Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng dự án kè bảo vệ bờ sông lô từ cầu chả ra đến bờ sông lô thuộc tổ 21 phường hưng thành, thành phố tuyên quang, tỉnh tuyên quang

Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là điều kiện ban đầu và tiênquyết để triển khai thực hiện các dự án nhưng cũng là một vấn đề hết sức nhạycảm và phức tạp; tác động tới mọi mặt đời

Trong quá trình đổi mới ở nước ta, đặc biệt những năm gần đây việc xâydựng cơ sở hạ tầng, khu công nghiệp, khu đô thị mới đã phát triển nhanh đápứng nhu cầu CNH - HĐH đất nước với mục tiêu đưa nước ta trở thành một nướccông nghiệp vào năm 2020.

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện việc giao đất, chothuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất để xây dựng các công trìnhquốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế là mộtnhiệm vụ quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, an ninh - quốcphòng Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là điều kiện ban đầu và tiênquyết để triển khai thực hiện các dự án nhưng cũng là một vấn đề hết sức nhạycảm và phức tạp; tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội và cộng đồngdân cư; ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, đặc biệtđối với các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi

Từ khi có Luật Đất đai năm 1993 việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nướcthu hồi đất được thực hiện theo các quy định của Chính phủ tại Nghị định 90/CPngày 17/8/1994 và Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998

Sau khi Luật Đất đai năm 2003 có hiệu lực, Chính phủ đã ban hành Nghịđịnh 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 quy định cụ thể về đối tượng áp dụng,mức bồi thường về đất, tài sản và các chính sách hỗ trợ khi nhà nước thu hồiđất Để giải quyết kịp thời các vướng mắc trong quá trình thực hiện chính sáchbồi thường giải phóng mặt bằng, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định số84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007; Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày

13/08/2009 quy định bổ sung chính sách, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ vàtái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Hiện nay, các quy định của pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằngkhi Nhà nước thu hồi đất cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu quản lý của Nhà nước

và giải quyết được quyền lợi của người bị thu hồi đất; từng bước khắc phụcđược những tồn tại, vướng mắc trước đây

Tuy nhiên, do đặc thù của từng địa phương khác nhau, một số quy định

về chính sách bồi thường còn mang tính chất chung chung, chưa quy định chitiết đến từng trường hợp cụ thể; việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luậtcủa địa phương theo thẩm quyền chưa đầy đủ, thiếu chặt chẽ nên công tác giảiphóng mặt bằng cũng còn không ít khó khăn, vướng mắc

Vì vậy, việc điều tra xã hội học, khảo sát thực tế, phân tích, đánh giá trên

cơ sở khoa học nhằm đề xuất việc bổ sung, hoàn thiện chính sách bồi thường vàđưa ra các giải pháp cụ thể nhằm thực hiện tốt công tác giải phóng mặt bằng, đảmbảo lợi ích hợp pháp của người bị thu hồi đất, góp phần thiết lập trật tự, kỷ cươngpháp luật, hạn chế tranh chấp, khiếu kiện về đất đai trong việc bồi thường giảiphóng mặt bằng

Trong thời gian qua, thành phố Tuyên Quang đã không ngừng phát triển

cả về không gian và tính chất đô thị; cụ thể là: đã điều chỉnh mở rộng địa giớihành chính thêm 5 xã của huyện Yên Sơn, thành lập thêm 04 phường (năm2008); được Bộ Xây dựng công nhận là đô thị loại III (năm 2009); Chính phủ

đã có Nghị quyết thành lập thành phố Tuyên Quang trực thuộc tỉnh (năm 2010).Hiện nay, thành phố Tuyên Quang là địa phương có nhiều lợi thế và điều kiện lýtưởng để thu hút các nhà đầu tư thực hiện các dự án trên nhiều lĩnh vực

Để xứng đáng với vị trí là trung tâm kinh tế - chính trị, văn hoá - xã hộicủa tỉnh, thành phố Tuyên Quang đã và đang được đầu tư xây dựng nhiều hạngmục công trình nhằm phát triển cơ sở hạ tầng đô thị Theo Nghị quyết Đại hộiĐảng bộ tỉnh lần thứ XV và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ

XVIII thì mục tiêu phấn đấu xây dựng thành phố Tuyên Quang cơ bản đáp ứngcác tiêu chí đô thị loại II vào năm 2015.

Từ thực tế trên, việc thu hồi đất bồi thường giải phóng mặt bằng để thựchiện các công trình quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng,phát triển kinh tế trên địa bàn thành phố Tuyên Quang là việc làm cần thiết, có ýnghĩa quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội của thành phố theo hướngcông nghiệp hoá, hiện đại hoá kết hợp với việc sử dụng hợp lý, có hiệu quảnguồn tài nguyên đất đai, bảo vệ cảnh quan và môi trường sinh thái của thànhphố Công tác thu hồi đất giải phóng mặt bằng trong những năm tới đây sẽ đượccoi là nhiệm vụ trọng tâm của cấp uỷ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và cácđoàn thể từ thành phố đến cơ sở

Do đó, việc nghiên cứu làm rõ thực trạng công tác này sẽ rút ra được những bàihọc kinh nghiệm và có các giải pháp để công tác giải phóng mặt bằng của thànhphố Tuyên Quang được thực hiện ngày càng tốt hơn Xuất phát từ những vấn đềnêu trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường; Ban lãnh đạo khoaQuản Lý Tài nguyên Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên và được sự hướngdẫn trực tiếp của Thầy Giáo TS Phan Đình Binh, khoa Quản Lý Tài nguyên và

em tiến hành nghiên cứu đề tài: " Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng dự án kè bảo vệ bờ sông lô từ cầu Chả ra đến bờ sông Lô thuộc tổ

21 phường Hưng Thành, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang"

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Đánh giá công tác BT & GPMB dự án kè bảo vệ bờ sông lô từ cầu chả rađến bờ sông lô thuộc tổ 21 phường Hưng Thành, thành phố Tuyên Quang, tỉnhTuyên Quang, từ đó tìm ra những thuận lợi, khó khăn của công tác BT &GPMB của dự án

- Đề xuất các giải pháp có tính khả thi cho công tác BT & GPMB của dự

án trong thời gian tới

1.3 Mục tiêu của đề tài

- Xác định được quy mô, diện tích và kinh phí thực hiện dự án

- Tìm hiểu các phương án BT & GPMB, ưu nhược điểm của các phương án

- Đánh giá tính khả thi của dự án.

- Đánh giá kết quả thực hiện dự án

1.4 Yêu cầu của đề tài

- Nắm chắc Luật Đất đai hiện hành, các Nghị định, Thông tư có liên quanđến công tác BT & GPMB, hỗ trợ tái định cư cho người dân sau khi GPMB, thuhồi đất

- Nắm chắc các Quyết định, Tờ trình và các văn bản khác có liên quan đến

BT, GPMB của địa phương

- Số liệu điều tra, thu thập phải đảm bảo chính xác, khách quan

- Phân tích, đánh giá các số liệu điều tra, thu thập

- Đề xuất các giải pháp mang tính cụ thể dựa trên các kết quả nghiên cứu

1.5 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu: Bổ sung những kiến thức đã học trênlớp, học hỏi, tiếp nhận những kiến thức, kinh nghiệm thực tế Hiểu rõ và đónggóp ý kiến của mình để góp phần từng bước hoàn thiện công tác bồi thường, hỗtrợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện dự ánkè bảo vệ bờ sông lô

từ cầu chả ra đến bờ sông lô thuộc tổ 21 phường Hưng Thànhtrên địa bàn tỉnhTuyên Quang nói chung và thành phố Tuyên Quang nói riêng

- Ý nghĩa trong thực tiễn: Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra đượcnhững thuận lợi, khó khăn của công tác BT & GPMB để từ đó rút ra những giảipháp khắc phục, góp phần đẩy nhanh tiến độ BT & GPMB

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở lý luận về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

2.1.1 Khái niệm

Bồi thường là phạm trù kinh tế, phản ánh sự bồi hoàn, trả lại tương xứnggiá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vicủa chủ thể khác

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trịquyền sử dụng đất, vật kiến trúc, hoa màu trên diện tích đất bị thu hồi cho người

bị thu hồi đất; trong đó giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền

sử dụng đất đối với từng loại đất trên một diện tích, vị trí đất và thời hạn sửdụng đất xác định

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả cho người bị thu hồiđất một khoản tiền hoặc thông qua đào tạo nghề mới để người sử dụng đất cóviệc làm và cuộc sống ổn định sau khi bị thu hồi đất sản xuất hoặc phải dichuyển chỗ ở đến địa điểm mới

Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liênquan đến di chuyển nhà cửa, các công trình xây dựng và cây cối, hoa màu trênmột phạm vi nhất định để thực hiện việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng mớicác công trình trên diện tích đó

Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng được thực hiện từ khi thành lậpHội đồng giải phóng mặt bằng cho tới khi bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư

2.1.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường

Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất đểxây dựng các công trình mang tính đa dạng và phức tạp

2.1.2.1.Tính đa dạng

Mỗi dự án được tiến hành trên một vị trí địa lý khác nhau có điều kiện tựnhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau; như:

- Khu vực đô thị: có mật độ dân cư cao, trình độ dân trí tốt, ngành nghề

đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn;

- Khu vực ven đô thị: có mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghềdân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp,thương mại, buôn bán nhỏ;

- Khu vực nông thôn: hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuấtnông nghiệp, trình độ dân trí còn hạn chế

Do đó, mỗi khu vực khác nhau thì việc bồi thường giải phóng mặt bằng

sẽ có những đặc trưng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợpnhững đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể

lý giữ đất sản xuất để đảm bảo an toàn lương thực hàng ngày Mặt khác, câytrồng, vật nuôi trên đất cũng đa dạng dẫn đến khó khăn trong công tác tuyêntruyền, vận động người bị thu hồi đất tham gia kiểm kê tài sản trên phạm vi bịthu hồi cũng như việc nhận bồi thường, giải phóng mặt bằng Việc thu hồi đấtnông nghiệp làm ảnh hưởng không nhỏ đến việc làm của người dân nên đồngthời với việc thu hồi đất nhà nước cần quan tâm đến chuyển đổi nghề cho người

bị thu hồi đất

- Đối với đất ở:

+ Quyền sử dụng đất ở là tài sản có giá trị lớn đối với mỗi người dân, nógắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt hàng ngày và ảnh hưởng đến tâm lý

“an cư, lạc nghiệp” của người dân Nên khi nhà nước thu hồi đất ở phải gắn với

việc xây dựng khu tái định cư cho người bị thu hồi đất

+ Qua nhiều thời kỳ với chế độ quản lý đất đai không đồng bộ, thiếu chặtchẽ, tình trạng lấn chiếm đất đai xây nhà trái phép diễn ra làm khó khăn trong việcxác định nguồn gốc sử dụng đất ở để làm cơ sở xác định đối tượng và điều kiện bồithường

+ Ở một số khu vực người dân sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ ởven các trục đường giao thông, ven khu đô thị… đã tạo lập được một “thịtrường” riêng, nay bị thu hồi đất phải chuyển đến ở khu vực mới làm thay đổiđiều kiện, môi trường sống nên họ không muốn di chuyển.

Từ tính đa dạng và phức tạp của việc bồi thường giải phóng mặt bằng chothấy với mỗi dự án khác nhau thì công tác giải phóng mặt bằng được thực hiệnbằng các giải pháp khác nhau cho phù hợp với đặc điểm của khu vực và đối tượng

bị thu hồi đất

2.1.2.3 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường và GPMB

Quá trình BT & GPMB nhanh hay chậm phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố,tuy nhiên một số yếu tố chính mà chúng ta cần quan tâm trong khâu tổ chứcthực hiện công tác BT & GPMB là:

- Công tác quản lý Nhà nước về đất đai

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

- Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý và

sử dụng đất tác động đến công tác BT & GPMB

- Công tác giao đất, cho thuê đất

- Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sửdụng đất, thống kê, kiểm kê, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- Thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ quản lý và sử dụng đất

- Giải quyết tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản

lý và sử dụng đất đai

- Nhận thức và thái độ của người dân bị thu hồi đất, công tác tuyên truyền,

vận động người dân thực hiện theo chính sách pháp luật Nhà nước (Bộ tài nguyên và môi trường, 2002)

2.1.3 Chính sách bồi thường ở một số nước trên thế giới

Việc phát triển công nghiệp và đô thị hoá là một tiến trình tất yếu của cácquốc gia trên thế giới Do đó, việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng

là một nội dung diễn ra ở tất cả các nước để xây dựng và phát triển đô thị

Vì vậy, trong giải phóng mặt bằng phải có những chính sách kinh tế - xãhội phù hợp để đảm bảo hài hòa giữa lợi ích của xã hội và người bị thu hồi đất

Do đặc điểm đa dạng và phức tạp của công tác giải phóng mặt bằng nên mỗiquốc gia có cách làm riêng phù hợp với đất nước mình.

2.1.3.1 Trung Quốc

Về pháp luật đất đai, Trung Quốc có nhiều nét tương đồng với pháp luậtcủa Việt Nam Tuy nhiên, nhìn về tổng thể, việc chấp hành pháp luật của ngườiTrung Quốc là rất cao Việc sử dụng đất đai tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm,Nhà nước Trung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán chuyển nhượng đất đai Dovậy thị trường đất đai gần như không tồn tại mà chỉ có thị trường nhà cửa trênđất

Ở Trung Quốc, mục tiêu bao trùm lên chính sách giải phóng mặt bằng làhạn chế đến mức tối đa diện tích và số lượng người bị ảnh hưởng bởi việc thuhồi đất Trong trường hợp phải giải phóng mặt bằng thì nhà nước phải có sựchuẩn bị kỹ phương án đền bù trên cơ sở tính toán đầy đủ lợi ích của nhà nước,tập thể và cá nhân và đảm bảo cho người bị thu hồi đất có thể khôi phục lại hoặccải thiện mức sống tốt hơn so với trước khi bị thu hồi đất

Do đất đai thuộc sở hữu nhà nước nên không có chính sách đền bù thiệthại Khi nhà nước thu hồi đất, kể cả đất nông nghiệp, tuỳ trường hợp cụ thể nhànước sẽ cấp đất mới cho các chủ sử dụng bị thu hồi đất Về phương thức đền bùthiệt hại, nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước việc họ sẽ bị thuhồi đất trong thời hạn một năm Người dân có quyền lựa chọn các hình thức đền

bù thiệt hại bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới Tại thủ đô Bắc Kinh vàthành phố Thượng Hải, người dân thường lựa chọn đền bù thiệt hại bằng tiền và

tự tìm chỗ ở mới phù hợp với công việc nơi làm việc của mình

Về giá đền bù thiệt hại, tiêu chuẩn là giá thị trường Mức giá này cũngđược nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời đượcnhà nước có sự điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế

Theo quy định của pháp luật Trung Quốc thì người được sử dụng đất saukhi thu hồi có trách nhiệm bồi thường cho người bị thu hồi đất Người bị thu hồiđất được thanh toán các loại tiền: tiền bồi thường nhà cửa, tiền hỗ trợ về tái định

cư, tiền trợ cấp bồi thường hoa màu trên đất Cách tính tiền bồi thường về hoamàu và tiền trợ cấp tái định cư căn cứ theo tổng giá trị sản lượng hoa màu trênđất của những năm trước đây rồi nhân với hệ số Tiền bồi thường cho các loạitài sản trên đất được tính theo giá cả hiện tại.

Mức bồi thường được thực hiện theo nguyên tắc đảm bảo cho người bịthu hồi đất có cuộc sống bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ Việc quản lý giải phóngmặt bằng được giao cho Cục quản lý tài nguyên đất đai ở địa phương đảmnhiệm

Do có sự khác nhau về quản lý đất đai giữa thành thị và nông thôn nênviệc bồi thường về nhà ở giữa các khu vực này có khác nhau Đối với nhà ở tạithành phố, nhà nước bồi thường bằng tiền với mức giá do thị trường bất độngsản quyết định qua các tổ chức trung gian xác định giá Đối với nhà ở tại nôngthôn, nhà nước thực hiện theo những cách thức rất linh hoạt, với mỗi đối tượngkhác nhau sẽ có cách bồi thường khác nhau như: tiền bồi thường về sử dụng đấtđai; tiền bồi thường về hoa màu; bồi thường tài sản tập thể

Bên cạnh những thành công thì chính sách bồi thường, giải phóng mặtbằng của Trung Quốc cũng còn bộc lộ những tồn tại chủ yếu là vấn đề việc làm;tốc độ tái định cư chậm và thiếu đồng bộ, thực hiện giải phóng mặt bằng trướckhi xây xong nhà tái định cư

dụng cho vào mục đích của quốc gia; ngoài các khoản hỗ trợ theo quy định thìngười bị thu hồi đất sẽ được bố trí các căn hộ mới đẹp hơn, thậm chí có cả trườnghợp diện tích được tái định cư rộng hơn diện tích bị thu hồi

2.1.3.3 Thái Lan

Ở Thái Lan, cũng giống như ở nhiều nước khác trong khu vực châu Á,quá trình đô thị hoá diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chếthị trường điều tiết Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý thì việcbồi thường được tiến hành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân; địnhgiá giá trị bồi thường cho người bị thu hồi đất

Thái Lan là đất nước cho phép hình thức sở hữu cá nhân với đất đai, dovậy về nguyên tắc khi Nhà nước hoặc các tổ chức lấy đất để làm bất cứ việc gìđều phải có sự thoả thuận giữa chủ dự án và chủ đang sử dụng khu đất đó trên

cơ sở một hợp đồng Về giá đất để làm căn cứ bồi thường thiệt hại, các bên căn

cứ mức giá do một Uỷ ban của chính phủ xác định trên cơ sở thực tế giá thịtrường chuyển nhượng bất động sản Giá bồi thường phụ thuộc vào từng khuvực, từng dự án; nếu dự án mang tính chiến lược quốc gia thì giá đền bù rất cao

so với giá thị trường Nhìn chung, khi tiến hành thu hồi đất thì nhà nước hoặcnhà đầu tư đều đền bù với mức cao hơn giá thị trường Việc bồi thường thiệt hạichủ yếu bằng tiền mặt, sau đó người bị thu hồi đất sử dụng tiền này đi mua đấttại khu vực khác Nếu phải di chuyển nhà ở đến nơi ở mới, Uỷ ban này sẽ chỉcho người dân biết mình được đến đâu, phải trả tiền một lần, được cho thuê haymua trả góp Tất nhiên cũng có việc bên bị thu hồi không chấp hành, cơ quanNhà nước có thẩm quyền sẽ kiểm tra và khẳng định mức giá đền bù đã hợp lýchưa và dù đúng hay không đúng mà người bị thu hồi không di chuyển thì sẽ bịcưỡng chế Việc khiếu nại về bồi thường sẽ do toà án giải quyết

Việc tuyên truyền vận động đối với các đối tượng được di dời được thực hiệnrất tốt nên đa số các hộ dân đã hiểu và chấp hành chính sách, phương án đền bù.giải phóng mặt bằng của Nhà nước Việc chuẩn bị khu tái định cư được chínhquyền Nhà nước quan tâm đúng mức đáp ứng đầy đủ các nhu cầu tái định cư.Việc thống nhất trong chỉ đạo, điều hành giải quyết khiếu kiện của công dân

cũng như sự thống nhất về chính sách; sự phân công nhiệm vụ, phân cấp rõtrách nhiệm và sự phối hợp chặt chẽ trong quá trình giải quyết vướng mắc đãgóp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện công tác đền bù, giải phóng mặt bằng

2.1.4 Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam qua các thời kỳ

sở hữu ruộng đất của nông dân Sau đó, Đảng và Nhà nước ta đã vận động nôngdân vào các hợp tác xã; thành lập các nông, lâm trường quốc doanh, trạm trạinông nghiệp với hình thức sở hữu tập thể

* Nghị định số 151-TTg:

Ngày 14/4/1959, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 151-TTgquy định về thể lệ tạm thời trưng dụng ruộng đất Đây là văn bản pháp quy đầutiên liên quan đến việc bồi thường và tái định cư ở Việt Nam

Nghị định này quy định những nguyên tắc cơ bản trong việc trưng dụngruộng đất của nhân dân trong việc xây dựng những công trình do Nhà nước

quản lý, đó là:" Đảm bảo kịp thời và đủ tiện ích cần thiết cho công trình xây dựng, đồng thời chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống của người có ruộng đất Những người có ruộng đất được trưng dụng được bồi thường và trong những trường hợp cần thiết được giúp giải quyết công ăn việc làm hết sức tiết kiệm ruộng đất cày cấy, trồng trọt, tận dụng đất hoang để không phải trưng dụng hoặc chỉ trưng dụng ít ruộng đất của nhân dân hết sức tránh những nơi dân cư đông đúc, nghĩa trang liệt sĩ, nhà thờ, đền, chùa Trường hợp đặc biệt phải bàn kỹ với nhân dân địa phương"

Về mức đền bù và cách tính đền bù, Nghị định 151/TTg có quy định:

- Đối với ruộng đất nếu không thể đổi bằng đất thì sẽ bồi thường bằng một

số tiền bằng từ 1 đến 4 năm sản lượng thường niên của đất bị trưng dụng

- Đối với nhà cửa vật kiến trúc thì được giúp đỡ xây dựng cái khác

- Đối với hoa màu chưa thu hoạch phải bồi thường thiệt hại đúng mức

- Đối với mồ mả căn cứ vào tình hình cụ thể, phong tục tập quán của địaphương mà giúp cho họ số tiền thích đáng làm phí tổn di chuyển

Có thể nói, những nguyên tắc cơ bản của việc đền bù thiệt hại trong Nghịđịnh 151/TTg là rất đúng đắn, đáp ứng nhu cầu trưng dụng đất đai trong nhữngnăm 1960 Tuy nhiên, Nghị định chưa quy định cụ thể mức đền bù thiệt hại màchỉ quan tâm đến sự thỏa thuận của các bên

Sau đó, Ủy ban Kế hoạch nhà nước và Bộ Nội vụ đã ban hành Thông tưliên bộ quy định thể lệ tạm thời về trưng dụng ruộng đất để làm địa điểm xâydựng các công trình kiến thiết cơ bản với nguyên tắc phải đảm bảo kịp thời vàdiện tích đủ cần thiết cho công trình xây dựng kiến thiết cơ bản, đồng thời chiếu

cố đúng mức quyền lợi và đời sống của người có ruộng đất Đất thuộc sở hữu tưnhân hoặc tập thể khi bị trưng dụng thì thuộc sở hữu của Nhà nước

2.1.4.2 Thời kỳ 1987 đến 1993

Hiến pháp 1980 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nướcthống nhất quản lý Chính vì vậy mà khi nhà nước thu hồi đất thì người sử dụngđất không được bồi thường về giá trị quyền sử dụng đất mà chỉ được bồi thườngnhững tài sản có trên đất hoặc những thiệt hại do việc thu hồi đất gây nên

Luật Đất đai năm 1988 ban hành quy định về việc bồi thường cũng cơbản dựa trên những điều quy định tại Hiến pháp 1980

Ngày 31/5/1990, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 186/HĐBT

về việc đền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi bị chuyển mục đích sửdụng vào mục đích khác thì phải bồi thường Căn cứ để tính bồi thường thiệt hại

về đất nông nghiệp và đất có rừng theo quyết định này là diện tích, chất lượng

và vị trí đất Tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất nông nghiệp, đất có rừng

để sử dụng vào mục đích khác thì phải bồi thường thiệt hại về đất nông nghiệp,đất có rừng cho Nhà nước Khoản tiền này được nộp vào ngân sách Nhà nước

và sử dụng vào việc khai hoang, phục hóa, trồng rừng, cải tạo đất nông nghiệp,

ổn định cuộc sống, định canh, định cư cho khu vực bị lấy đất

Tại Quyết định này, mức bồi thường còn được phân biệt theo thời hạn sửdụng lâu dài hay tạm thời, quy định việc miễn giảm tiền bồi thường đối với việc

sử dụng đất để xây dựng hệ thống đường giao thông, thủy lợi…Toàn bộ tiền đền

bù phải nộp vào ngân sách Nhà nước và được điều tiết cho ngân sách trung ương30%, địa phương 70% để sử dụng vào việc khai hoang, phục hóa và định canh,định cư cho nhân dân vùng bị thu hồi đất chứ không phải trả trực tiếp cho người

bị thu hồi đất

2.1.4.3 Thời kỳ 1993 đến 2003

* Hiến pháp 1992

Hiến pháp 1992 (thay thế Hiến pháp 1980) đã quy định:

“ Nhà nước phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN”

- Điều 18 quy định: “Nhà nước thống nhất quản lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, đảm bảo sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả Nhà nước giao đất cho các tổ chức và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài Tổ chức và

cá nhân có trách nhiệm bảo vệ, bồi bổ, khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm đất, được chuyển quyền sử dụng đất Nhà nước giao theo quy định của pháp luật”.

- Điều 23 quy định: “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không bị quốc hữu hoá Trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có bồi thường tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trường Thể thức trưng mua, trưng dụng doluật định”.

Những quy định trên đã khẳng định quyền lực của Nhà nước trong việc thuhồi đất cho mục đích an ninh, quốc phòng và các lợi ích quốc gia

* Luật Đất đai 1993

Luật Đất đai 1993 có hiệu lực từ ngày 15/10/1993 thay thế cho Luật đấtđai 1988 Đây là văn bản pháp luật quan trọng nhất đối với việc thu hồi đất vàbồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Luật Đất đai quy định các loại đất

và nguyên tắc sử dụng từng loại đất; quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất;xác lập cơ sở pháp lý cho người sử dụng đất đó là quyền được cấp Giấy chứngnhận quyền sử dụng đất làm căn cứ cho việc được bồi thường giá trị quyền sửdụng đất khi Nhà nước thu hồi đất

- Điều 12 đã quy định: “Nhà nước xác định giá các loại đất để tính thuế chuyển quyền sử dụng đất, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất Tính giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại về đất Chính phủ quy định khung giá các loại đất đối với từng vùng theo thời gian”.

- Điều 27 quy định: “Trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người thu hồi đất được đền bù thiệt hại”.

Như vậy, đất đai từ chỗ là sở hữu toàn dân, với quyền sử dụng thuộc Nhànước hoặc tập thể thì nay quyền sử dụng đã được trao cho hộ gia đình, cá nhân

sử dụng ổn định, lâu dài và cho phép người sử dụng đất được quyền chuyển đổi,chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế, thế chấp quyền sử dụng đất

Người sử dụng đất ổn định được Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn xácnhận thì được xét cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Trong trường hợpthật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia, lợi ích công cộngthì Nhà nước thu hồi đất, trưng mua, trưng dụng, có bồi thường tài sản cho cácngười sử dụng đất

Luật Đất đai năm 1993 quy định việc Nhà nước xác định giá các loại đất đểtính tiền khi giao đất, cho thuê đất và bồi thường thiệt hại khi thu hồi, theokhung giá do Chính phủ quy định Sau khi Luật Đất đai 1993 được ban hành,Nhà nước đã ban hành rất nhiều các văn bản dưới luật như các Nghị định,Thông tư và các văn bản pháp quy khác về quản lý đất đai nhằm cụ thể hoá cácđiều luật như:

- Nghị định 90/CP ngày 17/9/1994 quy định cụ thể các chính sách vàphân biệt chủ thể sử dụng đất, cơ sở pháp lý để xem xét tính hợp pháp của thửađất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng và mục đích quốcphòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Nghị định 90/CP là văn bảnpháp lý mang tính toàn diện cao và cụ thể hoá việc thực hiện chính sách bồithường khi Nhà nước thu hồi đất và việc bồi thường bằng đất cùng mục đích sửdụng, cùng hạng đất…

- Nghị định 87/CP ngày 17/8/1994 ban hành khung giá các loại đất

Thông tư Liên bộ số 94/TTLB ngày 14/11/1994 của Liên bộ Tài chính Xây dựng - Tổng cục Địa chính - Ban vật giá Chính phủ hướng dẫn thi hànhNghị định 87/CP

Nghị định 22/1998/NĐ CP ngày 24/4/1998 thay thế Nghị định 90/CP đãquy định rõ phạm vi bồi thường, đối tượng phải bồi thường, đối tượng được bồithường và người bị thu hồi đất có quyền được lựa chọn một trong ba phương ánbồi thường bằng đất, bằng tiền hoặc bằng đất và bằng tiền Nghị định đã có

những quy định về nguyên tắc và điều kiện để được đền bù thiệt hại về đất (quy định về giấy tờ: hợp pháp, hợp lệ và được coi là hợp lệ để được đền bù hay không được đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất); giá đất để tính đền bù

thiệt hại, chính sách hỗ trợ và tái định và công tác tổ chức thực hiện việc đền bù.Nghị định 22/1998/NĐ-CP quy định trách nhiệm bồi thường là các tổ chức,

cá nhân được Nhà nước giao đất, cho thuê đất Về các điều kiện (tiêu chuẩn)được đền bù thiệt hại, Nghị định đã mở rộng phạm vi được đền bù cho các đốitượng có khả năng hợp pháp hóa quyền sử dụng đất Giá đất để tính đền bù thiệthại được xác định trên cơ sở giá đất của địa phương ban hành theo quy định củaChính phủ nhân với hệ số K để đảm bảo giá đất tính đền bù phù hợp với khảnăng sinh lợi và giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế ở địa phương.Nếu đất bị thu hồi là đất do Nhà nước giao sử dụng tạm thời, đất cho thuêđấu thầu thì người bị thu hồi đất không được đền bù thiệt hại về đất nhưng đượcđền bù những chi phí đã đầu tư vào đất Trường hợp đất thu hồi thuộc đất công

ích của xã hoặc đất của xã chưa giao cho ai sử dụng thì người được Nhà nướcgiao đất, cho thuê đất phải đền bù thiệt hại bằng tiền cho ngân sách xã Ngườiđang sử dụng đất công ích được đền bù thiệt hại những chi phí đã đầu tư vàođất Diện tích đất ở đền bù cho mỗi hộ gia đình theo hạn mức đất ở do Ủy bannhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quy định, nhưng không vượtquá diện tích đất bị thu hồi.

Về đền bù tài sản, tài sản trên đất hợp pháp và có khả năng hợp pháp hóađược đền bù 100% giá trị tài sản; tài sản trên đất sử dụng bất hợp pháp sẽ được

hỗ trợ 70-80% mức đền bù hoặc không được hỗ trợ tuỳ theo mức độ bất hợppháp của quyền sử dụng đất và tài sản Mức đền bù tài sản được đền bù theomức độ thiệt hại thực tế bằng giá trị hiện tại của nhà và công trình, cộng thêmmột khoản tính theo tỷ lệ (%) trên giá trị hiện có của nhà và công trình, nhưngtổng mức đền bù tối đa không lớn hơn 100% và không nhỏ hơn 60% giá trị củanhà, công trình theo giá xây dựng mới Riêng đối với nhà cấp 4, nhà tạm vàcông trình phụ độc lập thì mức đền bù thiệt hại được tính bằng giá trị xây dựngmới

Nghị định số 22/1998/NĐ-CP đã đưa ra chính sách hỗ trợ ổn định sản xuất

và đời sống xã hội đối với những người phải di chuyển chổ ở trong thời gian 06tháng đối với các nhân khẩu trong hộ, với mức tương đương 30kg gạo/tháng.Đối với người phải di chuyển đến khu tái định cư của tỉnh khác thì được trợ cấpmột năm và hưởng chính sách đi vùng kinh tế mới Nghị định còn quy định việc

hỗ trợ theo chế độ trợ cấp ngừng việc cho cán bộ, công nhân viên của doanhnghiệp phải di chuyển địa điểm mới trong thời gian ngừng sản xuất, kinh doanh;

hỗ trợ chi phí đào tạo cho những lao động nông nghiệp phải chuyển nghề khác

và ưu tiên tuyển dụng lao động cho các đối tượng có đất bị thu hồi

Ngoài ra, Nghị định còn quy định hỗ trợ đối với những người đang hưởngtrợ cấp xã hội của Nhà nước phải di chuyển chỗ ở và trợ cấp khuyến khích didời cho người di chuyển đúng hạn

Về chính sách tái định cư, Nghị định số 22/1998/NĐ-CP quy định về thẩmquyền lập khu tái định cư và điều kiện bắt buộc phải có khu tái định cư, vềnguyên tắc bố trí đất ở cho các hộ gia đình tại khu tái định cư và nguồn vốn đầu

tư xây dựng khu tái định cư

Nghị định số 22/1998/NĐ-CP quy định trách nhiệm của Chủ tịch Uỷ bannhân dân cấp tỉnh, thành phố phê duyệt phương án đền bù, chỉ đạo thành lậpHội đồng giải phóng mặt bằng cấp quận, huyện để xác định mức đền bù hoặctrợ cấp cho từng tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, lập phương án đền bù thiệt hại và

tổ chức thực hiện đền bù theo phương án được phê duyệt Nghị định đã quyđịnh trách nhiệm của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân bị Nhà nước thu hồi đất phảichấp hành việc giải phóng mặt bằng đúng thời hạn, trường hợp không thực hiện

sẽ bị cưỡng chế buộc di chuyển

Nghị định cũng quy định người bị thu hồi đất được khiếu nại và được giảiquyết theo quy định của pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân.Người khiếu nại phải gửi đơn đến cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để giảiquyết trong vòng 15 ngày kể từ ngày nhận được quyết định đền bù thiệt hại; quáthời hạn này đơn khiếu nại không còn có giá trị xem xét xử lý Trong thời gianchờ giải quyết khiếu nại người bị thu hồi đất vẫn phải chấp hành di chuyển, giảiphóng mặt bằng và giao đất đúng kế hoạch được quy định

Nghị định 22/1998/NĐ-CP đã có những đóng góp quan trọng trong việcthu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng để thực hiện các dự án phát triểnkinh tế - xã hội của nhiều địa phương, đặc biệt là khu vực đô thị

* Luật sửa đổi một số điều của Luật Đất đai năm 1998

Luật sửa đổi một số điều của Luật Đất đai năm 1998 được Quốc hộithông qua ngày 02/12/1998 Về cơ bản, Luật Đất đai sửa đổi năm 1998 vẫn dựatrên nền tảng cơ bản của Luật Đất đai năm 1993 và bổ sung một số điều cho phùhợp thực tế

Tháng 10/1999, Cục quản lý Công sản - Bộ Tài chính đã tiến hành dựthảo lần thứ nhất về sửa đổi bổ sung Nghị định 22/1998/NĐ-CP về việc bồi

thưòng thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất đề nghị sửa đổi một số nội dung nhưxác định mức đất để tính bồi thường, giá bồi thường, lập khu tái định cư, quyền

và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất phải chuyển đến nơi ở mới, các chính sách

hỗ trợ và các điều kiện bắt buộc phải có của khu tái định cư, về Hội đồng bồithường giải phóng mặt bằng và thẩm định Phương án bồi thường giải phóng mặtbằng

- Thông tư số 145/1998/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hànhNghị định 22/1998/NĐ-CP đưa ra các phương pháp xác định hệ số K trên cơ sởquan hệ tỷ lệ giữa giá đất tính theo khả năng sinh lợi với giá đất do UBND tỉnh,thành phố quy định, nội dung và chế độ quản lý, phương án bồi thường và một sốnội dung khác

Việc xác định hệ số K trên cơ sở quan hệ tỷ lệ giữa giá chuyển nhượngquyền sử dụng đất thực tế với giá đất do UBND cấp tỉnh, thành phố quy địnhkhi có sự chênh lệch giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất ở khu vực bồithường diễn ra phổ biến Tuy nhiên, giá đất tính đền bù thiệt hại trong trườnghợp này chỉ bằng giá đất đền bù tính theo khả năng sinh lợi cộng thêm mộtkhoản tiền tối đa bằng 30% phần chênh lệch giữa giá đất tính theo giá chuyểnnhượng quyền sử dụng đất với giá đền bù tính theo khả năng sinh lợi của mảnhđất đó

- Đối với những nơi mới đô thị hóa (từ trước năm 1993 còn là nông thôn)hoặc các hộ gia đình có khuôn viên thổ cư rộng có đất nông nghiệp, lâm nghiệpthì diện tích đất ở được đền bù theo mức diện tích đất ở được cơ quan Nhà nước

có thẩm quyền cho phép dùng làm nhà ở, phần diện tích còn lại được đền bùtheo giá đất nông nghiệp, lâm nghiệp và được cộng thêm một khoản tiền tối đabằng 30% phần chênh lệch giữa giá đền bù cho đất ở với giá đền bù đất nôngnghiệp

- Đối với đất nông nghiệp trong khu vực đô thị được đền bù thiệt hại theogiá đất nông nghiệp và cộng thêm một khoản tối đa bằng 30% phần chênh lệchgiữa giá đất ở trong đô thị của thửa đất ở liền kề với giá đất nông nghiệp

Văn bản số 4448/TCQLCS ngày 04/9/1999 của Cục quản lý Công sản

-Bộ Tài chính hướng dẫn xử lý một số vướng mắc trong công tác bồi thường giảiphóng mặt bằng

* Luật sửa đổi một số điều của Luật Đất đai năm 2001

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai ngày 29/6/2001 quyđịnh cụ thể hơn về việc bồi thường thiệt hại và giải phóng mặt bằng như:

- Trong trường hợp cần thiết, Nhà nước thu hồi đất vào mục đích an ninh,quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được bồithường hoặc hỗ trợ Việc bồi thường hoặc hỗ trợ theo quy định của Chính phủ

- Nhà nước có chính sách để ổn định đời sống cho người bị thu hồi đất.Trong trường hợp người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở thì được mua nhà ởcủa Nhà nước hoặc được giao đất có thu tiền sử dụng đất để làm nhà ở Trườnghợp phương án bồi thường được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt,được công bố công khai và có hiệu lực thi hành theo quy định của pháp luật màngười bị thu hồi đất không thực hiện quyết định thu hồi thì cơ quan quyết địnhthu hồi đất có quyền ra quyết định cưỡng chế; trường hợp Chính phủ ra quyếtđịnh thu hồi đất thì UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ra quyết địnhcưỡng chế

- Trong trường hợp cộng đồng dân cư xây dựng công trình phục vụ lợiích công cộng của cộng đồng theo quy hoạch bằng vốn do nhân dân đóng góphoặc Nhà nước có hỗ trợ thì việc bồi thường hoặc hỗ trợ cho người có đất bị thuhồi để xây dựng công trình do cộng đồng dân cư và người có đất đó thoả thuận

2.1.4.4 Thời kỳ từ 2003 đến nay

Trên cơ sở tổng kết 10 năm thi hành Luật Đất đai và xuất phát từ yêu cầucủa giai đoạn đổi mới, Hội nghị lần thứ bẩy Ban chấp hành Trung ương Đảngkhoá IX đã ra Nghị quyết về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật về đất đaitrong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước

Luật Đất đai năm 2003 được Quốc hội khoá IX kỳ họp thứ 4 thông quangày 26/11/2003 có phạm vi điều chỉnh bao quát nhất, khắc phục các hạn chếtrong việc bồi thường quy định tại các Luật Đất đai đã ban hành trước đây Luật

Đất đai 2003 có nhiều nội dung mới, trong đó tập trung vào các vấn đề đặt ratrong quản lý sử dụng đất đai như:

1 Làm rõ nội dung quyền sở hữu toàn dân về đất đai với những quyềnđịnh đoạt, quyền hưởng lợi cụ thể và vai trò của Nhà nước với tư cách là ngườiđại diện chủ sở hữu

2 Hoàn chỉnh chính sách đất đai đối với khu vực nông nghiệp phù hợpvới nền kinh tế thị trường và tạo điều kiện đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hoá,hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn

3 Coi trọng chính sách đất đai đối với khu vực công nghiệp và dịch vụtạo ra sự chủ động về chuyển đổi cơ cấu sử dụng quỹ đất đáp ứng nhu cầu pháttriển công nghiệp và dịch vụ trong quá trình CNH - HĐH đất nước

4 Thiết lập sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, xoá bỏ cơ bản sựkhác biệt giữa người trong nước và người Việt Nam đinh cư ở nước ngoài vàthu hẹp đáng kể sự phân biệt giữa nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nướcngoài trong việc giao đất, cho thuê đất và quy định rõ quyền và nghĩa vụ củangười sử dụng đất

5 Xoá bỏ bao cấp về đất đai trên cơ sở coi đất là nguồn vốn, nguồn nộilực to lớn của đất nước cần phải được định giá theo đúng quy luật của kinh tếthị trường và phải được đối xử như một loại hàng hoá có tính đặc thù trong quátrình giao dịch trên thị trường bất động sản

6 Khuyến khích phát triển các giao dịch dân sự về quyền sử dụng đấttrên cơ sở coi quyền sử dụng đất là tài sản của người sử dụng đất, hạn chế sựcan thiệp về hành chính trong thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng,cho thuê, cho thuê lại, tặng, cho, thế chấp, bảo lãnh, góp vốn bằng quyền sửdụng đất và tài sản gắn liền với đất

7 Khắc phục về cơ bản những bất cập trong chính sách pháp luật về bồithường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng,

an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế thông qua cơ

chế giá đất bồi thường, chính sách tái định cư và hạn chế phạm vi thu hồi đấtcho các dự án.

8 Đẩy mạnh cải cách hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai bằng việcphân cấp toàn bộ các quyền quyết định giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích

sử dụng đất cho chính quyền địa phương, quy định cụ thể thủ tục và trình tựthực hiện các thủ tục hành chính vè quản lý và sử dụng đất

2.2 Cơ sở thực tiễn về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

2.2.1 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường ở Việt Nam

2.2.1.1 Chính sách bồi thường theo quy định của Luật Đất đai năm 1993

Luật Đất đai năm 1993 quy định: “Trong trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được đền bù thiệt hại” (Điều 27)

Nghị định số 90/NĐ-CP ngày 17/8/1994 của Chính phủ quy định việc bồithường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng,

an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 của Chính phủ đã điềuchỉnh đầy đủ, cụ thể, chi tiết về chính sách bồi thường theo nguyên tắc bồithường, hỗ trợ về đất, về tài sản.v.v phù hợp với mức thiệt hại thực tế, giảiquyết hài hoà mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nước, người bị thu hồi đất và cácbên có liên quan Với việc ban hành Nghị định số 22/1998/NĐ-CP, Nhà nước

đã thực hiện đổi mới một bước chính sách chính sách bồi thường khi Nhà nướcthu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích công cộng, lợiích quốc gia

2.2.1.2 Chính sách bồi thường theo quy định của Luật Đất đai năm 2003

Luật Đất đai 2003 và các văn bản dưới luật quy định về bồi thường ngàycàng phù hợp hơn với yêu cầu của thực tế cũng như yêu cầu của các quy luậtkinh tế và quan tâm tới lợi ích của người bị thu hồi đất Sau một thời gian thựchiện Nghị định 197/2004/NĐ-CP, Chính phủ đã ban hành Nghị định số

84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 và Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày13/8/2009 nhằm điều chỉnh các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư,khẳng định được tính khả thi và vai trò tích cực của các văn bản pháp luật

Về tổ chức và đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường giải phóng mặtbằng được quan tâm Ở cấp huyện hầu hết đã thành lập các Ban bồi thường giảiphóng mặt bằng hoặc Trung tâm phát triển quỹ đất chuyên trách công tác bồithường giải phóng mặt bằng với lực lượng cán bộ đông đảo có năng lực và kinhnghiệm

Nhờ những đổi mới về pháp luật, phương pháp tổ chức và nâng cao nănglực cán bộ nên tiến độ giải phóng mặt bằng trong các dự án đầu tư gần đây đã đượcrút ngắn hơn so với trước góp phần giảm bớt tác động tiêu cực đối với người dân

bị thu hồi đất cũng như tiến độ thực hiện các dự án Với chính sách bồi thường giảiphóng mặt bằng phù hợp đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng cơ sở vậtchất, phát triển kết cấu hạ tầng, xây dựng khu chế xuất, khu công nghiệp, khu côngnghệ cao, các dự án trọng điểm của Nhà nước góp phần chuyển đổi cơ cấu nềnkinh tế, ổn định đời sống sản xuất cho người có đất bị thu hồi

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công đó công tác bồi thường giải phóngmặt bằng cũng còn những tồn tại, vướng mắc trong đó đặc biệt là vấn đề giá bồithường gây những tác động tiêu cực đối với thị trường bất động sản

2.2.2 Thực trạng công tác bồi thường ở nước ta và một số tỉnh trong giai đoạn hiện nay

2.2.2.1 Thực trạng công tác bồi thường ở nước ta

Trong hội thảo “Chính sách pháp luật đất đai liên quan đến nông nghiệp, nông dân, nông thôn” cho thấy từ năm 2000 đến năm 2007 trên toàn quốc có tới

500.000 ha đất nông nghiệp bị thu hồi, bình quân mỗi năm nông dân phảinhường 74.000 ha đất sản xuất cho việc phát triển các khu công nghiệp, đô thị

và kết cấu hạ tầng Các vùng kinh tế trọng điểm có diện tích đất bị thu hồichiếm 50% tổng diện tích đất bị thu hồi trên toàn quốc

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho thấy việcthu hồi đất nông nghiệp trong 5 năm (2003 – 2008) đã tác động đến đời sốngcủa 627.000 hộ gia đình, với khoảng 950.000 lao động và 2,5 triệu nhân khẩunông nghiệp Trung bình mỗi ha đất nông nghiệp bị thu hồi thì sẽ có 13 laođộng nông nghiệp không có việc làm

Mặc dù trong quá trình thu hồi đất, các địa phương đã ban hành nhiềuchính sách hỗ trợ đối với người dân bị thu hồi đất như bồi thường, hỗ trợ giảiquyết việc làm, đào tạo chuyển đổi nghề, hỗ trợ tái định cư Tuy nhiên, trênthực tế, có tới 67% lao động nông nghiệp bị thu hồi đất vẫn giữ nguyên nghề cũ;13% chuyển sang nghề mới và khoảng 20% không có việc làm hoặc việc làmkhông ổn định

Trong quá trình đổi mới đất nước thì việc thu hồi đất nông nghiệp để sửdụng vào mục đích khác là việc không tránh khỏi cho nên việc bồi thường và tổchức sản xuất cho nông dân có đất bị thu hồi là một nhiệm vụ quan trọng có tácđộng sâu rộng và trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, đời sống và xã hội nôngthôn trên phạm vi cả nước

2.2.2.2 Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của thành phố Hà Nội

Trong những năm qua, thành phố Hà Nội có khoảng 850 dự án liên quanđến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, trong đó nhiều dự án có quy môchiếm dụng đất lớn như Quốc lộ 5 kéo dài, đường vành đai 3, khu đô thị NamThăng Long, sân vận động Quốc gia Mỹ Đình với diện tích đất thu hồi khoảng3.150 ha liên quan đến 62.894 hộ gia đình Đây thực sự là khối lượng công việckhông nhỏ mà thành phố Hà Nội phải giải quyết sao cho vừa đảm bảo tiến độcủa dự án và ổn định đời sống nhân dân trong các khu vực phải giải toả di dời

Do nhiều khu vực quy hoạch chi tiết đã được công bố, cắm mốc nhưngviệc triển khai dự án kéo dài, gây khó khăn cho công tác quản lý Nhà nước;nhiều quy hoạch đường gắn liền với tuyến phố đã được triển khai nhưng gặp rấtnhiều khó khăn như đường Kim Liên - Ô chợ dừa, đường Láng Hạ - ThanhXuân với nguyên nhân chính là do các khiếu kiện với mục đích tồn tại nhà cửatại chỗ để hưởng lợi khi Nhà nước đầu tư mở rộng đường

Chính sách bồi thường cũng là nguyên nhân gây trở ngại cho công tác bồithường giải phóng mặt bằng như việc chậm điều chỉnh giá các loại đất và các quyđịnh về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất không còn phù hợp với thực tế gâytâm lý người bị thu hồi đất chần chừ, yêu sách để đợi điều chỉnh giá và chính sáchbồi thường

Mặt khác tình trạng thiếu quỹ nhà, quỹ đất tái định cư vẫn chưa được giảiquyết Hầu hết các chủ dự án không chuẩn bị được quỹ nhà, quỹ đất tái định cưcho dự án của mình mà dựa vào quỹ nhà, quỹ đất tái định cư do Ban quản lý các

dự án trọng điểm phát triển đô thị Hà Nội làm chủ dự án

Mặc dù công tác bồi thường giải phóng mặt bằng còn nhiều vấn đề bất cậpphải tháo gỡ nhưng UBND thành phố Hà Nội đã có sự chỉ đạo cụ thể và nghiêmtúc nên công tác giải phóng mặt bằng của thành phố Hà Nội đã đạt được những kếtquả đáng khích lệ Năm 2009 có 400 dự án đã hoàn thành công tác giải phóng mặtbằng bàn giao cho các dự án với diện tích 1.878 ha, chi trả 1.450 tỷ đồng cho30.665 hộ dân

Năm 2009, thành phố Hà Nội đã triển khai khoảng 450 dự án liên quanđến công tác giải phóng mặt bằng với diện tích đất thu hồi là 3.150 ha, liên quanđến 62.894 hộ gia đình; trong đó đã giải phóng mặt bằng với diện tích khoảng2.196 ha đất với số tiền bồi thường hỗ trợ đã chi trả là 925 tỷ đồng cho 16.953hộ; giao đất cho 125 dự án với diện tích 565 ha

Năm 2010, thành phố thực hiện bàn giao 95 dự án với diện tích 454 ha,

số tiền chi trả bồi thường là 709,6 tỷ đồng cho 1.096 hộ dân

Công tác giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh

tế xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội đang được thực hiện với nỗ lực cao hơn

và giải pháp mới với phương châm quyết liệt hơn Nhờ vậy công tác giải phóngmặt bằng đã góp phần quan trọng vào quá trình CNH- HĐH thủ đô Hà Nội [13]

2.2.2.3 Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của TP Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ Chí Minh đã áp dụng các chính sách bồi thường giải phóngmặt bằng khá tốt như đưa mức giá đền bù đất đai lên sát đúng với giá của thịtrường, thực hiện tốt chính sách tái định cư theo quan điểm nơi ở mới phải có

điều kiện sinh hoạt tốt hơn nơi ở cũ Cho phép người dân tham gia ý kiến vàosuốt quá trình thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng, các ý kiến đóng góp của

họ là cơ sở để Ban GPMB các quận, huyện nghiên cứu thi hành nên rất đượcngười dân đồng tình ủng hộ

Trong năm năm trở lại đây, thành phố đã triển khai 412 dự án, diện tíchđất đã thu hồi của các hộ dân lên tới 6.020 ha; tổng số hộ bị ảnh hưởng là53.853 hộ, trong đó có 20.014 hộ bị giải tỏa trắng; tổng dự toán chi phí bồithường cho các hộ dân khi nhà nước thu hồi đất lên tới hơn 12.300 tỷ đồng

2.2.3 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

Hiện nay, nhu cầu về đất đai để phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng, lợiích quốc gia, lợi ích công cộng ngày càng tăng nhưng việc bồi thường giảiphóng mặt bằng có nhiều khó khăn mà chủ yếu là do công tác quản lý nhà nước

về đất đai của các địa phương còn yếu kém, thiếu chặt chẽ Nhiều vướng mắctrong quan hệ giữa quản lý và sử dụng đất đai chưa được giải quyết nên không íttrường hợp nhà nước đã có quyết định thu hồi đất nhưng người bị thu hồi đấtkhông nhận tiền bồi thường và bàn giao mặt bằng cho nhà nước thực hiện dự

án Tình trạng khiếu kiện trong nhân dân về giải phóng mặt bằng chưa được giảiquyết kịp thời, cương quyết làm kéo dài tiến độ thực hiện các dự án

2.2.3.1 Tác động của việc đo đạc, lập bản đồ địa chính

Việc điều tra, đo đạc thành lập bản đồ địa chính là nhiệm vụ của cơ quanquản lý nhà nước về đất đai là cơ sở pháp lý để xác định các thông tin ban đầu

về thửa đất, giúp cho việc xác định ranh giới, diện tích, loại đất được bồithường Tuy nhiên, do kinh phí phục vụ cho việc đo đạc rất lớn nên tiến độ thựchiện công tác này ở đa số các địa phương rất chậm; một số địa phương đã được

đo đạc nhưng không chỉnh lý biến động thường xuyên nên mỗi khi thực hiện dự

án phải tiến hành chỉnh lý hoặc đo đạc lại bản đồ thì mới có tài liệu phục vụ chocông tác giải phóng mặt bằng

2.2.3.2 Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai là cơ sở pháp lý và khoa học để phânloại đất đai theo mục đích sử dụng chính nhằm sử dụng hợp lý nguồn tài nguyênđất đai Như vậy, nội dung quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, là căn cứ để phêduyệt phạm vi, diện tích, quy mô thực hiện các dự án làm căn cứ để xác địnhphạm vi thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

2.2.3.3 Tác động của việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý, sử dụng đất

Đất đai là một đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triểncủa nền kinh tế - xã hội đất nước nên các văn bản pháp luật có liên quan cũngphải thường xuyên bổ sung, sửa đổi cho phù hợp nhằm đáp ứng yêu cầu quảnlý; đảm bảo tính thống nhất giữa các văn bản và áp dụng đồng bộ cho tất cả các

dự án Tuy nhiên, hiện nay còn có sự mâu thuẫn giữa các văn bản, việc áp dụngcác văn bản pháp luật giữa các địa phương chưa thống nhất gây ra những khiếukiện do giá trị bồi thường ở các dự án không công bằng

2.2.3.4 Tác động của công tác đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, thống kê, kiểm kê, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Đăng ký, thống kê đất đai, lập hồ sơ địa chính, cấp GCNQSDĐ là nội dungquan trọng của công tác quản lý Nhà nước về đất đai để nắm chắc nguồn tàinguyên đất phục vụ phát triển kinh tế xã hội; ngặn chặn các vi phạm trong quản

lý, sử dụng đất và tạo điều kiện cho người sử dụng đất thực hiện đầy đủ quyền

và nghĩa vụ của mình Thực hiện tốt công tác này giúp cho việc xác định đúngđối tượng và loại đất được bồi thường

2.2.3.5 Tác động của công tác thanh tra kiểm tra

Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là nội dung liên quan đến quyềnlợi của người bị thu hồi đất và người thực hiện công tác bồi thường giải phóngmặt bằng Trong thực tế đã có nhiều trường hợp người thực hiện công tác bồithường giải phóng mặt bằng đã cấu kết với người bị thu hồi đất để bồi thườngkhống hoặc bồi thường cho những trường hợp không đủ điều kiện được bồithường nhằm thu lợi bất chính Công tác thanh tra, kiểm tra nhằm phát hiện ra

các sai phạm để có sự uốn nắn, sử lý kịp thời các vi phạm trong công tác bồithường giải phóng mặt bằng

2.2.3.6 Tác động của công tác giải quyết tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo

Kết quả thống kê của cơ quan thanh tra Nhà nước cho thấy hơn 70% số vụtranh chấp, khiếu nại tố cáo hàng năm là thuộc lĩnh vực đất đai; trong đó liênquan đến việc bồi thường, giải phóng mặt bằng chiếm tỷ lệ tương đối lớn Giảiquyết dứt điểm các tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo trong việc quản lý và sửdụng đất đai nhằm đảm bảo hài hoà quyền lợi của nhà nước, quyền lợi của nhàđầu tư và người sử dụng đất bị thu hồi; tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ giảiphóng mặt bằng, ổn định an ninh trật tự xã hội và xây dựng mối đoàn kết trongnhân dân

2.2.3.7 Tác động của công tác phân loại đường, khu vực vị trí và giá đất

Giá trị quyền sử dụng đất của mỗi thửa đất phụ thuộc vào loại đất, vị tríthửa đất và các yếu tố khác ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của thửa đất Mặtkhác, việc bồi thường giá trị quyền sử dụng đất khi thu hồi đất phải đảm bảonguyên tắc phù hợp với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất trên thị trườngtại thời điểm thu hồi đất Do vậy, việc phân loại đường, khu vực, vị trí và giáđất hợp lý sẽ làm giảm sự mất công bằng khi thực hiện bồi thường là nguyênnhân gây ra các khiếu kiện trong quá trình thu hồi đất

hiện công tác giải phóng mặt bằng phải thực hiện nghiêm các quy định của phápluật để bảo vệ quyền lợi của người bị thu hồi đất.

2.2.4 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi đất của tỉnh Tuyên Quang

2.2.4.1 Các văn bản hướng dẫn thực hiện chính sách bồi thường

Căn cứ Luật Đất đai năm 2003, các Nghị định của Chính phủ và Thông tưhướng dẫn của các Bộ, ngành Trung ương về công tác bồi thường giải phóngmặt bằng và điều kiện cụ thể về tình hình kinh tế - xã hội của địa phương,UBND tỉnh Tuyên Quang đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật vềchính sách bồi thường giải phóng mặt bằng áp dụng trên địa bàn tỉnh TuyênQuang phù hợp theo phân cấp của Chính phủ và các Bộ, cụ thể như sau:

- Quyết định số 68/2005/QĐ-UBND ngày 04/8/2005 của UBND tỉnh banhành Quy định hạn mức công nhận đất ở đối với trường hợp thửa đất ở có vườn,

ao trong cùng thửa đất có nhà ở thuộc khu dân cư trên địa bàn tỉnh TuyênQuang hình thành từ ngày 18/12/1980 đến ngày 30/6/2004 mà giấy tờ về quyền

sử dụng đất không ghi rõ diện tích đất ở

- Quyết định số 12/2008/QĐ-UBND ngày 26/7/2008 của UBND tỉnhTuyên Quang về việc Ban hành Quy định về quy trình thực hiện bồi thường, hỗtrợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốcphòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế

trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang; (thay thế Quyết định số 74/2005/QĐ-UBND ngày 16/8/2005)

- Quyết định số 13/2008/QĐ-UBND ngày 26/7/2008 về việc Ban hànhQuy định chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đíchquốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển

kinh tế trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang; (thay thế Quyết định số UBND ngày 16/8/2005)

75/2005/QĐ Quyết định số 16/2009/QĐ75/2005/QĐ UBND ngày 21/10/2009 của UBND tỉnh vềviệc ban hành Quy định về trình tự thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi íchquốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh TuyênQuang.

- Quyết định số 18/2008/QĐ-UBND ngày 17/9/2008 Ban hành Đơn giábồi thường thiệt hại về tài sản (vật kiến trúc, cây trồng, vật nuôi) gắn liền vớiđất bị thu hồi khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, anninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế trên địa bàn

tỉnh Tuyên Quang; (thay thế Quyết định số 75/2005/QĐ-UBND ngày 16/8/2005).

- Quyết định số 16/2009/QĐ-UBND ngày 21/10/2009 của UBND tỉnh vềviệc ban hành Quy định về trình tự thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cưkhi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi íchquốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Tuyên

Quang (thay thế Quyết định số 12/2008/QĐ-UBND ngày 26/7/2008).

- Quyết định số 19/2009/QĐ-UB ngày 29/10/2009 của UBND tỉnh vềviệc ban hành Quy định chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụngvào mục đích quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích

phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang (thay thế Quyết định số 13/2008/QĐ-UBND ngày 26/7/2008)

- Quyết định số 84/2006/QĐ-UBND ngày 20/12/2006 của UBND tỉnh vềviệc ban hành quy định mức thu, đối tượng thu và công tác quản lý, sử dụngmột số loại phí và lệ phí trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

- Hàng năm UBND tỉnh đều ban hành các quyết định về phân loại đườngphố, khu vực, vị trí và giá đất phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương đểlàm cơ sở xác định nghĩa vụ tài chính khi giao đất, cho thuê đất, chuyển mụcđích sử dụng đất, thực hiện các thủ tục hành chính về đất đai và bồi thường thiệthại khi nhà nước thu hồi đất

Nhìn chung, UBND tỉnh đã ban hành đầy đủ các quy định về chính sáchbồi thường hỗ trợ tái định cư cơ bản phù hợp với điều kiện và tình hình thực tếtại địa phương được đông đảo nhân dân đồng tình ủng hộ.

2.2.4.2 Khái quát thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của tỉnh Tuyên Quang

Trong thời gian qua, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh uỷ, sự kiểm tra giám sátcủa Hội đồng nhân dân tỉnh sự chỉ đạo và điều hành của UBND tỉnh TuyênQuang, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh đã đạt đượckết quả đáng kể, góp phần thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội ở địaphương, đồng thời tạo đà thực hiện tốt các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hộitrong những năm tiếp theo Tuy nhiên, trong công tác giải phóng mặt bằng vẫncòn có nhiều kiến nghị, đề nghị của người sử dụng đất về chính sách bồithường, giá trị bồi thường nhưng trên địa bàn tỉnh không để sảy ra các vụ khiếukiện đông người, kéo dài gây bức xúc trong nhân dân và làm mất ổn định xãhội

Việc triển khai thực thi Luật Đất đai và các văn bản quy định pháp luậtcủa Chính phủ, các Bộ ngành Trung ương liên quan đến công tác thu hồi đất,giải phóng mặt bằng đến các cơ quan đơn vị và nhân dân được thực hiện bằngnhiều hình thức phong phú như thông qua các phương tiện thông tin đại chúng(Đài phát thanh truyền hình, báo Tuyên Quang, đài truyền thanh các huyện;thông qua bản tin tuyên truyền nội bộ và các hội nghị tập huấn nghiệp vụ, hộinghị ở cấp xã, ở thôn, bản, tổ nhân dân ).Trước khi thực hiện thu hồi đất, Hộiđồng bồi thường có trách nhiệm cung cấp các văn bản quy định về bồi thườnggiải phóng mặt bằng cho người đại diện bị thu hồi đất để tuyên truyền, giải thíchtới các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất Vì vậy, các chính sách vềcông tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được cán bộ làm công tác bồi thườngcũng như ngưòi bị thu hồi đất nắm chắc và nghiêm túc thực hiện

Do làm tốt công tác triển khai, tập huấn chính sách về công tác bồithường giải phóng mặt bằng nên các dự án trên địa bàn được đông đảo nhân dân

đồng tình ủng hộ, cơ bản đáp ứng yêu cầu tiến độ bàn giao mặt bằng thi côngcông trình góp phần tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.Đặc biệt đến nay việc thực hiện di dân tái định cư các hộ thuộc dự án lòng hồthuỷ điện Tuyên Quang với 4.084 hộ, 20.340 khẩu đã cơ bản hoàn thành; ngườidân đã có cuộc sống mới ở nơi tái định cư với cơ sở hạ tầng, đất ở, đất sản xuất

đủ để đảm bảo cuộc sống và có tích luỹ

Để tạo điều kiện thuận lợi cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng,UBND tỉnh đã cho phép UBND thành phố Tuyên Quang thí điểm thành lậpTrung tâm phát triển quỹ đất để thực hiện các tiểu dự án về bồi thường hỗ trợ vàtái định cư của các dự án; phân cấp cho UBND các huyện, thành phố tổ chứcthành lập các Tổ thẩm định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư do Trưởng phòngTài nguyên và Môi trường làm tổ trưởng để thẩm định Phương án bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư của các dự án trên địa bàn quản lý

Trong quá trình thực hiện có các vấn đề vướng mắc về chính sách trongcông tác bồi thường giải phóng mặt bằng, UBND các huyện, thành phố đã kịpthời báo cáo và được UBND tỉnh quan tâm chỉ đạo các Sở, ban ngành thammưu giải quyết một cách kịp thời, triệt để nhằm đảm bảo quyền lợi hợp phápcủa người bị thu hồi đất, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và tránh đểsảy ra tình trạng dây dưa, kiện cáo đông người kéo dài Đa số người bị thu hồiđất chấp hành nghiêm túc chủ trương thu hồi đất của nhà nước, nhận tiền bồithường và bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư theo đúng quy định Những trườnghợp cố tình không chấp hành quyết định thu hồi đất, bàn giao mặt bằng để thicông công trình đã được tuyên truyền, thuyết phục và kiên quyết xử lý theo quyđịnh của pháp luật

2.2.4.3 Kết quả thực hiện công tác bồi thường tại tỉnh Tuyên Quang

Giai đoạn 2003-2011, tỉnh Tuyên Quang đã thực hiện khối lượng côngtác bồi thường rất lớn, đáp ứng cơ bản yêu cầu giải phóng mặt bằng xây dựng

các công trình dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng tạiđịa phương.

Từ sau Luật Đất đai năm 2003 có hiệu lực thi hành, trên địa bàn toàn tỉnh

đã thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng 823 công trình với diện tích đấtthu hồi là: 21.212,3 ha ; số tiền thường, hỗ trợ, là: 1.234.230 triệu đồng

Trong đó:

- Công trình, dự án thuộc cấp tỉnh:

+ Số công trình, dự án: 435 công trình;

+ Diện tích đất thu hồi là: 14.321,9 ha;

+ Số tiền thường, hỗ trợ, là: 998.530 triệu đồng;

- Công trình, dự án thuộc cấp huyện:

+ Số công trình, dự án: 388 công trình;

+ Diện tích đất thu hồi là: 6.890,4 ha;

+ Số tiền thường, hỗ trợ, là: 235.700 triệu đồng;

Nhìn chung, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng nhận được sự quantâm chỉ đạo của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh, các Sở, Ban ngành tỉnh và UBND cáchuyện, thành phố nên hầu hết các dự án trên địa bàn tỉnh được triển khai đảmbảo tiến độ, không để sảy ra tình trạng khiếu kiện đông người, vượt cấp cũngnhư các điểm nóng gây mất trật tự an ninh chính trị, an toàn xã hội của địaphương

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Nghiên cứu toàn bộ văn bản, chính sách có liên quan mà UBND thànhphố Tuyên Quang đã áp dụng để thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặtbằng khi Nhà nước thu hồi đất

- Kết quả thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự kè bảo vệ bờ

sông lô từ cầu chả ra đến bờ sông lô thuộc tổ 21 phường Hưng Thành, thànhphố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu việc tổ chức và kết quả thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng

dự án kè bảo vệ bờ sông lô từ cầu chả ra đến bờ sông lô thuộc tổ 21 phườngHưng Thành, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành

- Địa điểm:Phòng Tài Nguyên và môi trường Thành Phố Tuyên Quang

- Thời gian:20/01 – 30/04/2014

3.3 Nội dung nghiên cứu

- Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Tuyên Quang

- Đánh giá hiện trạng sử dụng đất đai

- Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án kè bảo vệ bờsông lô từ cầu chả ra đến bờ sông lô thuộc tổ 21 phường Hưng Thành, thànhphố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

- Đánh giá tác động của việc bồi thường giải phóng mặt bằng đến đờisống xã hội và cuộc sống của các hộ gia đình sau khi bị thu hồi đất

- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy các ưu điểm, khắc phục các hạnchế nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng ở thành phố TuyênQuang

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Điều tra số liệu thứ cấp

- Thu thập tài liệu từ cơ sở, phòng ban có liên quan đến công tác BT &GPMB

- Thu thập tài liệu từ các phương tiện truyền thông

- Các văn bản pháp lý của Nhà nước hướng dẫn thực hiện công tác BT

& GPMB

3.4.2 Điều tra số liệu sơ cấp

Sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp và phiếu điều tra để thu thậpthông tin từ người bị thu hồi đất của dự án Nội dung điều tra tập trung về việcxác định đối tượng được bồi thường, điều kiện được bồi thường, giá trị được bồithường; tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tới đời sống xãhội trong khu vực và cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của người bị thu hồi đất; cáctồn tại hạn chế và kiến nghị của người bị thu hồi đất đối với phương pháp tổ chứcthực hiện và chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng hiện nay Đối tượngđiều tra là chủ hộ gia đình bị thu hồi đất và người đại diện cho những người bịthu hồi đất

Số phiếu điều tra: Điều tra 15 hộ

3.4.3 Phương pháp tổng hợp, phân tích và xử lý số liệu

Các số liệu điều tra thu thập được sử dụng phần mềm, Word, Excel để tổnghợp xử lý

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Tuyên Quang

4.1.1 Điều kiện tự nhiên

4.1.1.1 Vị trí địa lý

Thành phố Tuyên Quang nằm ở phía Nam của tỉnh Tuyên Quang, cáchthành phố Hà Nội 165 km về phía Nam theo Quốc lộ 2, cách thành phố HàGiang 155 km về phía bắc theo Quốc lộ 2, cách thành phố Thái Nguyên 86 km

về phía Đông theo Quốc lộ 37, cách thành phố Yên Bái 60 km về phía Tây theoQuốc lộ 37 Tọa độ địa lý: từ 21047’ đến 21058’ vĩ độ Bắc; từ 105o 11’ đến 105o17’ kinh độ Đông Địa giới hành chính:

- Phía Bắc giáp xã Tân Long, Trung Môn, Phú Thịnh, huyện Yên Sơn

- Phía Nam giáp xã Nhữ Khê, Đội Bình, thị trấn Tân Bình, huyện YênSơn

- Phía Đông giáp xã Cấp Tiến, Vĩnh Lợi, huyện Sơn Dương; xã Tiến Bộ,thị trấn Tân Bình, huyện Yên Sơn

- Phía Tây giáp xã Nhữ Hán, Hoàng Khai, Kim Phú, huyện Yên Sơn.Thành phố có dòng sông Lô chảy qua trung tâm thành phố hình thành đôthị hai bên bờ sông góp phần tạo cảnh quan, giữ gìn môi trường sinh thái Trênđịa bàn thành phố Tuyên Quang hiện có Quốc lộ 2, Quốc lộ 37, Quốc lộ 2Cchạy qua và trong thời gian tới sẽ có thêm những tuyến đường giao thông huyếtmạch của cả nước đi qua như đường mòn Hồ Chí Minh, đường cao tốc tuyếnHải Phòng Côn Minh Vì vậy, thành phố có nhiều điều kiện thuận lợi trong việcgiao lưu phát triển kinh tế, văn hoá - xã hội với các vùng trong và ngoài tỉnh

4.1.1.2 Địa hình, địa mạo

Khu vực nội thành thành phố có địa hình tương đối bằng phẳng, xen lẫn ít gòđồi thấp, ao hồ với độ cao trung bình 26,5 m thuận lợi cho việc đầu tư xây dựngcác công trình Ngoại thành là các khu dân cư, đồng ruộng, có những dãy đồithấp và rải rác có núi cao

Hình 4.1: Sơ đồ thành phố Tuyên Quang

BẢN ĐỒ HÀNH CHÍNH THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG TỈNH TUYÊN QUANG