những rào cản khi bắt đầu sử dụng insulin của bệnh nhân đái tháo đường típ 2 tại bệnh viện lão khoa trung ương đ

Hà N i,ăngàyă11ăthángă07ăn mă2012 Sinh viên V ăTh ThanhăH ng...  Taiăbi năm chămáuă:ănh iămáuăc ătim,ăsuyătim…  Cóăbi năch ngă T ă:ăb nhălýăvõngăm c,ăđauădoăth năkinh…  Canăthi păph u

1

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

TR NGă I H CăTH NGăLONG

Khoaă i uăd ng

TÀI T T NGHI P C NHÂN H CHÍNH QUY

Gi ngăviênăh ng d n:ăTS.BS.ăV ăTh Thanh Huy n Sinh viên th c hi n:ăV ăTh ThanhăH ng

Mã sinh viên: A13139

Hà N i – Thángă7ăn mă2012

L I C Mă N

Nhân d p b o v khóa lu n t t nghi p t iăTr ngă i h căTh ngăLong,ăemăxin bày t lòng c mă năt i:

Ban Giám hi u,ăphòngăđàoăt oătr ngă i h căTh ngăLong

Bană Lưnhă đ o và toàn th cácă bácă s ,ă đi uă d ng t i B nh vi n Lão khoa Trungă ng

ưăt o m iăđi u ki năchoăemăđ c ti n hành nghiên c u và h tr em r t nhi u trong quá trình h c t p

Em xin bày t lòng bi tă nă sâuă s că đ n TS.BS.ă V ă Th Thanh Huy n ậ

Giáoăviênăchínhăđưăt nătìnhăh ng d n, ch b o cho em, truy năđ t kinh nghi m và

đ ng viên em trong quá trình h c t p, nghiên c u và hoàn thi n khóa lu n t t nghi p này

Em xin trân tr ng c mă năcácăth yăcôăgiáoătrongăkhoaă i uăd ng - Tr ng

i h căTh ngăLongăđưăd y d , trang b ki n th c cho em trong su t quá trình h c

t păvàăđưăt o m iăđi u ki n thu n l i cho em trong th i gian qua

Em xin chân thành c mă năt t c b nhănhânăđưătham gia nghiên c u

Cu i cùng em xin bày t lòng bi tă năsâuăs căđ năgiaăđình,ăng i thân, b n bèăđưăgiúpăđ ,ăđ ng viên, khích l và t o m iăđi u ki n thu n l i nh t giúp em hoàn thành khóa lu n

3

C NG HÒA XÃ H I CH NGH AăVI T NAM

c l p ậ T do ậ H nh phúc

L IăCAMă OAN

Kính g i: Phòngă Ơoăt oătr ngă i h căTh ngăLong

B mônă i uăd ngătr ngă i h căTh ngăLong

H tênăem:ăV ăTh ThanhăH ng,ămưăsinhăviênăA13139,ăl p Sn21a2

tài khóa lu n:ă“Nh ng rào c n khi b tăđ u s d ng insulin c a b nh nhân đáiătháoăđ ng típ 2 t i B nh vi năLưoăkhoaăTrung”

Emăxinăcamăđoanăđưăth c hi n khóa lu n này m t cách trung th c và nghiêm túc Các s li u s d ng trong khóa lu nă đ că đi u tra t i B nh vi n Lão khoa Trungă ng.ăTrongăquáătrìnhănghiênăc u, các tài li u tham kh oăđ c s d ngăđưătrích d n và chú thích rõ ràng

Hà N i,ăngàyă11ăthángă07ăn mă2012

Sinh viên

V ăTh ThanhăH ng

5

Bi uăđ

Bi uăđ 3.1 T l b nh nhân theo gi i 24

Bi uăđ 3.2 T l b nh nhân theo tu i 24

Bi uăđ 3.3 T l th i gian s d ng insulin 25

Bi uăđ 3.4 T l b nhănhânăđ ng ý s d ng insulin 26

Bi uăđ 3.5 T l các rào c n 26

Bi uăđ 3.6 T l rào c n v th ch t 28

Bi uăđ 3.7 T l v rào c n bi n ch ng sau tiêm insulin 28

B ng bi u B ngă3.1.ăăTrìnhăđ h c v n 25

B ng 3.2 T l rào c n v tâm lý khi s d ng insulin 27

B ng 3.3 T l rào c n v xã h i khi s d ng insulin 27

B ng 3.4 T l rào c n v ki n th c và th c hành tiêm insulin 29

B ng 3.5 T l rào c n v kinh t khi s d ng insulin 30

B ng 3.6 S nhăh ng c a gi iăđ n rào c n 31

B ng 3.7 S nhăh ng c a tu iăđ n rào c n 31

B ng 3.8 S nhăh ng gi a th i gian tiêm insulin và s s n sàng tiêm insulin 32

B ng 3.9 S nhăh ng gi a th i gian m că T ăvàăs s n sàng tiêm insulin 32

M C L C

T V Nă 1

CH NGă1 T NG QUAN TÀI LI U 10

1.1.ăKháiăquátă T 10

1.1.1.ă nhăngh a 10

1.1.2 D ch t h că T 10

1.1.2.1 Tình hình m c T ătrênăth gi i 10

1.1.2.2 Tình hình m că T ăt i Vi t Nam 10

1.2.2 Ch năđoán 11

1.2.3 Phân lo i 11

1.2 T ngăquanăđi u tr T ătípă2 12

1.2.1 Ch đ n 12

1.2.2 Luy n t p 12

1.2.3 Thu c viên 13

1.2.4 Insulin 13

1.2.5 Kh i tr insulin 16

1.2.6 Rào c n khi b tăđ u s d ng insulin 16

1.2.7 Các y u t nhăh ngăđ n rào c n khi b tăđ uăđi u tr insulin 17

CH NGă2 IăT NG,ăPH NGăPHÁPăNGHIểNăC U 19

2.1 iăt ng nghiên c u 19

2.2 Tiêu chu n l a ch n b nh nhân 19

2.3 Tiêu chu n lo i tr 19

2.4 Th iăgianăvàăđ aăđi m nghiên c u 19

2.5 Thi t k nghiên c u 19

2.6 C m u, ch n m u nghiên c u: 19

2.7 Công c thu th p s li u 20

2.8 K thu t thu th p s li u 20

2.9 Các bi n s nghiên c u 21

2.10 Tiêu chu năđánhăgiá 22

2.11 X lý s li u 23

2.12 V năđ đ oăđ c trong nghiên c u 23

7

CH NGă3 K T QU 24

3.1.ă căđi m chung 24

3.1.1.ă căđi m v gi i 24

3.1.2.ă căđi m v tu i 24

3.1.3.ă căđi m v trìnhăđ h c v n 25

3.1.4 Th i gian s d ng insulin 25

3.1.5 T l b nhănhânăđ ng ý s d ng insulin 26

3.2 T l rào c n c a b nh nhân khi b tăđ u s d ng insulin 26

3.2.1 T l rào c n c a b nh nhân 26

3.2.2 Rào c n v tâm lý 27

3.2.3 Rào c n v xã h i 27

3.2.4 Rào c n v th ch t 28

3.2.5 Rào c n v bi n ch ng sau tiêm insulin 28

3.2.6 Rào c n v ki n th c và th c hành tiêm insulin 29

3.3 Các y u t nhăh ngăđ n rào c n khi b tăđ uăđi u tr insulin 31

3.3.1 Gi i 31

3.3.2 Tu i 31

3.3.3 S liên quan gi a th i gian tiêm insulin và s s n sàng tiêm insulin 32

3.3.4 S liên quan gi a th i gian m că T ăvàăs s n sàng tiêm insulin 32

CH NGă4 BÀN LU N 33

4.1.ă căđi m chung 33

4.1.1 Gi i và tu i 33

4.1.2 T l b nhănhânăđ ng ý s d ng insulin 33

4.2 Rào c n c a b nh nhân khi b tăđ u s d ng insulin 34

4.3 Các y u t nhăh ngăđ n rào c n khi b tăđ uăđi u tr insulin 36

4.3.1 S nhăh ng c a gi iăđ n rào c n 36

4.3.2 S nhăh ng c a tu iăđ n rào c n 36

4.3.3 S liên quan gi a th i gian tiêm insulin và s s n sàng tiêm insulin 37

4.3.4 S liên quan gi a th i gian m că T ăvàăs s n sàng tiêm insulin 37

K T LU N 38

KHUY N NGH 39

TăV Nă

áiătháoăđ ngă( T )ătíp 2 là m t trong nh ng b nh lý m nătínhăth ng g p

nh t trong các b nh n i ti t chuy n hóa B nh chi m kho ng 90-95% trong t ng s

b nh nhân T [2], là m t trong ba b nh không lây nhi m có t că đ phát tri n nhanh nh tă(sauăungăth ăvàătimăm ch) [7]

Theo th ng kê c a T ch c Y t th gi iă(WHO),ăn mă2008 c th gi i có 135 tri uă ng i m c b nhă T ă (chi m 4%) dân s th gi i, ch sauă 2ă n mă (2010)ă s

ng i m că T ălênăt i 221 tri uăng i (chi m 5,4%) [4] T i Vi t Nam, trong nh ng

n măg năđây,ăt căđ phát tri n nhanh c aă T ăđưătr thành m t v năđ l n c a ngành

y t Theo tính toán c a H iăng i giáo d c b nhă T ăVi t Nam, t l T ăn mă

2002 chi m 2,7% dân s ,ăđ năn mă2008ă(sauă6ăn m)ăđưăt ng lên g păđôiă5,7%ădânăs Trongăkhiăđó,ătu i càng cao t l m c b nh càng l n, t 65 tu i tr lên t l b nh lên

t i 16% [4] Do v y, v năđ T ă ng i cao tu i c năquanătâmăđúngăm căh n

S d ng insulin là m tătrongăcácăph ngăphápăđi u tr T , t l b nh nhân đangăs d ng insulin chi m 13,4% [1] Hàng ngày, b nh nhân ph i tiêm insulin 1-4

l n, li uăl ng và th i gianătheoăbácăs ăch đ nh Hi n nay, trên th gi i vi c khuy n khích kh i tr b ng insulin s mă đangă ngàyă càngă ph bi n v iă quană đi m dùng insulin s m v i m căđích giúp ki măsoátăđ ng huy t nhanh và hi u qu , gi m b t gánh n ng cho tuy n t y Tuy nhiên, vi c kh i tr b ng insulin g p nhi uăkhóăkh nă

do các quanăđi mănh : nh ng b nhănhână T ătíp 2 chuy n sang dùng insulin cho

r ng b nhăđưăr t n ng, hay do y u t tâm lý s đau,ăkhôngăti n s d ng, thói quen dùng thu căviên…ăvàăr t nhi u nguyên nhân khác Nh ng rào c nănàyăđangăt n t i

ph bi nătrongăsuyăngh ăc a các b nh nhân T ănóiăchungăvàăb nhănhână T ătípă2ăcao tu i nói riêng khi b tăđ u s d ng insulin

V i vai trò là m tăng iăđi uăd ng, chúng ta c n có nh ng hi u bi t v rào

c n c a b nh nhân khi b tăđ u kh i tr insulinăđ giúp b nh nhân lo i b rào c n và tuân th đi u tr t tăh n.ă ng th i, b nh vi năLưoăkhoaăTrungă ng là b nh vi n

đ u ngành v ch măsócăs c kh eăchoăng i cao tu i, làăn iătinăc y khám ch a b nh cho b nh nhân cao tu i trong c n c, có t l b nhănhânăđi u tr ngo iătrúă T ătíp 2ăcao.ăDoăđó,ăchúngătôiăti n hành đ tài:ă“Nh ng rào c n khi b tăđ u s d ng insulin

c a b nhănhânăđáiătháoăđ ng típ 2 t i B nh vi nălưoăkhoaăTrungă ng” nh m 2

m c tiêu:

9

1 Xácăđ nh nh ng rào c n khi b tăđ u s d ng insulin b nhănhână T ătíp 2

2 Mô t các y u t nhăh ng đ n nh ng rào c n khiăđi u tr insulin b nh nhână T ătíp 2

T ălà b nh m n tính có t căđ phát tri n nhanh cùng v i s phát tri n c a

n n kinh t xã h i,ăđ c bi t là cácăn căđangăphátătri n

Theo công b c a Hi p h iă áiătháoăđ ng qu c t (IDF):ăN mă1994,ăc th

gi i có 110 tri uăng i m c b nhă T ,ăn mă2000,ăcóă151ătri uăng i,ăvàăsauă6ăn m (2006) con s t ngălênă246ătri uăng i [6]

Theo WHO d báo,ăn mă2025ăs có 300 - 330 tri uăng i m că T ăchi m 5,4% dân s th gi i [6]

Theo Qu áiătháoăđ ng th gi i WDF: t l m că T ă các n c phát tri năt ngă42%,ăcácăn căđangăphátătri năt ngă170%.ăM t con s khi n chúng ta

ph iăsuyăngh ăvàănhìnănh n [6]

Ngoàiă ra,ă T ă cònă liênă quană t i các y u t ch ng t c và khu v că đ a lý

B nh có t căđ phát tri n ph thu căvàoătrìnhăđ phát tri n kinh t [2]

11

u th k 21, Vi tăNamăđưăcóănh ng nghiên c u v T ătrênăquyămôăr ng

h n K t qu c a các nghiên c u cho th y, t l b nhănhână T ăt ngălênăsoăv i nghiên c u th p niên 90 T i Hà N i, sauăh nă10ăn mă(2002),ăm t nghiên c u

đ c ti n hành trên cùng m tăđ aăđi m, cùng nhóm tu iăvàăph ngăphápănghiênăc u

gi ngăn mă1990ăchoăth y t l b nhă T ăđưăt ngălênăg păđôi (2,16%) [6] N mă

2001, m t cu căđi u tra dich t v b nhă T ătheoăquiăchu n qu c t t i 4 thành ph

l n (Hà N i, H iăPhòng,ă àăN ng, TP H Chí Minh) là 4,0% [6] N mă2002,ăt l

T ătrênătoànăqu c chi m 2,7% (khu v c thành ph 4,4%, mi n núi và trung du 2,1%,ăđ ng b ng 2,7%) [3], [5]

Ngoài ra, m t con s đángăl uătâmălàă64,9%ăs ng i m c b nhă T ăkhôngă

đ c phát hi năvàăkhôngăđ căh ng d năđi u tr đúng [6]

- T típ 1 ( T ăph thu c insulin): “ăLàăh u qu c a quá trình h y ho i t

bào beta c aă đ o t y H u qu là c n ph i s d ng insulin ngo i laiă đ duy trì chuy năhóa,ăng năng a tình tr ng nhi m toan ceton có th gây hôn mê và t vong”ă[6] Ph n l n x y ra tr em,ăng i tr tu i (ch y u t 10 - 20 tu i) vàăth ng có

y u t t mi n Vi t Nam, t l m că T ătíp 1 vào kho ng 7 - 8 % t ng s b nh nhână T S bài ti t insulin có th còn giaiăđo năđ u m iăđ c ch năđoán,ăsauăđóăgi m d năđ n c n ki tăítăn măsauă[1], [6]

- T típ 2 ( T ă khôngă ph thu c insulin): T ă típ 2 th ng x y ra

ng i l n trên 35 tu i, chi m 90% b nhănhână T ăS ti t insulin th păt ngăđ i,

có s kháng insulin c a t ch c ngo i biên và gan Ng i b nhăth ngăcóăđ ng huy tăt ngăcaoănhi uăn mătr căkhiăđ c ch năđoán vàăđ c ch năđoánăm t cách tình c [1]

- T thai k : T ă thaiă k th ng g p ph n có thai (chi m 1-2%

ng iămangăthai),ădoăđ ng huy tăt ngăho c gi m dung n păglucose,ăth ng g p

khi có thai l năđ u và m tăđiăsauăđ B nh có kh n ngăt ngănguyăc ăphát tri n sau

nàyăthànhă T ăth c s [1]

- Các th đ c bi t khác: Khi m khuy t ch căn ngăt bào do gen, gi m ho t

tính c a insulin do khi m khuy t gen, b nh lý c a t y ngo i ti t, do các b nh n i ti t khác…[6]

1.2 T ngăquanăđi u tr T ătíp 2

1.2.1 Ch đ n

M t ch đ năthíchăh p ph iăđápă ngăđ c các yêu c u:

- n ngăl ng cho ho tăđ ngăbìnhăth ng, và ph iăđápă ng phù h p v i

nh ng ho tă đ ngă khácă nh ă luy n t p th l c, ho c nh ngă thayă đ iă đi u

Ch đ luy n t p c n theo nh ng nguyên t c c b n:

- Ph i coi luy n t p là m t bi nă phápă đi u tr , ph i th c hi n nghiêm túc theo trình t đ căh ng d n

- Có s phân bi t v m căđ và hình th c luy n t p gi aăng i b nhă T ătíp 1ăvàă T ătíp 2

- Luy n t p ph i phù h p v i l a tu i, tình tr ng s c kh e và s thích cá nhân

- Nên t p nh ng môn rèn luy n s d o dai b n b h nălàănh ng môn c n s

ng i, l n và bò là các acid amin có v trí 8, 9, 10 c a chu i A [12]

- c ch phân h yălipidănênătránhăđ c nhi m ceton

- Gâyăt ngăs t ng h p protein và c ch d hóa c ,ămôăm [13]

1.2.4.3 Ch đ nh dùng insulin

- B tăbu căv iăt tăc ăb nhănhână T ătípă1

- T ătípă2 nh ngăsauăkhiăth căhi năch ăđ ă n,ăch ăđ ăt păluy năvàădùngăthu căviênăth tăb i

- Cácătìnhăhu ngăđòiăh iăph iădùngăinsulin :

 Hônămêăt ngăđ ngăhuy t

 Cácănhi m trùngă:ăhôăh p,ăti tăni u,ăr ng,ătaiăm iăh ng…

 Taiăbi năm chămáuă:ănh iămáuăc ătim,ăsuyătim…

 Cóăbi năch ngă T ă:ăb nhălýăvõngăm c,ăđauădoăth năkinh…

 Canăthi păph uăthu tălàmănhanhălànhăs o,ăv tăth ng,ăv tăloét…

 Dùng cácăthu călàmăt ngăđ ngăhuy t:ăcorticoid…

 Có ch ng ch đ nhăđ ng u ng: suy gan, suy th n, có thai, cho con bú…[13] 1.2.4.4 Các lo i thu c insulin

Lo iăinsulin Th iăgianătácăd ng nhătácăd ng Tácăd ngăkéoădài Tácăd ngănhanh

+ Lispro

+ Aspart

+ Glulisine

5- 15 phút 5- 15 phút 5- 15 phút

30- 90 phút 30- 90 phút 30- 90 phút

3- 5ăgi 3- 5ăgi 3- 5ăgi

4- 10ăgi 4- 12ăgi

10- 16ăgi 12- 18 gi Tácăd ngăkéoădài

+ Ultralente

+ Glargine

+ Detemir

6- 10ăgi 2- 4ăgi 2- 4ăgi

10- 16ăgi Khôngăcóăđ nh 6- 14ăgi

18- 24ăgi 20- 24ăgi 16- 20ăgi

10- 16ăgi 10- 16ăgi 10- 16ăgi 10- 16ăgi

+ 70/30 human mix: 70% NPH và 30% Regular

+ 75/25 lispro anlog mix: 70% intermediate, 25% lispro

+ 70/30 aspart anlog mix: 70% intermediate, 30% aspart

15 + 50/50 human mix: 50% NPH và 50% Regular [12]

1.2.5 Kh i tr insulin

H u h t quá trình đi u tr bană đ u cho b nhă nhână T ă típ 2 là s d ng thu c viên h đ ng huy t k t h p v i ch đ nă vàă t p luy n,ă nh ng n u nh ng

ph ngăphápăđi uătr đó không đ ăđ ki măsoát đ ngăhuy t thì s ti n tri n ph i s

d ng insulin là t t y u (Chi m t l 28-39% trong s ng i cao tu i) [10] Nhi u nghiên c u khoa h c khuy n khích kh i tr b ng insulin s măđangăngàyăcàngăph bi n

v i m căđíchăgiúpăki măsoátăđ ng huy t nhanh và hi u qu , gi m b t gánh n ng lên tuy n t y [25] Insulin có th đ c thêm vàoă phácăđ đi u tr hi n có ho c thay th thu c viên h đ ng huy t đ đ tăđ c m căđích ki m soát đ ng huy t Trong m t nghiên c u v nhăh ng c a vi c s d ng insulin lên ki măsoátăđ ng huy t cho k t

qu là vi c gi m s tuân th v i phácă đ đi u tr insulin làm cho m c HbA1c và

t l nh p vi nă t ngă lênă [22], [24] Trên th c t , v i ti nă tri n c aă b nh thì đi uă tr insulin làăph ngăpháp đ ăc iăthi n ki măsoátăđ ngăhuy t m tăcáchăt tănh t

1.2.6 Rào c n khi b t đ u s d ng insulin

M c dù, insulin có vai trò r t quan tr ngătrongăđi u tr T ănh ngănh ng

v năđ rào c năđ i v i b nh nhân khi b tăđ u s d ng insulin l i là y u t khóăkh nătrong quá trình tuân th đi u tr Thu th p thông tin t các nghiên c u trên th gi i

b nhă nhână T ă típ 2 cho th y: S b nh nhân không s n sàng ho c còn e ng i chuy năsangăđi u tr insulin chi m 28%, trì hoãn g nă5ăn mătrongă50%ăb nh nhân sauăkhiăđưăđi u tr b ng thu c u ng [18], b nh nhân t ch iăđi u tr b ng insulin khi bácăs ăcó ch đ nhăđi u tr chi m 25% [26].ăVàăkhiăđưăchuy n sang s d ng insulin thì có 50% b nhănhână T c ý b tiêm [21].ă tìm hi u rõ ràng nguyên nhân th t

b i trong kh i tr b ng insulin các nhóm nghiên c u ch ra nh ng rào c n sau:

- i v i b nh nhân:

 Tâm lý: M t nghiên c u Malaysia trên 404 b nhănhână T ătíp 2ăch aăs

d ng insulinăđưăch ra r ng: b nh nhân th ngăxuyênăbàyăt ătháiăđ ătiêuăc căv s ă

th tăb iăcáănhânătrongăcáchăqu nălý b nhăc aămìnhă(59,2%),ătiêmăchíchăth y x uăh ă(55,9%) [23] T nghiên c uăDAWNăt iă13ăqu căgiaăchoăth yă58%ăb nhănhânăm că

b nhă T ăth yăvi căkh iătr insulinălàăm tăd uăhi uăchoăth yăh ăđưăth tăb i trong

qu nălýăb nhă T , ho cănh m tăs tr ngăph tă[23] M cădùăk ăv ngătíchăc căđ iă

v iăinsulin,ăb nhănhânănh năv năth yăr ngăb nhă T c aăh ătr ănênăt iăt ăh năvàăđ ă

17

l iăchoăb năthânăh ăđ ăt ăch iăđi uătr ăb ngăinsulin.ă Ngoàiăra,ăy uăt ăloăng iăc aă

ng iăb nhăkhiăs ăd ngăinsulinălàăm tănhi uăth iăgianăvàăcôngăs că(25%), b ăph thu căvàoăbácăs ă(25%)ă[19]

 Th ch t: S hưi,ăđauăđ n khi tiêm Trên nghiên c uă2ănhómăđ iăt ng s n sàng và không s n sàng s d ngăinsulinăcóăđ nă47%ăng i không s n sàng v i câu

tr l i là s hãi v i kim tiêm, 43% là s đau đ n [19]

 Bi n ch ng: Tiêm insulin có th có tác d ng ph không mong mu n h

đ ng huy t,ăt ngăcân, d ng.ă i uănàyăc ngălàăm t y u t khi n ng i b nh e ng i

vi c s d ng insulin Th t v y, trên nghiên c uăđưăphátăhi năđ iăt ngăkhôngăđ ng ýătiêmăinsulinăvìănguyăc ăh đ ng huy t (chi m 52%),ăt ngăcână(23%) [19]

 Xã h i, ch đ nău ng, t p luy n sinh ho t hàng ngày g p nhi uăkhóăkh n,

gi m linh ho t (chi m 70%) vì khi tuân th đi u tr b ngăinsulinăng i b nh ph i theo m t ch đ nh tăđ nh, chính xác.ăNg i b nh b h n ch nău ng, t p luy n, tham gia các ho tăđ ng trong xã h i theo s thích.ă ng th i,ăng i b nh b áp l c

v thayăđ i th i gian sinh ho tăđ tiêm thu c theoăđúngăch đ nh V năđ nàyăc ngălàă

y u t gây c n tr ng i b nh trong công vi c c a h (chi m 27%)

Tóm l i, nh ng rào c năhayăkhóăkh nătrênăth ng g p b nh nhân T khi

b tăđ u s d ng insulin

- i v i cán b y t :

 Thi u th i gian và ngu n l c c năđ giáo d c b nh nhân chuy năsangăđi u

tr insulin

 Thi u ki n th c và kinh nghi măđ h ng d n b nh nhân s d ng insulin

 Ngôn ng khôngăt ngăđ ng gi a nhân viên y t và b nh nhân: Nhân viên

y t đôiăkhiăs d ng ngôn ng mang tích ch t h c thu t t o cho b nh nhân khó hi u

ho c hi u sai n i dung mà nhân viên y t mu n truy năđ t

M c dù, các v năđ rào c n b nh nhân là ch y uănh ngănhânăviênăyăt

c ngăđóngăvaiătròăquan tr ng trong vi căh ng d n và giáo d c b nhănhânăđ h tin

t ng, s n sàng s d ng và tuân th ph ngăphápăđi u tr insulin

1.2.7 Các y u t nh h ng đ n rào c n khi b t đ u đi u tr insulin

Tu i, gi iătính,ătrìnhăđ h c v n, khu v c s ng, th i gian m c b nh T …ă

là nh ng y u t có liên quan ch t ch t i các rào c n khi b tăđ u s d ng insulin

-Tu i: tu i càng cao thì kh n ngăkhông s n sàng s d ng insulin c a b nh nhân càng cao [21] T l b nh nhân m că T ătípă2ă đ tu i t 40-60 chi m 80%, kho ng 20%ăng i cao tu i có r i lo n dung n p glucose Và t i th iăđi m b nh

T ăm iăđ c ch năđưăcóă20%ăcóăb nh m ch máu nh , 10% có b nh tim m ch và

b nh th n kinh [6] Chính vì v y, v năđ kh i tr insulin ng i cao tu i là r t c n thi t và c n gi i quy t nh ng rào c n,ăkhóăkh năc a b nhănhânăđ b nh nhân ch p

nh năđi u tr insulin Rào c năđóălàăkh n ngăt ch măsóc,ăt tiêm c a b n thân, các

b nh lý điăkèmă(m t kém, chân tay run, sa sút trí tu …)

-Trìnhăđ hi u bi t v b nh và th c hành tiêm:ăđ i v i nh ng b nhănhână T ăkhi kh n ngăt ăduyăvàătìmăhi u v b nh gi m, h ch có th thu th p các ki n th c v

b nhăthôngăquaăbácăs ăc a mình và nh ng b nh nhân khác Bên c nhăđó,ătrìnhăđ h c

v n và th i gian m c b nh càng cao thì s ti p xúc v i khoa kh c, thông tin v b nh càng nhi u nên nh ngăng i b nh s s năsàngăh nătrong vi c tiêm insulin [19], [26]

Do ng i b nh không hi u h t các l i ích quan tr ngătrongăđi u tr insulin d năđ n s

ng i không s năsàngăthamăgiaăđi u tr g p 2 l n s ng i s n sàng [23] Ngoài ra, khi b nh nhân hi u bi t kém v b nh thì s tuân th đi u tr tr nênăkhóăkh nă(khôngătiêmătheoăđúngăli uăl ng và th i gian ch đ nh, c ý b tiêm…) M tăkhác,ăkhiăng i

b nh có ki n th c thì v năđ th căhànhăc ngălàăm t y u t khi năng i b nh không

s n sàng s d ng insulin V năđ đóălàăkhiăb nh nhân t th c hi n thì không nh các

b c tiêm, li u ch đ nh, và v nă đ s c kh e khác (m t kém, chân tay run ) nh

h ngăđ n kh n ngătiêmăc aăng i b nh cao tu i

-Kinh t : Thu nh p c a các thành viên trong h giaăđìnhăc ngălàăm t y u t tác

đ ngăđ n kh n ngăchiătr thu c và ki m tra s c kh e c aăng i b nh Theo tính toán thì chi phí cho qu n lý s c kh e c aăng i m c b nhă T ăg p 2-4 l năng i không

b T ă[6].ă c bi t đ iăt ng cao tu i thì kh n ng laoăđ ng gi m ho c m t Các

y u t đó nhăh ng t i s quy tăđ nh s d ng insulin và là rào c n xuyên su t trong quáătrìnhăđi u tr b nh Theo nghiên c u trên nh ng b nhănhână T ăc ý b tiêm insulin thì t l b tiêm càng cao khi thu nh p c aăng i b nh càng th p [21]

Nh ăv y, các y u t liênăquanăcóăýăngh aătiênăđoánăchoăs s n sàng tham gia

đi u tr insulin c aăng i b nhă T

19

CH NGă2 IăT NG, PH NGăPHÁPăNGHIểNăC U

2.1 iăt ng nghiên c u

Nh ng b nh nhân đ c ch nă đoán T ă típ 2ă đang đi u tr b nhă T ă t i phòng khám N i ti t vàă T - B nh b nh vi n Lão khoa Trungă ng

2.2 Tiêu chu n l a ch n b nh nhân

- B nh nhân ch năđoánă T ătheoătiêuăchu năWHOăn mă2006 (ch ngăt ng quan, ph n 1.1.2) [27]

- B nhănhânăđi u tr ngo i trú t i phòng khám N i ti t và T ă- B nh vi n LưoăkhoaăTrungă ng

- Có s c kh e tâm th năbìnhăth ng, có kh n ngăgiaoăti păvàăđ i tho i tr c

ti p

- Ng i b nhăđ ng ý tham gia nghiên c u

2.3 Tiêu chu n lo i tr

- Ng i b nhăkhôngăđ ng ý tham gia ph ng v n

- Nh ngăng i b r i lo n tâm th n, r i lo n trí nh , sa sút trí tu , không có

kh n ngăgiaoăti p làm nhăh ng t i kh n ngănghe,ănóiăho c cung c p thông tin

2.4 Th iăgianăvƠăđ aăđi m nghiên c u

- aăđi m nghiên c u: B nh vi năLưoăkhoaăTrungă ng

2.7 Công c thu th p s li u

- H s ăb nh án g m các thông tin chung c a b nh nhân: h và tên, tu i, gi i tính,ătrìnhăđ h c v n, khu v c s ng ch năđoánăyăkhoa

- Phi u ph ng v n tr c ti p [Ph l c 2]: G m b câu h i v nh ng rào c n

c a b nh nhân khi b tăđ u s d ng insulin:ătheoăthangăđi măđánhăgiáăđi u tr insulin (Insulin Treatment Appraisal Scale - ITAS) [25], trích d n 15 câu t b câu h i 20 câu, b nh nhân tr l i theo 2 m căđ (đúng,ăsai)

2.8 K thu t thu th p s li u

T ch c th c hi n thu th p s li u: Vi c t ch c thu th p s li uăđ c th c

hi n qua 4 b c sau:

B c 1: Xây d ng, th nghi m và hoàn thi n công c nghiên c u

- Xây d ng b câu h i: Các câu h i do nghiên c u viên t xây d ng d a vào

nh ng y u t liênă quană đ n rào c n và s hài lòng c a b nh nhân khi s d ng insulin

- Th nghi m và hoàn thi n b công c nghiên c u: sau khi b câu h iăđ c xây d ngăxong,ăđi u tra th 3 đ iăt ng 2 l n v i b câu h i này, ch nh s a l i trong n i dung c a b câu h i m t cách phù h păsauăđóăină n ph c v choăđi u tra

21

B c 2: Thu th p thông tin t h s b nh án

- L y danh sách b nhănhânăđ năkhámăđ nh kì t i phòng khám

- Thu th p các thông tin chung v b nh nhân t h s

B c 3: Ti n hành đi u tra

- Nhân l c: t ng s 01 ng i (sinh viên nghiên c u)

- Ti năhànhăđi uătra:ă iăt ngăđi uătraăđ c ph ng v n b ng b câu h i t i phòng khám N i ti t vàă T - B nh vi n Lão khoaăTrungă ng sau khi

b nhănhânăđ năkhámăđ nh k

B c 4 : Thu th p đi u tra

Sau m i bu iăđi u tra: thu th p, ki m tra m t cách k l ng phi uăđi u tra v

s l ng, ch tăl ng n i dung câu h i

2.9 Các bi n s nghiên c u

1 Thông tin chung

v đ iăt ng

Tr l i câu h i t (A1-A6): H và tên, tu i, gi i tính,

trìnhă đ h c v n, khu v c s ng, th i gian m că T ,

- B nh nhân th y th t b i trong qu n lý b nhă T ă

v i ch đ n,ăt p luy n, thu c viên

- B nh nhân th y b nh T ăvàăs c kh e tr nên

n ng h n

- M c c m khi ng iă khácă suyă ngh b nh tr lên

n ngăh n

- Tiêm m t nhi u th i gian và công s c

- Ph ăthu cănhi uăh năbácăs 2.2 Xã h i (Câu h i t B8-B11):

- Gi m s linh ho t trong cu c s ng

- T b các ho tăđ ng yêu thích

- Khóăkh năth c hi n trách nhi m t iăn iălàmăvi c, nhà

- Ki n th c: insulin giúp ki măsoátăđ ng huy t và

bi n ch ng t tăh năthu c viên

- Th c hành: Lúng túng, không nh các b c khi tiêm insulin; không có kh n ngă th c hi n vi c tiêm hàng ngày; tiêmă theoă h ng d n (c a nhân viên y t , theo ý mình, ngu n thông tin khác) 2.6 Kinh t (Câu h i t B19-B21):

- Kh n ngăchiătr trongăquáătrìnhăđi u tr

- Thu nh p trung bình c aăgiaăđình trong m t tháng

- Phí chi tr ph thu căvàoăđâu

2.10 Tiêu chu năđánhăgiá

- Thangăđi m rào c n v tâm lý, xã h i, th ch t, bi n ch ng: Tr l iă“đúng”ă

t ngă ngă1ăđi m,ă“sai”ăt ngă ngă0ăđi m

- Thangăđi m rào c n v ki n th c: Câu B16, B17 tr l iă“đúng”ăt ngă ng 1ăđi m,ă“sai”ăt ngă ngă0ăđi m Câu B15, ch năđápăánă1 đ că0ăđi m, đápă

án 2 ho c 3 đ că1ăđi m Câu B18 ch năđápăánă1ăđ c 0ăđi m, đápăánă2

ho că3ăđ că1đi m

- Thangăđi m rào c n v kinh t : Câu B19 tr l iă“đúng”ăđ că1ăđi m,ă“sai”ă

đ că0ăđi m Câu B20, ch năđápăánă1ăho că2ăđ că1ăđi m,ăđápăánă3ăho c 4

đ că0ăđi m

S d ng test ki măđ nh 2ăvàăfisherăđ phân tích m i liên quan gi a các bi n

S khác bi tăcóăýăngh a th ng kê khi p < 0,05

2.12 V năđ đ oăđ c trong nghiên c u

- Nghiên c uăđưăxinăphépăvàăthôngăquaăbanălưnhăđ o B nh vi n Lão khoa Trungă ng

- Cácăđ iăt ng tham gia vào nghiên c uăđưăđ c gi i thích rõ ràng v m c đíchăc a nghiên c u và t nguy n tham gia vào nghiên c u

- B câu h i không bao g m các câu h iămangătínhăriêngăt ,ăcácăv năđ nh y

c m nên không nhăh ngăgìăđ n tâm lý hay s c kho c aăđ iăt ng nghiên c u

- Các s li u này ch nh m m căđíchăph c v cho nghiên c u, k t qu nghiên

c uăđ căđ xu t s d ng vào m căđíchănângăcaoăs c kh e cho c ngăđ ng, không

s d ng cho các m căđíchăkhác

Nh n xét: Trong m u nghiên c u,ă s ă b nhă nhână namă làă 41ă ng iă (chi mă41,8%),ăs ăb nhănhânăn ălàă57ăng iă(chi mă58,2%), t ăl ăn /namălàă1,39

Nh n xét: K t qu nghiên c u 98 b nh nhân cho th yătrìnhăđ trung h c, cao

đ ng,ăđ i h c chi m t l cao nh t 36,8%, không bi t ch chi m th p nh t 1%

Nh n xét: T l b nh nhân không s d ng insulin là 49%, b nh nhân s

d ng insulin làă51%ătrongăđóăb nh nhân s d ng t 1 – 5ăn măchi m t l cao

nh t (23,5%)