tổ chức hoạt động ngoại khoá toán học với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin 1

Macarenco " quá trình giáo dục không chỉ diễn ra trong lớp học mà còn tiếp diễn trên từng mét vuông của chúng ta theo đúng nghĩa của từ này".Thật vậy, quá trình giáo dục không chỉ là quá

MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài

Theo AX Macarenco " quá trình giáo dục không chỉ diễn ra trong lớp học

mà còn tiếp diễn trên từng mét vuông của chúng ta theo đúng nghĩa của từ này".Thật vậy, quá trình giáo dục không chỉ là quá trình lên lớp của giáo viên mà quátrình giáo dục phải diễn ra mọi lúc, mọi nơi và dưới nhiều hình thức khác nhau.Giáo dục để làm sao " phát huy được tính tính tích cực, chủ động, sáng tạo của họcsinh; các em phải có những kiến thức thích hợp với bậc học, biết vận dụng nhữngkiến thức đó vào thực tiễn cuộc sống, có phương pháp, động cơ học tập đúng đắn

và được phát triển về mặt năng khiếu; tác động đến tình cảm; đem lại niềm vui,hứng thú học tập cho học sinh"[57]

Để nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và giáo dục tiểu học nóiriêng, giáo viên phải biết nâng cao chất lượng dạy học nội khoá đồng thời phải biết

tổ chức hoạt động ngoại khoá bộ môn, biết kết hợp việc học tập của học sinh trongnhà trường với việc vận dụng kiến thức của học sinh trong thực tiễn cuộc sống củacác em

Hoạt động ngoại khoá các bộ môn và hoạt động ngoài nhà trường baogồm các mặt văn hoá khác nhau ngoài giờ học nội khoá của học sinh là những hoạtđộng có ý nghĩa vụ cùng quan trọng đối với việc đạt tới mục đích và nhiệm vụ giáodục học sinh

Hoạt động ngoại khoá bộ môn là một hình thức giáo dục gắn liền hơnnữa việc giáo dục của nhà trường với giáo dục của xã hội, của gia đình, việc họctập trong nhà trường với hành động trong thực tiễn

Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu việc tổ chức hoạt độngngoại khoá và tất cả đều cho rằng: hoạt động ngoại khoá có ý nghĩa vụ cùng đặcbiệt vì nã huy động được sù tham gia của tất cả học sinh trong lớp, trong khối,trong trường tham gia Không chỉ vậy nó còn đòi hỏi học sinh phải vận dụngnhững kiến thức đã học ở lớp chính khoá một cách tổng hợp, đầy đủ, linh hoạt,nhạy bén, qua đó các kiến thức sẽ được liên hệ với thực tiễn sinh

động, sẽ được củng cố sâu sắc hơn Nếu tổ chức tốt hoạt động ngoại khoá sẽ làđộng cơ kích thích hứng thú học tập, tìm tòi, khám phá, mở rộng hiểu biết của họcsinh, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành kĩ năng, thái độ, hành vi cho họcsinh.

Thực tế ởnhà trường Tiểu học hiện nay, việc tổ chức hoạt động ngoạikhoá về môn học nói chung và về môn toán nói riêng chưa được quan tâm đúngmức, thậm chí có trường còn chưa một lần tổ chức Điều này cũng có nhiều nguyênnhân: giáo viên chưa ý thức đầy đủ vai trò, tác dụng của các hoạt động ngoại khoá,hiểu biết của họ về ngoại khoá còn đơn giản, phiến diện, thậm chí có người còn hỏirằng: ngoại khoá là hình thức học tập hay vui chơi? Việc dạy thêm, bồi dưỡng họcsinh giái, phụ đạo học sinh yếu kém có phải là hoạt động ngoại khoá hay không?Điều này thể hiện mét sù thật: chúng ta chưa hiểu thấu đáo được khái niệm ngoạikhoá, chưa thấy được vị trí của nã trong quá trình dạy học

Mặt khác, Toán học là môn học cực kì quan trọng trong nhà trường và

là một môn học có tính trừu tượng cao nhất đối với học sinh tiểu học Nếu chúng tachỉ dạy cho học sinh những con số, những phép tính, khái niệm, công thức, quytắc để giải quyết những bài toán trong chương trình, biết làm toán đúng để làmbài kiểm tra, để thi học kì thì quả thực môn toán là môn học quá khô khan và đơnđiệu Các em sẽ không thấy được những lợi Ých của việc học toán cũng như thấyđược mối liên hệ giữa toán học và thực tiễn cuộc sống hằng ngày, không thấy đượcđiều thú vị của những con số, những phép tính, những bài toán Nhiều khi, hoạtđộng ngoại khoá Toán học có tác dụng như mét có hích ban đầu, làm học sinh say

mê đi vào con đường hoạt động khoa học và đạt được những thành công nhất định

Vì tất cả những lí do trên đây, việc nghiên cứu tổ chức các hoạt động ngoạikhoá Toán học ở nhà trường Tiểu học hiện nay vẫn là mét trong những vấn đề cầntiếp tục giải quyết cả về mặt lí luận lẫn thực tiễn để góp phần nâng cao hiệu quảdạy học Toán ở Tiểu học

Để thực hiện hoạt động ngoại khoá Toán học thuận lợi và đạt hiệu quả cao,nhất là khi tổ chức cho học sinh tiểu học giáo viên cần biết cách sử dụng những

phương tiện hỗ trợ hoạt động đúng lúc, đúng chỗ và đúng cách Chế tạo và khaithác những phương tiện phục vụ cho hoạt động ngoại khoá như: các tài liệu in Ên,các đồ dùng toán học, các phương tiện kĩ thuật, đặc biệt là với sự hỗ trợ của côngnghệ thông tin trong mét sè hình thức ngoại khoá.

Ngày nay việc ứng dụng công nghệ thông tin trong việc đổi mới phươngpháp dạy học, các hoạt động ngoại khoá ở nhà trường Tiểu học vẫn còn là vấn đềmới mẻ Tuy nhiên, từ thực tiễn dạy học cho thấy, công nghệ thông tin đã được xácđịnh là phương tiện dạy học hiện đại giúp cho đối tượng nhận thức được bộc lộmột cách trực quan, sinh động, có hình ảnh; mô phỏng những quá trình, hiện tượng

tự nhiên, xã hội có liên quan đến toán học: quá trình hình thành và phát triển cácchữ số, các hình hình học… mà giáo viên không thể thực hiện được; kích thích sựhứng thú tham gia, tìm tòi, khám phá của học sinh Tất cả được khai thác và sửdụng nh mét công cụ hỗ trợ nhằm nâng cao chất lượng dạy học nói chung và chấtlượng hoạt động ngoại khoá Toán nói riêng

Với những lí do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài "Tổ chức hoạt động ngoại khoá Toán học với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin "

II Mục đích nghiên cứu của đề tài

Nghiên cứu, xây dựng mét sè hình thức hoạt động ngoạikhoáToán học trong nhà trường Tiểu học với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin vànhằm củng cố, mở rộng và nâng cao các tri thức về toán học; rèn luyện các kĩ năngtính toán, thực hành toán; phát triển trí tuệ, óc sáng tạo, rèn luyện tư duy, kíchthích, bồi dưỡng hứng thú, niềm đam mê Toán học cho học sinh

III Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được các hình thức hoạt động ngoại khoá Toán họcvới sự hỗ trợ của công nghệ thông tin có nội dung phù hợp, phong phó và hấp dẫnthì hiệu quả của việc dạy học môn toán ở Tiểu học sẽ được nâng cao đồng

thời kích thích được sù say mê, yêu thích của học sinh với môn toán Từ đó pháthuy được vai trò chủ động, tích cực của học sinh trong học tập

IV Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

chúng tôi thực hiện đề tài này với các nhiệm vụ sau:

1 Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc tổ chức hoạt động ngoạikhoá Toán học ở Tiểu học

2 Tìm hiểu thực tế việc dạy học toán và thực trạng hoạt độngngoại khoá về Toán học cho học sinh ở trường Tiểu học hiện nay

3 Nghiên cứu khả năng hỗ trợ của công nghệ thông tin trong việc

tổ chức các hoạt động ngoại khoá Toán học

4 Xây dựng các hình thức hoạt động ngoại khoá Toán học với sự

hỗ trợ của công nghệ thông tin

5 Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính khả thi của các hìnhthức ngoại khoá đã xây dựng Sơ bộ đánh giá kết quả của mỗi hình thức ngoạikhoá về mặt hứng thú, chất lượng kiến thức, khả năng phát huy tính tích cực, chủđộng, năng lực tư duy của học sinh

V Phương pháp nghiên cứu đề tài

Để hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu trên, chúng tôi đã sử dụngcác phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau đây:

1 Nghiên cứu tài liệu

Đọc, phân tích và tổng hợp các tài liệu về tâm lí học, giáo dụchọc, lí luận dạy học, dạy học toán ở tiểu học, lí luận về tổ chức hoạt động ngoạikhoá Toán học trong nhà truờng phổ thông, việc ứng dụng công nghệ thông tin vàodạy học trong nhà trường tiểu học để xây dựng cơ sở lí luận của đề tài Từ đó giúpchúng tôi có căn cứ để xác định được các khả năng, tiêu chí lựa chọn các hình thức

tổ chức hoạt động ngoại khoá Toán học và phương pháp tiến hành các tiêu chí đó

2 Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế dạy học toán ở Tiểuhọc

Qua việc dự giờ, phỏng vấn, điều tra bằng phiếu chúng tôi tìmhiểu thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học toán ở Tiểu học, tìm ra cái khó

khăn và hạn chế của giáo viên khi tổ chức hoạt động ngoại khoá Toán học Đâychính là cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng các hình thức hoạt động ngoại

khoáToán học phù hợp với trình độ, năng lực và hứng thú của giáo viên cũng nhưhọc sinh.

Và còng qua điều tra, khảo sát chúng tôi có thể kiểm tra được tínhkhả thi của từng hình thức hoạt động ngoại khoá đã xây dựng, từ đó bổ sung, sửachữa và hoàn thiện các hình thức ngoại khoá đó để nó có thể thực sự phát huy đượctác dụng và đem lại hiệu quả thực sự trong dạy học toán ở Tiểu học

3 Thực nghiệm sư phạm

4 Xây dựng mét sè hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoáToánhọc với nội dung phù hợp, hình thức phong phó, đa dạng và hấp dẫn với sự hỗ trợcủa công nghệ thông tin

5 Nghiên cứu sản phẩm: nghiên cứu, phân tích kế hoạch hoạtđộng ngoại khoá Toán học của giáo viên và các sản phẩm hoạt động của học sinhsau khi tham gia hoạt động ngoại khoá Toán học

6 Thống kê toán học: tiến hành xử lí số liệu thu được một cáchkhách quan

VI Đối tượng nghiên cứu của đề tài:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là hoạt động của giáo viên

và đặc biệt là hoạt động của học sinh trong các hoạt động ngoại khoá Toán học

VII Những đóng góp mới của luận văn

1 Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của việc tổ chức hoạt độngngoại khoá Toán học á Tiểu học với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin

2 Khái quát được thực trạng về việc tổ chức hoạt động ngoạikhoá Toán học hiện nay ở mét sè trường tiểu học

3 Trình bày khái quát, quy trình và mét sè lưu ý khi tổ chức cáchoạt động ngoại khoáToán học với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin

4 Thiết kế và sưu tầm mét sè trò chơi toán học, cuộc thi đố vuitoán học, những câu chuyện toán học với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin

5 Tiến hành thực nghiệm ở 1 trường tiểu học thuộc thành phố ĐàNẵng

VII Cấu trúc của luận văn: gồm có ba phần

- Phần mở đầu

- Phần nội dung: có 3 chương

+Chương I: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

+ Chương II: Tổ chức hoạt động ngoại khoá Toán với sù hỗ trợ của côngnghệ thông tin

+ Chương III:Thực nghiệm sư phạm

- Phần kết luận

Ngoài ra còn có phần: tài liệu tham khảo và phần phụ lục

NỘI DUNG Chương I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

I.LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Hoạt động ngoại khoá là một hoạt động không thể thiếu đượctrong nhà trường nói chung và nhà trường tiểu học nói riêng, trẻ càng nhỏ thì hoạtđộng ngoài giờ lên lớp lại càng quan trọng Hoạt động ngoại khoá Toán học cũngvậy, nã còng đóng mét vai trò không nhá trong việc hình thành nhân cách cho họcsinh Cho đến nay đã có mét sè công trình nghiên cứu về ngoại khoá Toán họcnhư: "Hoạt động ngoại khoá về Toán học ở trường phổ thông cấp II- III" của QuốcTrinh, " Phương pháp dạy học toán"của Nguyễn Bá Kim nhưng chỉ dành cho phổthông cấp II-III Ở tiểu học có mét sè công trình nghiên cứu về hoạt động ngoạikhoá như: "Công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp" của Nguyễn Hữu Hợp, NguyễnDục Quang; "Tổ chức hoạt động vui chơi ở Tiểu học nhằm phát triển tâmlực, trítuệ và thể lực cho học sinh" của Hà Nhật Thăng và còng chỉ dừng lại ở mức

độ các hoạt động vui chơi ngoài trời nói chung chứ chưa đi vào bộ môn cụ thể nào Hoạt động ngoại khoá Toán học ở Tiểu học đã được các nhà nghiên cứugiáo dục nước ta đề cập đến như trong cuốn "Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chogiáo viên tiểu học chu kì III (2003 - 2007)" (tập 2); " Mét sè vấn đề về nội dung vàphương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học" - Sách bồi dưỡng thường xuyên chu

kì 1997 - 2000 cho giáo dục Tiểu học; "Phương pháp dạy học toán - (Giáo trìnhđào tạo giáo viên tiểu học hệ CĐSP và SP 12 + 2)"của Bé Giáo dục và Đào tạo,

"Phương pháp dạy học môn toán ở tiểu học"của Đỗ TrungHiệu, Đỗ Đình Hoan,VòDương Thuỵ, Vũ Quốc Chung nhưng chỉ nóikhái quát chung về ngoại khoá toán chứ chưa đưa ra mét quy trình hoạt động cụthể Ngoài những bài viết về hoạt động ngoại khoá Toán học ở trên thì cóthể kể đến mét sè công trình về trò chơi toán học dành cho học sinh tiểu học màgiáo viên có thể tham khảo trong việc tổ chức hoạt động ngoại khoá

Toán học cho học sinh tiểu học như: "Hệ thống trò chơi củng cố 5 mạch kiến thứctoán học ở tiểu học" của Trần Ngọc Lan, "Ảo thuật và đố vui toán học" NguyễnĐức Tấn…Tuy nhiên, đó là những công trình nghiên cứu về trò chơi toán học, còn

công trình nghiên cứu về hoạt động ngoại khoá Toán học ở tiểu học với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin thì hoàn toàn mới mẻ, vỡ lẽ đó chúng tôi quyết định

nghiên cứu đề tài này nhằm làm rõ hơn hoạt động ngoại khoá Toán học ở Tiểu học

là kết quả của quá trình hoạt động của người đó: một người chỉ hoạt động theo kiểurập khuôn, bắt chước, tái hiện thì chắc chắn kết quả sẽ là người thiếu năng động,sáng tạo Vì vậy, muốn đào tạo những con người năng động, sáng tạo thì trong dạyhọc nói chung, dạy học toán nói riêng cần tổ chức các hoạt động học tập tích cực,sáng tạo, hoạt động vui chơi, hoạt động tập thể nhằm tích cực hoá người học - Đócũng là định hướng dạy học hiện nay trong giáo dục

1 2 Dạy học tích cực hoá người học

Trong giai đoạn hiện nay, giáo viên không phải là người cung cấp chohọc sinh tri thức mà quan trọng là hình thành ở các em khả năng tự học, nhu cầuthường xuyên học tập, thu nhận tri thức và vận dụng chóng vào học tập, thực tiễn.Công việc học tập đòi hỏi học sinh phải có một động cơ đặc biệt thúc đẩy các em

có nhu cầu tiếp thu tri thức, từ đó hình thành khả năng, lòng ham muốn học tập vàcuối cùng là khả năng độc lập tiếp thu tri thức Muốn học sinh có được động cơhọctập thì hơn ai hết người giáo viên cần có những

phương pháp, hình thức dạy học phù hợp, đưa học sinh vào những hoạt động cómục đích, có kế hoạch

Dạy học tích cực hoá người học là phương pháp dạy học hướngvào việc tổ chức cho người học học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác,tích cực, sáng tạo.

Hoạt động hoá người học tức là xác lập vị trí chủ thể của ngườihọc, đảm bảo tính tự giác, tích cực và sáng tạo của người học Học sinh chỉ có thểphát huy được tính sáng tạo trong hoạt động và bằng hoạt động Mặt khác, tích cựchoá người học sẽ hình thành ở học sinh những động cơ tích cực, nhu cầu thực hiệnmột cách sáng tạo và tận tâm đối với nhiệm vụ của mình; hình thành tính tích cựchoạt động trí tuệ, phát triển các phẩm chất tư duy: tính độc lập, óc sáng tạo, óc phêphán, linh hoạt, nhanh trí và các phẩm chất quan trọng khác như: tính ham hiểubiết, óc quan sát, năng lực làm việc, đạo đức, cảm xúc…"Hoạt động học tập đượchình thành không chỉ trong quá trình nắm vững tri thức khoa học mà còn hìnhthành trong quá trình giáo dục lao động, trong quá trình giáo dục đạo đức, giáo dôcthẩm mỹ và giáo dục thể chất"[22]

ĐÓ đạt được điều đó, người giáo viên không chỉ biết tổ chức hoạtđộng học tập mà còn biết tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí, hoạt động laođộng…một cách có hiệu quả, biết chế tạo và khai thác tất cả các phương tiện dạyhọc từ tài liệu sách giáo khoa đến sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và truyềnthông

Nh vậy, dạy học tích cực hoá người học là phương pháp có thểđáp ứng được các yêu cầu cơ bản của mục tiêu giáo dục mới trong thời kì đổi mớitheo định hướng XHCN Đó là sự kết hợp giữa tư tưởng và thành tựu giáo dục hiệnđại của thế giới với truyền thống hiếu học và tiến bộ của dân tộc Việt Nam

1 3 Đổi mới phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

Theo định hướng tích cực hoá người học, trong quá trình dạy họctoán, giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn cho học sinh hoạt động, còn học sinh

là người trực tiếp hoạt động để giải quyết nhiệm vụ học tập của mình

Giáo viên tổ chức hướng dẫn học sinh huy động vốn hiểu biết vàkinh nghiệm của bản thân để học sinh tù chiếm lĩnh tri thức mới, thực hành, vận

dụng vào học tập và thực tiễn Điều này đòi hỏi người giáo viên phải thực sự cónăng lực tổ chức, không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn để có thể giải quyếtkịp thời những tình huống có thể xảy ra trong quá trình hoạt động của học sinh Vàmọi học sinh đều phải tham gia hoạt động tích cực, chủ động và độc lập suy nghĩ,sáng tạo dưới sự điều khiển, hướng dẫn, tổ chức của giáo viên Học sinh phải làngười hoạt động, chủ thể của tất cả các hoạt động trên lớp.

Khi hướng dẫn tổ chức các hoạt động của học sinh, giáo viênphải vận dụng một cách hợp lí các mặt tích cực của các phương pháp dạy học khácnhau nhằm giúp học sinh huy động kiến thức: quan sát, thảo luận, hỏi đáp, tròchơi…, từ đó giải quyết các vấn đề trong học tập và thực tiễn cuộc sống

Như vậy, đổi mới phương pháp dạy học toán không có nghĩa làloại bỏ các phương pháp dạy học truyền thống mà là vận dụng tất cả phương pháptruyền thống và không truyền thống (phát hiện và giải quyết vấn đề, kiến tạo,tương tác nhóm, ) tạo điều kiện cho từng học sinh được tham gia giải quyết vấn

đề, tiếp nhận tri thức mới, hình thành phương pháp học tập, phương pháp phát hiện

và giải quyết vấn đề trong học tập và trong cuộc sống

Đổi mới phương pháp dạy học toán là một quá trình lâu dài vàtuỳ thuộc vào điều kiện hoàn cảnh ở từng địa phương, trường lớp, trình độ học sinh

và từng môn học cụ thể để có sự đổi mới phương pháp dạy học phù hợp

Mét sè hình thức tổ chức hoạt động học toán theo định hướng đổimới phương pháp dạy học

- Hoạt động cá nhân

- Hoạt động theo nhóm

- Hoạt động theo lớp

- Tổ chức trò chơi học tập

- Hoạt động ngoại khoá toán học

2 Hoạt động ngoại khoá Toán học ở Tiểu học

2 1 Hoạt động ngoại khoá

Để nâng cao chất lượng dạy học nói chung người giáo viên cần phải tổ chứctốt cả hoạt động chính khoá trên lớp lẫn hoạt động ngoại khoá Hoạt động chínhkhoá trên lớp và hoạt động ngoại khoá là hai bộ phận hữu cơ hợp thành một thểthống nhất trong quá trình giáo dục Hoạt động ngoại khoá sẽ là nơi mà các em sẽđược khắc sâu kiến thức đã học trên lớp chính khoá, nơi các em được giao lưu, họchỏi, thể hiện những hiểu biết, sở trường của mình, qua đó các em có điều kiệnkhẳng định bản thân và có động cơ, mục đích học tập đúng đắn Điều này sẽ giúpÝch rất nhiều cho giáo viên trong quá trình lên lớp chính khoá.

Hoạt động ngoại khoá bộ môn là hình thức hoạt động học tập ngoài giờ lênlớp có tổ chức, có kế hoạch, có phương hướng xác định; được học sinh tiến hànhtheo nguyên tắc tự nguyện ở ngoài giờ lên lớp chính khoá dưới sự tổ chức, hướngdẫn, điều khiển của giáo viên nhằm bổ sung, củng cố, mở rộng và nâng cao kiếnthức và kĩ năng bộ môn đã được học trong chương trình chính khoá; đồng thời giáodục học sinh một cách toàn diện

Như vậy, hoạt động ngoại khoá bộ môn là một hình thức giáo dục gắn liềnhơn nữa việc giáo dục của nhà trường với giáo dục của gia đình, của xã hội; việchọc tập trong nhà trường với việc học tập và hành động trong thực tiễn; và có thểxem đó như là một hình thức dạy học quan trọng trong nhà trường nói chung vàtrường Tiểu học nói riêng

2 2 Mục đích, tác dụng của hoạt động ngoại khoá Toán học ở Tiểu học với

sự hỗ trợ của công nghệ thông tin

Với tư cách là một hình thức hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp, hoạt độngngoại khoá Toán học ở Tiểu học phải đạt được những mục đích sau đây:

(1) Phục vụ tốt mục đích và nhiệm vụ dạy học nói chung và dạy học Toánnói riêng ở trường Tiểu học Giáo dục tiểu học phải nhằm hình thành cho học sinh

" những cơ sở ban đầu nhưng rất quan trọng cho sù hình thành và phát triển nhâncách người công dân, người lao động trong tương lai; chuẩn bị cho các em về mặtđạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ, thể chất và lao động để

tiếp tục học lên trung học hoặc đi vào cuộc sống lao động và tiếp tục họctheo nhu cầu và nguyện vọng bằng những hình thức thích hợp" [19] Xuất phát từmục đích trên, hoạt động ngoại khoá Toán học ở Tiểu học phải xoay quanh các vấn

đề sau:

- chú trọng rèn luyện óc thông minh, phương pháp suy nghĩ độc lập, khảnăng phát hiện và giải quyết vấn đề Tạo cơ sở thuận lợi cho việc đổi mới phươngpháp dạy học ở tiểu học: phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh,bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tế

- Góp phần rèn luyện tinh thần trách nhiệm, ý thức gắn bó với tập thể Thôngqua hoạt động ngoại khoá học sinh vừa khẳng định được khả năng, vừa xác địnhđược vai trò của mình trước tập thể, đồng thời hoạt động ngoại khoá còn tạo ra métmôi trường sống mới mà ở đó học sinh hoà nhập vào một cách tự nhiên, vui vẻ,thoả mái và tự nguyện và đó sẽ là cơ hội cho các em mở rộng quan hệ: quan hệ vớibạn khác lớp, với các thầy cô giáo khác

- Giúp học sinh trau dồi đạo đức, rèn luyện thể lực, bồi dưỡng óc thẩm mĩ.Qua việc tham gia các trò chơi toán học, đố vui để học, thi giải toán vui sẽ giáo dụcđược các em tính kỉ luật, tính dũng cảm, kiên trì, nhẫn nại, lòng trung thực, rènluyện cho các em những kĩ năng, kĩ xảo vận động: mạnh, nhanh, khéo, bền Đó lànhững đức tính cần thiết của con người trong xã hội

(2) Phục vụ cho mục tiêu giáo dục toàn diện

Thông qua hoạt động ngoại khoá Toán, học sinh vừa củng cố được những trithức, kĩ năng toán học trên lớp vừa được nâng cao mở rộng những hiểu biết, khảnăng tư duy, sáng tạo và khả năng vận dụng của toán học trong thực tiễn mà trongphạm vi giờ học nội khoá không cho phép

Chẳng hạn, trong giờ học về " phân số" giáo viên không có đủ thời gian đểnói với học sinh về sù ra đời của " phân số" cũng như của " số tự nhiên" hay kểnhững câu chuyện lí thú về các nhà toán học nổi tiếng được

Qua buổi ngoại khoá, giáo viên có thể bồi dưỡng thêm cho học sinh phươngpháp giải toán, học toán cũng như phương pháp học tập các môn học khác

(3) Làm cho học sinh yêu thích môn Toán

Gây hứng thú học toán cho học sinh là mét trong những biện pháp nâng caochất lượng dạy học môn Toán Với những hình thức hoạt động phong phó và đadạng, hoạt động ngoại khoá Toán học dễ dàng kích thích bồi dưỡng nhu cầu vàhứng thú học toán, yêu thích môn toán của học sinh Bên cạnh đó, hoạt động ngoạikhoá giúp các em cảm thấy thoả mái, dễ chịu và phục hồi sức lực sau những giờhọc căng thẳng

(4) Góp phần phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu về toán để đàotạo cho đất nước những mầm non nhân tài Đây là một nhiệm vụ giáo dục mà nhàtrường Tiểu học phải coi trọng

Hoạt động ngoại khoá Toán rất có điều kiện để phát hiện và bồi dưỡng họcsinh có năng khiếu về toán và có thể xem hoạt động ngoại khoá Toán là " vườnươm" những " mầm xanh nhân tài toán học" cho tương lai Giáo viên cần phát hiệnsớm những học sinh có năng khiếu để có kế hoạch bồi dưỡng kịp thời, tránh tìnhtrạng thui chét, mai một năng khiếu toán học của các em

Nh vậy hoạt động ngoại khoá Toán học có mục đích và ý nghĩa rất lớn Đó

là một hình thức để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn toán, là mộtbiện pháp để thực hiện việc kết hợp giáo dục nhà trường với giáo dục của gia đình

và xã hội, để gắn liền lí luận với thực tiễn

(5) KÝch thích học sinh lòng ham thích tiếp cận với công nghệ thông tinKhi tham gia các hoạt động ngoại khoá có sự hỗ trợ của công nghệ thông tinhọc sinh có cơ hội được tiếp xúc, học tập trên máy vi tính,dÔ phát triển tính năngđộng, phát triển tư duy kĩ thuật và kích thích óc sáng tạo trong khoa học kĩ thuật ởtrẻ

2 3 Đặc điểm của hoạt động ngoại khoá Toán học ở Tiểu học

Hoạt động ngoại khoá Toán học được phân biệt với các hình thức tổ chứcdạy học khác bởi những đặc điểm chủ yếu sau:

- Với nhiệm vụ củng cố, bổ sung những kiến thức, kĩ năng toán học chochính khoá, hoạt động ngoại khoá Toán học là hoạt động ngoài giờ lên lớp, khôngđược quy định trong chương trình chính khoá.

- Hoạt động ngoại khoá Toán học là hoạt động tự nguyện của cá nhân họcsinh hay của một nhóm học sinh có cùng sở thích, hứng thú về một vấn đề nào đócủa nội dung học tập Và là một hoạt động tự quản, toàn thể các thành viên cùngnhau hoạt động vì mục đích chung với tinh thần tự giác, tích cực Việc tổ chức hoạtđộng ngoại khoá Toán học được xây dựng dựa trên lòng yêu thích môn học và hammuốn tìm tòi sáng tạo của học sinh từ đó tạo điều kiện cho tài năng được nảy nở

và phát triển Số lượng học sinh tham gia ngoại khoá là không hạn chế, không phânbiệt học sinh giái, yếu kém

- Hoạt động ngoại khoá Toán học phải được tổ chức với mục đích thiết thực,

có kế hoạch hợp lí, có sự phân công cụ thể, có những điều kiện vật chất tối thiểucần thiết

- Trong hoạt động ngoại khoá Toán học ở Tiểu học giáo viên phải là ngườihướng dẫn, tổ chức và có thể trong nhiều trường hợp giáo viên còn là người chỉđạo, điều khiển các hoạt động này

- Về mặt hình thức tổ chức, hoạt động ngoại khoá cần phong phó, đa dạng,sinh động và mới lạ Nếu chỉ gây hứng thú lúc đầu, về sau lại rập khuôn thì họcsinh dễ chán, đặc biệt là với học sinh tiểu học cần phải coi trọng điều này

- Về nội dung, hoạt động ngoại khoá Toán không bị hạn chế trong phạm vichương trình dạy học chính khoá mà nó có thể dựa vào những kiến thức nội khoá

để mở rộng, đào sâu ở mức độ vừa phải, vừa sức với trình độ nhận thức của họcsinh

- Là hoạt động với ý nghĩa vui chơi là chính nên hoạt động ngoại khoákhông có sự kiểm tra, đánh giá kết quả bằng các hình thức như trên lớp học chínhkhoá (như cho điểm) mà dựa vào các yếu tố:

+ Sản phẩm của buổi ngoại khoá

+ Tính tích cực và tự lực của học sinh

+ Kết quả được đánh giá công khai

+ Không cho điểm nhưng phải có hình thức động viên, khuyến khích kịpthời như: biểu dương, tặng phần thưởng

- Trong quá trình tiến hành các hoạt động ngoại khoá, cần gây được dư luận

xã hội lành mạnh và thu hút được sự hỗ trợ, phối hợp của các lực lượng giáo dụckhác: xã hội và gia đình học sinh, Đoàn thanh niên, câu lạc bộ Thiếu niên- Nhiđồng

Như vậy hoạt động ngoại khoá là một hình thức tổ chức học tập đặc thù,không giống với các hình thức dạy học khác cũng không phải là phụ đạo học sinhyếu hay bồi dưỡng học sinh giái, bởi lẽ việc phụ đạo học sinh yếu và bồi dưỡnghọc sinh giái tuỳ thuộc vào tính chất và nhiệm vụ của từng trường mà tính chất bắtbuộc nhiều hay Ýt, còn hoạt động ngoại khoá thì hoàn toàn không bắt buộc Vàchính vì không bắt buộc nên hoạt động ngoại khoá có phát huy được tác dụng haykhông trước hết phụ thuộc vào lòng yêu nghề, yêu trẻ, sự nhận thức đúng đắn, sựnăng nổ, năng lực tổ chức của người thầy và sự hứng thú, niềm say mê, nhiệt tìnhtham gia của học sinh

3 Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học

Trẻ em có nhu cầu lớn trong hoạt động và tiếp xúc, song việc hoạt độngngoài giờ lên lớp, sự tiếp xúc hằng ngày của trẻ với môi trường xung quanh, giaotiếp mọi người chỉ là ngẫu nhiên, bộc phát, hoàn toàn không chủ động Tổ chứccho trẻ được hoạt động cả về trí tuệ lẫn thể chất, tạo môi trường cho các em tiếpxúc, giao tiếp bạn bè, thầy cô một cách tự nhiên, có nội dung, có phương pháp, có

kế hoạch phục vụ mục đích giáo dục đề ra Muốn nâng cao hoạt động giáo dục cầnnắm vững đặc điểm phát triển của học sinh

Có rất nhiều công trình nghiên cứu về đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểuhọc Ở đây chúng tôi chỉ nghiên cứu đặc điểm tâm sinh lí có thể ảnh hưởng đếnquá trình hoạt động ngoại khoá Toán học của học sinh

(1) Tính hay tò mò, thích khám phá, giàu trí tưởng tượng

Băng hình đã được nghiên cứu và ứng dụng tõ lâu ở các nước phát triển như

ở Vương Quốc Anh tõ 1927, Mĩ tõ 1950, Nhật tõ 1950 Nước ta cho đến năm

1980 mới nghiên cứu và vào đầu những năm 1990, băng hình giáo khoa mới đượcđưa vào nhà trường

Ngày nay, do thành tựu của công nghệ thông tin mà người ta đã có thểchuyển băng hình sử dụng cho máy Video thành đĩa hình (VCD, DVD) sử dụngcho máy đầu đĩa VCD hoặc máy tính rất thuận tiện cho quá trình sử dụng cũng nhưbảo quản mà giá thành lại rẻ hơn băng hình

Vai trò của băng, đĩa hình trong quá trình dạy học.

+ Cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ đối tượng cần nghiên cứu

+ Mang tính trực quan cao, bởi những sự vật và hiện tượng trong băng phầnlớn là những sự vật, hiện tượng thực

+ Nhờ tính “động” nên có sức truyền cảm rất cao đối với học sinh Cùngmét lóc, học sinh vừa có thể quan sát được sự vật, hiện tượng lại vừa nghe được

âm thanh tõ sự vật, hiện tượng đó

+ Hợp lí hóa quá trình hoạt động dạy và học

+ Ưu thế nổi bật của băng, đĩa hình là nhờ kĩ thuật ghi và phát lại hình màngười ta có thể:

- Làm chậm lại các biến đổi quá nhanh mà mắt thường khó quan sát

- Làm nhanh lên các biến đổi quá chậm nh: Nghiên cứu quá trình mộtbông hoa nở, sự phát triển của một bào thai

- Nghiên cứu các hiện tượng quá xa hoặc nguy hiểm không thể đến gần

- Tạo được các thí nghiệm ảo mà học sinh không thể tiến hành trựctiếpnh các thí nghiêm hóa học rất độc hại,

- Mô hình hóa được các quá trình hoặc các biến đổi cực nhanh

+ Tất cả những ưu điểm trên đã làm thỏa mãn nhu cầu nhận thức củaHS.Tuy nhiên băng, đĩa hình cùng với khối chuyển tải thông tin là đầu Video, đầuđĩa hình và máy tính là những loại hình thiết bị dạy học rất đắt tiền mà trong điềukiện kinh tế hiện nay không phải trường phổ thông nào cũng có thể sắm được

Có thể nói, ở nhà trường hiện nay hoạt động ngoại khoá của môn Toáncòngnh hoạt động ngoại khoá của các môn học khác đang bị buông trôi, chưa đượcchú ý đúng mức và không đem lại tác dụng đáng kể nào cả.

2 3 Nội dung tổ chức

Như trên đã nói, phần lớn giáo viên mà chúng tôi điều tra khảo sát đã trả lời

“nội dung mà tôi tổ chức trong hoạt động ngoại khoá là tất cả các môn học”, “cảmthấy học sinh hứng thú với môn học nào thì tập trung vào nội dung môn đó”, “khiđến gần thi học kì thì tôi tổ chức cho học sinh ôn tập chủ yếu là Toán và TiếngViệttrong buổi ngoại khoá nhằm giúp các em ôn tập, củng cố lại kiến thức”

Mét sè khác thì cho rằng làm theo hướng dẫn của “Tài liệu bồi dưỡngthường xuyên dành cho giáo viên tiểu học” và theo nội dung phát động phong tràohằng tháng theo chủ điểm của nhà trường Một điều đáng mừng là 100% giáo viênđược điều tra đều không đồng ý với ý kiến cho rằng " hoạt động ngoại khoá cần tổchức độc lập với hoạt động nội khoá" Điều này nói lên rằng các giáo viên đã cónhững nhận thức đúng về hoạt động ngoại khoá, nội dung hoạt động ngoại khoácần phải gắn liền và mở rộng hơn nội dung hoạt động ngoại khoá

2 4 Phương pháp và kĩ thuật tổ chức

VÒ mặt này, tất cả các giáo viên đều cho rằng, tốt nhất nên tiến hành theoquy trình hướng dẫn của “Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên dành cho giáo viên tiểuhọc” về hoạt động ngoài giờ lên lớp " Bao giờ cũng lên kế hoạch sinh hoạt cho cả

kì, tháng và tuần Căn cứ vào nội dung trọng tâm cần ghi nhớ của các em trongtuần, trong tháng hoặc những phần kiến thức mà các em thường hay sai để đưa vàonội dung hoạt động ngoại khoá" Đây cũng là mét trong những phương pháp giúpcho việc tổ chức hoạt động ngoại khoá của giáo viên mang tính khoa họcvà thuậnlợi hơn

Trong sè các giáo viên chúng tôi điều tra, khi hái về ứng dụng công nghệthông tin trong dạy học và hoạt động ngoại khoá thì chỉ có 38% giáo viên là có ứngdụng và cho rằng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy

rổ, búng sẽ khụng ở lại rổ mà bay ra vị trớ cũ và cỏc em sẽ trở về lại đề bài của bàitoỏn Chọn đỳng tất cả, cỏc em sẽ được nhận phần thuởng của mỏy và phần thưởng

đú là gỡ, cỏc em cựng cố gắn chơi để nhận nhộ Với trò chơi này các emchỉ sử dụng chuột để chơi, trớc mặt các em là 3 rổ có ghi 3 phân số các nhau,ngay bây giờ các quả bóng khác nhau sẽ lần lợt bay ra, mỗi quả bóng là một phân

số, các em phải tính xem phân số của quả bóng bằng với phân số của rổ bóng nàothì kích vào rổ bóng đó Nếu chọn sai rổ, bóng sẽ không ở lại rổ mà bay ra vịtrí cũ và các em sẽ trở về lại đề bài của bài toán Chọn đúng tất cả, các em sẽ đ-

ợc nhận phần thuởng của máy và phần thởng đó là gì, các em cùng cố gắn chơi

để nhận nhé

* Giai đoạn 4: Nhận xột, đỏnh giỏ và kết thỳc buổi hoạt động

Trũ chơi 2:HOA RƠI (Lớp 4)

* Giai đoạn 1: Lựa chọn trũ chơi

Bước 1: Xỏc định mục tiờu

- Củng cố kiến thức về dấu hiệu chia hết cho 2, 5, 9, 3; hỡnh bỡnh hành vàdiện tớch hỡnh bỡnh hành (Nội dung của chương III Toỏn 4)

- Rèn thúi quen học tập cẩn thận, ghi nhớ bài học

Bước 2: Dự kiến nội dung toỏn học đưa lờn mỏy

Một số mệnh đề :

1 Những số cú tận cựng là 2,4,6,8 thỡ chia hết cho 2

2 Cỏc số cú tổng cỏc chữ số chia hết cho 9 thỡ chia hết cho 9

3 Số 1250, 4208, 210 là cỏc số vừa chia hết cho 2 vừa chia hết cho 5

4 Số 3510 khụng chia hết cho 3

5 Diện tớch hỡnh bỡnh hành bằng độ dài cạnh đỏy nhõn với chiều cao rồichiahai

từ được 30 điểm Mỗi đội có 8 tõ cần giải thích trong khoảng thời gian là 3 phút,hết thời gian của đội nào thì ban giám khảo sẽ chấm điểm cho đội đó.

từ ngữ cần giải thích của đội 1: hình tròn; số thập phân; thời gian; đường kính; hình thoi; số bị chia; tử số; tấn.

từ ngữ cần giải thích của đội 2: đường tròn; phân số; quãng đường; chiều cao; hình lục giác; giao hoán; chu vi; cạnh đáy

từ ngữ cần giải thích của đội 3: hình lập phương; diện tích; bán kính; phần nguyên; yến; thể tích; hỗn số; hình thang.

*Giai đoạn 2: Xác định phần mềm hỗ trợ, thiết kế trò chơi trên máy và chạy thử

chương trình

Sử dụng phần mềm PowerPoint để đưa ý tưởng lên máy

Tiến trình trên máy:

- Phần 1