biện pháp chọn trò chơi dân gian làm phát triển kĩ năng cho trẻ 4,5 tuổi

Xuất phát từ những lý do nêu trên nên tôi chọn đề tài nghiên cứucho luận văn cao học là: “Biện pháp tổ chức trò chơi dân gian nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi”.. MỤC Đ

MỞ ĐẦU

1 Lí DO CHỌN ĐỀ TÀI

Thế kỷ XXI loài người sống trong nền văn minh công nghiệp hiện đại, trong đó con người là trung tâm của sự phát triển.Sự hùng mạnh của các quốc gia trên thế giới là do tiềm năng trí tuệ quyết định, do đóphát triển năng lực trí tuệvà năng lực hành động cho con người là một trong những xu hướng xây dựng chiến lược giáo dục của nhiều quốc gia trên thế giới

Ở Việt Nam, trong sự nghiệp đổi mới đất nước, Đảng ta đã chỉ rõ

“Điều quyết định là ở con người với trí tuệ và năng lực ngày càng cao”

và Đảng ta cũng khẳng định rõ ràng rằng “Nguồn lực lớn nhất, quý bỏunhất của chúng ta là tiềm lực con người, trong đó có tiềm lực trí tuệ” [11, tr118]

Do đó phát huy nguồn lực con người là nhân tố cơ bản của sự phát triển nhanh chóng và bền vững của xã hội, con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội, là nhân tố quyết định thắng lợi trong sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước Để chuẩn bị nguồn năng lực đáp ứng nhu cầu của xã hội Đảng đã chỉ rõ

“Vai trò của trí tuệ, nguồn nhân lực có trí tuệ và đi liền với nú là vai trò của giáo dục - đào tạo, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự nghiệp phát triển” [12, tr6]

Đảng ta, nhà nước ta rất quan tâm đến giáo dục mầm non Nước ta trở thành quốc gia đầu tiên ở Châu Á và thứ hai trên thế giới phê chuẩn công ước quốc tế về quyền trẻ em Đồng thời xây dựng và triển khai chương trình hành động quốc gia vì trẻ em 1991 - 2000 đã được Liên hiệp quốc đánh giá cao

Trong Nghị quyết Trung ương II khoá VIII, đảng ta đã đề ra mục tiêu cụ thể cho giáo dục mầm non là: “Phỏt triển bậc học mầm non phù hợp với điều kiện và yêu cầu của từng nơi, đảm bảo hầu hết trẻ em năm tuổi được học chương trình mẫu giáo lớn, chuẩn bị cho trẻ vào lớp một”

Trong quá trình giáo dục trẻ em, việc phát triển trí tuệ cho trẻ có vai trò quan trọng Chăm sóc giáo dục trẻ thật tốt hôm nay chính là chuẩn bị cho những chủ nhân tuơng lai có trí tuệ, năng động, sáng tạo, có khả năng thích ứng với nhiều loại hình lao động mới

Ở trường mẫu giáo, cô giáo dạy trẻ thông qua các hoạt động khác nhau, bằng nhiều phương pháp và phương tiện khác nhau Trong đó hoạt

động vui chơi là một nhu cầu không thể thiếu được đối vớitrẻ cũng giống như nhu cầu cơm ăn nước uống hàng ngày của trẻ Qua chơi trẻ được phát triển cả về sinh lý, tâm lý, thể lực, trí tuệ và các mặt toàn diện khác của nhân cách Tổ chức tốt các trò chơi có tác dụng thoó mãn nhu cầu về nhận thức cho trẻ, giúp trẻ phát triển tâm lý - sinh lý, thể lực, hình thành và phát triển toàn diện nhân cách của con người mới Việt nam đó

là vấn đề đặc biệt quan trọng của các trường mầm non

Muốn trẻ hứng thú chơi, chơi có hiệu quả giáo dục cao phải có sự hướng dẫn, tổ chức cho trẻ chơi một cách khoa học của cô giáo, đảm bảo được tính đặc thù của loại trò chơi, phải biết sáng tạo, biết khai thác tất cả những gì đó có trong thực tế và suy nghĩ, tìm tũi tạo thêm niềm vui mới cho trẻ bằng chính khả năng sư phạm, lòng yêu trẻ, yêu nghề nghiệp của mình Tuy nhiên trong thực tế hiện nay ở trường mầm non tổ chức TCDG chưa có hiệu quả do nhiềunguyên nhân: giáo viên chưa quan tâm nhiều đến việc sử dụng các biện pháp hướng dẫn TCDG cho trẻ và chưa duy trì hứng thú cho trẻ, ít chú ý đến việc rèn luyện kỹ năng trong quá trình chơi, chưa kịp thời động viên khích lệ trẻ trong quá trình chơi.Việc tổ chức cho trẻ chơi chỉ là hình thức Chưa thực sự dựa trên sự hứng thú của trẻ, chưa kích thích được tính tích cực hoạt động trí tuệ của trẻ chỉ chú trọng vàophát triển thể chất là chính Hơn nữa với yêu cầu đổi mới của giáo dục mầm non hiện nay, các trường mầm non đang thực hiên tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ ở các góc chơi sao cho đạt hiệu quả giáo dục cao

Xuất phát từ những lý do nêu trên nên tôi chọn đề tài nghiên cứu

cho luận văn cao học là: “Biện pháp tổ chức trò chơi dân gian nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi”.

2 MỤC ĐÍCH NGHIấN CỨU:

Nghiên cứu một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIấN CỨU:

3 1.Khách thể nghiên cứu:

Quá trình tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi thông qua trò chơi dân gian

3.2 Đối tượng nghiên cứu:

Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian nhằm phát triển trí tuệ cho

trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC:

Trò chơi nói chung và trò chơi dân gian nói riêng là một phương tiện giáo dục và phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo Hiệu quả giáo dục của trò chơi phụ thuộc vào các biện pháp tổ chức của người lớn

Nếu xây dựng được biện pháp tổ chức trò chơi dân gian phù hợp với trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi thì trò chơi dân gian sẽ thực sự trở thành phương tiện phát triển trí tuệ có hiệu quả đối với trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi

5 NHIỆM VỤ NGHIấN CỨU

5 1 Hệ thống hoá cơ sở lý luận về trò chơi dân gian và việc phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo thông qua trò chơi dân gian

5 2 Tìm hiểu thực trạng sử dụng các biện pháp tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi

ở địa bàn nghiên cứu hiện nay (tỉnh Đồng Tháp)

5.3 Xây dựng và thử nghiệm một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi ở trường mầm non

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIấN CỨU:

6 1 Phương pháp nghiên cứu lý luận:

Sử dụng phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hoá các tài liệu trong nước và ngoài nước về các vấn đề mà đề tài nghiên cứu

6 2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

6.2.1 Phương pháp quan sát:

Quan sát, ghi chép những hoạt động có sử dụng trò chơi dân gian ở trường mầm non Đặc biệt quan tâm đến các biện pháp tổ chức trò chơi dân gian của giáo viên nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ

6.2.2 Phương pháp điều tra bằng Ankột:

Sử dụng Ankột để tìm hiểu về thực trạng nhận thức của giáo viên về trò chơi dân gian và thực trạng biện pháp tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ

6.2.3 Phương pháp đàm thoại:

Trao đổi với giáo viên mẫu giáo nhằm hiểu biết về nhận thức,thái độ của

họ đối với việc tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ mẫu giáo ở trường, lớp mầm non

Đàm thoại với trẻ 4 - 5 tuổi ở trường mầm non để tìm hiểu sự phát triển trí tuệ của trẻ (về ngôn ngữ, tư duy )

6.2.4.Phương pháp nghiên cứu sản phẩm:

Nghiên cứu sản phẩm của giáo viên, cụ thể là các kế hoạch tổ chức chơi cho trẻ 4 - 5 tuổi trong các hoạt động của trẻ để tìm hiểu thực trạng

sử dụng các biện pháp tổ chức trò chơi dân gian của giáo viên hiện nay Nghiên cứu sản phẩm của trẻ thông qua việc trẻ chơi trong các TCDG

6.2.5 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia.

Trưng cầu ý kiến của các chuyên gia, các nhà giáo dục hoạt động trong ngành mầm non về những vấn đề có liên quan đến đề tài

6.2.6 Phương pháp thực nghiệm sư phạm:

Tác động vào nhóm thực nghiệm một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian đã được đề xuất nhằm kiểm tra tính khả thi của các biện pháp này

6.3 Sử dụng một số phép tính thống kê để sử lý thông tin thu thập

được trong quá trình nghiên cứu.

7.ĐểNG GểP MỚI CỦA ĐỀ TÀI NGHIấN CỨU

Xây dựng cơ sở lý luận của biện pháp tổ chức trò chơi dân gian nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi

Đánh giá thực trạng biện pháp tổ chức trò chơi dân gian có ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ của trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi ở trường mầm non tỉnh Đồng Tháp

Sưu tầm trò chơi dân gian và đề xuất một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ 4 - 5 tuổi

8.CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục Nội dung chính của luận văn được chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của biện pháp tổ chức trò chơi

dân gian nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ 4 - 5 tuổi

Chương 2: Xây dựng một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian

nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ 4 - 5 tuổi

Chương 3: Thực nghiệm biện pháp tổ chức trò chơi dân gian nhằm

phát triển trí tuệ cho trẻ 4 - 5 tuổi

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ Lí LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Việc nghiên cứu sự phát triển trí tuệ của con người nói chung và trẻ

em nói riêng là một trong những vấn đề được nhiều nhà khoa học quan tâm

Riêng ở Việt Nam, những công trình nghiên cứu của trung tâm thực nghiệm dạy học Giảng Võ đã khẳng định và phát triển các kết luận rút ra từ những công trình của Đ.B.Encụnhin, V.V Đavưđốp về khả năng lĩnh hội các khái niệm khoa học của trẻ em Tại đây đó áp dụng thành công lý thuyết hình thành hoạt động trí tuệ của P Ia Ganpờrin vào việc hình thành hoạt động học tập của trẻ học sinh cấp 1 và đang từng bước triển khai trên qui mô lớn của hệ thống giáo dục phổ thông cơ sở của nước ta Bên cạnh những thành tựu trên đã có nhiều công trình đi sâu nghiên cứu về sự phát triển trí tuệ như các công trình của Nguyễn

Kế Hào nghiên cứu về sự phát triển trí tuệ của trẻ em trước tuổi học, Phạm Hoàng Gia về trí thông minh

Như vậy, các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước đã chỉ ra tiềm năng phát triển trí tuệ của trẻ mẫu giáo là vô cùng to lớn Sự phát triển trí tuệ của trẻ mẫu giáo có ảnh hưởng lớn đến tốc độ phát triển tâm lí của trẻ, đặc biệt đến sự hình thành các phẩm chất trí tuệ cần thiết trong trường phổ thông Tuy nhiên, muốn đạt hiệu quả, bản thân trẻ phải nổ lực cố gắng về trí tuệ và người lớn phải khuyến khích, động viên tạo điều kiện cho trẻ chủ động giải quyết nhiệm vụ nhận thức một cách đúng đắn

TCDG hiện nay đang dần mai một đi, trẻ có ít cơ hội được chơi những TCDG cổ truyền, được tiếp xúc với nền văn hoá của các thế hệ,

mở rộng vốn hiểu biết về cuộc sống Trước tình hình này đòi hỏi các nhà nghiên cứu, các giáo viên mầm non cần tiếp tục nghiên cứu để tìm

ra các biện pháp thích hợp để khai thác tiềm năng của TCDG trong quá trình giáo dục trẻ mầm non Tuy đã có khá nhiều những công trình nghiên cứu về vai trò của trò chơi nói chung, TCDG nói riêng với sự

phát triển của trẻ em, để TCDG trở thành món ăn tinh thần, một phương tiện phát triển trí tuệ cho trẻ em nói chung và trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi nói

riêng, thìviệc nghiên cứu “Biện pháp tổ chức TCDG nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi” có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn

đối với vấn đề tổ chức TCDG ở trường mầm non hiện nay

Theo các nhà nghiên cứu A.Liublinxkaia, A.V.Petrovski thì sự phát triển trí tuệ của trẻ em là quá trình trẻ nắm vững kinh nghiệm thực tiễn của xã hội loài người Trẻ em lĩnh hội được những tri thức nhất định của

xã hội loài người thông qua quá trình hoạt động của bản thân: vui chơi, học tập, lao động

Không phải đứa trẻ được sinh ra là đã có ngay trong mình các thành quả của lịch sử loài người Thành tựu phát triển của các thế hệ không chứa đựng trong con người, không chứa đựng trong mầm mống thiên nhiên của con người mà ở thế giới xung quanh nú, trong thành quả sáng tạo vĩ đại của nền văn minh nhân loại Đứa trẻ phải lĩnh hội và nắm vững những kinh nghiệm đã được hình thành trong lịch sử xã hội loài người, tư duy, trí nhớ, tri giác của trẻ bị ước chế một cách căn bản bởi sự nắm ngôn ngữ, nắm vững phương thức hoạt động nhất định và những khái niệm nhất định

Như vậy, điều kiện đầu tiên trong sự phát triển trí tuệ của trẻ và có tính chất quyết định là việc trẻ nắm được các hành động trí tuệ, thao tác trí tuệ, kinh nghiệm từ sự truyền thụ kinh nghiệm xã hội theo một phương thức nhất định và được tổ chức một cách đặc biệt - đó là quá trình dạy học

1.2.2.Tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi.

Có thể nói một cách khái quát là khi nói về hoạt động vui chơi như: khái niệm, đặc điểm, nguồn gốc, bản chất, ý nghĩa, phương pháp tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo đều tìm thấy trong lý thuyết chung

về hoạt động vui chơi Song mỗi loại trò chơi và cách tổ chức hướng dẫn

trẻ chơi lại có những nét đặc thù riêng của nú vì thế trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, chúng tôi chỉ đi sâu vào nghiên cứu TCDG và sử dụng nú làm phương tiện để phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo

1.2.2.1 Vài nét về trò chơi dân gian.

1 2 2 1 1 Khái niệm.

Trò chơi dân gian là những trò chơi được nhân dân sáng tạo lưu truyền

tự nhiên, rộng rói trong dân gian, là một trong những hình thức sinh hoạt văn hoá dân gian

1 2 2 1 2 Trò chơi dân gian Việt Nam.

TCDG xuất hiện gắn liền với các hoạt động văn hoá và tín ngưỡng của con người thời tiền sử Xuất phát từ hành động mang tính thần bí, cầu ước, phù yểm ma thuật, hay những hành vi mô phỏng các hoạt động săn bắn và

trồng trọt, những nghi thức đó được thể chế dần để trở thành nghi thức tôn giáo trong hệ thống tín ngưỡng phồn thực Cùng với sự phát triển của xã hội, nhiều nghi thức tôn giáo mõt dần ý nghĩa linh thiên, chỉ còn giữ lại mục đích vui chơi giải trí cho cộng đồng Vì vậy, các TCDG phần lớn gắn với hội làng diễn ra vào mùa xuân, mùa thu của chu kỳ sản xuất nông nghiệp

1.2.2.1.3 Trò chơi dân gian trẻ em

Trẻ em Việt Nam từ thời xa xưa, bên cạnh những trò chơi do người lớn nghĩ ra để cho trẻ chơi, bản thân trẻ đã tự đáp ứng nhu cầu chơi của mình bằng cách tạo ra nhiều cách chơi dựa trên cơ sở bắt chước những hoạt động của người lớn, hướng dẫn cho nhau cách chơi, truyền cho nhau từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ vùng này sang vùng khác, nhờ

đó TCDG được lưu truyền đến ngày hôm nay

1 2 2.1.4 Vai trò của trò chơi dân gian Việt Nam đối với sự phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo.

TCDG mang tính học tập và giàu cảm xúc, vì thế mà chúng không những điều khiển được mối quan hệ giữa trẻ với nhau mà cún góp phần quan trọng trong việc phát triển trí tuệ cho trẻ Nhiều công trình nghiên cứu của các ngành khoa học trên thế giới và trong nước đều cho

rằng,TCDG có ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục và phát triển toàn diện nhân cách nói chung và trí tuệ cho trẻ nói riêng.

TCDG mang nhiều chức năng và mục đích giáo dục Chức năng cơ bản nhất là thoả mãn và phát triển nhu cầu nhận thức, nhu cầu tìm hiểu thế giới xung quanh Việc tổ chức TCDG cho trẻ tạo ra cho chúng khả năng giải quyết nhiệm vụ nhận thức dưới hình thức chơi nhẹ nhàng, hấp dẫn, không bị áp đặt Những nhiệm vụ chơi và hành động chơi đòi hỏi trẻ phải huy động các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của mình để đạt kết quả mà trò chơi đặt ra

1 2 2 2 Phân loại, lựa chọn nội dung trò chơi dân gian.

TCDG Việt Nam thật phong phú, có thể nêu lên những loạitrò chơi tiêu biểu sau đây:

1.Những trò chơi vui khoẻ: cướp cờ, cướp khốn, ôm cột, chọi gà, chọi trâu, tung cầu, bắt vịt, kéo co, đua thuyền, đấu vật, đấu võ, đua nghé

2 Những trò chơi giải trí: bịt mắt bắt dê, tung còn, bắt chạch thong chum

3 Những trò chơi thi tài, thi khéo: thi thả chim, ném pháo, đi trên dây,

Biện pháp tổ chức cho trẻ chơi TCDG là tổ hợp những cách thức

tổ chức cụ thể trong hoạt động cùng nhau của cô và trẻ nhằm thực hiện mục đích giáo dục đã đặt ra trong trò chơi.

1.2.4.Mối quan hệ giữa biện pháp tổ chức TCDG với sự phát triển trí tụờ của trẻ mẫu giáo nhỡ:

Biện pháp tổ chức trò chơi chính là con đường, là phương tiện phát triển trí tuệ cho trẻ trong trò chơi nói chung và TCDG nói riêng Nhờ có các biện pháp tổ chức mà giúp trẻ lĩnh hội những điều chưa biết và vận dụng kinh nghiệm vốn có vào những hoàn cảnh mới, mang lại niềm vui,

sự say mê hứng thú cho trẻ Bên cạnh đó, những cách thức tác động của

cô giáo đến trò chơi của trẻ sẽ giúp trẻ biết đặt nhiệm vụ và kế hoạch trình tự thực hiện, suy nghĩ tìm cách giải quyết nhiệm vụ đặt ra Chính vì vậy cần phải có một tổ hợp các biện pháp giáo dục tạo điều kiện để phát triển trí tuệ cho trẻ

1.3.Cơ sở thực tiễn của biện pháp tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi.

1 3 1 Thực trạng biện pháp tổ chức trò chơi dân gian ở lớp mẫu giáo 4 - 5 tuổi.

1 3 1 1.Mục đích nghiên cứu thực trạng:

Tìm hiểu thực trạng việc tổ chức TCDG của giáo viên và sự hứng thú, kỹ năng chơi, thái độ chơi của trẻ 4 - 5 tuổi qua TCDG ở trường mầm non hiện nay Qua đó để đánh giá được những mặt mạnh, mặt yếu của từng biện pháp trong thực tế đã và đang thực hiện

1 3 1.2 Đối tượng khảo sát thực trạng:

Chúng tôi tiến hành khảo sát hiệu quả phát triển trí tuệ cho trẻ 4 - 5 tuổi qua TCDG ở 4 trường mầm non (200 trẻ)

1 3 1.3.Thời gian khảo sát thực trạng:

Tiến hành khảo sát thực trạng từ tháng 2/ 2009 đến tháng 4/2009

1 3 1.4 Nội dung và phương pháp nghiên cứu:

1 3 1.4.1.Nghiên cứu chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 4 - 5 tuổi:

Phân tích nội dung chương trình quy định hiện nay, chủ yếu là TCDG cho trẻ 4 - 5 tuổi

1 3 1.4.2.Quan sát sư phạm: