Quản lý hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

Quản lý hoạt động kinh doanh, Ngân hàng Nông nghiệp, Phát triển Nông thôn Việt Nam

Mở ĐầU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hội nhập nền kinh tế quốc tế đối với Việt Nam đã trở thành hiện thực trong thời kỳ đổi mới Ngân hàng có trách nhiệm đóng góp cho tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế Quá trình này cũng đặt ra những thử thách to lớn cho hệ thống Ngân hàng Việt Nam, như: nguồn vốn kinh doanh nhỏ bé, chất lượng tín dụng thấp, cơ cấu hệ thống ngân hàng chưa phù hợp, năng lực quản lý và chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ ngân hàng chưa theo kịp với cơ chế mới, công nghệ ngân hàng còn lạc hậu.v.v Tất cả điều đó đe dọa đến hoạt động ngân hàng trong tiến trình hội nhập Điều nổi cộm hơn cả là các quản lý hoạt động kinh doanh bộc lộ nhiều yếu kém không phù hợp với sự đổi mới và các thông lệ quốc tế

Đánh giá những thành công to lớn trong phát triển kinh tế - xã hội của nước ta trong thời gian vừa qua, nhiều nhà nghiên cứu kinh tế tài chính trong nước và nước ngoài đã nhận định: Đó là nhờ thực hiện thành công chương trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, đổi mới hệ thống tài chính ngân hàng

Trên thực tế, cùng với tiến trình đổi mới mọi mặt của nền kinh tế, tiến trình đổi mới cơ chế quản lý hoạt động của hệ thống ngân hàng nói chung, cũng như của từng ngân hàng thương mại nói riêng; trong đó có NHNo&PTNT VN đã đạt được nhiều thành quả quan trọng Hiệu quả hoạt

động quản lý kinh doanh của ngân hàng đã được cải thiện cả ở tầm vĩ mô

và vi mô, cả trên phương diện điều hành chính sách tiền tệ quốc gia và quản lý kinh doanh tại các ngân hàng thương mại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ngày càng đảm nhiệm tốt hơn vai trò của một ngân hàng trung

ương và là cơ quan quản lý hoạt động ngân hàng Hoạt động và phương pháp quản lý hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại ngày càng phù

hợp với cơ chế thị trường Tuy nhiên, bên cạnh đó hoạt động quản lý kinh doanh của ngân hàng cũng còn nhiều bất cập, đặc biệt vấn đề hoàn thiện, phát triển các cơ chế quản lý để đáp ứng thích hợp trước những đòi hỏi, thách thức từ tình hình cạnh tranh gia tăng, từ nhu cầu phát triển kinh tế, tăng cường hội nhập kinh tế tài chính quốc tế

Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam là một trong các ngân hàng thương mại Nhà nước chiếm vị trí trọng yếu trong hệ thống ngân hàng ở Việt Nam hiện nay, cũng nằm trong tình trạng nói chung trên của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam Vì vậy, nhu cầu hoàn thiện quản lý hoạt động kinh doanh đang trở thành vấn đề bức thiết trong điều kiện hội nhập quốc tế, đòi hỏi cần sớm có các giải pháp thích hợp nhằm hoàn thiện quản lý hoạt động kinh doanh ngân hàng trong tiến trình hội nhập kinh

tế quốc tế

Xuất phát từ lý do trên, tác giả chọn đề tài “Quản lý hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế” làm mục tiêu nghiên cứu cho bản

- “Đổi mới quản lý hoạt động tín dụng ngân hàng cấp cơ sở, nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn” (lấy Nam Hà làm ví dụ) của Phạm

Hồng Cờ - Luận án PTS, Khoa học kinh tế, H 1996;

- “Đổi mới cơ chế quản lý tín dụng ngân hàng ở Thái Bình” của Vũ

Văn Hùng - Luận án PTS, Khoa học kinh tế, H 1996;

- “Những giải pháp tạo vốn của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trong điều kiện chuyển sang cơ chế thị trường”

của Tô Ngọc Hưng - Luận án PTS, Khoa học kinh tế, H 1996;

- “Vận dụng công nghệ quản lý hiện đại vào hoạt động của NHNo&PTNT VN”, của Âu Văn Trường, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Trường

Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội, (1999);

- “Giải pháp hoàn thiện công nghệ quản lý Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” của Đoàn Thị

Thanh Hương, Luận án Tiến sĩ kinh tế, HVNH, Hà Nội, 2003;

- “Tiếp tục đổi mới mô hình tổ chức và hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước (liên hệ với thực tiễn của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam)” Đề tài nghiên cứu khoa học cấp ngành của Ngân hàng Nhà

nước, H 7/2000

- “Đổi mới chính sách tín dụng theo cơ chế thị trường nhằm góp phần đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta” của Đào Minh

Tú - Luận án Tiến sỹ kinh tế, H 2001;

- “Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam”, của Nguyễn Hữu Huấn,

Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Ngân hàng, Hà Nội, (2005);

Ngoài ra, còn có một số hội thảo khoa học, một số bài nghiên cứu đã

đăng tải trên các tạp chí kinh tế Song các công trình khoa học và các nghiên cứu nói trên chỉ đề cập ở khía cạnh khác nhau, chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách hệ thống, có tính cơ bản về quản lý hoạt động kinh doanh của NHNo&PTNT Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế thời gian gần đây

Đề tài này không trùng với bất cứ công trình khoa học nào đã được công

bố đến thời điểm hiện nay

3 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề cơ bản về quản lý hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại và những lý luận có liên quan

Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động kinh doanh của NHNo&PTNT VN

Đánh giá những kết quả đạt được và những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân gây nên tồn tại hạn chế; từ đó đưa ra những giải pháp hoàn thiện quản

lý hoạt động kinh doanh của NHNo&PTNTVN trong tương lai, trước mắt

là đến năm 2010 và tầm nhìn 2020

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về quản lý hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại và những vấn đề có liên quan đến đề tài;

- Nghiên cứu thực trạng nội dung quản lý hoạt động kinh doanh của NHNo&PTNT VN những năm đổi mới gần đây và chiến lược phát triển

đến 2010 và tầm nhìn đến năm 2020 để hoàn thiện quản lý hoạt động kinh doanh NHNo&PTNT VN

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các phương pháp trừu tượng hoá khoa học, chủ nghĩa duy vật lịch sử, chủ nghĩa duy vật biện chứng và các phương pháp thống kê, phân tích kinh tế, phân tích tổng hợp, hệ thống hoá lý luận, để phân tích, đánh giá vấn đề đặt ra trong luận án

6 Đóng góp của luận án

- Luận án nghiên cứu hoàn thiện quản lý hoạt động kinh doanh của NHNo&PTNT VN là nhu cầu bức thiết, có ý nghĩa sâu sắc về lý luận và thực tiễn trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam

- Phân định và làm rõ những khái niệm và nội dung quản lý hoạt

động kinh doanh của ngân hàng thương mại; để làm cơ sở lý luận hoàn thiện quản lý hoạt động kinh doanh đối với NHNo&PTNT VN

- Luận án đã phân tích và làm rõ thực trạng về quản lý hoạt động kinh doanh của NHNo&PTNT VN Luận án đã đi sâu vào các nội dung chủ yếu của quản lý hoạt động kinh doanh của NHNo&PTNT VN: từ huy động vốn, đến kết quả tài chính và một số nội dung khác

- Để hoàn thiện quản lý hoạt động kinh doanh của NHNo&PTNT

VN, luận án đề xuất một số giải pháp cơ bản sau:

+ Giải pháp hoạch định chiến lược theo cơ chế thị trường;

+ Các giải pháp hoàn thiện về cơ chế huy động vốn, đầu tư vốn; hệ thống quản trị rủi ro tổng thể;

+ Giải pháp về hoàn thiện các qui trình nghiệp vụ; quản trị điều hành, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và một số các giải pháp bổ trợ khác

- Để thực hiện thành công các giải pháp, luận án kiến nghị đối với Nhà nước, đối với NHNN và bản thân NHNo&PTNT VN

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận án được kết cấu thành ba chương:

trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 1 QUảN Lý HOạT ĐộNG KINH DOANH CủA NGÂN HμNG THƯƠNG MạI TRONG TIếN TRìNH

HộI NHậP KINH Tế QUốC Tế

1.1 NGÂN HμNG THƯƠNG MạI TRONG TIếN TRìNH HộI NHậP KINH Tế QUốC Tế

1.1.1 Khái niệm hội nhập kinh tế quốc tế

Qua nội dung của một số khái niệm và với tiến trình hình thành và

phát triển của hội nhập kinh tế quốc tế, luận án rút ra khái niệm:

Hội nhập kinh tế quốc tế là sự mở rộng trao đổi hàng hóa, dịch vụ, lưu chuyển vốn quốc tế, chuyển giao công nghệ giữa các quốc gia và khu vực cả quy mô và hình thức, làm tăng thêm mức độ phụ thuộc và bổ sung lẫn nhau giữa các nền kinh tế thế giới Trên một góc độ nhất định, chi phối tiến trình hoạch định chính sách cũng có những thay đổi, các biện pháp

điều tiết vĩ mô không phải do từng Chính phủ tùy ý định đoạt dựa trên lợi ích quốc gia, mà phải được thiết lập và thực thi trên cơ sở đảm bảo lợi ích

và mục tiêu của các quốc gia có liên quan

1.1.2 Đặc điểm hội nhập kinh tế quốc tế

Hội nhập kinh tế quốc tế có những đặc điểm cơ bản sau:

- Thứ nhất, tiền tệ hoá là biện pháp chủ yếu để hội nhập

- Thứ hai, khoa học kỹ thuật là động lực thúc đẩy hội nhập

- Thứ ba, đầu tư và thương mại trực tiếp của nước ngoài đối với mỗi

quốc gia là hình thức biểu hiện chủ yếu của hội nhập

- Thứ tư, kinh tế tập đoàn là mô hình đặc trưng chủ yếu

- Thứ năm, sự phát triển không đồng đều giữa các nước

1.1.3 Ngân hàng thương mại trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

1.1.3.1 Những đặc điểm hoạt động của ngân hàng thương mại trong

tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

- Kinh doanh ngân hàng trong môi trường rộng lớn và có nhiều cơ hội

- Chịu sự tác động mạnh mẽ của hối đoái

- Rủi ro do yếu tố chính trị

- Kinh doanh ngân hàng trong thị trường thiếu hoàn hảo

1.1.3.2 Lựa chọn mức độ hội nhập kinh tế quốc tế

1.1.3.3 Các con đường dẫn đến hội nhập về ngân hàng

1.2 HOạT ĐộNG KINH DOANH CủA NGÂN HμNG THƯƠNG MạI 1.2.1 Đặc điểm hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại

1.2.1.1 Kinh doanh ngân hàng là loại kinh doanh có điều kiện và có sự

cạnh tranh quyết liệt

1.2.1.2 Khách hàng của ngân hàng thương mại vừa là nhà cung cấp,

vừa là nhà thụ hưởng dịch vụ ngân hàng

1.2.1.3 Đặc điểm của sản phẩm dịch vụ ngân hàng

Thể hiện trên những đặc điểm chủ yếu sau:

- Tạo ra một sản phẩm dịch vụ mới đối với một ngân hàng rất tốn kém, nhưng cũng rất dễ bị bắt chước

- Phần lớn các sản phẩm dịch vụ của ngân hàng thương mại gắn với yếu tố thời gian

- Tiền và tài sản tài chính là nguyên liệu chính của hoạt động kinh doanh ngân hàng

1.2.1.4 Hoạt động kinh doanh ngân hàng gắn với các thể chế trung gian

tài chính cùng hoạt động trên thị trường tài chính

1.2.1.5 Hoạt động kinh doanh của ngân hàng là lĩnh vực kinh doanh mang

tính độc quyền cao và rủi ro cao; đồng thời có tính liên kết hệ thống

1.2.2 Nội dung hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại

Hai, ngân hàng đáp ứng nhu cầu vay vốn trên khu vực thị trường mà

họ phục vụ bằng cách thiết lập những khoản cho vay và cho thuê sao cho phù hợp với nhu cầu và khả năng của khách hàng

Ba, ngân hàng sẽ đầu tư vào danh mục đầu tư chứng khoán sau khi đã

đáp ứng được các nhu cầu nói trên đối với mọi nguồn quỹ vốn còn lại bằng cách tiến hành các hoạt động mua và nắm giữ các chứng khoán do Chính phủ phát hành hoặc do các doanh nghiệp phát hành

1.2.2.3 Cung cấp dịch vụ thanh toán và các dịch vụ ngân hàng khác

1.3 QUảN Lý HOạT ĐộNG KINH DOANH CủA NGÂN HμNG THƯƠNG MạI

kinh tế và kích thích kinh tế như giá cả, tài chính, thuế, tín dụng

- Nghiên cứu quản lý kinh tế chính là nghiên cứu trên góc độ hệ thống về vai trò, vị trí của kế hoạch hoá, của tài chính, của hạch toán kinh

tế, của các đòn bẩy kinh tế và kích thích kinh tế,…

1.3.2 Quản lý hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại

1.3.2.1 Khái niệm

* Khái niệm quản lý hoạt động kinh doanh ngân hàng:

Quản lý hoạt động kinh doanh ngân hàng là tiến trình xác định các mục tiêu, thiết lập các kế hoạch kinh doanh, cũng như phân bổ các nguồn lực và tổ chức thực hiện, kiểm tra kiểm soát để thực hiện các mục tiêu, các

kế hoạch kinh doanh của ngân hàng

1.3.2.2 Những đặc trưng chủ yếu của quản lý hoạt động kinh doanh

Bốn là, là một lĩnh vực hoạt động tồn tại cùng với các lĩnh vực hoạt

động kỹ thuật nghiệp vụ khác được tiến hành thường xuyên trong tiến trình hoạt động kinh doanh của ngân hàng

Năm là, chịu sự chi phối của các chuẩn mực quốc tế và môi trường

kinh doanh quốc tế

Sáu là, tổ chức thực hiện thông qua các các cơ chế chính sách và bộ máy

quản trị điều hành, nhằm đạt được mục tiêu của cơ chế là hiệu quả kinh doanh

1.3.2.3 Những nội dung chủ yếu của quản lý hoạt động kinh doanh của

ngân hàng thương mại

Trong phạm vi đề tài, luận án chỉ tập trung vào nội dung cơ bản quản

lý kinh doanh chủ yếu của các ngân hàng thương sau:

- Quản lý huy động vốn

- Quản lý sử dụng vốn

- Quản lý, điều hành vốn

- Quản lý kinh doanh dịch vụ ngân hàng

1.4 Sự TấT YếU KHáCH QUAN HOμN THIệN QUảN Lý KINH DOANH CủA CáC NGÂN HμNG THƯƠNG MạI VIệT NAM TRONG TIếN TRìNH HộI NHậP QUốC Tế

1.4.1 Những yếu tố của hội nhập kinh tế quốc tế ảnh hưởng đến cơ.quản

lý hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại Việt Nam

- Mức độ sở hữu nước ngoài trong các doanh nghiệp và trong các ngân hàng trong nước

- Thị phần dịch vụ ngân hàng của các ngân hàng nước ngoài

- Thị phần dịch vụ ngân hàng của các ngân hàng đa quốc gia

- Phạm vi áp dụng các chuẩn mực quốc tế

- Phạm vi dịch vụ ngân hàng cung cấp cho các hộ gia đình và doanh nghiệp là người cư trú

1.4.2 Sự cần thiết hoàn thiện quản lý hoạt động kinh doanh đối với ngân hàng thương mại Việt Nam trong tiến trình hội nhập

Sự tất yếu hoàn thiện quản lý hoạt động kinh doanh do những đòi hỏi

- Đáp ứng yêu cầu đồng bộ của quản lý nghiệp vụ kinh doanh đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam

- Đáp ứng yêu cầu phối hợp liên ngành về cơ chế, chính sách trong

điều kiện hội nhập quốc tế

1.5 KINH NGHIệM QUốC Tế Về QUảN Lý HOạT ĐộNG KINH DOANH CủA MộT Số NGÂN HμNG THƯƠNG MạI CáC NƯớC Vμ BμI HọC KINH NGHIệM VậN DụNG VμO NGÂN HμNG NÔNG NGHIệP Vμ PHáT TRIểN NÔNG THÔN VIệT NAM

1.5.1 Kinh nghiệm quản lý hoạt động kinh doanh của một số ngân hàng thương mại các nước, qua quản lý dư nợ tín dụng

1.5.2 Bài học kinh nghiệm quản lý hoạt động kinh doanh của một số ngân hàng thương mại các nước vận dụng vào Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam qua quản lý dư nợ tín dụng

Một là, nợ quá hạn là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến rủi ro trong kinh

Chương 2 THựC TRạNG CƠ CHế QUảN Lý HOạT ĐộNG

KINH DOANH CủA NGÂN HμNG NÔNG NGHIệP Vμ

PHáT TRIểN NÔNG THÔN VIệT NAM TRONG QUá TRìNH HộI NHậP KINH Tế QUốC Tế

2.1 KHáI QUáT HOạT ĐộNG KINH DOANH CủA NGÂN HμNG NÔNG NGHIệP Vμ PHáT TRIểN NÔNG THÔN VIệT NAM TRONG TIếN TRìNH HộI NHậP KINH Tế QUốC Tế

2.l.1 Các chức năng, nhiệm vụ kinh doanh chủ yếu của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

2.1.2 Khái quát hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

Bảng 2.1: Một số chỉ tiêu hoạt động kinh doanh

Nguồn: [35], [36], [39]

Đến nay quy mô phát triển của NHNo&PTNT VN ngày càng lớn mạnh

2.2 ĐặC ĐIểM HOạT ĐộNG KINH DOANH ảNH HƯởNG ĐếN CƠ CHế QUảN Lý HOạT ĐộNG KINH DOANH CủA Ngân hμng Nông nghiệp vμ Phát triển Nông thôn Việt Nam

2.2.1 Môi trường kinh tế hội nhập

Trước hết trong hoạt động kinh doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào

đều phải quan tâm đến yếu tố môi trường; từ đó tạo ra các cơ chế hoạt động kinh doanh phù hợp Và, NHNo&PTNT VN luôn phải hoàn thiện các quản

lý hoạt động kinh doanh trong điều kiện nền kinh tế đang đổi mới mạnh

mẽ và đang trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế Do vậy, luận án phân tích đánh giá các yếu tố môi trường kinh doanh ảnh hưởng trực tiếp tới quản lý hoạt động kinh doanh của NHNo&PTNT VN

* Kinh tế vĩ mô

Nền kinh tế phát triển theo chiều hướng nào, hoạt động kinh danh ngân hàng của các ngân hàng thương mại nói chung, NHNo&PTNT VN nói riêng phải hướng theo chiều hướng đó Mấy năm gần đây nền kinh tế phát triển mạnh, tăng trưởng cao, từ đó đòi hỏi NHNo&PTNT VN phải có các quản lý hoạt động kinh doanh thích hợp

* Môi trường pháp lý

Hệ thống văn bản luật của Nhà nước ban hành phục vụ cho hoạt động kinh doanh tiền tệ và phát triển các dịch vụ tài chính ngày càng được hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt động kinh doanh của ngân hàng mở rộng theo hướng hội nhập [50]

2.2.2 Đặc điểm hoạt động kinh doanh ảnh hưởng đến quản lý hoạt

động kinh doanh của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

Thứ nhất, NHNo&PTNT Việt Nam hoạt động chủ yếu khu vực kinh

tế nông nghiệp nông thôn, nên quản lý hoạt động kinh doanh bị chi phối