nghiên cứu thành phần hoá học và ph nước mưa của một số tỉnh miền bắc việt nam

I | Chùng co thè bi ehuyén hoà khòng thuAn nghieh lao thành axit hoàe muòi, qua trình này duac ggi là Rain - oiU.. Nhung con nguói trong qua trình cài tao tu nhién va trong càe hoal dòng

BÓ CIÀO DUC VA DÀO TAO DAI HOC QLÒC GIÀ HA NOI TRLÒNG DAI HOC KHOA HOC VA TlTNHIÈN

^

Kàn Thi Q u y n h Lan

NGHIEN CUU THANH PHAN HOA HOC

VA PH NirÒC MITA CÙA MOT SO TINH MIEN BAC VIÉT NAM

-N h i i n g con (hiò'ng lao ihành snn phal h^'lifing con d u ò i i g lao ihành n i l o r a l

I oc dò ehuyén hoa cua eae hoj) eh Al ehiia lini hiivnh \ A n i i a

2.4.1 C'ióiu; dò iihal ihai

I hiiuh |>hAn ho;i hoe I I O U Ì ; luKve mua

II im h i o i i i , ^ac chat kiOm I r o i m dAl \ a l i o n - k l i i

L^ieu kii/n khi' l u g n g \ a ihu}' \ a n

\ n h huo'iu: l(Vi ph;in u n i : hoa hoc

\ i i h h u ' i i m (IcMi su luAn eiiUN'én t r o n i ; kmt; ( k a u :

I ae dgnt; e uà axits lén he sinh ihai

r ic (long dèli he siiih lh,\i ei'ia dAl

r ir- (lòiifT dèli he sinh tliai uuac

G I O I I dia diCvn lA'y inÀu

I.y d o chon cac dicin lA'y mÀu

1 lui diAp cac mftu va so licu riui Ui.jp cac inÀu

•[Ini Ihàp so licu khf luong 'Iliòi giaii v a s o mkàu tlà lA'y l'hAii li^cli mau

I Ioa phrmi, ilung cu Oicu kicii xiìc diiih cac ioii sirduiig MPLC riiàn Udì mau

Su ly so licu

KOI ( | u à v a b à l i liiùn

Kc'l (.]u;ì i i g h i c n ciiìi lói iru h o a d i c u k i c n p h a n l i d i lJ;iiili già phu'ong p h a | i |)hAii ifch

iOaiih già liicii I r a n g laiig t t o n g uót I h ó i i g q u a c;ic sn

licu lliu iliàp Ili 1991 CILMI 1 9 9 6 va c a c so licu lini (liroc I r o n g n g h i c i i c ù u n à y

'riiànli p h a n h o a h o c va d ò p H c ù a iiiÀu luù'rc mira Iran

F<Ot liiàn

26

27

27 2X

29 ^1

4H

r^2

70

Phan I

MODAU

1.1 \)ui v a n d e

lAong ihAp k y ehung la dang song khoa hoc ky ihuAt va c ò n g nghè ngà}' eàng

phal trién Vcà dal duge nhfing Ihành tuu rirc vd nham Ccài tao va nAng t ao d ò i song

vAl ehaì, linh ihan eho r o n n g u ò i Song ben canh do c u n g nAy sinh nhièu van de lam cii ihè g i ó i phai qiian lAm va eiuig lo gi;ii quyCt dò hi vAii de bào \ è m ò i (ruòng song cua con n g u ò i ChAl lliAi do boat d ó n g cùa con ngUòi sinh la da \'à

dang Uun 1")ien dòi aiòi i i u ò n g Ihe gói t u nhiCn gAy ra nhiìng I h n n hoa k i n h

hoàng G i e van de ve su iha}' dòi nliièt dò trai dAl, iha}' d ò i he sinh i h a i , hièn m.il eùa mot so IoAi d ò n ; : lime vAt, eac Ioai dieh bènh phat l i i è i i , su bièn dòi lliAnh pliAn hoa hoc e uà (kAl, niioc \ à khf dang làm dau dÀu cac nhà khoa I K Ì C va lA mot Irong n i n ì n g \An de eAp Ixich cua cac tò chùc the g i a i ve bào ve m ò i I m ò n g

Flien t u g n g lAng d g n g axil U\ mot Irong nhfrng van de n ó n g b ò n g ckuig dwa thè'

gi<'yi quali lAm LAiig ( I M M - axil bao hàm eho tal eà cac Ioai g i à n g Ihuy: M u a

l u y è l , mira l u u i imra d.i siKrng m ù ma b;ui eliAt e l i i i n g manj- I m l i a \ i l M/MI

chAÌ ci'ia nuò'c mua (liònn ihuònr m a n g ifnh axit yen do CO2 cua k h ò n - klu hoU

lan Irong niró'c Do do mure mua l i n h khièì t h u ò n g co dò p H k h o ; i n g > / ) - 5.7 ( I | T u y !ihièn ihành [>han boa hoc \A p H eua nuóc m u a t h u ò n g bi bien d o i (k^ klii roi x u ò n g mAI dVi dA m a n g iheo m ò i l u o n g cac chat \ e l khf \ à hai ( W ' ì s h • oul) e(i trong k h i ( | n \ e n lNlir(ye mira co pM = S,65 Ihì dirac qoi là li u n - linh | I |

o o

Do do tri so p H là mot c h i ticu rA't quan I r o n g t r o n g vice danh già mue d

nhiòm lìiòi I r u ò n g !iòi ( hung va muc dò ò n h i è m k h ò n g k h f noi r i è n g

Thành phAn hoa hoc cua giàng thuy co lAm quan t r g i i g rat lò'n \h cn ihe dành ÌMA

(Urge mùc do ò nhièm k h ò n g k h i , ve nguòn t i c u thu cac chAÌ Irong c l i u irình k l i i

(piyèn cùa càe chAÌ vói khf \ ; i hai lan Irong nuoc, ve dò An m ò n eua uuóc khf

cpiyCn va eàe làe d o n g cua g i i ù i g l l u i y \'ói ean cAn \AI eliAl eua dAl, m u v \ à L uà

d o n g , thirc vai Do \ A\ hoa hge nuó'c mira dà duge nghièn euu lìr iihunv nam /<) o

m ò i vài nuòe phal l i i r n lièn the giò'i \'à Irò thành mot I r o n g n h ù n g \ A n de m ò i

l i u o n g ehu } e u

Mièli l u g n g mua axfl lan dàu lièn duge ghi nhAn tr CliAu Au \ à Bae M y N h i e u nhà

b/ie hoe ( K o b e i l - / \ n l i ISS2, san dò là Hans Egner - T h u y D i è i i dAu ihè ky 20,

Odeii - T l ì u y D i e n , Ciiuham - M y ) dà nghièn eùu va Icn l i è n g eaiih Imli iihaii Ioai

\'è iiguyèn nhAn \ à e;'u' liAu cpià c:ùa lAng d o n g axit, C ù n g vói eòng ^WÌK- eòng

nghiep hoa \ a hien dai hoa, lal nhièu e;ie Io ehùe (he gicvi clA duoe ihanli lAp \ à dna ra eàe d u an n g h i r u cùu ve hièn tugng lang d g n g a x i l Càe nlia khoa hoe dà ehùng m i i i h throc rari-, càe ehal gAy ò n h i e m k h ò n g c h i ànli hiróiig den eliAÌ l u o n g

k h ò i i i ; k h i , (k'il, ime ( iia khu vite co n<;uòn phal thài ma ini con (hroc \An e huNcri

xa dèn càe v u n g k h à r thco d ò n g hiAn ehuyèn k h ò n g k h f co k h i vuol bièn x i i y e n

bièn giò'i snng càe uuóc khàc Do dAy là m ò i vari de quan I r o n g k h o i i g pliài ehi là eua eàe nuóe eò nguoii phal ihai lon ma eua ea eàe nuòe x u n g c|uanh nen e.ie du

àn nà\ i h ò n g ihiròng mang lich ehàl kini \ uc hon là t r o n g pham \ i m o i nuoc hay

m ò i \ ù i i g Dir àn n - h i - ' n ciiii \ à van chu>èn co c u ly dai va làng luti I m y n l i cua

khi qiiyen lai \ u n g ' l a \ ' àu do O E C D ehu tri ( 1977) la mot \ f du d i u i h m h Du àti

nà\' dà dna ra ket liian ( liAl luong k h ò n g khf eua Chàu àu bi anh l u i o n ; ; do |)h;'H thai Iiàe:ie nuoc (1iAti in kh;ie

HiCn rjay, c ù n g vói su lang truóng k i n h , cac nhà m à y , x i n g h i è p duge xày d u n g va

m ó r g n g k c o theo vice ra tàng ngiión tiéu thu i i g u y é n l i c u c h ù >èu là Ihan dà,

xàng dAu va k h f dot Do do l u g n g phàt thài k h f SO2 va N O ^ vào bau khf q n y è n tàng nhanh c h ó n g Su (ang trUÓng phàt thài này dà gay ra n h i ì n g lha\' d ò i lón Irong ihành phàn hoà hoc: cùa nuóc mira va Ih ngiiyèn nhAn kàm tàng su' k m g douy,

axit Hièn l u g n g hìng d g n g axit gAii day dà duge g h i nhAn o* mot so nuoc nhu

T r u n g Quòe [281 NhAi Ran [ 2 4 ] , An D ò [ 2 0 ]

'^ — ,

1.2, ( ) n h i é i i i k h ò n g k l i i v a l a n g ( l o n g a x i t o \ìèt N a n i

C i i n g n h u cac nuóc ph.ii Iricn khàc Irèn thè g i ó i V i e t N a m dang l i è n con d u ó n g

lièn lói m o t dal uuóc eòng nghièp hoà va hièn dai hoà T r o n g 10 nAm t r a lai dA\ hàng loc'it eàe nhà ma} \f nghie|) duac nàng cAf) \'à m ó r g n g , nhièu nhà m à \ m o i dwc xAy d u n g vói (|U! mo lón Thèm vào d() vAn de già taiig dAii so \ à su' [ihal

Irièn k h ò n g n g ì i i i g eua c:àc k l i u dò thi ehàe eliàn se gAy ra ò n h i è m m o i l i i i ó n g

Irong dò e(3 ó n h i è m k h ò n g khf va nuóe nè'ii n h u ehùng k h ò n g dUi^c k i c m so;il

ehal che

MAI khàc \ è mal dia ly \ ' i è l Nam nam Irong v ù n g Chau A noi ma hièn nay dan<:

duge coi là k h u \'uc d.u]^: phàt Irièn nhanh nliAÌ Irèn the gic'ù, dòur ihòi ku c*'^

d u ó n g bièn gi(Vi liè'p gi.'»|^ \ ói m i é n nam T r u n g Q u ó e , m o t lr(Mig n h u n g vùng lièii ihii llian l(')'ii I r o n g khu \ u c , nèn \ i è e k i è m soàl chat l u g n g k h ò n g khf là rat cAn Ihiè'l va phài duge ihiic hièn t h u ò n g x u y c n va m a n g Ifnli ehal he l l i ó n g Cac so lièii \ è thành phAn I H M h';c iiuòe m u a co mot y iighTa khoa hoc ràl lo l ó n , r:iùp chiing la ckinh ;;ja d m ; , muc- d("> ò nhiem m ò i i r u ó n g \'à l ì m ra m a i o u ^òc f:Av o

nhièm

\ ' i è l N a m dà bai dàn ehii y dcu dành già chat l u g n g nuóc mua bài d/wì m n l i u i i ' : nam c u o i ihàp k\ 70 ( at i i a m lAy man ehu \ è u dira irèn m a m : \\uV\ h a m kln

t u g n g t h u y vàn n h u n g mài tói nani 1992 m a n g l u ó i hoà nuóc m u a thco q u i hoaciì

m a i duge l o n g cuc khf urgng thuy vàn xét duyet va dua vào c h ù i h thuc boat d g n g

M a n g luói bao g ó m 32 t r a m , chù yen dat t r o n g cac tram k h f t u g n g thuy \ An I r o n ^ pham vi loàn làiih i l i o | I j M u e dfeh cùa cac Ifcani này là dièu Ira c o bau ve ehAl lugng m o i t r u ó n g , k h ò n g khf thòng qua thành phàii hoà hoc nUcVc mua

T r o n g cac c h u o n g l i i n h nghièn eùu ve mira axft trong thói giaii gàn dA} cking ehu

V là bào cào cua n h ó n i i m h i é n eùu do bà N s u v é n H o n g K h à n h làm ehù de tài D ò

là mot dir àn l u a n g dòi dai han, trong suót 2 nàm n h ó m này dà lAp trung d u y l i ì

vièe lA'y m a u mróc mua \'à do dò p H , thu thAp càe %ò lièu quan trae nhu : nhièt

d ò , dò à m , h u ó n g g i ( \ l u g n g mua hình thùc gAy m u a , dia hìnli \ à dà ncu ra

mot so anh luróng c ' a nhung nhAn lo này \o\ pH nuóc mira cùa 8 vi Irf iKMir, k h u vue I cùa V i c i N a m do la : Cùe P l u i a n g , Vicjl T r i , L à n g , Phù Liei», T l i a n h l\o(\^

V i n h , N i n l i I f i n h , B/ie Cùang K e l qua dièu Ira dò p H nUcVc mua du'o'c l ò m lal Irong bang ( L I )

Sau d u àn cùa bà N g n y è n H o n g K h à n h m a n nuóc m u a vàn duge thu nliAp \ à dna

ve T r u n g tAm N g h i è n < liii M ò i Iruò'ng, K h ò n g khf \ à Niróe n h u n g c u n g U I Ì M Ì ; :

duge day dù

( ) khu virc M i é n N a m nuóc ta gàn day c ù n g dà co m o t vài n h ó m nghièn eiiu dành già lìien trang mira a x i l D a n g ehù y là n h ó m nghièn ciìli cùa ò n g n g u \ è n T h à n h Tfn irone d u àn M o n i I " r i n ^ cliAl luo'im nuóc cùa luu vue sònc M e C ò i u ;

Kè't qua cùa càe c ó n g l i ì n h nghièn eùu eho thay à V i c i N a m eàe IrAn m u a eó p H

ihàp dòi khi dà xuAt Imai, dàc bièl là mot so v ù n g c ò n g nghièp phal Irièn ( V i d i i :

K h u vue V i è I T r i ) Clic Phncyni; noi duac eoi là Iram nèn , lièu bièn eho k h ò i m khf sach c ù n g dà xuài hièn nliirng liAn mira co p H = 4,0 [ I J V i c e nghièn euu ciie

IrAn mira này là \ ò c i i n g (|uan lr()ng vi nò lièn quan dèn khà nAng mua axfl ó uuóc

la Càe kèl qu;i nghièn eiiu dò c ù n g dà eho thày cÀn phài eó n h ù n g du ii!i dai li;ui

va lièn lue de k i e m Im chat che \'è p l l va Ihành phàn hoii hoc nuoc m u a I m i ra nluìni; n^uòn uòc uA\ ò n h i è m Cuìp pliAii (lunn I I O U R iK^im vièe d;inh i:i:i chAl luo'iu: k h ò i m khf ncù i n i n ; \ a m o i l i i i ò n u nói e l i u n u

L 3 iMiic l i e n n g l i i e n 4 liu c i i a de l a i

M u c lièu nghièn ciru e ùa de tài là phàt Irièn \ à m ó r g n g eàe hoal dòn<: (|nan tiAc

su làng d g n g nói c' M i c n BAc V i c i N a m , ket ligp n h ù n g so lièu dà eó \ a n h ù n g so

lièu lini duac Irong (|ii.i l i ì i i h nghièn cihi de dua ra n h ù n g nhAn xél ve hièn l i a m ;

\ à nhùng nguyèn nhfm gay mua axit ó m ò i so \ ù n g M u c lièu c h i i i h caia de lai là:

1 Khào sài càe (h( u kien pliAn ifch thành pliAn eàe ion co' bau liour; m i o - n m a su'(inni: i h i c i bi ' »f kv l o n ; : hièn siiAi cac» cùa hàim S h i m a d / u

2 l à p chung vao \ i è e do dò va phàn tfch thành phàn hoà hge cua \n\oc mua l.n

mò! so tinh

3 l^hAn ifch, so sành lun ra moi licn he giùa thành phàn lio<i hoc \ à do pll CIM

nu(7c mua

1 PhAn if'h c;ir so Iwn chi ra moi \ à i nliAn lo là n g u \ è n nhfm !:A\ ra sir khàc

nhaii eua pM niK- mua iheo khu vuc

L L IMiani vi nghièn <TM c<ìa (10 tài

lidiis: pham ns:hicii ( uu ' na <Ic lai này càe mAii un'oc mua duov ihii ihAp d" do (k^ pll va xàe dinh ihanii pii.ui ho;') hoc clni vèii lA]-» Irung lai 5 d i è m : \'icl h i l ì m Liei) X'àiih I hanh IMI,e <" Vie Phiiong Irong llioi gian Itr Ihàng S de ii ihang 12 l*)')7 Lua Irèn c:;ic 1 ci '|Uii plian ti'cli dna ra c.ii uhm lòn;; ihc \ è hicu li ani; cua pll iiii'tc m u a \ a (hi M nifi so nhAn lo anh liuong dèn pi I cii.i IIIHK' mua lai càf

\'iMm nav

r>

Phàn II

TÒNGQUAN

i

2.L Lang (long khi qnycn va pll cùa nuóc mua

2 J L Lilng (long khi cinvén

CYie chAÌ vet trong khi cpiycn eó nóng dò luòn bicn dòi theo thòi gian va khòng gian Thói gian luu cua cliiing eò ihe mot vài gió, mot vài luàn hoàe mòi \ài nàm liiy lliiiòc vào cerche licu ihu cùa cliiing QU-Ì liình Ioai bò càe ehAl \cl nay liong khf quyè'n hay nói eàch khàc là (già Irình ehùng duge ehuyèn tir bau khf cpivèn

dcu he mal trai dal duoe ggi là su" lAng dgng khf quyèn Su làng dgng uà)' duac

chia làm hai Ioai : làng dong khó va làng dgng uót

a Lang (long kln'): Là su chuyeii dieh eùa càe chat vet khf va hai ducVi Ihòi lièi

khò tói bé mal cùa \al hàp ihii (dal, he thire vai va cac bé mat nu'ócj

1) Lang (long udì: Là t|uà liình vàn ehuyèn, chu}èn hoà hoà hoc cua càe Ihành

phàn khf va hai lói bè mal liài dal duó'i càe hình thùc khàc nhau nhu mua, luyèì, sirang mìi Qua liìnli ua\ rAl quan Irgng vi eàe thành phàn ly hoà hge sau này cùa giàng lliuy phàn Icvn plm ihuòe vào qua Irình này Qua trình làng uót eó thè xàv ra iheo hai co' che:

•» Càe \èì a Ihè khi \a h:il duge sài nliap vào càe dàm mày nhò, ehùng eò the

khòng tan hoàe bi \MK\ lan trong uuac mày Sau khi bi hap thu ehùng eò ihè

iham già \*ào c;ic pli;m ùng hoà hoc khòng ihuAn nghieh \"à eàe llianh |MiAn khae trcMig pha long Chuyeii hoà kièu nà\' ihuong xay ra doi \ói càe ehàl

7

nhu: SO2, NO ( I | Chùng co thè bi ehuyén hoà khòng thuAn nghieh lao

thành axit hoàe muòi, qua trình này duac ggi là Rain - oiU Càe vài eliAl duoe

hA[) thu trong riAy di Iheo giàng thuy roi xuóng mal dal, ehùng bi Io;ù bo khói khf qiiyén

• Càe chàì vet duói lAng dàm mày bi bàt giù bai nhiJng thành phàn giàng ihny

n h ó c ó su dòng In Irgng trUóng do su khàc nhau giùa tc)c dt) roi eùa hai Irong khf va hat giàng thuy

Qua Irình chuycn dieh uót cùa càe chat vé't khi va hat bang su rai cùa giàng thuy duói làng dàm inày dno'c: ggi là What - out Qua Irfnh làm sach khf q u \ è n nà\' là rat quan trgng, nhàì la nhinig vung co khòng khf bi ò nhiém

Nhu vày thành phAn IK^Ì hoc cùa giàng thuy chiù ành huóng eùa càe thành [")liAii trong khf quyèn Hièn nay nguòi ta dang nghièn cùu xàe dinh mòi ijuau he dinh hrgng giùa nóng dò mòi chA't lioiig khf quyèn va trong nuóc mua nhu mot hàm so cùa eàe dièu kièn khf cpiycn

2.1.2, Hièn tnoiìg lanj; (long axit

Dò pH cùa nuóc giàng ihuy bang 5.6 a nhièt dò 10 ^'C là mot già tri duo'c xem là

mòi già tri ly lucriig iinh eho nuóe nguyèn chat càn bang vói nóng dò CO^ Irong

khòng khf [ 22 J Do bi anh huang bai càe chat ò nhiém gay ra trong qua Irinh

hoat dgng còng nghièp cùng nhu* boat dgng bàt thuòng cùa thièn nhièu ( dòim (lAl, hoal dòng eua imi ina ) nèn pH eua nuóe mua cùng nhu ihành phàn ho;i hge eua chung luon bi lha\ dòi

Càe ehàl co nguòn gòe lu nhièii eó c a che phàt sinh va tièu Ihu ó ihè- cAu bàim \a tuoiig doi Chu ky \An chiiyèn eùa eàe chat trong thành phAn khòng khf, dal \à

nuóc trong tu nhicn là tuang doi òn dinh PH cùa nuóc mira tu nhièn dao dòng

Irong khoàng 5 dén 6 duge coi là ò muc dò bình thuóng

Nhung con nguói trong qua trình cài tao tu nhién va trong càe hoal dòng eua mình dà co nhiìng tàc dòng vào mòi truóng gay su mài òn djnh cua eàe chu k\ \ Al chat, làm thay doi thành phàn hoà hge cùa dà't, nuóc va dàc bièl là khf Nòng dò eùa càe chat khf nhu NO,, SO^, NH,, hgp chat hùu c a (CH3COO , HCOO ), bui Irong khf quyèn vugi qua xa nhùng già tri cùa tu nhién, làm eho pH cùa su làng dong khf quyCn thay dòi (lón han 6 hoàe nhò bau 5), gay ra nhùng hAu qua

nghiém Irgng va phùe lap [

Nuóc giang thuy eó |)ll - 5 dà duge ghi nhau ò nhièu vùng trcn the giói nhu TAy

Au, Bàc My, Trung C)uòc NhAl F^àn gAy thièt hai lón ve kinh tè NA càe còng irình vàn hoà

Hình 2.1 mò là mot c;ieh day dù su hình thành mUa axit tu càe khf co Irong thièn

nhièn cùng nhu tir càe cpià Irình hoal dòng eùa con ngUÓi gay ra

Nhu vày chùng ta co thè nhàn thày ràng phàn ùng co tàm quan trgng dàc bici

trong viéc lao thành làng dgng axit nhu sau :

• Phàn ùng òxi hoà , lioae trong [^ha khf hoac trong pha long, dàn dèn tao Ihành òxfl eàcbon, oxil Imi liuynli \à ò\il nila (CO2, SO2, SO3, H2SO4, NO,, HNO^,

HNOO

• Qua Irinh hàp lini khi \<io Irong nuóc ( gigt iiho tao thành mA} hai mua rai hoàe suang mù ) \ à luong tàc cùa càe axil tao ihành ( S 0 2 H ; 0 , ILSC^;, UNO; ) \ói amòiùAc ( NIL ) \A eàcbónàt cùa bui, khòng khf tu phàn iing nav

amónisunphat (( NH4)2S04 ) va nitarat ( NO3" ) tao thành phàn ehu yèn eua

nuóc, phàn co thè hoà lan duge trong dang bui mù khf quyén

Su ehuyén hoà va hoà tan mot phàn cùa càe bui mù này irong nuóc

I (ju^cn 0 , , 0 , H 2 0 2 0 H Phàn ùng eùa axil - ba/c^

( HNO2 ) l HCN

3^-ucuu^ 5 ncp m

axil di lao ihà ba/o di

L:inu (lon<^ khó Niinc in Uà riiànli phàn ion lao Ihành

/ Càe hgp chat trong tir nhièn \

nhièn va chat ò nhièm:

IV le

0 10 50 00 |iep liler llìnlì 2.1 : So do mò ta nguòn gòc cùa m u a axit

2,2 C a c n g u o n g o c gay l a n g (long Axit

Su co mal cùa SO2 va NO, \'ói hàm lugng lón liong khf quyèn (vugi cpià giin han

elio pliè|")) dang duac coi là nguyèn nhàn ehfnh gay ra mua axil Ngoài la càe

Ihành phàn khàc nhu NIL CI;, CO; cùng góp phàn quyè't dinh Ifnh axil caia

0

,nuóc mua Cac khf này mot phàn dirgc sinh ra trong tu nhièn nhung phàn lón là

phàt thài tir cac hoat dòng cùa con nguói Cac axit H2SO4, HNO3 duac sinh ra

trong khf quyén tir cac tiém chat SO2 va NO^ là nguyèn nhàn chùih làm giàm pH eùa nuóc mua Thòng thuóng nuóe mua co linh axil cao duge lìm ihà}' a nhùng vùng bi ành huóng boi hoat dòng cùa con nguói [15]

Trong tu nhièn khf SO2 eò thè duac sinh ra tu qua trình hoat dòng eùa nùi Ina

Dòng thói càe lóp rong tao duói bièn cùng tfch tu mot lugng rat lón cac hgp chat sunfua, khf hydrosunfua nèn cùng là mot trong nhùng nguón tir nhièn san sinh ra

khf SO7 Mot so nghièn eiin eùa UNEP eho thày ràng khf SO2 duac ph:il lliai \\\'

càe nguòn tu nhièn cliièm khoàng mot nùa SO^ trong khf quyèn lugng này khòng

làng lén khi ma sunfua Irong tu nhièn duac tài tao và su dung theo càe ca che

khàc nhau

Trong tu nhièn khf NO, duoe giài phóiig lù dà't thòng qua hoat dòng cùa vi khuAn

và duge tao thành trong khòng khf khi eó set Do sir phàn tàn khf trong tu nhièn

nóng dò cua ehung duoe pha loàiig và tàc dòng rat il tói nòng dò trong khf ò

nhùng vùng rièng bièl

Phàn l(5'ii khf SO2 và NO, do con nguói phàt thài vào khòng khf duac lao ra trong

qua trình dot nhién lièu Chù yéu là dàu thó, xàng, than dà , khi dot và eàe san

phAm dàu mò khàc Mòi luong nhò SO2 duac tao thành trong qua trinh dòi ciuang

eó ehùa luu liuynh \à luu hu\'nh nguyèn lo de san xuàl axit sunfinàc (II2SO4) hoàe do eàe phàn ùng hoà hoc xày ra trong qua trình dot hoac ehung cài càe hgp ehàl hùu c a trong còng nghè san xuA't già'y Khf SO., SO3, H2SO4 (ó dang mu) ihuòng ihày trong ihành pliAn cùa khi lo ó nhièt dò cao

Mot trong nhùng ngiion dong ^óp eliinh vào vièe thài NO^ là òng xa eua càe

phuong tièn giao thòng Trong so bay òxfl nila (N2O, NO, N O , , N20,i, NO2,

NO:,, N 2 O 0 c h i co N O ^ A NO2 duac tàng lèn l ù nhiéu hoat d ò n g cua con nguói \ à dìtn'c coi là chat gAv ò u h i c m T r o n g eàe dàfih già ehàl l u g n g m ò i li nòng c l u ì m :

i h i f ó n g duge bào cào là l o n g ò x f l n i t a hoàe N O ^ [ 1 1 ] ,

i

Qua Irinh dièu tra cht) ihAy nàm 1988 so l u g n g ò tò trèn loàn càu \ ugi cpia KV)

ly hon 1,5 ty phu(nig licn giao t h ò n g ngày nay là ó trèn d u ó n g , nhi'"ai hon H^ km

so v('>'i 1950 Dac l)i' I nguy hai lion 0'eàe iiuóc nghèo k è m jìlial Iricn c^c p h u o n g lièn giao t h ò n g t l m o n g la cu duge k l i ò i phue \'à sua ehùa l a i , cliay cpià i;ii \ A ba(^ duóng k c m | I l | - Su dòi r ling òvj hoà eà càe ho'p chAl cliiia nilo' lion<: nhicn licn

va mot phan n i i " In uhi' n ion i.n t i o n u k h ò n e khf lao thành ò x i l m i o I I / l

Theo diéu tra eua U N I : P kiio;ing 75Vr N O , do con nguói sinh ra là do su pli;ii ih.ii

ciia càe phu'Onr licn *Mao ihòn<^ \ à dó\ nhicn licn llian dà Irong cuc lo uàii<\ ln<vm;

và 30^/f} dèn Aiy/o l ù c ; i c nha iiKiy dien co su d u n g ihan dà

Ngoài ra l u g n g nhò [^](), con duge sinh ra l ù c à e noi san xuàì axil n i i o i i c ( H N ( ) > ) hoac là vièe s u c l u m : ( ;ic nhàn u n i ; hoà hoe

Nlur \'Ay, n h ù n g nguòn i:A\' ò nhièm k h ò n g k h f ehfnh là eàe n,f:ành c ò n g n g h i è p nhicn lièn d f u i ì : Iroiif; sinh hoal \ à càe phiK'im ticu jziao i h ò m ;

(^i\c ch-Vl kh<'ic v'Ay la kuc' d o i u ' a \ i l là ciò \ à amòniac N g i u u i goc \\C\ \u nhicn

(|uan iKMig nhàl là ph e» lina ,^-i'i;i i i m ò i bièn \'(vi axil H i S O i hoac M N ( > : Nhii'im nguòn kli.'ic duoe lao la do hoal d()ng cua niii lua V i è e dòi ihan ( ung sinh la lu'(/ng l i e i dang kc < !-> lon lai i r o n g Ihan d u o i dang c l o r n a k i m Ioai lan diiov \ à ehu yèn dutVi dang n a i i i i hMna ( N a C I ) nliUng c ù n g eó n h ù n g d a n g m n o i khàc nhu

C a C I ; , M g C L NjiU'Mi chu yèn khàc là dot chAl lh;ii C l o r n a lòn lai l i o m : ^ h;'i Miai d u o i d a m : m u o i Oom: raii \ à ducVi d a m : P V C

2.3 M o t s o fpià (rìniì vat ly và boa hoc xay ra t r o n g khi q n y è n

Su vàn ehuyén và hoà liòn cùa chà't gay ò nhièm Irong khf quyèn ;mli liU(vng quan Irgng lèn hicfi Irang làng dgng axit Qua trình vàn eliu\èn quyèl dinh liue

liè'p noi ma chat ò iilii(an dèn \ à ành huòng dcu thói gian cu clui eua chat gay ò

nhiem Irong khf c|U\cn

Trong qua Irinh vAii < hu^èn, S< )^, NO^ và eàe san pliAm òxi hoà cua chung iham già vào nhùng phàn ung hoà hge |")lurc tap chu\'èn càe chat ò nliuaìi sang dang

muòi sunphàl và niloral Co rat nhièu con duóng hoà hge ma qua dò SO \à N ( \

trong khf quyèn eó thè bi bièài dòi (òxi hoà) sang hgp chat suiirua \ à nitoial bao gòm càe qua Irinh dòng pha dien ra trong |)ha khf \'à nhùng gigt nhò chat long \ à

nhùng qua trình kli/ic pha dièn ra Irèn bè mal eùa eàe phàn tir hoac eàe rjc\ nho

ehàl long

*

Hình 2.2 lóm tal eàe con duóng tao thành sun phàt và niloral trong khf cpiyòn

Nhùng con duòng na\ bao gòm:

1 Oxi hoà SO2 trong |)lia long do H2O2 và duge xùe tàc bòi ion kim Ioai

2 Oxi hoà trong pha khf dòng nhàl bòi gòc hydroxyl ( OH )

3 Oxi hoà trong pha khf dòng nhàl bòi mot san phAm trung gian cùa NO, phan ùng qiiang hcxi hvdro e-iebon

'1 Oxi hoa Hong pha klii dong nhal boi eae ehàl trung gian khae (HO, KO \ a KO2)

\}

Cac qua trình bien doi trong khi

Càe ()xit trong khòng khi

Sunfur dioxidc (SO2)

Axit o dang khi

Axil suniuaiic lUSOa Axil niloric UNO,

j^m^:-\^4'

Cac qua Irình hièn doi trong nu

f Vie iTu: blirin hoa òxi liydio oxil II2O2 Cac òxil Irong mróc O/oiic (07) Axit m a n h

nhAn Cac nnn"n rung hoà cking linh Ihc NHi hoac (liiim «iich

S()2(aq)'' S u x u c làc Wn òxi (O2) trong iiiróc M x O y N l l i l l S O

a SO; trong mróc tliani già phàn ùng IÓÌO tiiàiih H \'à HSOi

I) II2SO4 trong mróc phAn l\' thành HSO4 và H , SO4

+ V

e HNOì lioim nu(')e |>h:m l\ thành 11 và UO^

Hình 2.2 Càe con diùmg hình Ihành snnphàt và nitorat trong khi (|iiu:ii 115]

14

2 3 1 N h ù n g c o n d u o n g l a o thành sunphàt

Do bue xa màt trai càe qua trình quang hoà xày ra k è m theo g i à i ph(MM: eàe gòc

l u d o ( H O , HO2, CH2- ( J h O ; ) và O ; c h ù n g là càe lae nhàn ò x i hoà vM niiuili lliiie

day qua trình q u a n g hoà SO2 thành SO4 '

Qua trinh ehuyèn ho;» bAì ihuAn nghieh eua S O Ihành S04''* duac bicu d i c n i r o n g

hình 2.3

T r o n g pha l o n g H2O2 hièn nay duge coi là làe nhàn ò x i hoà quan t r o n g nhaì eùa

su tao thành s u n f u r i c , Nèn k h ò i khf d ò n g nhàl ehùa H2O2 , ^)} ^'à SO^ co mal nhùng gigt bui m ù l o n g (nuóe mày hoàe nuóc m u a ) i b i toc dò ò x i ho/i SO^ l i o n g

|ilia l(')ng eàng caci [ I 0 |

Trong pha khf d ò n g uh.il ilii qua l i i n h ò x i hoà S O ; bao g o n i eàe biioc uhi' I \ a (|uang hoà de lacì thành càe gigt nlio

Nghièn eiiu ifnh ehAl nhicl d()ng hoc eua SO? eho ihày S O ; eó k h u ) i i h hiio'ng phàn ùng m a n h \'ói ò x i I hong khf t r o n g dièu k i e n ttàng d ò i luu bình t h u ò n g

2.3.2, N h i i n g c o n ( h i ò n r Ino tao thành N i t o r a t

làiìim khf q u \ è n axil Ib^lOii eó thè lao thành do ò x i hoà N O , d{\ó\ nhieu d a m :

khàc nhau T r o n g llinc le chi eò N^O, N O , NO2 duge l i m thày I r o n g k h o n - k h i (/ nòng dò dàng kè \ à N O NO2 là eàe t i é m chat quan t r g n g eùa H N O v N O N O và

I I M n , Irong khi (|ii\'cn * lui \"èii o r l a n g khf Tal cà càe n i l o r a l Irouf: uuóc m a \ (]c\]

bai ngiion lu MCC hoa l.ni H N O ^ o' ihè khi [ I 9 J

fVie ph.ìfi ling hoà hoc la'> ihành U N O , c u a NO^ t r o n g k h ò n g khf duce bicn (licn

l i o i m h ì n h 2.4 [lOJ

Khf N O t r o n g k h ò n g khf ehuyèn hoà ihành N O vói tèìc dò c h à m Ph in i m g (juan

trgng nhàl de: ò x i hoà N^ > thành N O ^ là càe phàn ùng eó sir i h a m già eùa càe gòe

H O , F?02- [ 1 0 ]

23.?i I oc d ò c h n \ é n IM^Ó c ù a c:ic h g p e h a l c h u a h i u l i u V n h \u n i t o

Qua trinh c h u y c n hoà caia càe chat ehùa hrn h i i y n h \ à n i t o Irong khf (|uycn là lAl phiic lap De dành gi;i duoe lòe dò ehuyèn hoà cua c h i i n g cAn c<^ qu;i i r i n h n r j i i c n culi làu dai K e l l o g g 1972 dà dna ra mot sa dò \'è toc dò ehuyèn hoà \ à t|iià I i i n h Wash - oul cùa eàe bop ( hAI chtia hrn I i u y n l i \'à n i l o [ I ] (Bang 2.1 ) V i c e nghièn

cùu càe co che và toc dò chu}'èn ho;i eua càe hgp ehàl này g i ù p ta hicu k\ hon \ è

nguòn gòc gay mira a \ i i I hi (|uyen và u(')'e l i n h duge xii h u ó n g phàt l i i è i i caia lang dong a x i l

2.4, N h h n g n h a n l o ;)nh h n V m g ( h j n s i r h i n h I h a n h n m a a x i t :

Hièn nay ngirói la d a n i ' (|iian lAm loi hai dòi Urgng quan Irgng nliAl du^K" coi là

nguyèn nhAn gA\' la mua a^ il lA khf S O và N O ^ C u ò n g dò pliiil ihài e;ic ' h a i ",Ay

o nhiem IKU c h u n g vii khf S O ; , NO^^ luù rièng eàng làng i b i kha naiig gA\' mua

axil càm: \óu

' l u \ nhièn, hien l u o n g kmg d o n g axil con j)liu lliuòe \ à o nhièu } è u lo k h i c n i n i :

T ò n g eàe ehàl l^iii l o Imi,!: \ à khà nàng d è m cùa k h ò n g khf, hàm l u o n g ehal k i r n i

o Iroim dal \'à dien k i c n khf lno"n<: t l i u v vàn

2 , 4 1 ( n ò n g d g p h ; i l l b ; ù

("nòng dò phM Ih.ii là nh.in lo (|naii Irong nhàl anh luròng \ó\ ehàl I n o i ^ : inuVc mua (Vie nhà nc.hicn ( t i " liTai ihc i[\ó\ d a i m i m i i i è n crru eàe m o hiith l i i i l i W-àn eirònu dn phal ihai k h i S' \^ NO^ OIKÌ m ò i \ i i n g k i n h le dna trcn muc (\^^ -n (Inm:

S

nhièn l i c u , hàm hrgng ciic chAt ehùa nilo', l u u h u y n h eó t r o n g nhién lièu \2(^\

N h ù n g v ù n g co toc dò dò thi hoà, c ó n g n g h i è p hoà eàng cao thi co *;ir phàt ih u

chat gay ò n h i é m chw l ò n N h ù n g \ ù n g do eó t i é m nàng gA\ mira a \ i i M n e dò

bi a x i l hoà cùa m ò i v u n g duge nhAn b i c i dira irèn dò n h à \ cani e uà dAL nuoc \A

d\t(ic g g i là n(à eó u h i ' n uhA\ c i m vói a x i l

Hang 2.1 Toc dò chnv( ii hoà \ a qua t r ì n h \ \ a s h - oul cùa càe hnp ( h a i cima l u u

- 1 i.i|i Min lif'ai he ni;il

1 i>;n h(') l(>;in pliiiii kln'>i klif ( | n \ c n

- 11'Mc h'ìà -W'nsh t)iil haiìi: nuia -1 kip ihu Ircii l^c mal -1 • ^'M ho loàn phAii kln)i khf c|'i\ cu

- \ \ ' i'>h i ) i i l kiin.Kiiuia

- 1 hip lini l i ' ' n he mài

- b'^ai b() loiiii phan ( inivèii hoà hoa hoc

- ( ) \ i l hoà ^ H N O ,

^ 1 Mii'im lae \'ó\ vài cliAÌ lulii co

W'.cài iMiI hanr miia

1 kip lini liVii he mal

0,(M 0,0123 0,05 0,0475

0,012.^

0,05 0,0175 3,3 0.012 0,025 0,01 0,01 0.1 ri5 0,035 0.0125 (t,015 0,065

2.4.2 1 h à n h p h a n hoà hoc t r o n g n u ó c m u a

Thành phàn hoà hoc I r o n g nuóc mira quyé'l d i n h dò p H cùa nuóe mira D ò a x i l cùa mróc mira k h ò n g chi pliu thuge ihiiAn tuy vào càe ion axit ( N O / , S(^i^') ma con phu thuòc vào kha nnng t r u n g hoà a x i l cùa cac i o n k i é m D ò axit cùa mróc mua g i n m dàng ké k h i t r o n g mróc m u a co nhièu ion k i è u ì nlur: Ca , M g N I I 4

2.4.3 M a n i l u g n g eàe c h a t k i é n i t r o n g d à t và t r o n g k h i :

Ngirói ta thà'y ràng 30 dc\] 7 0 % càe chat trèn k h ò n g t r u n g co nguòn gòc Ifr irai dal

(261- Càe thành phàn iià\' eó mal trong nuóc mira t h ò n g qua càe qua l i i n l i nlur rua Iròi và hàp thu N h ù n g \ ùng dai eó hàm l u g n g càe nguyèn tò ean xi \ à nalri ihAji

là nhùng v ù n g eó tieni iiang nhay e;im vói a x i l V i vAy thành pliAu hoà hoc cùa

khòng khf và n h ù n g l.'u d ò n g cùa nò lèn i f n l i a x i l cua uUÓc mua co thè diKrc xàe

dinh ròiig bau bang vice phàn tfch Ifnh chat cùa dà't [27J

2.4.4 D i e n k i è n k h f l u g n g t h u y v à n

Càe dièu k i è n khf l u o n g thuy van ành h u ò n g dcu Ifnh axit eua nuòe mua i h o n g

t|iia nhung kie d ò n g loi miic dò xà_\ la càe ()hàn ùng hoà hge, niùe dò phAn lan

luu chuN'èn N'à su" lane dnu<: cùa eàe chàì ò n h i è m I r o n g k h ò m : khf

2 Tlìón^ so licn thco

• Lugng mua

• Dò Am

•

• Bue xa mal trói

2.4.4.1 Anh h u o n g ió\ ph;in unp, lioà ligc

I

Ciróng do ành sàng co ành liuòng manh tói mùc dò ehuyèn dòi quang hoà cu

mot so ehàl Ciróng dò ành sàng manh hon \'à dò àm cao he^ii sé làm tàng mùc d

ehuyèn dòi quang, hóa In lA); llianh SO4 " Mùc dò òxy hoà eua khi SO, cci ih

duoe mò là theo kinh ngliièm bang eòng thùc sau [28j:

2,4.4.2, Anh huoiij.', dèn s i r h i à n ehuyèn và làng d g n g :

Toc dò gió \à hiróng gi<> :mli huòng dèài su luàn chuxèn phàt tàn \ à làng dr>ng e uà

( 2ie clìAi Ì;AV Ò nhièm Mo hmh Ifnh loàn kh;'i uAim lliònc RÌó và su km^ dinir do

mua gay ra dà duoe linh loàn nlur sau [30]

A X , -53 ^^ V,;/R

Trong dò:

A Xy, : 1/2 gi;i il i d m u d u ^ ung eae ehàl bi lang d g n g do mua duce xa^ d m h \ è

CVic ehàl gA\- ò nliit m 1 hong klii co thè duge Imi ehuyèn tir vung iia\ sang x i i i c ;

khàc b(Vi g i ó Neil kim n n i r , phài lan cua e l i i i n g } è u thi pl\ iwóc mira sé c i a n i

Nghièn euu m o i c|nan h' rana hièn Ingng làng axit \ à l u g n g mua ihAy m n c nen lucviig mira hVn ihì I I ' M I " <I') càe chAl gàN' ò nhièm hoà tan Ironc mi<c miia e In pha h^anr, làm g i à m d » i x i l ciia niKu; mua

Vièe nghièn eiiu sAu e à^ nliAn lo ành hu'o'ng dcu hìng d g n g axil là ^ '>' so (hi duàn

\ u hnóng cùa mua axii o m ò i \ nm: Tir dò dira la cac gi;n |ih2ip l i i ' i i ipM nli.nn

lian che e2\e hAu (|n;i <!<> mna axil uA\ ra

2.5 I àc (h)ng ciia boM» d g n g :»xit U n he sinh |li;ii

Hien Ino"!!*: lAiie d o i u ' ''••il (kam; là m ò i Iron?: nhùne vAii de \ è ó nhi'an m ò i

< i _ • • 1 ^

I m ò n g duge thè g i o i (|n:n) l/nn

f lliùns; lìàu una do l a m : dcn^; axil dà duoe izhi nhàn lAl nhièu noi Irèn ihè " l o i M'^

I l ^"an de n<:n\" h i c m d'- do.» \ó\ m ò i irnò'iii: sòim eua con n a u ó i N<'> co ik.r- ri\\' ra

eàe làe d ò i i u lèn he sinh iliai dal nnVvc \Al chAt \ a sue khoe e(Mi m:(i(»i

2.5.1 Tàc (long dén lic sinh thài dàt

Su Làng dgng axit làm ihay dòi càn bang tu nhién cùa dal ^'à thay dòi Ihành phàn hoà hge cùa dà't Nirc'u: mira co pH thà'p làm lAng khà nàng hoà lan cùa càe muòi

cùa ion kim Ioai nàng, dòe Nhùng chat gay ò nhièm trong khòng khi cùng duac rùa tròi xuòng bè mal trai dàt va chùng duge tfch luy dàn trong dal Mira axil \\ol\

tan càe chat khoàng trong dà't, nhùng ion kim Ioai mói duge giài pluàig se chièm

chò cùa càe ion kim Ioai kicm Ca ^, Mg ^, K^ lù dal, làm dA.'t bi sói mòn, pWà huy

dò màu mó Ben cauli dò mot so vi sinh vài hùu fch trong dal eó ihè bi lliai Irìr dàn de' su ùc che mot \ai qua trinh vi sinh Vf du: Oc che su phàn huy xàe cùa eàe dgng vài, thirc vài Càe qua Irình này lA't quan trgng trong vice lai tiio lai C;ÌC

chat dinh duóng ma CAN da lA'y di ifr dal Nèài dal h'\ axit hoà sé mAt di dò man

mó, ành huòng déài su lang liuòng eua eày

Mua axil con co khà nAng phà huy he thiie vàt, càe khu rìrng rgng lón (Vie nhà khoa hge eho ràng mua axit dà phà huy lóp bao ve là và axit dà nràni \ à o ben Irong làm eho cày khòng ihò duge Diéu này làm ngùng su ehuyén hoà eàe ehàl dinh duóng và mróc \'ào cày do dò cày sinh truòng chàm, ùe che su tao thành ehòi, nggn, giàm su lao hai và giàm sue de khàng dòi vói sàii bènh Nhùng kim Ioai nàng dirgc giài phóng do nuóc pH ihàp eó thè phà huy he thòng rè eà}' | I9j Nhùng tàc dòng dò khòng nhùng ành huòng dèài nàng suà't mùa màng ma con ìiili huóng dèli ehàl hrgng san phAm

2.5.2 l à c dgng (leu h< * inh (hai ninVc

i

1 lae dòng Icn ntttre he mài

Mira axit gAy axil ho;\ nuóe song, suoi, ho, ao \iiih [12] Càe ion kim hiai co Ifnh dgc cao nhu Zig Ni, Pb, Al, Hg duac hoà tan và rùa Iròi tir khòng khf \ a lu

dà't bòi nuóc eó p H ihàp se duoe tfch tu t r o n g càe song, ho NgUÓi ta thà_\ ràng nóng dò cùa c h ù n g tronr, nuóc bé m a l phu ihuòc vào p H nuòe mira l ù n g \ i i n g \ à phu thuòc vào bàn chat ion k i m Ioai

() pH = 6 khà nAng hoà lan cùa mot so k i m Ioai: M n > Cd > Z n

() p l l < 5 eó liìé hoa lan eàe m u o i cua C u , A l

0 |)H < 4 eàe m u ò i eiia l'b bi hoa lan

Khi nòng dò eùa càe k i m Ioai này cao sé gay dòe elio càe sinh \ Al song d u ó i nuoc [14J gAy ò n h i è m nguòn nuóc

2 làc diìììg tói dong tinte vai song duói nuóc

\)ó axit Irong nuóe lang la m ò i h o n g n j i ù n g nguyèn nliAn làm eho e;i \ à ciic loài

khàc trong nuóe k h ò n g thè kéo dai euóc song Càe loài t h u y thirc vài sinh l i u ò n g

o pH tir 7,0 - 9.2 [ I ] khi pH g i à m c h ù n g sé bi m à i dàn ( ) p l l = ò e i e \ i 1 hiiAii phAn huy song ó lAiig (kiv bai dAu eliét de lai eàe xàe d ò n g \ A l lime \Al k h ò n g pliAii huy e h ù n g sé bi chai clòng duói day, do dò phàn thùc àn c o bàn e uà sinh \AI làng day k h ò n g c o n \ à di nhièn e l i i i n g sé bi l^ièn mal f I ]

Nguói la thày ràng p l l lliap hon kho;mg 5,5 sU sinh san a nhièu loài eà k h ò n g xày

la [ 2 9 j \ à ò pH < 4,5 lAl e:\ cuc loài cà dèli e l i c i Dac b i è l eà bòi rat nha\ cani \(')i

p l l ihAp

Nhu vA}' su làng d g n g axil dà gA}' lén n h ù n g bièn d ò i t r o n g phùc hgp (|uAn lliè \ à gi.iiii su da d a l l i ; sinh lif^c gay ra n h ù n g t l i a \ d ò i i h à m c u n g eàp lime an diuVi niióc \'à c ù n g là m ò i l i o n " nhiing n g u \ è n nhàn eua mot so loài d(">ng tliUe \.ìl diKvì nno'e bi diel c l i i i m :

4

3 Tàc dóng h'^n lìn/rc ngàin

Mua axit làm giàm chat lugng nuóe ngàm dà duge nghièn eùu ò mot so noi iièn

thè'giói Mua axil làm pH cùa uuóc ngàm Ihàp, dàn dé'n nòng dò eua eae i(>n kim Ioai nàng và eàe cliàt dòe trong nuóc làng (do duge giài phóng lù dal dà \ à òu^

dàn) Do dò nuóc nà}' khi duge su dung eho sinh boat sé eó dòe tfnh cao

2.5.3 Nlulng tàc dóng khàc

Anh huóng nghiém liong cùa mira axit con thè hièn ò chò làm lAng kh'i nàng gay dòe cùa càe chà't gà) ó nhiém Càe tàc dóng gay axit hoà dal và nguòn nnoe dcu

co tàc h.ai dèn dòng vài và ành hu'o'ng dèn sue khoc cùa con ngirói Mot so kim

ioai dòe (Vf du: Pb) duge giài phóng Irong dAt và mróc do ir.ua co pll lliAp eó khà

nàng tfch tu dàn lr(Mi;: lliue vai, dgng vài gAy iigó dòe \'à bènh lAl CIKÌ con nguòi

néu Ali phài ehùng M'I khàc o' nòng dò cao eàe ion sunphat, niloial (dac bièl là càe khf N O J eó thè làm làng nhay càm vói bènh nhiém khuàn nhu": f^cnh caini,

ành huòng dèn cpià liình ho hàp, kfeh ùng phòi và gay viém \)\\c c|u;in, \ ièni plioi,

làm tàng tinh Irang eàe bènh ben, tim [1] Ngoài ra mira axit con phà huy nhùng còng Irình xày dung \'i mua axit eó thè àn mòn càe vàt lièu lànì bang sai Ihcp, kim Ioai và dà phà huy kè't ea'u eùa eàe bue lugng,., gay thiél liai dàing kè \'é kinh le và vàn hoà ( M^|

Tuy nhién miie dò nuli huòng eùa mira axil ò mòi vùng là khae nhan n*') plin thuge vào nhièni \'èn io nhu: Càe thòng so ve khf tugng, thành phan ho;i h(^i- eùa nuóc mua, su nhay e;uii eua he sinh thài và khà nàng dèm cua tìing \'ìing Mot so

ion kim Ioai con co khi nàiiR tfch tu dàn troim mot so loài thuc \Al \à licn lidi In trong dòng \Al ' w nguói nèn An phài chùng (Pb là nguyèn lo co I h.i nàm^

li'-lieh lu làu dai \ à ben Ming trong dal, dòng \ à thuc \ à l j

25

Ngày nay càe nhà khoa hoc trén t h e ' g i ó i dang co n h ù n g c ò n g trình nghièn enn de làm sàng tò han ve càe qua trinh t r o n g k h f q u y é n , càe qua t r i n h e l u i \ è n d ò i Irong dai, n h ù n g b i c n d ò i d ò n g , thuc vàt, n h ù n g thay d ò i ve hoà nuóc m a l , su tha\ doi cùa vàt chà't, n h ù n g anh h u ó n g ve sinh ly hoc là cac bau qUcà cùa mira a x i l

2.6 C a c v à n d.é c h i n h I r o n g n g h i è n c ù u Jiing ( l o n g a x i t

2 6 L C h g n dia diéni Iny m à u

Hièn nay càe m a n g luói tram trèn the g i ó i eó rat nhiéu phu thuòc vào liàiig cpiòc già hay c ó n g d ò i i g cac quòe già nhung nói ehung viéc chgn dia d i è m lAy man càn luAn Iheo ntót so d i è m sau

1 V i c e dal m.'ing !n('ii hoà IUKVC mira là ean bàn dAl trèn nèn l;mg m a n g ìu'ói

tram k h f l u g n g \ ' i è c lAy mAu nuóe mira phài d ò n g thói quan trac eàe yèn lo khf t u g n g n h u : T o c dò gi(), huóng g i ó , l u g n g m u a , nhièt dò so lièn ve eàe yèn tò nà\' ràl quan l i o n g Irong vice giài ihfeli làng d g n g a x i l

2 He I h ò n g càe tram phai dac ehung eho eàe Ioai d i a h ì n h : T h à n h [)liò eòiic nghièp, n ó n g t l i ò i i m i é n m i i , ;inh hiròng cùa b i è n , tram nèn ,

3 Càe Ircam phai duge dal t r o n g n h ù n g k h o à n g r g n g de g i à m b ò i càe ành huong ngoai lai làm tha\ dòi ihành |')hAii cùa mróc mira

4 Dni d i è m phai co dieii kièn liei") cAn \ ó i he i h ò n g buu dièii ihuAn lièn \ e giao

thòng de eó lliè \ a i ì c h i i y è n nhanh c h ó n g càe man lini duo'c \ è noi phàn ik h

5 D i a d i è m phài eó k v ihiiAl \'\cu duac liiiAn l n \ è i i de lA'\' mAii \'à (\c p l l T i n i h

dò eua ky lIuiAt \ ièn q u \ c t d i n h ràl lón dèn dò ehfnh xàe eua kèì (pia

ò

T u y n h i c n vièt ' k i i n v m ; : l u ó i l i a n i C M I p h u i h n ò e \ Ao l i n i g :i n * l ( c n i i n n - m i u

d f c l i k h à c n l n n r à c he i h o n g t r a m eó thè là d a i h a n h o a c i n : ; m h n i c o i h ' - n v

r g n g h a y l i n i h c | i e h o p h ù h g j \

2 , 6 2 L à V m a l i

D e C(''' diKK d : i n h fi:'» d i f i l l i xAc và l i n i ra d u o e ii.:!Uòn ^ o c lam- ì f m " :y\'u i l e •

If'^-l à \ ' m a n If'^-l;i i;"'If'^-l ' [ " ' ' " If'^-l"M»g V i è e IA\' m a n p h à i dno'e If'^-l i è n h à n If'^-l i i If'^-l m ' m : • i i \ n \ à

(l'Mig nliAl (.li cà' '\\i'u^ I r a m li o u f ; m a n g l u ó i Càe p h n o n g ph ip k'- m a n , b/ic» c|iiaii niAii \i\ p h n i i r h m a n nii(')c m n a d;i duc'e ':,hi n h à n la i i ! i n n " \ è u I - ;nih

l i n o i n ' l(')i chAl h i ' a i " - o l i è n DA eó n h i c n còn<; i i i i n i m d i i ' " n c i i n cà^ '\\]]'-\ t M k t \ mAu l à m sao c l m ò ' n i b.wì cliAl l u o n g H ì n h l u i n g \A d u n g m a n pìi.n ( ó {':^\] i >'> > A

eh II h u n m sao eh'» ' : i ' i^m k h o m ; bi hai) i h n lioac^ l l i A n i i h i i n ( n o i h , ' 'li I nOi < a r

n r j i i è n c i m eh*^ ' h • c n i g P l i e l v l c n la \ a l l i è u (('>l nliAl l i o a c o i l i ' i\\\'\'\ H I U M

p i a d e l à m d n n * ' ' 'i t n i n r \ à d n n f , m a n rann- m n a | 131 De c('i d n w n i n n i " s " ' r n

chAn ihiK , p h n i ' i " ; p k i p \')\ ' n ; : u p h a i b a o d a m i i h n n g \"èu l o \ a i i

PI I |>liai djif ù 'k^ ' h(ì Iniiy li "m

I I l i c i bi ph.n ' k l'i.iM i.ic <\c sn ( l i n i ! : \ a i n o (|ii n i

Phai l i n i i h i p <1" 'l\\ di\ k l u n n ; lu» (|n.i m o i c o n m n a n " ' ' h i la u n i nln- I c n

1 m n a IhAl n c / n i

l l i i ' I bi h i e n (l:ii ni':»' l " ' n llv'^ ei<U h ' è n n a c là i h i c t bi In d r a n - : ' h i ' ' In nV- ' i n

i h ' i p e;' lànr, d o n r kh'*> ^•à u'ó\ licury re l i a n r 'vàèe s u ' d n i i ' : i n n i Nf> ph.Mi nh i \ r n n

m n a \ a l.ip d i ( I n o ' *» ' hn l l i g e n i hai o n ; ; *^->p;

M o i (Mn: diK.-c d ' n i - r|v> l a m i d o n u k h ( ì

M('U o n u dii'-'c f i n n ' ; < ho k n m dour n o i

^àr d i c l m \ c u n.ip p k i i d n K ^ \ ao d i è n kic n kìu cp.i\'e!i l o n ' : " i a i d o n n 1 'n'' n.-ij- m òn^: d n o V g m o li " n n-: j:(ìp i l m ih ì p l a n g (l(ui!-: uc\ d m:.ni eh n i MI I' ' I M I

niÀu nuóe mira c ù n g n h u l i à n l i su lliAm nliAp eua eàe phàn tu k h ò l'hòi gian de

dieh ehuyén nàp vào k h o à n g 7 giày và duac k h ò i d ó n g b ò i mot bò phàn nhay càm mua vói bò phàn nhàl nhicit bang d i è n , l / u d i è m eua thiél bi này là lini \UÀp d o n g

thói làng d g n g khó \ à hìng d g n g uót c ù n g Iréii m o t nen d ò n g dèn M a u eó ihè

duoe là'y theo tran, thco man bone theo thàng và g i à m dxtac tói ihièn n h n i n :

lha\-dòi Irong ihành phAn hoà hge cua nicÀu [ 2 2 ] , d u n g ce duge dal cao lu^ii mal dal fi

nhàì là l,5m

i

T h i é l bi là'y man dAl o" càe tranì trong m a n g luói hoà iiuó'c mira eua \ ' i è l N a m

hièn nay là thiél \:\ barn In d ò n g T h i é l bi này eó un d i è m là don g i a n , de ihao hic

già thanli Ihàp

I h i è l bi này do nhoiii nghièn ciin eua HA N g u y è n H ò n g K h à n h (19^)5) eliè lao dira Irèn c o so eua lliièl bi lA}' niAu l u d ò n g và ehi thu tliàp hìng d o n g noi Caii l;to

eùa òng góp duac m ò l.i o" hinli 2.4

Ong làng nói cua lliitd bi duge che lioàii loàn bang mot nap nlura Nap uà)' lir dòng m ò k h i eó mua r(vi, k h i bèi mira nguói k y thuàt vién ra lày màu \'a ch'ìiig nap

lai

Giàing i h u y a uuóc la chu yèn là giàng Ihuy long do k h ò n g eó tn\'èì \*à ràl il khi

co giàng Ihuy ran nhu mua dà, do dò hoat d ò n g eùa thiél bi này rAl phu hop [ I ]

2.6.4 P h u o n g | ) l i à p p h à n t i c b

1 Càe phitong phàp jdiàn tich ion trong nuóc mua

De xàe d i n h càe thành phàn hoà hge t r o n g nuóc m u a vice chgn phuong phàp là

rà't quan t r g n g vi nòng dò eua càe phàn t u I h u ó n g nhò M o t so p h u o n g phàp de

xàe dinh eàe ion I r o m : IIIKVC mira duoe l ó m lAI t r o n ^ bàne 2.2:

T r o n g cac p h u o n g phàp dò Ihi hai phuong phàp: Phò hSp ihu nguyèn lir \ à sàc ky

ion dang dug'e su dune, rong lAi WÌCU nay

Phncyng phàp plio h:ip lini N g u y è n l ù duge su d u n g ehù yèn de xàe d i n h càie cation k i m Ioai, plmono phàp sàc k y i(Mi k h ò n g n h ù n g Ihfch li(vp d i o \ ice xàe d i n h

t r^ ? +

eàe calion n h u : Na , K , M g ' ,Ca , Ha ma con xàe d i n h duoc cà cac ai

nòng dò ràl Ihàp nini: < ì N O , , S O / ' , H;,PO,

non 1)

Vitl'c nghièn cirii t ic c o ' c h e vA loc do ehuyèn hoà cua càe hop ch.ìl na\' r i n p la hièn kv hon ve nenon ^('ìe Ì:;A\ mua a x i l khf q u \ è n và nòe tfnh duoe \ u liu phàt Irièn eùa hìng d o n g a x i l

• Chi [thf pliAn tfch ihàp

• Th(ài s:ian phAn ifch iigAii

• Càe ion diu.n; phAn lich d ò n e l l i o i lièi k i è m diKje ihoi man

Z')

Phuong phàp chuAn dò pluic ehàl vSae ky ion

Quang kè nggn Ina Hàp thu nguyèn tu Sae ky ion

Phuong phàp do dò due Sàc ky ion

Phuctng phàp so màu

So n i A i i

Sàc ky ion PhAn ifeh tu dòng Sae ky ion

Mày phAn Ifeh tu dòng Sàcky ion

So màu Mày do p l l Mà\' eliuAii dò l u dòng

—

—

—

2 Phitong phàp snr Ay ion

Phn'o'ng ph;ip sAe 1/ ion tuy iiKvi ra chà'i \ à o dAu nAm 1975 iitmng dA phàii i i i c n

nhanh c h ó n g \ à \c >a lAt eó hicu cjnà Irong \'i(:e phAn tfeli eàe eaion ^ a a n i o n \ ' o i

thièt bi sae: ky l'>n" cao àip kèl h(;p vói eàe de lectrr phàt hièn ifn h i u i c('> dò cao, ngiio'i la ca'' ih^ xàe d i n h hàng Ioai eàe ehi lièn nham (hnh I m l i ^ d m h liKOn:

nha\-càie ion trcMìg c i m : : m ' i | hòn hop, hình 2.5

'0

tU(tng làe va\ pha fmli ^ à |>lia dóno Chiing bi luu giù trong còl làich lion;: khc>an<:

thói gian nhàl dinh hioc ggi là linài gian luu eùa càu lù eàe cAn In 1 hi la khoi col l.ich duge ph;il hien \à ghi lin hièn bea detector Co nhièn Ioai del ' loi nlm: delcetor liAp thu cpianr: phAn tir L)V _ VIS, detector burnii c|uanf:, dchxlor do

ehièì suài detector dò 'km Càe tfn hi(ju này duge qua thièt bi ghi \à xu Iv '-ó |j n

In dòng dna la kel (\u.\ \ìò [iliAn c|iian trgng nhàl eùa he sAe ky ion li eòi la' li

du'o'c ggi là pha linh (.*> thè làm bang eàe chat liciu khàc nhau, Mèn ph i linii b;io

ròm maiip ràn i^An licn \ó\ eàe nhóm chùc maim dien àm nhir simlonai (S(V ) ihì dir(^'e goi là chat Irao (\<M calion, nèn uó gàn \ó\ nhóm bazc^' nhu amln Icìc P'MI (-

N(C"IP)J Ibi cinge g^à la ehàl Irao clòi anion De dàm bào trung hoa «Itcn c n ph.ìi ( o ^ircAn bang rina càe phAn lir mang tfnh dièn trai dAu licMig mansc

Yen lo lini' hai anh h'^Mi;; clèn su kieli \'à do ehgn Ige eua he sàc \ y là pha dòn-

Càe dung moi diin;: I mi pha dòng phài ò dang linh khièl, pli.n luci i.in man khòm: tUoim làe \(ti m.tn \à pha liiih \ c mal hoà hoc

^I

Trong ky thuàt sàc ky ion su dung thièt bi sàc ky long cao àp IICLP iiguòi la

thuóng su dung càe pha dóng co dò dàn dien ihàp nhu dung dieh rài loàng e na càe axit ehùa vòng tlio'm nhu:

• Kali hydioj'' Il phlalal

Con pha linh ihnòn<» su dung là \'A1 li(}u Irao dòi icni, dna In' n nen polymelhaei \ lai co JMII nlu^m eliue la nhóm aniin bàc bon - NK ,, liong nglncn

eùu nà_\ ifn W\cu - n.i càie ion tàeh ra duac ghi nhó Dctcckr do eh) clan \A (jna he llioiig xir ly so li» n Mr dòng Kèl qua duac ghi dir(Vi dang eàe piV ( ìc ion dnoe xàe dinh dinh ifnh (\UA irèn ihò'i gian hrn so vó'i [)fe tièu eliuAn dà bici

Nòng dò càe ion <\\u^e \àc dinh bang eàch do ehieu eao hoàe dièn Ifc h cui pie se vói pfe ehuAn Càe \'"n |('> quan Irgng ành huòng déài qua Irinh làc h ( e- jon \ •! do

dò ành luròng lói k' i (\uu phàn lieli là:

• C h o n ph;i Imli

• Chon pha d'Mig

• Toc do d^'\e- nha dòmi

• NhièI dò

• A | > • n / i l

Càe \cii tò nà\ se ówcc Ivhao sai Irone phan lime imhièm d^: ch^n i i Ì\]"Ì\' MK n kien loi un che» cpià ''inh i^hàn lich eàe ion licMie man mr^Vc mU;)

rilàn n i

TI-JUC NGHIÉM

^ 1 M t r i c u a eàe ( b ' n j d o |u>:i nuV)c m u a

De dàn ih !'i;i l i i ' n li;in- k m ; : d o n j ; a,\il l i o m : pham \ i nuli ièn enn c u ' di- i.ti * hni'

lói fla chon n.'mi \ i i n M";MI lra( khf ( p i \ è n \ à ihu lliAp mAu do hóa nu'-c mna I;

V i c i I l i , Pilli l i M i , ( i l - p l m o i i ! ; , r h a n h I K K I , \ ' i n h V i l i f dia h dia hình cua

cà-i

ham dò diuvc i i i n l i b i - ÌOM)<: li(^m: bàn<: (3.1 ) \'à hinh (3.1 ) f 1 I 1

n n n j ' 3 ' ' ' ' f d i ; i l \ , fli;i b i n b < ii:» e{\c ( r ; i m «pimi j i ' ;

1 lai Phóng Mmh ihnh

1 h.inh 1 Ioa k'ghe An

Dò cao mal bien (in)

|(>V' i.v

1 0 c " i ; ' IfvV'irv

I- l'nnn \ irf Iti: T r a m khf Iiio"ng Xàcl T r i ihiiòe I m l i Pini T h o iiinn Irèn 'k'à ca(>

c a d i l i i i n g lAni ihanh pho ' k m M": phia TAv TA\' Bae V i Irf na\ n;ini e ^T !'> w

- I l

u\èn bae \A IC^ 15 I ình i i i \ ( a i dóns;, cao 16,7 m so \(')i miic: m > O • O • <J I I ^ 1 ( I I I I

à mt'il thành pho i m n " dn nam ó n^à ba s ò i m : Sòne I l ò n e , S("MI': la' ' ' a ' ' M I

I IMO I h a n h pho \ i( i I 11 «hroc \ A \ d u n g \'ào iiAm I ^ ò f \ dan ^^ U i ' s ' i n " ':fk' "^'^

N h i c l di^ l u m e binh ki -^ •.'! C, Inivm^ mna li n m : binh h a m : ii.ìm ki U^ '4 n m i

^ ^ LAI CHAU /- HO ANG LIEN SON ^,^

à r, '* "^ ""•• iThainguycn'i LANG SON (

V i c i "I ri là k h u c ò n c u ' h i è p lAp t r u n g n h i è u n h à m à \ ' l ó n eua m i é n Wae: ^ ' h i l m e

linA r hAl lìllà m à v re'^\ nliA m à \ f h i ò i n : , nhà m à \ m i e h f n h M Ì - N - M I nli i m a \ t' (

n l i u ò m b l i i i couL' m d i i r p (din y e n n a n i o' p h i à D(Mìg N a m c i i a Menili p h ' c <'M li

i h à n h p h ò 2 0 I n i ^' p i n a l A y - T A \ ' RAc c o nhà m à \ g i A \ Pài U^u^' \ à " ^ i ni •

phfa lAs' I - e ' f > ni 1 " t n , Snp' p h o l p h a l ^ a ho.i ch*il k im M i a o i , i " \ i-i M i n a c i ' ' :

n e h i è | ì V i c i I n u n i i l a m ;d;ie e ('me n g h i è p l ó n

•\ Tìton Phii Ijf'i: I i n n IA\- niAii hoà iiii/ve m u a cluoV (kil l o n i g \ n o n ' | n a n li >•

1 hf Ino'n;: i h u v \ r n ' i ' k n l à ' a i n i m I r o n g l l i i xà K i e n A n e à c h ik.ành p l v M n

P h o n g ^) k m \ e p h f a i.' n a m \ i catch \ i n l i b i c n D ò n g 8 k m , o' d ò ca'^ 1 M h i i ••o \ ta

m n e luKic b i è n ' I l p m h p h ò l l / i i P h ó n g eó h o n 4 0 0 0 0 0 dAii n a m n' ' 0 -k"^ \ ì i n \ " n

bae, l O ò ^8 k i n h l i ' \ ' n f k ' m g Phi.i Pac e à c h d i è m IA\ niAu 10 k m là • «"mg ^ " i i m ,

o k i i i la s ò n ^ Pac p i m i f ' a n i e n c h d i c m IA\' m i n I I k m la s ( ì i m Me M m l;i s o i e k)a D ò , phu\ l A v Pac cac h d i c m la}' m a n (Skm la i m i v ó i , p h f a D o i i c , ca' li S k m ' > bàèn C ò n g n g j i i c p • li i • une, n à \ co: N h à m à \ ' x i n i A n g Mài P h o i c , nhà m à \ n l c i

d i è n T h i i o ' n g l v nli.» n i à \ ' co" k h f D n \ è u l l a i nhà n i à \ ' ch'^ng l à n Hack M.-nn-^ N i nha m;i_\' T i n i } T i n h ^ à ' / n h à i i i à } ' uà)' là n g u ò n gAy ò n h i è m c l i m h cua ' h a n h

Càch Ihành phò 2 5 k m ve phfn bAc In song M S , và eó nhà m à \ xi niAng Pim Scvn Càe nhà mày k h u M'^ này chù yéu là c ó n g nghièp dia phu'ong: nhà mày !:aeh C'Am C l n r ó n g , càe lo nnng v ó i , nhà m à y ihuòc là, nhà m à y san xuAl phAn km mmr, cliày N ó i ehung nguòi JAu vAn song ehfnh bang nòng nghièp \ à d.iiili bai h.ii s.ni

+ Tram Vinh: D i è m IA niAu boa luróe mira iiAm t r o n g virón quan ime k h i l i i o n g eua tram V i n h T r a m n;V, nam ó |^hfa Tfty gan t r u n g lAm thành phò l ' ò cao s(^ \o\ mire mróc bièn là 5,5, m N a m a 18 40' vT t u y c n bàc, 105 4 0 k i n h t u \ è n d ò n g

Dièn ifeh: 61.7 k m

DAii so: 2 0 2 4 6 8 i i g n ò i

Lircyng mua I r u n g binh h u i g n.im là 1882 m m

Phfa D ò n g eàch 2 k m k» bièn eó eàng Bèài T h u y Càe m à i : BAc, ' l Y i \ Nani dcu bi bao boe beai dai imi 'liuMiig, Son T h à n h phc") V i n h là thành phó còng, nghièp ph;ii Irièn Phfa N a m thành pho eó k h u vue còng nghièp I bao g ò m eàe nhà m ì y : Dèi

M i i i h K h a i , s a i , dèi Ixim Moàng T h i L o a n Phfa TAy thành phò eó k h n M I C c'">ng, nghièp 2 g ò m : nhà m;i\ \ i mAiig CAn Niic^e, nhà m a } san xuàl dal (' n nhièn xf nghièp vói và xf nglii';p • m xiiAl gaeh eòng suAl l ó n N g u } è n licn dìing M'inr; càe iili.i m i i \ uà}' ehu \ è n la ihan I i i i n g lAm thành phó eó nhà m à \ san ' u à i m i iòni

V i Pòm: Phfa bae ihanh phó eó nhà ma}' hoa chat \ ^ i n h , nhà mày cao su ^ à nhà iiui}' san xuAt nhua chiòii",,

+ Tr(ìm Càe Phitong: Tcnn k h f lu'o'iig l l u i y vAn duo'c dal trong \ u ò n QnòV- ^ij.i

' à i e Plmctng eàeh xa e ^ - k h u \'u'e eòng n g h i è p \ à I h u o i i g m a i T i a m nam o

?A MM NÌ ln\'eii bAe ^à l(ì5 44" k i n h l n \ e n d o n g Muo'iig mua l i u i i p b m i i h

ne-n.mi là ! I 7 5 D A C d i c m h m h eua dal la dal dà \ ò i \ a dal sei Do eac h :• a n l r i i i e

36