách chơi: Giáo viên lấy ra 2 đội chơi, mỗi đội 5 em, 1 em làm thư ký ghi điểm

của 2 đội Hai đội sẽ câu cá trong hồ(hồ là chiếc bàn để các con cá) Những con cáđược câu lên phải là những con cá có phép tính khi thực hiện sẽ có kết quả tổnghoặc hiệu theo quy định của cô giáo (ví dụ tổng và hiệu là 54;45 ) Lần lượt từng

em trong đội thực hiện câu cá Học sinh dưới lớp sẽ đếm chậm tõ 1 đến 10, sau 2lượt đếm mà không câu được thì bị mất lượt, lượt câu đúng sẽ được 10 điểm, lượtcâu sai sẽ bị trừ 5 điểm Kết thúc trò chơi đội nào giành điểm cao hơn sẽ thắng Tròchơi có thể thực hiện trong khoảng tõ 5 đến 7 phút

chú ý: Giáo viên có thể tăng độ khó bằng cách cho nhiều phép tính cộng,

trừ, có thể là tõ 2 đến 3 phép tính

13 Trò chơi " Hãy tìm đúng chỗ của mình"

- Mục đích: Luyện tập bảng nhân (hoặc chia)