Bởi trẻchưa biết đọc mà phải nhờ vào sự tổ chức, hoạt động của giáo viên qua giọngđọc, kể của cô giáo làm cho tác phẩm văn học đến với các cháu trở thành nhân tố giúp trẻ phát triển tư d
Trang 1Bộ môn văn học nói chung và văn học trẻ thơ nói riêng là kho tàng quýbáu được khai thác không ngừng phục vụ cho việc bồi dưỡng tâm hồn trẻ Đặcbiệt là các tác phẩm thơ truyện dành cho trẻ mầm non với hình tượng nghệ thuậtgần gũi phù hợp với nhận thức của trẻ được áp dụng theo từng lứa tuổi Đã từngbước chắp cánh cho trẻ vươn tới bao ước mơ, bao điều tốt đẹp.
Trẻ mầm non không thể cảm nhận được nội dung nghệ thuật của bài thơ,câu chuyện, khi thiếu sự tác động cuả giáo viên, người lớn xung quanh Bởi trẻchưa biết đọc mà phải nhờ vào sự tổ chức, hoạt động của giáo viên qua giọngđọc, kể của cô giáo làm cho tác phẩm văn học đến với các cháu trở thành nhân
tố giúp trẻ phát triển tư duy, trí tưởng tượng, ngôn ngữ, thẩm mỹ, hình thànhnhân các và giáo dục đạo đức cho trẻ Xuất phát từ vấn đề trên hơn nữa bản thântôi là một giáo viên trực tiếp đứng lớp, chăm sóc giáo dục các cháu 4-5 tuổi nêntôi mạnh dạn chọn đề tài “Rèn luyện kỹ năng diễn đạt cho trẻ mẫu giáo 4 – 5tuổi qua việc dạy trẻ đọc, kể lại các tác phẩm văn học” với mục đích giúp trẻ dễdàng hơn trong việc cảm nhận ngôn ngữ nghệ thuật của thơ truyện và biết thểhiện nó bằng chính ngôn ngữ hành động của mình
1.2 Cơ sở thực tiễn.
Trang 2Qua thực tế và quá trình học tập, nhận thức và suy nghĩ của trẻ về việcdạy môn văn học ở trong mầm non Trẻ từ mẫu giáo chuẩn bị bước sang lớp 1tiểu học là một bước ngoặt lớn đối với tâm lý và tinh thần của trẻ có sự chuẩn bịcho trẻ đang từ hình thức học tập sinh hoạt theo cách học mà chơi, chơi mà học.Sang phổ thông trẻ phải buộc học theo các tiết học nghiêm túc không vừa họcvừa chơi Vì vậy đối với các cháu mẫu giáo là cần có sự chuẩn bị đầy đủ về mọimặt tâm lý Kiến thức, trách nhiệm đối với việc học tập tạo ở trẻ những kiếnthức, ý trí quyết tâm vượt qua khó khăn để học tập, từ đó giúp cho số lượng trẻđạt mục đích, yêu cầu về việc nhận thức làm quen với văn học ngày càng cao vàtrở thành những kiến thức quen thuộc mà trẻ lĩnh hội kinh nghiệm được Là mộtgiáo viên vùng cao tôi đã được trải qua nhiều thực tế về những kinh nghiệmbước đầu trong học tập cho trẻ thấy, để có một tiết học văn học cho trẻ mẫu giáođạt kết qủa tốt người giáo viên luôn luôn tìm hòi, học hỏi để có một phươngpháp thiết thực nhất cho tiết dạy trẻ là quen với văn học đạt kết qủa cao nhất.
Vì lý do trên mà tôi đã chọn đề tài “Rèn luyện kỹ năng diễn đạt cho trẻmẫu giáo 4 – 5 tuổi qua việc dạy trẻ đọc, kể lại các tác phẩm văn học” Qua môndạy trẻ làm quen với văn học ban đầu từ đó rút ra những kinh nghiệm, biệnpháp, hình thức giáo dục phù hợp cho trẻ để tiết học văn học đạt kết quả cao
2 Mục đích nghiên cứu:
Mục đích nghiên cứu là mục tiêu cụ thể mà đề tài phải thực hiện Bởi vậytrong quá trình nghiên cứu khoa học, để nghiên cứu một bài tập nghiên cứu khoahọc thì việc đề ra những nhiệm vụ nghiên cứu là hết sức cần thiết Hiểu đượcđiều này, ngay từ đầu tôi đã xác định nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài này nhưsau:
+ Tìm hiểu thực tế kĩ năng diễn đạt của trẻ 4 – 5 tuổi qua đọc, kể lại tácphẩm văn học
+ Tìm hiểu nguyên nhân việc diễn đạt chưa tốt ở trẻ
+ Lập kế hoạch và đưa ra biện pháp giáo dục và rèn luyện cho trẻ nhằmgiúp trẻ có kĩ năng đọc, kể diễn cảm từ đó giúp trẻ nói năng mạch lạc, lưu loát,
Trang 3đúng ngữ pháp, không ngọng giúp trẻ phát triển trí tuệ thẩm mỹ và hình thànhnhân cách cho trẻ.
Qua việc rèn luyện kĩ năng diễn đạt bằng các phương pháp dạy trẻ đọc, kể
lại tác phẩm văn học trong chương trình “Chăm sóc – giáo dục trẻ” nhằm phát
triển khả năng diễn đạt cho trẻ, giúp trẻ hiểu được nội dung tác phẩm văn học,bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ phát triển trí tuệ góp phần hình thành nhân cáchcho trẻ
3 Thời gian, địa điểm.
Nghiên cứu dạy trẻ 4-5 tuổi “Rèn luyện kỹ năng diễn đạt cho trẻ mẫu giáo
4 – 5 tuổi qua việc dạy trẻ đọc, kể lại các tác phẩm văn học” trường phổ thông
cơ sở Đại Dực
3.3.1 Giới hạn đối tượng nghiên cứu.
“Rèn luyện kỹ năng diễn đạt cho trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi qua việc dạy trẻ đọc,
kể lại các tác phẩm văn học” tại trường PTCS Đại Dực.
3.3.2 Giới hạn địa ban nghiên cứu.
Điểm trường Phài Giác, trường PTCS Đại Dực – Tiên Yên – Quảng Ninh
3.3.3 Giới hạn về khách thể khảo sát.
- 10 trẻ 4-5 tuổi tại lớp mẫu giáo Phài Giác
4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp trực quan
- Phương pháp dùng trò chơi
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp đàm thoại
Trang 4- phương pháp quan sát.
- Phương pháp thực nghiệm
5 Đóng góp mới về mặt lý luận, thực tiễn
* Về mặt lý luận: Đã có đề tài nghiên cứu về việc rèn đọc, kể diễn cảm cho trẻ
qua các tác phẩm văn học nhưng chưa phù hợp với đối tượng học sinh củatrường PTCS Đại Dực.Nên tôi đã chọn nghiên cứu tiếp đề tài này
* Về mặt thực tiễn: Do bản thân tôi theo dõi quá trình giảng dạy trẻ đã rút ra
mộ số lỗi mà trẻ 4-5 tuổi hay mắc phải :
- Trẻ còn nói ngọng, phát âm không chuẩn : đường đi - lường đi … vv
- Trẻ còn thiếu tự tin, còn rụt rè khi đọc , kể các tác phẩm văn học
- Trẻ đôi khi quên một số tác phẩm văn học
Trang 5II PHẦN NỘI DUNG II.1 CHƯƠNG I:
RÈN LUYỆN KỸ NĂNG DIỄN ĐẠT CHO TRẺ MẪU GIÁO 4 – 5 TUỔI QUA
VIỆC DẠY TRẺ ĐỌC, KỂ LẠI CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC
II.1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN
Rèn luyện kĩ năng diễn đạt là một quá trình hình thành ở trẻ thói quen nóiđũng ngữ pháp và sự diễn đạt ngôn ngữ có lôgic, có trình tự, hành ảnh qua lờinói Luyện cho trẻ nói đúng ngữ pháp theo cấu trúc câu tiếng việt, lời nói loogichình ảnh, khi nói phải rũ ràng ngắt nghỉ đũng chỗ, giọng nói có sắc thái biểucảm
Trẻ 4- 5 tuổi vùng dân tộc: Tiếng việt là ngôn ngữ thứ hai nên kĩ năngnghe nói tiếng việt cong nhiều hạn chế, phát âm sai do lỗi phát âm của địaphương
Đọc, kể diễn cảm là các sử dụng giọng đọc, lời kể có kèm theo cử chỉ,điệu bộ, nét mặt để truyền ý nghĩ, tình cảm, tâm trạng của tác giả gửi gắm trongtác phẩm và thái độ tâm trạng của người đọc, người nghe
Trang 6II.2 CHƯƠNG II: NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU II.2.1 Thực trạng
Qua tìm hiểu thực tế 5 năm dạy học trẻ 4-5 tuổi ở vùng cao tôi nhận thấyviệc đọc, kể lại những tác phẩm của trẻ còn nhiều hạn chế bởi trẻ còn ngọng,chưa thể hiện đúng ngữ điệu, nhịp điệu cũng như giọng nhân vật trong tác phẩm.Tôi đã dự giờ đồng nghiệp Lê Thị Tô cơ sở Khe Quang Tiết 1: bài thơ “Trăngsáng” (Trần Đăng Khoa)
Nhịpđiệu
Cườngđộ
Ngắtgiọng
Cử chỉđiệubộ
Nhận xét
Nhịpđiệu
Cườngđộ
Ngắtgiọng
Cử chỉđiệubộ
Nhận xét
Trang 7* Về phía giáo viên: Khả năng cảm nhận các tác phẩm thơ truyện còn hạn chế,
giọng đọc và cách phối hợp ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ minh hoạ bộc lộ cảm xúc,hấp dấn cuốn hút trẻ
Phương pháp lồng ghép, tích hợp chưa linh hoạt sáng tạo kết quả trẻ chưacao, trẻ chưa say mê, hào hứng
Sử dụng đồ dùng dạy học chưa có khoa học dẫn đến giờ học trẻ ít tậptrung chú ý hiệu quả trong tiết học chưa cao
* Về phía trẻ:
Nghe, hiểu tiếng việt còn chậm dẫn đến việc trẻ chưa hiểu và thuộc nộidung bài thơ, câu chuyện
Đọc, nói còn ngọngChưa mạnh rạn trong giao tiếp, còn rụt dè, nhút nhát
Chưa thể hiện đúng ngữ điệu, nhịp điệu cũng như đóng vai của nhân vật
Trang 8Kĩ năng kết hợp giữa lời nói và đồ dùng minh hoạ của trẻ còn rời rạc,chưa đúng.
Chưa hứng thú trong học tập còn lơ là, chểnh mảng dẫn đến tiết học buồn
- Tôi lấy VD khi dạy bài thơ: “Làm anh” để tiết học dạy trẻ học thuộc thơ đạtkết quả ngay từ đầu giáo viên đã dùng những thủ thuật gây hứng thú cho trẻnhư: đàm thoại những vấn đề có liên quan đến bài thơ, tranh ảnh minh hoạ và đồdùng trực quan sinh động, cô đã trò chuyện và hỏi trẻ với hệ thống câu hỏi dẫndắt như sau:
? Trong lớp mình ai có em bé
? Em trai hay em, gái
? Con có yêu em không
? Con đã làm gì cho em
? Con yêu em như thế nào
Kết hợp cho trẻ xem tranh về “Hai anh em” anh đang chia bánh cho em Cô đàmthoại về tranh vẽ:
? Tranh vẽ gì?
? Anh có yêu em mình không?
? Vì sao con biết?
Trẻ hứng thú quan sát và đàm thoại cùng cô, giới thiệu tên bài thơ và têntác giả Cô đọc diễn cảm bài thơ hai lần, giải thích về nội dung bài thơ Cô đọclần thứ ba rồi dạy trẻ đọc theo cô theo phương pháp truyền khẩu, cô đọc nhiềulần cùng trẻ cho đến khi trẻ thuộc
Trang 9Nhưng khi dạy trẻ đọc thơ theo lối truyền khẩu nhiều lần như vậy cô lạikhông chú ý đến kĩ năng diễn đạt của mình để truyền lại cho trẻ Trẻ đọc theo cônhiều lần lên mất dần hứng thú, thường thì hai đến ba lần đầu trẻ rất chăm trúđọc theo cô nhưng những lần sau thì trẻ không chú ý nữa nên đọc rời rạc Chính
vì thế nên kĩ năng diễn đạt của trẻ không được rèn luyện và phát triển
* Nguyên nhân thứ hai:
Như chúng ta đã biết trẻ trong độ tuổi mẫu giáo ngôn ngữ được phát triểnmạnh, ngữ âm được hoàn thiện dần, vốn từ được mở rộng Nhưng do môi trườngsống của trẻ vì trẻ là người dân tộc ngôn ngữ nói và giao tiếp trong gia đình vàmọi người xung quanh là tiếng mẹ đẻ của trẻ Ngôn ngữ 1 của trẻ vì không cóchữ viết nên khi trẻ học phát âm, tiếp thu tiếng việt rất khó, hay phát âm ngọng.Đồng thời trẻ chỉ rèn luyện trên lớp với cô giáo trong khi đó thời gian học củatrẻ thì chiếm 1/3 thời gian trong ngày Bên cạnh đó thiếu sự quan tâm sát saocủa phụ huynh, đa số phụ huynh phó mặc con cái cho giáo viên, chưa có nhậnthức đúng đắn trong học tập, tiếp thu kiến thức của con em mình Dẫn tới trẻđọc, kể kém, thường tỏ ra nhút nhát, ngồi học ít giơ tay phát biểu, thụ độngtrong học tập Nếu như trẻ được sự quan tâm của gia đình ngoài giờ học trên lớp
ra trẻ được cha mẹ, ông bà hay anh chị kèm cặp, bảo ban thì bản thân trẻ sẽ bạorạn, tự tin trong lớp Những trẻ này thường hay nhanh nhẹn, dễ hoà đồng, haygần gũi trò chuyện, tâm sự với cô và mọi người xung quanh Từ những hoạtđộng đó phần nào cũng giúp tâm lý trẻ thoải mái, mạnh rạn trong giao tiếp đồngthời vốn từ của trẻ được phát triển phong phú và đa dạng, trẻ hiểu được ý ngiaxcủa từ vựng thông dụng, phát âm đúng như phát âm của ngươi lớn, biết dùngngữ điệu khi giao tiếp, nói năng mạch lạc, gẫy gọn
II.2.3 Các biện pháp
Biện pháp 1: Bồi dưỡng kiến thức văn học:
Muốn đạt được kết quả cao trong vấn đề này thì trước hết cô giáo cần phảiyêu văn học, say mê văn học, thích thú tìm tòi khám phá những cái hay cái đẹptrong tác phẩm văn học, tích luỹ kiến thức hiểu biết về văn học nói chung và cụthể là các bài hơ, câu truyện, đặc biệt là thơ truyện mầm non
Trang 10Để áp dụng biện pháp này một cách hiệu quả ngoài việc nghiên cứu tácphẩm gia giáo viên cần phải chú ý tới việc nghiên cứu các tài liệu sách báo,truyền hình.
Bản thân tôi luôn tranh thủ thời gian rảnh như giờ ra chơi hay trong ngàynghỉ giành 1 đến 2 tiếng để đọc tài liệu giành cho giáo viên mầm non, các loạisách “phương pháp phát triển lời nói”, phương pháp làm quen truyện thơ giànhcho lứa tuổi mầm non, tập san giáo dục mầm non bồi dưỡng hè, xem các bàisoạn mẫu gợi ý, sưu tầm sách truyện mẫu giáo phù hợp để đọc cho trẻ nghe
Bên cạnh đó cũng cần tìm đọc các loại báo chí liên quan đến chương trìnhgiáo dục, xem truyền hình có những chuyên mục bổ ích giành cho giáo viênmầm non như chương trình thiếu nhi…
Tôi thấy biện pháp cập nhật thông tin, làm giàu vốn hiểu biết sâu vềchuyên môn nghề nghiệp là phương tiện làm phong phú tâm hồn nâng cao trình
độ biết cảm nhận cái hay cái đẹp trong các tác phẩm thơ, truyện, có cảm xúc vớithơ truyện, rất yêu thích tác phẩm thì dễ dàng hơn trong việc phân tích, đánh giánội dung tác phẩm văn học mang lại hiệu quả cao trên các tiết học thơ tuyện.Đồng thời thông qua việc tự học bồi dưỡng kiến thức văn học giúp giáo viênhiểu rõ và truyền thụ tác phẩm văn học đến với trẻ có hiệu quả hơn
Cho nên trong quá trình giảng dạy đọc một bài thơ hay, kể lại câu chuyệncho trẻ giáo viên phải hiểu được nội dung, xác định được thể loại thơ truyện, xácđịnh được nhịp đọc, phải hiểu được tác giả sử dụng nghệ thuạt gì? so sánh nhânh), biết được nội dung bài thơ câu chuyện nhắn gửi điều gì? từ đó áp dụngnhững hiểu biết của mình vào việc truyền thụ cho trẻ kĩ năng nghe, nhớ, biết thểhiện tính các thông qua giọng điệu, cử chỉ, lời nói Đồng thời gợi cảm xúc, thúcđẩy quá trình nhận thức đạo đức ở trẻ
VD1: Bài thơ: “Em vẽ”
Em vẽCon gà trốngMào đỏ tươi
…………
Trang 11Em vẽ Nhiều mái trườngTươi mái đỏVới nghệ thuật so sánh tác giả đã vẽ lên trước mắt ta con gà trống, conmèo lười, thật sống động một con gà trống mới chỉ nghe thôi chưa được nhìn,được ngắm mà đã cảm nhận được vẻ đẹp rực rỡ của con gà
VD2: Với nghệ thuật nhân cách hoá nhà thơ “Đàm Thị Lan Luyến” đã viết lênbài thơ “Em yêu nhà em”
Chẳng đâu bằng chính nhà em
Có đàn chim sẻ bên thềm líu lo
Có nàng gà mái hoa mơCục ta, cục tác khi vừa đẻ xong
Có bà chuối mập lưng ong
Có ông ngô bắp dâu hồng như tơ
Bài thơ đã nói lên một vẻ đẹp sinh động, ngộ ngĩnh đáng yêu vây quanhngôi nhà em bé, là cho người nghe bài thơ cảm nhận thấy như mình đang xíchgần đến với những gì viết trong thơ
* Hiệu quả: ở biện pháp này bước đầu khiến trẻ làm quen với tác phẩm văn học
từ đó bắt đầu hình thành ở trẻ khả năng nghe, đọc, hiểu, cảm nhận cái hay, cáiđẹp trong tác phẩm, có cảm xúc với thơ, truyện, yêu thơ, truyện Dẫn tới trẻ đãthể hiện được tình cảm, tính cách giọng kể điệu bộ minh hoạ của các nhân vậtnhân hoá trong bài
Trang 12Biện pháp 2: Bồi dưỡng phương pháp để tổ chức hướng dẫn cho trẻ làm quen
với văn học
1 Nghiên cứu đối tượng:
Bằng phương pháp trực quan cô phải nắm được đặc điểm tâm sinh lý củatừng trẻ Vì trẻ cùng độ tuổi (4-5 tuổi) cùng một năm nhưng có sự chênh lệch vềtháng tuổi nên sự phát triển tư duy ngôn ngữ của trẻ không đồng đều
Nhiều trẻ đọc, kể chọn câu đầy đủ rõ dàng mạch lạc, nhưng cũng cónhững trẻ đọc, kể ngắt nghỉ thay đổi ngữ điệu chưa đúng trên cơ sở đó giáo viêncần chú ý tới việc đề ra yêu cầu bài dạy phù hợp với từng đối tượng trẻ
- Đối với những trẻ về tư duy ngôn ngữ tốt khi không chỉ dạy trẻ đọc kể thuộc
mà còn tập cho trẻ cách thể hiện giọng đọc kể kết hợp điệu bộ minh hoạ, độngtác mạnh dạn và tự tin hơn
- Đối với trẻ tư duy ngôn ngữ còn hạn chế giáo viên cần có biện pháp tập cho trẻđộng viên khuyến khích trẻ hứng thú tham gia luyện tập, chú ý theo dõi để sửasai cho trẻ
- Qua tiếp xúc với trẻ tôi nhận thấy về mặt tâm lý nhiều trẻ trong lớp rất mạnhdạn, tự tin trong trường hợp này tôi sử dụng phương pháp nêu gương để pháthuy tính tích cực chủ động sáng tạo của trẻ, còn đặc biệt những trẻ nhút nhátthường sử dụng phương pháp động viên khích lệ trẻ để tạo cho trẻ sự tin tưởng
và mạnh dạn tham gia các hoạt động trên tiết học tốt hơn
- Hiệu quả: Khi áp dụng phương pháp này giáo viên sẽ phân loại được từng đốitượng trẻ từ đó đề ra những biện pháp thích hợp giáo dục cho hợp lý để trẻ tiếpthu nội dung bài học một cách tốt nhất
2 Phương pháp trực quan.
Như chúng ta đã biết trẻ mầm non nói chung và trẻ 4-5 tuổi nói riêng tưduy của trẻ trực quan hành động của trẻ chỉ tập trung chú ý và ghi nhớ những gì
mà trẻ cảm thấy thích thú, trẻ mầm non thường “thích là mau chán, chóng nhớ
dễ quên” vì thế giáo viên nên chuẩn bị đồ dùng dạy học gồm các tranh ảnh, môhình vật thật đầy đủ, phong phú đa dạng phù hợp với từng nội dung của từng bàidạy
Trang 13Nhưng cũng có một số thể loại kém phần quan trọng thu hút sự chú ý củatrẻ đó là đưa vào sử dụng rôi tong các tiết học.
VD: Bài thơ “Em vẽ”, sử dụng tranh ảnh kết hợp với mô hình
Chuyện “ Cáo thỏ gà trống” sử dụng tranh ảnh kết hợp rối
Thơ “Tết vào nhà” sử dụng vật thật (hoa đào, áo hoa)
Ngoài ra cô giáo cần chú ý tạo môi trường học tập cho trẻ hàng ngày đượctrực tiếp quan sát không chỉ trong tiết học nà còn mọi lúc mọi nơi
* Hiệu quả: phương pháp này khi đưa vào các tiết học ở trường mầm non nói
chung và các tiết học đọc thơ, kể chuyện nói riêng sẽ khiến trẻ hứng thú và ghinhớ bài học nhanh và nhớ lâu Vì trực quan sinh động sẽ là hình ảnh cụ thể nhấtkhiến trẻ tiếp thu bài một cách tích cực, chủ động Qua đó rèn luyện cho trẻ khảnăng quan sát, phát triển ngôn ngữ, trí tưởng tượng cho trẻ
3 rèn luyện phương pháp đọc, kể.
Đối với phương pháp đọc kể trước hết giáo viên phải xác định được giọngđọc kể của từng tác phẩm thơ, truyện đọc kể phải bộc lộ được cảm xúc qua ánhmắt, cử chỉ điệu bộ minh hoạ phù hợp với nội dung câu chuyện Bởi trong cáctác phẩm đều có giọng đọc kể hay điệu bộ minh hoạ giống nhau
VD: Khi đọc bài “Em yêu nhà em”
Cô đọc nhẹ nhàng êm dịu thể hiện tình cảm trìu mến, chú ý ngắt giọngtrong các câu thơ:
Cục ta/ cục tác/ khi vừa đẻ xong
Có ông ngô bắp/ râu hồng như tơ
Có ao muống/ với cá cờẾch con học nhạc/ dề mèn ngâm thơ
VD: Câu chuyện “Tích Chu” đoạn đàu kể chậm rãi chú ý nhấn vào chi tiết “cóthứ gì ngon bà cũng thưởng Tích Chu, ban đêm Tích Chu ngủ, bà thức để quạtcho Tích Chu” và câu so sánh “Lòng bà thương Tích Chu cao hơn trời, rộng hơnbiển”
- Rồi giọng nói của bà chậm rãi, mệt mỏi hơn, nhỏ hơn bình thường thể hiện ởcâu “Tích Chu ơi … khô cả cổ rồi”