1. Trang chủ
  2. » Giáo Dục - Đào Tạo

tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai

226 305 0

Đang tải... (xem toàn văn)

Tài liệu hạn chế xem trước, để xem đầy đủ mời bạn chọn Tải xuống

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Định dạng
Số trang 226
Dung lượng 23,52 MB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

và các cơ quan khác th�c hi�n trong g�n XX n�m qua.. Các tác gi... c�u trúc c�a vùng c�a sông Xamoilov I... Brazil có n�ng lư�ng sóng cao.. �i�n hình cho châu th� sông th�ng tr� là Missi

Trang 2

II H� TH�NG ��M PHÁ VEN B� MI�N TRUNG VI�T NAM 23

PHÁ TAM GIANG - C U HAI

IV TR�NG THÁI T�N T�I HI�N NAY C�A H� ��M PHÁ - C�A BI�N

II ��C TRƯNG ��NG L�C HÌNH THÁI H� ��M PHÁ VÀ C�A BI�N 67

V NGU�N CUNG C�P, QUÁ TRÌNH DI CHUY�N VÀ L�NG ��NG BÙN

M PHÁ TAM GIANG – C U HAI

139

I BI�N ��NG �Ư�NG B� BI�N VÙNG ��M PHÁ TAM GIANG - C�U HAI 139

II QUÁ TRÌNH B�I T� VÀ XÓI L� B� BI�N ��M PHÁ TAM GIANG –

III TAI BI�N MÔI TRƯ�NG LIÊN QUAN ��N B�I T�, XÓI L� B� BI�N

Trang 3

Ch ng V NGUYÊN NHÂN CHUY/N L4P C5A BI/N VÀ GI6I

PHÁP 7NG X5

157

PH L C: M)T S< HÌNH 6NH V M PHÁ TAM GIANG – C U HAI 201

Trang 4

L I GI I THI U

Vi�t Nam là m�t qu�c gia bi�n, có vùng bi�n ch� quy�n r�ng kho�ng m�t tri�ukilômét vuông, ���ng b� bi�n tr�i dài hơn 3.260 km, m�t h� th�ng ��o ven b� và vùng khơi chi�m m�t v� trí c�c k� quan tr�ng v� m�t an ninh qu�c phòng c�ng nh� kinh t�-xã

h�i c�a ��t n��c Chi n l c Bi n Vi t Nam t i n m 2020 ���c ��ng và Nhà n��c ta

xây d�ng, �ã xác ��nh nh�ng nhi�m v� chi�n l��c ph�i hoàn thành, nh�m kh�ng ��nhch� quy�n Qu�c gia trên bi�n, phát tri�n kinh t� bi�n, khoa h�c công ngh� bi�n, ��an��c ta tr� thành m�t Qu�c gia m�nh v� bi�n, phù h�p v�i xu th� khai thác ��i d�ơng c�a th� gi�i trong th� k� XXI Vi�c th�c hi�n có k�t qu� các nhi�m v� trên, ph�i d�atrên m�t cơ s� khoa h�c, k� thu�t ��y ��, v�ng ch�c v� �i�u ki�n t� nhiên, sinh thái môi tr��ng và ti�m n�ng tài nguyên thiên nhiên bi�n c�a n��c ta

Công cu�c �i�u tra nghiên c�u bi�n � n��c ta �ã ���c b�t ��u t� nh�ng n�m 20c�a th� k� tr��c, song ph�i t�i giai �o�n t� 1954, và nh�t là sau n�m 1975, khi chi�ntranh k�t thúc, ��t n��c th�ng nh�t, ho�t ��ng �i�u tra nghiên c�u bi�n n��c ta m�i

���c ��y m�nh, nhi�u Ch�ơng trình c�p Nhà n��c, các �� án, �� tài � các Ngành, các

��a ph�ơng ven bi�n m�i ���c tri�n khai Qua �ó, các k�t qu� nghiên c�u �ã ���c công b�, �áp �ng m�t ph�n yêu c�u t� li�u v� bi�n, c�ng nh� góp ph�n vào vi�c th�c hi�n các nhi�m v� b�o ��m an ninh qu�c phòng bi�n, các ho�t ��ng khai thác, qu�n lý, b�o v� tài nguyên môi tr��ng bi�n trong giai �o�n v�a qua Tuy nhiên, các nhi�m v� l�n c�a

Chi n l c Bi n Vi t Nam t i n m 2020 �ang ��t ra nhi�u yêu c�u c�p bách và to l�n

v� t� li�u bi�n n��c ta �� góp ph�n �áp �ng nhu c�u trên, Nhà Xu�t b�n Khoa h�c t�nhiên và Công ngh� - Vi�n Khoa h�c và Công ngh� Vi�t Nam �ã t� ch�c biên so�n vàxu�t b�n b� sách Chuyên kh�o v� Bi�n, ��o Vi�t Nam Vi�c biên so�n b� sách này d�atrên các k�t qu� �ã có t� vi�c th�c hi�n các Ch�ơng trình �i�u tra nghiên c�u bi�n c�pNhà n��c do Vi�n Khoa h�c và Công ngh� Vi�t Nam ch� trì trong nhi�u n�m, c�ng nh�các k�t qu� nghiên c�u � các Ngành trong th�i gian qua B� sách ���c xu�t b�n g�mnhi�u l�nh v�c:

- Khoa h�c Công ngh� bi�n

- Khí t��ng Thu� v�n ��ng l�c bi�n

- ��a lý, ��a m�o, ��a ch�t bi�n

- Sinh h�c, Sinh thái, Môi tr��ng bi�n

- �a d�ng sinh h�c và B�o t�n thiên nhiên bi�n

- Tài nguyên thiên nhiên bi�n

- và các l�nh v�c khác

Trang 5

�� ��m b�o ch�t l��ng các �n ph�m, vi�c biên so�n và xu�t b�n ���c ti�n hành nghiêm túc qua các b��c tuy�n ch�n � H�i ��ng xu�t b�n và b��c th�m ��nh c�a các chuyên gia chuyên ngành có trình �� Trong các n�m 2008 và 2009, Nhà n��c ��thàng (thông qua C�c xu�t b�n – B� Thông tin và Truy�n thông) cùng v�i s� h� tr�kinh phí biên so�n c�a Vi�n Khoa h�c và Công ngh� Vi�t Nam, Nhà xu�t b�n Khoa h�c t� nhiên và Công ngh� �ã t� ch�c biên so�n và xu�t b�n ���c 10 cu�n ��u tiên c�a B� Chuyên kh�o này Công vi�c biên so�n và xu�t b�n B� sách hi�n v�n ���c ti�pt�c trong n�m 2010

�� m�c tiêu trên ��t k�t qu� t�t, Nhà xu�t b�n Khoa h�c t� nhiên và Công ngh�r�t mong nh�n ���c s� h��ng �ng r�ng rãi c�a các nhà khoa h�c thu�c các l�nh v�ckhoa h�c công ngh� bi�n trong c� n��c cùng tham gia biên so�n và xu�t b�n B� sách Chuyên kh�o v� Bi�n, ��o Vi�t Nam, k�p th�i �áp �ng nhu c�u t� li�u bi�n hi�n nay cho công tác nghiên c�u, �ào t�o và ph�c v� yêu c�u các nhi�m v� b�o v� ch� quy�nQu�c gia trên bi�n, ��ng th�i phát tri�n kinh t�, khoa h�c công ngh� bi�n và qu�n lý tài

nguyên, môi tr��ng bi�n, góp ph�n thi�t th�c vào vi�c th�c hi�n Chi n l c Bi n Vi t Nam t i n m 2020 c�a ��ng và Nhà n��c, c�ng nh� các n�m ti�p theo

Nhà xu!t b$n Khoa h(c t* nhiên và Công ngh0

Trang 6

L I NÓI U

��m phá ven bi�n �ã ���c th� gi�i quan tâm nghiên c�u t� lâu, nh�ng � Vi�tNam m�i ch� ���c nh�n th�c �úng ��n và nghiên c�u chuyên sâu t� nh�ng n�m 80 c�ath� k� tr��c Nghiên c�u ti�n hóa và ��ng l�c ��m phá Tam Giang – C�u Hai � t�nhTh�a Thiên – Hu� ���c th�c hi�n và t�ng k�t m�t cách h� th�ng t� khi nhóm tác gi�ti�n hành nh�ng �i�u tra nghiên c�u h� th�ng ��m phá này m�t cách toàn di�n t� ��unh�ng n�m 90 c�a th� k� XX ��n nay Cu�n sách trình bày các k�t qu�, tài li�u �i�u tra

và kh�o sát quý giá có h� th�ng trong kho�ng th�i gian 1990 – 2009 Hơn n�a, v�n ��ti�n hóa và ��ng l�c ��m có liên quan ch�t ch� ��n bi�n ��i khí h�u và dâng cao m�cn��c bi�n v�n �ang là v�n �� mà c� Th� gi�i quan tâm Vi�c xu�t b�n cu�n sách s� m�r�ng nh�ng hi�u bi�t v� quá trình ��ng l�c và ti�n hóa � ��m phá Tam Giang – C�u Hai nói riêng và ��m phá ven bi�n Mi�n Trung nói chung t�i các nhà khoa h�c, qu�n lý, quy ho�ch và ho�ch ��nh chính sách ��ng th�i c�ng là tài li�u tham kh�o t�t cho công tác

�ào t�o sau ��i h�c, ng�n ng�a và phòng ch�ng thiên tai (ng�p l�t, xói l�, sa b�i, chuy�nl�p c�a bi�n) và b�o v� tài nguyên, môi tr��ng theo ��nh h��ng phát tri�n b�n v�ng H� ��m phá Tam Giang - C�u Hai có t�m quan tr�ng ��c bi�t ��i v�i s� phát tri�nkinh t� dân sinh khu v�c Th�a Thiên - Hu� nh� các giá tr� tài nguyên và các ch�c n�ng v� sinh thái, môi tr��ng Các giá tr� và ch�c n�ng này g�n li�n v�i tr�ng thái phát tri�nc�a hai c�a chính Thu�n An và T� Hi�n t�n t�i nhi�u n�m thông n�i ��m phá v�i bi�n.Tuy nhiên, c�a l�ch th��ng không �n ��nh v� v� trí và tr�ng thái �óng, m�, gây ra nh�ng h�u qu� tiêu c�c v� sinh thái, môi tr��ng và kèm theo nh�ng thi�t h�i l�n v� kinh t�, dân sinh L�p c�a, chuy�n c�a ��m phá là các d�ng tai bi�n n�ng n� � ven b� mi�nTrung mà Th�a Thiên - Hu� là �i�n hình Sau l�n l�p c�a T� Hi�n vào tháng 12 n�m

1994, �ã x�y s� ki�n l� ng�p kh�ng khi�p vào ��u tháng 11 n�m 1999, m� ra ��n 5 c�a, trong �ó có c�a Hòa Duân mà vi�c �ng x� ��i v�i c�a này �ã gây nên cu�c bàn lu�n sôi n�i gi�a các nhà khoa h�c và nhà qu�n lý

Cu�n sách này ���c biên so�n và công b� nh�m cung c�p lu�n c� khoa h�c nh�mlàm sáng t� ��c �i�m phát tri�n ti�n hoá và suy tàn c�a h� ��m phá liên quan ��n ��ng thái c�a bi�n, ��ng l�c c�a h� ��m phá - c�a bi�n và góp ph�n �� xu�t gi�i pháp �ng x�

v�i các tai bi�n t� nhiên liên quan ��n ti�n hóa và ��ng l�c ��m phá

�� th�c hi�n nhi�m v�, t�p th� tác gi� �ã s� d�ng k� th�a m�t kh�i l��ng l�n tài li�u �i�u tra kh�o sát do Phân vi�n H�i d�ơng h�c t�i H�i Phòng (nay là Vi�n Tài nguyên và Môi tr��ng bi�n ph�i h�p v�i S� Khoa h�c và Công ngh� Th�a Thiên - Hu�

Trang 7

và các cơ quan khác th�c hi�n trong g�n XX n�m qua Trong �ó, t� li�u ch� y�u t� các

�� tài KT.03.11: “Nghiên c�u s� d�ng h�p lý các h� sinh thái tiêu bi�u ven bi�n Vi�tNam”; KT.�L.95.09: “Nghiên c�u khai thác, s� d�ng h�p lý ti�m n�ng phá Tam Giang”, �� tài “�ánh giá ti�m n�ng và �� xu�t l�a ch�n khu b�o v� ��t ng�p n��c h�

��m phá Tam Giang - C�u Hai” ���c th�c hi�n trong các n�m 1991 – 1999 và các �� tài v� cơ s� d� li�u và h� thông tin ��a lý (GIS) do Vi�n Tài nguyên và Môi tr��ng bi�nth�c hi�n trong giai �o�n 2000-2005 Ngoài ra, còn s� d�ng ph�i h�p tài li�u �i�u tra kh�o sát v� thu� v�n và tr�m tích v�i �� tài "Ngu�n gi�ng ��m phá Th�a Thiên – Hu�"

1999 – 2000, �� tài ��c l�p c�p nhà n��c: “ Nghiên c�u ph�ơng án ph�c h�i, thích nghi cho vùng c�a sông ven bi�n Thu�n An - T� Hi�n và ��m phá Tam Giang - C�u Hai”

2000 – 2001 và tài li�u môi tr��ng tr�m tích t� d� án 14 EE5 h�p tác theo Ngh� ��nhth�: ‘’Nghiên c�u ��ng thái môi tr��ng ��m phá ven bi�n mi�n Trung Vi�t Nam làm cơs� l�a ch�n ph�ơng án qu�n lý’’ do Vi�n Tài nguyên và Môi tr��ng bi�n (Vi�t Nam) và vi�n Khoa h�c ��a ch�t bi�n (Italia) th�c hi�n trong th�i gian 2004-2006

N�i dung c�a cu�n sách ���c d�a theo ph�ơng pháp lu�n coi ��m phá, h� ��mphá Tam Giang - C�u Hai là m�t th�y v�c g�n kín, m�t b�n tích t� tr�m tích ven b�ch�u s� t�ơng tác c�a các quá trình bi�n và l�c ��a, có quá trình hình thành, phát tri�n vàsuy tàn v�i nh�ng ��c tr�ng riêng v� �i�u ki�n ��ng l�c H� ph�ơng pháp nghiên c�uch� ��o là các ph�ơng pháp ��a ��ng l�c, hình thái ��ng l�c và th�y th�ch ��ng l�c

Mô hình toán ���c s� d�ng �� mô ph�ng tr��ng dòng ch�y trong ��m phá, t�i các c�abi�n và l��ng hoá dòng bùn cát gây ra nh�ng bi�n ��ng b�i, xói d�n ��n bi�n d�ng ��ahình Ph�ơng pháp phân tích ti�n hoá nh�m ��a ra nh�ng d� báo xu th� có c�n c� Phân tích tài li�u l�ch s� �� có nh�ng nh�n ��nh v� tính quy lu�t và tính b�t th��ng c�a các s�ki�n di�n bi�n c�a bi�n Ph�ơng pháp phân tích vi�n thám �nh s� và GIS ���c s� d�ng

có hi�u qu� �� nghiên c�u các tai bi�n môi tr��ng t� nhiên, tr�ng thái và di�n bi�n c�abi�n

T�p th� tác gi� chân thành c�m ơn Vi�n Khoa h�c và Công ngh� Vi�t Nam, Nhà xu�t b�n Khoa h�c t� nhiên và Công ngh�, �ã xét duy�t và h� tr� kinh phí xu�t b�ncu�n sách này Xin chân thành c�m ơn lãnh ��o t�nh Th�a Thiên - Hu�, lãnh ��o S�Khoa h�c và Công ngh� Th�a Thiên – Hu�, lãnh ��o Vi�n Tài nguyên và Môi tr��ng bi�n, v.v., �ã t�o m�i �i�u ki�n thu�n l�i cho công tác nghiên c�u khoa h�c ��m pháTam Giang – C�u Hai t�o d�ng b� t� li�u toàn di�n �� hoàn thành cu�n sách T�p th�tác gi� c�m ơn các �� tài, d� án và các ��ng nghi�p �ã giúp �� trong vi�c thu th�p tài li�u, thi�t k� và �óng góp ý ki�n hoàn thi�n cu�n sách ��c bi�t, xin chân thành c�m ơnGS.TSKH Lê ��c An �ã ��c và có nhi�u góp ý quý báu cho cu�n sách Hy v�ng k�tqu� nghiên c�u công b� trong cu�n sách s� giúp ích cho công tác nghiên c�u khoa h�c, qu�n lý và giáo d�c, �ào t�o liên quan ��m phá nói riêng, c�ng nh� vùng bi�n Vi�t Nam nói chung

Các tác gi

Trang 8

��nh ngh�a này, ��m phá là m�t ph�n c�a bi�n �ư�c tách ra kh�i bi�n nh� m�td�ng tích t� ch�n ngoài (như ��o cát, doi cát, r�n san hô, v.v.), có th� là m�t h�nư�c ng�t �ư�c tách ra kh�i m�t h� nư�c l�n hơn ho�c m�t con sông, c�ng có th�

là m�t vùng c�a sông, m�t nhánh sông vùng c�a ho�c m�t ��m l�y, v.v có nư�cbi�n ch�y vào

Như v�y ��nh ngh�a này r�t r�ng, ch� nhi�u ��i tư�ng khác nhau, bao g�m c�

��m phá xa b� (offshore lagoon) và ven b� (coastal lagoon), c� v�c nư�c m�n và nư�c ng�t � Vi�t Nam, có m�t các ��m phá xa b� (thư�ng �ư�c g�i là v�ng) như �các qu�n ��o Hoàng Sa và Trư�ng Sa do ám tiêu san hô t�o thành, có ��m phá ven bi�n mi�n Trung nư�c l�, nư�c m�n và th�m chí có lúc ��t tr�ng thái siêu m�n (��mL�ng Cô, ��m Ô Loan), nhưng không có ��m phá nư�c ng�t có ngu�n g�c sông ho�c h� như ��nh ngh�a nói trên � Vi�t Nam c�ng như nhi�u nư�c khác trên th�gi�i, m�t vùng c�a sông hay m�t b� ph�n c�u trúc c�a vùng c�a sông không �ư�ccoi là ��m phá

Tuy nhiên, cho t�i nay �ã có nhi�u ��nh ngh�a ��m phá, m�i ��nh ngh�a có

�i�m nh�n m�nh nào �ó nhưng t�t c� ��u b� sung cho nhau nh�m ch� m�t ��i tư�ng xác ��nh:

(1) V�n là m�t ph�n c�a bi�n, ��i dương,

(2) �ư�c tách ra kh�i bi�n, ��i dương nh� m�t d�ng tích t� có th� theo cơch� cơ h�c - th� cát ch�n, ho�c cơ ch� sinh h�c - r�n san hô,

(3) Có c�a (m�t c�a ho�c nhi�u c�a) �n thông v�i bi�n

��nh ngh�a ��m phá khái quát và rõ ràng hơn c� �ư�c vi�t trong T� �i�n Bách khoa b�n th� ti�ng c�a Liên Xô (1980) – ��m phá là m�t ph�n nư�c nông �ư�c tách

ra kh�i bi�n ho�c ��i dương nh� m�t �ê cát ch�n, m�t doi cát ho�c m�t r�n san hô và

�n thông v�i bi�n qua m�t ho�c nhi�u c�a

Trang 9

1.2 nh ngh a m phá ven bi n

��m phá ven bi�n có khái ni�m h�p hơn ��m phá nói chung, �ư�c xác ��nh là: (1) M�t th�y v�c ven b�,

(2) �ư�c ng�n cách v�i bi�n nh� m�t d�ng tích t� cát ch�n ngoài,

(3) �n thông v�i bi�n phía ngoài qua m�t hay nhi�u c�a ho�c th�m th�u(percolation), ch�y th�m (seepage) qua chính th� cát ch�n

Trong s� các ��nh ngh�a ��m phá ven bi�n hi�n nay, ��nh ngh�a c�a Phleger F P (1981) �ư�c s� d�ng ph� bi�n hơn – ��m phá ven bi�n (coastal lagoon) là m�t lo�i hình th�y v�c ven b� (a coastal body of water) nư�c l�, nư�c m�n ho�c siêu m�n, �ư�c ch�nb�i m�t �ê cát (sand barrier) và có c�a (inlet) �n thông v�i bi�n phía ngoài

Theo ��nh ngh�a này, � Vi�t Nam �ã xác ��nh �ư�c h� th�ng 12 ��m phá ven bi�n tiêu bi�u phân b� � ven b� mi�n Trung trong kho�ng t� v� �� 11o t�i v� �� 16oB�c (t� Ninh Thu�n t�i Th�a Thiên - Hu�), n�m trên kho�ng 21% chi�u dài �ư�ng b�bi�n Vi�t Nam

�ó là: 1- H� ��m phá Tam Giang - C�u Hai (t�nh Th�a Thiên - Hu�); 2- ��mL�ng Cô (t�nh Th�a Thiên - Hu�); 3- ��m Trư�ng Giang (t�nh Qu�ng Nam); 4- ��m

An Khê (t�nh Qu�ng Ngãi); 5- ��m Nư�c M�n (Sa Hu�nh, t�nh Qu�ng Ngãi); 6- ��mTrà � (t�nh Bình ��nh); 7- ��m Nư�c Ng�t (Degi, t�nh Bình ��nh); 8- ��m Th� N�i(t�nh Bình ��nh); 9- ��m Cù Mông (t�nh Phú Yên); 10- ��m Ô Loan (t�nh Phú Yên); 11- ��m Th�y Tri�u (t�nh Khánh Hòa); 12- ��m N�i (Ninh Thu�n)

Như v�y, ��nh ngh�a ��m phá ven bi�n bao hàm 3 khía c�nh cơ b�n xác ��nhthu�c tính c�a ��i tư�ng:

- Là m�t th�y v�c ven b� - k�t qu� tương tác l�c ��a - bi�n � ��i b�, tính ch�tc�a kh�i nư�c ��c trưng b�i bi�n ��ng theo mùa, �� mu�i gi�m m�nh v� mùa mưat�i l�, l� - nh�t và có hi�n tư�ng phân t�ng, ��c bi�t là nơi có sông l�n �� vào (�i�n hình là h� ��m phá Tam Giang - C�u Hai), ��ng th�i �� mu�i t�ng m�nh v�mùa khô t�i m�n và siêu m�n, ��c bi�t là nơi không có sông l�n �� vào (�i�n hình

là ��m L�ng Cô, ��m Ô Loan)

- �ư�c ng�n cách v�i bi�n nh� m�t d�ng tích t� cát ch�n ngoài - thư�ng là d�ng doi cát n�i ��o phát tri�n t� m�t phía, � vùng b� giàu b�i tích cát và n�ng lư�ng cao �ang phát tri�n � th�i k� san b�ng trên n�n s�t h� tương ��i tân ki�n t�o

và ki�n t�o hi�n ��i

- �n thông v�i bi�n qua m�t hay nhi�u c�a - xu�t hi�n m�t hay nhi�u c�a là k�t qu� tương tác sông - bi�n (ch� y�u là th�y tri�u) thông qua ��m phá, c�a luôn

có xu th� �óng kín v� mùa khô và th�m chí �óng kín �� trao ��i nư�c theo cơ ch�ch�y th�m, th�m th�u � các ��m phá ch� có sông nh� ho�c không có sông �� vào, c�a có th� m� thư�ng xuyên hay ��nh k� (m� v� mùa mưa và �óng v� mùa khô như ��m Trà � � Bình ��nh), có th� d�ch chuy�n v� trí d�n do dòng b�i tích cát d�c b� ho�c ��i v� trí luân phiên theo chu k� không �n ��nh 5 - 10 n�m/l�n

Trong phân lo�i c�a mình, Brovko (1990) còn �� c�p t�i ��m phá nhân t�o(Anthropogenic lagoon) có �ê cát ch�n phía ngoài không ph�i do quá trình b� (t�nhiên) mà là do con ngư�i t�o ra

Trang 10

Tên g�i ��a phương v� ��m phá ven bi�n t�n t�i mang tính l�ch s� và t�p quán, cho t�i nay �ã tr� thành danh t� riêng và vi�t hoa Ví d� nh�ng ��m phá ven bi�n n�iti�ng có tên g�i l�ch s� là h� - h� M�t Tr�i (Solar Pond) � Israel, h� Togo (Lac Togo) �Guinéa, h� Mellah (Lac Mellah) � ven b� �ông ��a Trung H�i, là v�nh - v�nh Rockport (Rockport Bay) � Texas hay v�nh Florida (Florida Bay) - là ��m phá ven bi�n �i�n hình t�o b�i các r�n san hô vi�n b� (fringing reef) ch�n ngoài

� Vi�t Nam, các ��m phá ven bi�n �ư�c g�i là “��m” ho�c “phá” Ví d�, �Th�a Thiên - Hu� có tên g�i phá Tam Giang, ��m Sam, ��m Thanh Lam, ��m Hà Trung, ��m Th�y Tú và ��m C�u Hai, mà t�t c� chúng là nh�ng th�y ph�n không

có ranh gi�i t� nhiên h�p thành m�t h� ��m phá ven bi�n th�ng nh�t Ngay t� xa xưa, trong thư t�ch c� c�ng như trong dân gian, t�n t�i nhi�u tên g�i và �ư�c phân theo ranh gi�i hành chính, có tên là phá H�i H�c, phá Tam Giang, ��m Ni�u, ��m

�à �à, v�nh �ông, v�nh Minh Lương, v�nh Hưng Bình, v�nh Giang Tân, v�nh Hà B�c, v.v Cho t�i n�m 1831 (th�i Minh M�ng), m�t s� �ư�c ��i tên trong thư t�ch thành ��m Thanh Lam, ��m Hà Trung, v.v nhưng trong dân gian v�n gi� cách g�iriêng và ngày nay v�n g�i t�t là phá Tam Giang - C�u Hai và th�m chí g�i phá Tam Giang Cùng ��i tư�ng �ó � Qu�ng Ngãi có tên g�i ��m An Khê hay ��m Nư�cM�n (Sa Hu�nh), � Bình ��nh có tên g�i ��m Trà �, ��m Nư�c Ng�t hay ��m Th�N�i, � Phú Yên - Khánh Hòa có tên g�i ��m Ô Loan và th�m chí ��m Nha Phu mà

��m Nha Phu là m�t v�nh ven b� (bay) �i�n hình Trong khi �ó, � mi�n B�c s�d�ng tên g�i “��m” theo truy�n th�ng �� ch� m�t lo�i hình th�y v�c t� nhiên, t�o

ra do m�t �o�n sông ch�t, m�t vùng tr�ng còn sót l�i trong quá trình phát tri�n

��ng b�ng ven bi�n có liên quan t�i quá trình l�y hóa hi�n nay Lo�i hình này tương �ng v�i “tr�m” và “bàu” theo cách g�i tên � mi�n Trung Hơn n�a, chính ngư�i dân ven bi�n t� t�o ra m�t lo�i hình th�y v�c vùng tri�u (quây ��p m�t ph�nbãi tri�u) �� nuôi th�y s�n nư�c l� r�i c�ng g�i nó là “��m”

T� �ó th�y r�ng, thu�t ng� “��m” hay “phá” t�n t�i mang tính ��a phương theo t�p quán ho�c do l�ch s� �� l�i Cùng m�t tên g�i (��ng âm), � nh�ng nơi khác nhau

�ư�c dùng �� ch� nh�ng ��i tư�ng khác nhau (không ��ng ngh�a) Ngư�c l�i, c�ng m�t ��i tư�ng (��ng ngh�a) � nh�ng nơi khác nhau có tên g�i khác nhau (không

��ng âm) M�t khác, m�t ��i tư�ng c� th� c�ng có nh�ng tên g�i khác nhau trong thư t�ch (hành chính), trong dân gian và khác nhau theo th�i gian

2 Ki'u lo+i

H� th�ng ��m phá ven bi�n mi�n Trung Vi�t Nam thu�c nhóm các ��m phá ven bi�n v� �� th�p nhi�t ��i �m, hình thành ba ki�u theo hình thái - ��ng l�c: ki�u g�n kín (h� ��m phá Tam Giang - C�u Hai, ��m Trư�ng Giang, Th� N�i, Cù Mông, Th�y Tri�u và ��m N�i), ki�u kín t�ng ph�n (L�ng Cô, Nư�c M�n, Nư�cNg�t và Ô Loan) và ki�u �óng kín (An Khê và Trà �)

B� ��m phá ven bi�n chi�m kho�ng 13% chi�u dài �ư�ng b� ��i dương th�gi�i ��m phá ven bi�n phân b� � nhi�u v� �� khác nhau và mang tính ��a ��i rõ r�t

Trong h� th�ng phân ��i các ��m phá ven bi�n ��i dương th� gi�i (Nichols

and Allen, 1981), các ��m phá ven bi�n mi�n Trung Vi�t Nam thu�c nhóm v� ��

Trang 11

th�p nhi�t ��i �m (b ng 1.1) Trong h� th�ng phân ki�u b� bi�n Vi�t Nam v� ��a

m�o (Nguy n Thanh S n và Tr nh Phùng, 1977), các ��m phá Tam Giang - C�u

Hai, Trư�ng Giang, An Khê, Nư�c M�n, Trà � và Nư�c Ng�t phân b� � �o�n b�v�ng v�nh tích t� - mài mòn �ã b� san b�ng, trùng v�i vùng có lư�ng mưa trên 1.600 mm/n�m và bay hơi dư�i 1.000 mm/n�m S� còn l�i phân b� � �o�n b� v�ng v�nh tích t� - mài mòn �ang b� san b�ng, trùng v�i vùng có lư�ng mưa dư�i 1.600 mm/n�m và bay hơi trên 1.000 mm/n�m

B ng 1.1 V� trí ��m phá ven bi�n mi�n Trung Vi�t Nam trong h� th�ng

phân ��i ��m phá ven b� ��i dương th� gi�iNhóm Ví d� ��m phá ven bi�n ��a �i�m ��c trưng khí h�u

V� �� trung bình San Antonio; Matagorda

Nguy n H$u C&, 1996 và 1999

Theo Brovko P F (1990), ��m phá ven bi�n �ư�c phân ra nhi�u ki�u khác nhau theo hình thái các d�ng tích t� ch�n ngoài, hình dáng, kích thư�c và �� sâu th�y v�c, v.v Tuy nhiên, h� th�ng phân lo�i ��m phá ven bi�n c�a Nichols M and Allen G (1981) khái quát hơn và �ư�c s� d�ng r�ng rãi hi�n nay H� th�ng phân lo�i này d�atheo nguyên t�c ��ng l�c, ph�n ánh ��ng l�c hình thành và phát tri�n ��m phá trong th�tương quan gi�a các quá trình bi�n (sóng, dòng ch�y, th�y tri�u) và các quá trình l�c ��a(sông) thông qua hình thái và quá trình ưu th� trong ��m phá H� th�ng phân lo�i này chia các ��m phá ven bi�n ��i dương th� gi�i thành b�n ki�u:

A ��m phá c�a sông (estuarine lagoon)

�áy thô d�n (cát) v� phía bi�n Các ��m phá ven bi�n ki�u C - sóng và dòng d�c b�chi�m ưu th�, m�c �� trao ��i nư�c gi�a ��m phá và bi�n kém, delta tri�u lên phát tri�n hơn delta tri�u xu�ng, tr�m tích �áy v�a thô d�n v� phía bi�n và v�a m�n d�ntheo �� sâu, �ê cát ch�n dài, ít c�a, hoàn lưu (nư�c, b�i tích) kém d�n ��n phân d�

Trang 12

môi trư�ng l�ng ��ng tr�m tích Ki�u D - sóng và gió chi�m ưu th�, trao ��i nư�ckém gi�a ��m phá và bi�n theo cơ ch� th�m th�u qua �ê cát ch�n, c�a m� ��nh k�v� mùa mưa ho�c ch�y tràn khi nư�c dâng do bão hay mưa l�, ��c trưng tr�m tích h�t m�n tư�ng h� (lacustrine) giàu v�t ch�t h�u cơ, �� ư�t cao ho�c các tr�m tích

do bay hơi

B ng 1.2 V� trí phân lo�i ��m phá ven bi�n mi�n Trung Vi�t Nam trong

h� th�ng phân lo�i h� th�ng ��m phá ven b� ��i dương th� gi�i

Phân lo�i � Vi�t Nam Phân lo�i chung ��m phá

ven bi�n th� gi�i G�n kín Kín t�ng ph�n �óng kín Ki�u ��m phá c�a sông

An Khê, Trà �

Nguy n H$u C&, 1996 và 1999

Theo nguyên t�c phân lo�i �ó, các ��m phá ven bi�n mi�n Trung Vi�t Nam �ư�cchia thành 3 ki�u (Tr�n ��c Th�nh và nnk., 1991, Nguy�n H�u C�, 1995) như sau:

1 Ki�u g�n kín (nearly - closed), ví d�: H� ��m phá Tam Giang - C�u Hai

2 Ki�u kín t�ng ph�n (partly - closed), ví d�: ��m L�ng Cô, ��m Ô Loan

3 Ki�u �óng kín (closed), ví d�: ��m An Khê và ��m Trà �

So v�i h� th�ng phân lo�i ��m phá ven b� bi�n ��i dương th� gi�i (Nichols and Allen,

1981) (hình 1.1), các ��m phá ven bi�n mi�n Trung Vi�t Nam không hoàn toàn ��ng nh�t v� ki�u lo�i, m�c dù cùng nguyên t�c phân lo�i ��ng l�c - hình thái Ki�u g�n kín �

�ây mang c� hai y�u t� “h�” và “kín t�ng ph�n” do các nguyên nhân ��a phương t�o ra Các ��m phá ven bi�n mi�n Trung Vi�t Nam phát tri�n trên các ki�u b� thành t�o ch�y�u do sóng (tích t� - mài mòn) �ang b� san b�ng (t� Quy Nhơn t�i Bình Thu�n) và �ãb� san b�ng (t� Qu�ng Bình t�i Quy Nhơn) trong �i�u ki�n vi tri�u (theo cách phân lo�ic�a Davies, 1964) Chúng t�o nên nh� �ê cát ch�n phát tri�n t� doi cát n�i ��o và có c�a sát b� �á g�c Phân b� mưa r�t không ��u theo mùa, trong �ó lư�ng mưa mùa mưachi�m 75 - 80% t�ng lư�ng mưa c� n�m T�t c� các ��c �i�m �ó �ã t�o nên m�t s� ��mphá ven bi�n “h�” v� mùa mưa và “kín t�ng ph�n” v� mùa khô M�t s� ��m phá khác (L�ng Cô, Ô Loan, v.v.) không có sông ho�c có sông nh� �� vào, nên �nh hư�ng c�abi�n chi�m ưu th� và nhanh chóng ��t ��n m�c �� “kín t�ng ph�n”, th�m chí tr� nên siêu m�n v� mùa khô

Trang 14

3 Phân lo+i /m phá

3.1 Phân lo i m phá trên th" gi#i

V�n �� phân lo�i ��m phá r�t ph�c t�p và ngay c� phân bi�t gi�a ��m phá, v�nh và vùng c�a sông c�ng không d� b�i tính chuy�n ti�p gi�a chúng G�n b�nth�p k� �ã qua k� t� nh�ng quan �i�m c�a Kaplin P A (1957) nh�m phân bi�t

��m phá v�i các lo�i hình th�y v�c khác nhau thu�c lãnh th� Liên Xô c� Nh�ng quan �i�m này c�ng �ư�c th� hi�n trong công trình nghiên c�u c�a Leonchev O

K và Leonchev V K (1957) v� “v�n �� ngu�n g�c và quy lu�t phát tri�n b� ��mphá” V� sau �ã có nhi�u cách phân lo�i ��m phá khi nghiên c�u ��m phá �nh�ng khu v�c khác nhau như phân lo�i ��m phá v� m�t ��a m�o h�c c�aPravotorov I A., Kaplin P A hay Korotki A M., và phân lo�i theo môi trư�ng l�ng ��ng tr�m tích, ��ng l�c l�ng ��ng tr�m tích (ch� �� th�y v�n) và v�t ch�ttr�m tích c�a Zenkovitch V P., Nichols M and Allen G., Li Congxian and Chen Gang, v.v

a Phân lo.i theo v trí t1 ng 23i trên th5m l7c 2 a

89m phá xa b=

��m phá xa b� �ư�c hi�u là m�t ph�n c�a bi�n ho�c ��i dương �ư�c tách ra nh�

ám tiêu vòng (atoll) S� phát tri�n c�a chúng không b� �nh hư�ng b�i các quá trình l�c

��a và tr�m tích trong ��m phá là các tr�m tích bi�n giàu cacbonat

89m phá ven bi>n

��m phá ven bi�n �ư�c hi�u là m�t ph�n c�a bi�n ven b�, �ư�c tách ra nh� m�td�ng tích t� thư�ng là cát, hi�m khi là ám tiêu vi�n b� S� phát tri�n c�a ��m phá ven bi�n ph�c t�p b�i tương tác gi�a các quá trình bi�n (sóng, th�y tri�u và dòng ch�y) và l�c ��a (sông, v�n ��ng ki�n t�o khu v�c, v.v.) Tr�m tích trong ��m phá ven bi�n g�mtr�m tích bi�n, và sông - bi�n

b Phân lo.i theo ngu?n g3c

Phleger F B (1981) �ã phân tích các ��m phá ven bi�n ��i dương th� gi�i

và khái quát thành 18 ��c �i�m ��c trưng nh�t ch�a ��ng các n�i dung ��a ch�t

và ��a m�o

Cho t�i n�m 1990 trong công trình nghiên c�u “S� phát tri�n các ��m phá ven bi�n” c�a mình, Brovko P F �ã phân lo�i ��m phá theo ngu�n g�c phát sinh Theo cách phân lo�i này, có các nhóm ��m phá sau:

- ��m phá ven bi�n (coastal lagoon)

- ��m phá san hô (coral lagoon)

- ��m phá nhân t�o (anthropogenic lagoon)

Trang 15

3.2 V trí m phá trong h& th'ng các lo i hình th*y v,c tiêu bi u - d/i ven b0 bi n Vi&t Nam

Thu� v�c ven b� bi�n là các vùng nư�c có s� tách bi�t nh�t ��nh v� m�tkhông gian và có s� khác bi�t nh�t ��nh v� các y�u t� t� nhiên v�i vùng bi�n phía ngoài � ven b� bi�n Vi�t Nam có m�t ba lo�i th�y v�c ven b� bi�n tiêu bi�u là các v�ng v�nh, vùng c�a sông và ��m phá Chúng là k�t qu� tương tác gi�a các quá trình n�i sinh và ngo�i sinh (sông, sóng và tri�u) � d�i b� bi�n M�i lo�i có nh�ng

��c trưng riêng không ch� v� hình thái mà v� quá trình ti�n hóa b�, ��ng l�c hình thành và t� h�p các d�ng ��a hình ph�n ánh ��c trưng hình thái �ó Dư�i góc ��

��a lý t� nhiên - ��a m�o chúng là các ��a h� ven b�; dư�i góc �� ��a ch�t �ó là các th� ��a ch�t hi�n ��i; dư�i góc �� tr�m tích h�c, chúng là các nhóm tư�ng tr�m tích theo ngu�n g�c phát sinh (Krasenhinnhikov, 1971; Leeder, 1984); dư�i góc �� sinh thái, chúng là các h� sinh thái quan tr�ng � d�i b� bi�n, bao g�m các ti�u h� thành ph�n M�i thu� v�c ven b� bi�n là m�t h� th�ng tài nguyên, bao g�m các h�p ph�ntài nguyên sinh v�t, phi sinh v�t và tài nguyên v� th� Trong ba lo�i hình thu� v�cven b� bi�n cơ b�n là ��m phá, vùng c�a sông (vùng c�a sông châu th� và vùng c�a sông hình ph�u) và v�ng v�nh, không ph�i lúc nào c�ng có th� phân bi�t chúng

�ư�c r�ch ròi và trên th�c t� chúng có nh�ng d�ng t�n t�i trung gian, chuy�n ti�p

(hình 1.2). Trong trư�ng h�p c�n có s� cân nh�c khi phân lo�i chúng thu�c nhóm nào, y�u t� ��ng l�c �óng vai trò quy�t ��nh, y�u t� hình thái ch� là ph� tr� và tham kh�o

Hình 1.2 V� trí tương ��i gi�a các lo�i hình th�y v�c ven b� bi�n

BiÓn

V!nh bi'n (gulf)

/m phá Vùng c9a sông

Bi'n nông ven b>

V?ng - v!nh

Trang 16

c�u trúc c�a vùng c�a sông (Xamoilov I B., 1952), nơi x�y ra tương tác m�nh m�gi�a các quá trình sông và bi�n Các vùng c�a sông châu th� (deltas) và hình ph�u(estuaries) � Vi�t Nam có th� bao g�m m�t nhánh c�a (c�a ��i, c�a �à R�ng, v.v.), m�t vài (vùng c�a sông B�ch ��ng có 4 c�a) ho�c nhi�u nhánh c�a (châu th� sông H�ng và Mê Kông hi�n ��i ��u có 9 c�a) Các vùng c�a sông có th� m�

ra � vùng bi�n h� (các c�a sông mi�n Trung, Mê Kông), vào v�nh l�n (c�a sông H�ng m� vào v�nh B�c B�), các v�nh nh� (c�a sông Hàn m� vào v�nh �à N�ng) ho�c m� vào các ��m phá (c�a sông Hương m� vào phá Tam Giang) Vùng c�asông n�m trong d�i �� m�n t� nh�t - l� ��n m�n – l�, nhưng vi�c phân ��nh biên trong và biên ngoài r�t ph�c t�p và ph�i d�a vào t� h�p các y�u t� ��a hình, tr�mtích và thu� v�n ��c trưng vùng c�a sông ph� thu�c vào tính ch�t lưu v�c, t�ilư�ng nư�c, bùn cát t� sông và ��c �i�m ��ng l�c sóng, thu� tri�u ven b� Vai trò th�ng tr� c�a các y�u t� ��ng l�c sông, sóng hay thu� tri�u �nh hư�ng r�t l�n ��nhình thái và m�c �� �óng kín trong c�u trúc c�a chúng (b ng 1.3)

B ng 1 3 M�t s� c�a sông tiêu bi�u ven b� bi�n Vi�t Nam

TT Tên vùng c�a

sông

Di�n tích lưu v�c (km2)

Lư�ng nư�c (t�

m3/n�m)

Lư�ng bùn cát (106t�n/n�m)

��ng l�c th�ng tr� ven b�

M�c ��

�óng kín

Ki�u lo�i vùng c�a sông

1 Ka Long 773 1,7 Tri�u- sông N�a kín Châu th�

2 Tiên Yên 4820 0,66 0,0347 Tri�u N�a kín Hình ph�u

3 B�ch ��ng 12680 15 5 Tri�u N�a kín Hình ph�u

4 H�ng 155 000 137 125 Sông- tri�u-

sóng H� Châu th�

5 H�i (s.Mã) 28 490 20,1 4,35 Sóng-sông N�a kín Châu th�

6 C� (s.C�a H�i ) 27 200 24,2 4,41 Sóng- sông N�a kín Châu th�

7 Hương 2 380 4,18 0,503 sông kín Châu th�

8 ��i (s Thu B�n) 10 350 19,3 2,4 Sóng- sông N�a kín Châu th�

9 �à R�ng (s.Ba) 13 900 9,39 2,2 Sóng- sông N�a kín Châu th�

10 ��ng Nai 37 390 30.6 3,36 Tri�u N�a kín Hình ph�u

11 Mê Kông 795 000 520,6 160 Tri�u- sóng H� Châu th�

Ngu?n: World Bank (1996); Nguy n ViGt PhH và nnk.(2003); VJ TK LMp (2005); Tr9n TuOt và nnk (1987) và mPt s3 tài liQu khác

Trang 17

Brazil) có n�ng lư�ng sóng cao �i�n hình cho châu th� sông th�ng tr� là Mississippi,

Po, Danup và Ebro; châu th� sóng th�ng tr� là Nil, Rone, Sanfrancisco, Xêngan, Bergekina, Nigeria và Orinoko; châu th� tri�u th�ng tr� là Mê Kông, Koppera, Ganga – Brachmaputra (Leeder, 1984)

Vi�t Nam có hai châu th� l�n là sông H�ng � phía b�c và Mê Kông � phía nam �Trung b� có các châu th� nh� như Mã, C�, Thu B�n, �à R�ng, v.v Các châu th� l�n hình thành trên n�n s�t võng c�a các b�n tr�ng Kainozoi, có b�i t� ��n bù B� dày tr�m tích ��

tam � �ây ��t ��n hàng nghìn mét và tr�m tích �� t� ��t t�i b� dày hàng tr�m mét

Châu th� sông H�ng có di�n tích kho�ng 17 nghìn km2, bao g�m các h�p ph�n có tu�i Pleistocen, Holocen s�m - gi�a và Holocen mu�n, b� dày tr�m tích Holocen thư�ng 30m, c�c ��i 60m Hàng n�m h� th�ng sông H�ng �ưa ra bi�n 137km3 nư�c và 125tri�u t�n bùn cát D�c b�, tr�m tích di chuy�n v� phía tây nam 24 km v�i dòng cát và 250km v�i dòng bùn Vùng ven b� có �� cao sóng trung bình 0,88m, c�c ��i 5m, �� l�ntri�u trung bình 2,5m, c�c ��i 3,5 – 4m, thu�c lo�i nh�t tri�u khá ��u Châu th� hi�n ��itu�i Holocen mu�n có di�n tích 6000 km2, ��nh n�m ph�n Hưng Yên, �áy tr�i dài kho�ng 145 km t� bán ��o �� Sơn ��n L�ch Trư�ng Châu th� ng�m (delta front) có rìa ngoài sâu kho�ng 20m, b� m�t ph� bùn b�t và sét b�t nâu h�ng Phía ngoài châu th�ng�m là ��i ti�n châu th� (prodelta) m� r�ng ��n �� sâu 30 m, b� m�t ph� bùn sét nâu h�ng ��i ti�n châu th� có th� phân thành ph�n m�t n�n thu�c vùng nư�c nông tho�i

��n kho�ng �� sâu 6m, có �� d�c 0,0005 và ph�n sư�n ti�n châu th� có �� d�c 0,0025(Tanabe et al., 2003) D�a theo nét tương ��ng v� hình thái v�i các châu th� �anuyp và Ebro, vùng c�a Ba L�t �ư�c coi là sông và sóng th�ng tr� (Van Maren, 2004) D�a vào

��a hình b� m�t và quá trình thu� v�n, châu th� Sông H�ng �ư�c chia thành các h�th�ng sóng, tri�u và sông th�ng tr� Trư�c khi ��t ��n tr�ng thái hi�n nay, châu th� sông H�ng b�i t� trong m�t v�nh khá kín và có thu� tri�u biên �� l�n D�a vào t�i lư�ng tr�mtích, hàm lư�ng tr�m tích lơ l�ng, phân b� tr�m tích và các y�u t� thu� ��ng l�c ven b�,chúng tôi cho r�ng, trên bình di�n chung, châu th� sông H�ng do sông th�ng tr�, vai trò thu� tri�u � v� trí th� hai và c�a sóng � v� trí th� ba G�n m�t th� k� qua, châu th� sông H�ng b�i l�n ra bi�n trung bình 28m/n�m, có nơi 100 – 120m/n�m như � c�a Ba L�t vàc�a �áy Tuy nhiên, kho�ng m�t ph�n n�m chi�u dài b� châu th� sông H�ng �ang b�xói l� m�nh, tiêu bi�u là �o�n b� H�i H�u dài 17km b� xói l� v�i t�c �� 10 – 15m/n�mtrong nhi�u n�m qua (Thanh Tran Duc et al., 2005)

Châu th� Mê Kông l�n nh�t �ông Nam Á (di�n tích 35000 km2 ph�n Vi�t Nam), ph�n ng�m tr�i r�ng ��n �� sâu 20 -30m, b� dày tr�m tích Holocen ��t 45m Châu th�hi�n ��i có các nhánh sông Bassac và Mê Kông Sông Mê Kông có t�i lư�ng nư�c520,6km3/n�m, ��ng th� 10 trên th� gi�i và t�i lư�ng tr�m tích 160 tri�u t�n/n�m, ��ngth� 9 trên th� gi�i Thu� tri�u thu�c lo�i trung tri�u (mesotide) v�i nh�t tri�u không ��u,

�� l�n tri�u 2,2 – 3,2m Môi trư�ng ven b� châu th� thu�c lo�i n�ng lư�ng h�n h�p,tri�u th�ng tr�, �� l�n tri�u trung bình 2,5m, c�c ��i 3-4m, �� cao sóng trung bình 0,9m T�c �� b�i l�n c�a châu th� kho�ng 45m/n�m trư�c 2500 n�m và 20 – 30m/n�m sau

2500 n�m T�i m�i Cà Mau, t�c �� l�n bi�n t�i 150m/n�m Tuy nhiên, nhi�u �o�n b�châu th� Mê Kông �ang b� xói l� v�i quy mô l�n, ví d� �o�n B� �� b� xói l� v�i t�c ��

30 – 50m/n�m trên chi�u dài 36 km trong nhi�u n�m Nhi�u ý ki�n cho r�ng châu th�sông Mê Kông ��ng l�c tri�u th�ng tr� v�i vai trò quan tr�ng c�a sóng (Lap NV, et al

Trang 18

2005 Leeder., 1984; Saito Y, 2001) Chúng tôi th�ng nh�t v�i quan �i�m này, nhưng nh�n m�nh vai trò c�c k� quan tr�ng c�a ch� �� gió mùa ��i v�i hình thái và ��ng l�cphát tri�n châu th� Mê Kông hi�n nay Có th� tác ��ng c�a gió mùa �ông b�c t�o nên dòng d�c b� di chuy�n b�i tích v� phía tây nam b�i t� nên bán ��o Cà Mau m� l�nnhanh ra bi�n, t�o nên m�i nhô kh�ng l� l�n sâu vào v�nh Thái Lan, trong khi b�i t� m�l�n các c�a sông chính r�t h�n ch� Vì th�, có th� g�i châu th� Mê Kông hi�n ��i là châu th� gió mùa �i�n hình

Vùng c&a sông hình ph u

Cho ��n nay, còn có nh�ng quan �i�m khác nhau v� c�u trúc vùng c�a sông hình

ph�u (estuary) Theo Pritchard (1967): “estuary là m�t thu� v�c n�a kín ven b� thông

v�i bi�n khơi, trong �ó có s� hoà tr�n nh�t ��nh gi�a nư�c bi�n và nư�c ng�t �ưa ��n t�

l�c ��a” và g�m có 4 ki�u Ki>u 1 ph� bi�n, là các thung l�ng ng�p chìm, hay g�p � các

��ng b�ng r�ng l�n ven bi�n Ki>u 2 là các fjord ngu�n g�c sông b�ng ng�p chìm Ki>u

3 có các �ê cát (bar-built) ch�n ngoài, ví d� như Estuary Carolina � B�c M�, có hình

thái ��m phá (lagoon) và n�ng lư�ng gió xáo tr�n nư�c tích c�c thay cho vai trò c�a

thu� tri�u Ki>u 4 hình thành do các quá trình ki�n t�o t�o nên các vùng s�t h� ven b�,

ví d� như v�nh San-Fransisco (Pritchard, 1967)

Xaphianov (1987) �� ngh� chia estuary thành 3 nhóm: bình thư�ng, siêu m�n và kín Roy, P (1984) phân chia Estuary � Úc thành 3 ki�u: ki�u thung l�ng sông ng�p chìm, ki�u có �ê cát ch�n ngoài và ki�u các h� nư�c m�n �óng kín ven b� Leeder M R (1984) cho r�ng ��ng l�c c�a nư�c và tr�m tích trong estuary liên quan v�i tương quan cư�ng �� c�a các quá trình tri�u, sông và sóng Ông chia estuary thành 4 ki�u theo cân b�ng ��

mu�i th� hi�n tính phân t�ng Ki>u A, phân t�ng m�nh, quá trình lòng sông th�ng tr�, b�i t� m�nh Ki>u B, hoà tr�n t�ng ph�n, nghiêng v� b�i t�, là ki�u ph� bi�n Ki>u C, ��ng

nh�t theo phương th�ng ��ng trên m�t c�t ngang, dòng tri�u m�nh và không b�i t� �áy

Ki>u D, ��ng nh�t theo phương th�ng ��ng và theo d�c lu�ng ch�y, chuy�n ��ng v�t ch�t

hoàn toàn do dòng tri�u th�ng tr� và xâm th�c m�nh lu�ng l�ch

Dư�i góc �� ��a ch�t, ph� bi�n quan ni�m coi estuary là m�t vùng h� lưu sông, thư�ng có d�ng hình ph�u, b� ng�p chìm không ��n bù tr�m tích, và thu� tri�u có vai trò quan tr�ng Nh�ng ��c �i�m này mang tính ph� bi�n, phù h�p v�i nh�ng estuary l�n và

�i�n hình c�a th� gi�i như Xen, Jironda (Pháp), Thame, Mersey (Anh), Rein, Maas (Hà Lan), Potomac (M�), La-plata (Nam M�), Dương T� (Trung Qu�c) (Xamoilov, 1952) Theo quan �i�m tư�ng và môi trư�ng tr�m tích, luôn có s� phân bi�t rõ ràng Estuary v�ivùng c�a sông châu th� và ��m phá (Krasenhinnhikov, 1971; Leeder, 1984)

� Vi�t Nam, các vùng c�a sông hình ph�u thư�ng n�m � các vùng b� có thu�tri�u biên �� l�n, �i�n hình là vùng c�a sông ��ng Nai (Xamoilov, 1952) và vùng c�asông B�ch ��ng (Tr�n ��c Th�nh, 1991) Xét v� m�t hình thái, có m�t s� vùng c�asông hình ph�u có hình thái v�nh và tên g�i dân gian có khi v�n quen g�i là “v�nh” nhưtrư�ng h�p v�nh Tiên Yên – Hà C�i, v�nh C�a L�c, v�nh �� Sơn � vùng c�a sông hình ph�u B�ch ��ng hay c� v�nh Gh�nh Rái � vùng c�a sông hình ph�u ��ng Nai Tuy nhiên, v� b�n ch�t ngu�n g�c hình thành, ��ng l�c n�i t�i và ti�n hoá, chúng thu�c v�vùng c�a sông hình ph�u Nh�ng trư�ng h�p tương t� c�ng g�p nhi�u trên th� gi�i nhưtrư�ng h�p v�nh San-Fransisco và Cheasepeare � M� (Pritchard, 1967) và v�nhComponthom � Campuchia (Lafond, 1967)

Trang 19

Vùng c�a sông B�ch ��ng là m�t vùng c�a hình ph�u �i�n hình, có ��nh � B�nTri�u, �ư�ng b� cơ b�n ch�y ven Phù Long - Cát H�i - �� Sơn và rìa ngoài ��i b�ng�m c�a sông �i theo �ư�ng ��ng sâu 6m t� m�i �� Sơn ��n tây nam ��o Cát Bà Trư�c �ây, nó thư�ng �ư�c coi là b� ph�n c�a ven b� châu th� kéo dài t� Yên L�p

��n Nga Sơn Trong m�t s� tài li�u nư�c ngoài hi�n nay (Mathers and Zalasiewicz, 1999), vùng c�a sông B�ch ��ng �ư�c coi là m�t b� ph�n c�a châu th� sông H�ng và

�i�u này v�n có th� coi là h�p lý n�u xét trên quy mô l�n v� không gian và l�ch s�ti�n hoá Holocen Tuy nhiên, trong vòng 5 – 7 tr�m n�m qua, nó �ã chuy�n hoá t� c�utrúc châu th� sang vùng c�a sông hình ph�u (Tr�n ��c Th�nh, 1991) và �ư�c hình thành trên cơ s� tương tác gi�a quá trình phát tri�n c�a m�t ��a hào (graben) �ang s�tchìm v�i s� nâng cao c�a m�c nư�c chân t�nh, s� thi�u h�t b�i tích và thu� tri�u có biên �� l�n Nó �ư�c ��nh v� � v� trí rìa �ông b�c châu th� sông H�ng, nơi dòng b�itích t�ng h�p d�c b� hư�ng v� phía tây nam Vùng c�a sông B�ch ��ng là m�t v�c có c�u trúc n�a kín � �ây, thu� tri�u là y�u t� ��ng l�c ngo�i sinh ưu th�, quy ��nh các

��c trưng v� ��a hình và tr�m tích �ó là m�t v�c nư�c l�-m�n, hoà tr�n nư�c bi�n khá t�t, phân t�ng thu�c ki�u B theo phân lo�i c�a Leeder M�c dù lư�ng b�i tích sông tham gia �áng k� nhưng dòng b�i tích di chuy�n n�i t�i �óng vai trò ch� ��o V�i c�u trúc phân t�ng y�u, cân b�ng b�i xói nghiêng v� xói l�, xâm th�c �ây là trư�ng h�p �i�n hình trên th� gi�i v� m�t vùng c�a sông hình ph�u phát tri�n trong

sông-�i�u ki�n nh�t tri�u biên �� l�n

Trư�c �ây, m�t s� tác gi� có phân bi�t lo�i c�a sông liman, có b�n ch�t ngu�n g�c

hình thành tương t� estuary, nhưng � vùng không có thu� tri�u, thư�ng có doi cát ch�nc�a (Krasenhinnhikov, 1971) ��n nay, khái ni�m c�a sông liman ít �ư�c s� d�ng và thư�ng �ư�c coi là m�t d�ng estuary � vùng thu� tri�u biên �� nh� (Eric Bird, 2000) Nhìn nh�n v� m�t hình thái, có ý ki�n cho r�ng c�a sông liman có m�t � ven b� Mi�nTrung (V� V�n Phái, 1988) Tuy nhiên, �� kh�ng ��nh c�n có thêm tài li�u nghiên c�uv� ��ng l�c h�c, nh�t là tính ch�t hoàn lưu th�ng ��ng và phân t�ng nư�c vùng c�asông Có l�, chúng ch� là nh�ng châu th� nh� do sóng th�ng tr�

b VJng v nh

V�ng - v�nh ven b� bi�n Vi�t Nam �ư�c hi�u là m�t ph�n c�a bi�n lõm vào l�c

��a ho�c do ��o ch�n t�o thành m�t vùng nư�c khép kín � m�c �� nh�t ��nh mà trong

�ó ��ng l�c bi�n th�ng tr� (Tr�n ��c Th�nh và nnk, 2006.) V�ng v�nh ven b� bi�nthư�ng có �� m�n và �� trong cao và �i�u ki�n thu� ��ng l�c bi�n th�ng tr�, hoàn lưunư�c t�t và m�c �� trao ��i nư�c v�i vùng bi�n bên ngoài r�t khác nhau Quá trình thu�

��ng l�c trong v�nh là quá trình bi�n và s� khác bi�t v�i bi�n h� bên ngoài ch� là tính ch�t khép kín hơn và �� sâu có th� nh� hơn Th�c t�, nhi�u v�nh không có hình dáng lõm mà là nh�ng khu v�c bi�n có tính ch�t kín hơn nh� h� th�ng ��o che ch�n nhưtrư�ng h�p H� Long và Bái T� Long V� hình thái, t�n t�i nh�ng d�ng chuy�n ti�p v�ivùng c�a sông và ��m phá Trong các v�ng v�nh l�n có khi t�n t�i các ��m phá như

��m Thu� Tri�u n�m trong V�nh Cam Ranh Do hình thái lõm nh� vào phía l�c ��a mà g�i v�nh là trư�ng h�p v�nh Cây Dương � phía tây bán ��o Cà Mau Th�c ch�t, �ây không ph�i là v�nh vì quá trình châu th� (sông) th�ng th�

Trang 20

Các v�ng v�nh ven b� Vi�t Nam �ư�c chia thành 3 c�p cơ b�n (b�ng 3): C�p 1:v�nh bi�n (gulf); C�p 2: v�nh ven b� (bay), trong �ó có c� v�nh b� �á; C�p 3: V�ng(bight và shelter) V�ng v�nh ven b� (coastal bay) là thu�t ng� ch� m�t nhóm các v�nh(bays) và v�ng (bight, shelter) � ven b� có �� sâu không quá 30m

Trong ti�ng nư�c ngoài còn có khái ni�m embayment, g�i là v nh b= 2á �ó là

m�t vùng lõm c�a b� �á g�c, v�n là các thung l�ng sông ng�p chìm, Rias và Fjord, là trong s� 7 ki�u thu� v�c cơ b�n (David et all., 2003) V�nh Xuân �ài � Phú Yên là m�tv�nh b� �á tiêu bi�u, h�u như toàn b� là b� �á g�c, di�n tích khá l�n (61 km2), sâu trung bình 10m và sâu nh�t 20m

� Vi�t Nam, các v�ng có di�n tích dư�i 50 km2, các v�nh ven b� có di�n tích t�

50 km2 tr� lên Khi nói “v nh”, có ngh�a chung cho c� bay và embayment Khi nói

“v nh ven b=” là ch� “bay”, còn khi nói “v nh b= 2á” là ch� “embayment” Th�ng kê

trên b�n �� t� l� 1/100.000 cho bi�t � ven b� bi�n Vi�t Nam có t�ng s� 48 v�ng, v�nh và t�ng di�n tích kho�ng 4000 km2(b ng 1.4 và 1.5); (Tr�n ��c Th�nh và nnk, 2008).

B ng 1 4 Các lo�i v�ng, v�nh ven b� có m�t t�i Vi�t Nam

V�nh bi�n

(C�p 1) Gulf

N�m trên m�t vùng r�ng l�n c�a th�m l�c ��a, ho�c vùng bi�n nư�c sâu Trên �áy có th� có m�t tr�m tích di tích ho�c các di tích các d�ng ��a hình c� Ví d�: v�nh B�c B� và v�nh Thái Lan

V�nh ven b�

(C�p 2) Bay

N�m trong d�i b� bi�n, ��c l�p ho�c là m�t ph�n c�a v�nh bi�n, �� sâu thư�ng không vư�t quá 30m, là nơi x�y ra quá trình b� m�nh m� và tương tác l�c ��a và bi�n r�t rõ Thư�ng không có m�t các tr�m tích di tích V�nh b� �á (Embayment) n�m trong d�i b� bi�n,

��c l�p, ho�c là m�t ph�n c�a v�nh bi�n; b� xâm th�c mài mòn ưu th�; b� �á g�c là ch� y�u

V�ng

(C�p 3) Bight, Shelter

N�m trong d�i b� bi�n, ��c l�p ho�c là m�t ph�n c�a v�nh ven b�, kích thư�c dư�i 50 km 2

B ng 1.5 M�t s� ��c �i�m hình thái v�ng, v�nh ven b� Vi�t Nam

Tên phân lo�i Hình th�c

M�c ��

�óng kín

C�u t�o th�ch h�c b�

Trang 21

Tên phân lo�i Hình th�c

M�c ��

�óng kín

C�u t�o th�ch h�c b�

Trang 22

Tên phân lo�i Hình th�c

M�c ��

�óng kín

C�u t�o th�ch h�c b�

47 V �ông B�c (Côn ��o) nh� TB x H� �á g�c

48 V ��m Tre (Côn ��o) nh� TB x N�a kín �á g�cCác y�u t� hình thái cơ b�n c�a m�t v�ng v�nh g�m b� v�nh, m�i nhô: lòng v�ng v�nh, c�a v�ng v�nh, ��o ch�n ho�c ��o n�m trong v�nh Các d�ng ��a hình cơ b�n, v�ngu�n g�c phát sinh thu�c v� hai nhóm chính: nhóm các d�ng ��a hình k� th�a ít ch�u

�nh hư�ng c�a quá trình bi�n và nhóm hình thành do các quá trình bi�n hi�n t�i �i�uki�n ��ng l�c bi�n (sóng, thu� tri�u, dòng ch�y và dao ��ng m�c nư�c bi�n) và �� m�nbi�n th�ng tr� trong v�ng v�nh

Phân tích và �ánh giá 8 nhóm ch� tiêu ��ng l�c – hình thái (Bùi V�n Vư�ng và nnk, 2006 ) cho th�y: Kích thư�c v�ng v�nh g�m 4 nhóm khá ��u v� t� l�: v�ng nh�nh� dư�i 10km2 (23%); v�ng l�n 10 – 50km2(35%); v�nh nh� 50 – 100km2(13%); v�nhl�n trên 100 km2 (29%) �� sâu v�ng v�nh �ư�c phân chia thành 4 c�p: r�t l�n: trên 25m (6%); l�n: 15m - 25m (29%); trung bình: 5m - 15m (48%), nh�: dư�i 5m (17%) Các v�nh có �� sâu trung bình l�n nh�t là Phan Rang (28m); Phú Yên (25m) và Bình Cang (22m) Hình thái g�m 2 nhóm ��ng thư�c (77%) và kéo dài (23%) Hình th�c t�ov�ng v�nh do m�i nhô �á g�c chi�m ưu th� (85,5%) và ít hơn là do ��o ch�n h�n h�p(14,5%) M�c �� �óng kín, theo m�c �� trao ��i nư�c v�i bi�n, �ư�c chia thành 5 c�p:r�t h� (19%), h� (46%), n�a kín (29%), g�n kín (2%) và r�t kín (4%) Th�y tri�u t�i các v�ng v�nh có th� phân bi�t tri�u l�n (macrotide – 29%); tri�u v�a (mesotide – 6%) và tri�u nh� (microtide), trong �ó nhóm tri�u nh�, biên �� dư�i 2m chi�m ưu th� (65%) C�u t�o th�ch h�c b� �ư�c phân thành ba nhóm ưu th�: b� cát (52%), b� bùn (2%), b�

�á g�c (44%) và còn l�i là b� h�n h�p Sông �� vào v�ng v�nh �ư�c phân thành hai nhóm không �áng k� (52%) và �áng k� (48%)

H� th�ng v�ng v�nh ven b� Vi�t Nam ��u hình thành trong bi�n ti�n Holocen Tuy nhiên, tu� theo v� trí c�u trúc ��a ch�t, chuy�n ��ng ki�n t�o hi�n ��i và �nh hư�ng c�a các quá trình ngo�i sinh t�i khu v�c b� bi�n mà chúng có m�t (sông, sóng và dòng

Trang 23

ch�y ven b�) và s� phát tri�n, ti�n hoá r�t khác nhau �ó là nh�ng thung l�ng xâm th�c

�á g�c trong giai �o�n trư�c bi�n ti�n Holocen b� bi�n làm ng�p chìm trong quá trình bi�n ti�n Có th� phân bi�t thành ba nhóm: nhóm thu h�p d�n (ph� bi�n nh�t), nhóm tương ��i �n ��nh và nhóm m� r�ng d�n (� ven b� �ông b�c, nơi quá trình dâng cao m�c nư�c bi�n trong �i�u ki�n thi�u h�t b�i tích và xói l� b� tr�m tích b� r�i) K� t�bi�n ti�n m� r�ng c�c ��i vào Holocen gi�a, xu th� ban ��u v�nh b� �á ph� bi�n, r�i sau

�ó chuy�n thành v�nh ven b� Cùng v�i s� phá hu� d�n m�i nhô �á g�c và b�i t� b�, nóichung v�ng v�nh có xu th� h�p d�n, nông d�n và san b�ng ��a hình �áy H�u h�t v�ngv�nh là các h� sinh thái ��c l�p ven b� và ph�n l�n chúng là t� h�p c�a m�t s� ti�u h�sinh thái, nhưng r�t ��c trưng, ví d�: r�n san hô, th�m c� bi�n, bãi cát bi�n và �áy c�ng

Có th� phân h� th�ng v�ng-v�nh ven b� theo 4 vùng ��a lý Vùng b� B�c B�, c�utrúc ��a ch�t �nh hư�ng l�n ��n hình thái v�ng v�nh, thu� tri�u �óng vai trò ��ng l�cch� ��o, vai trò sông-su�i �� vào v�ng-v�nh khá l�n Vùng b� B�c Trung B�, b� cát t�ov�ng v�nh là ch� y�u, ��ng l�c sóng �óng vai trò ch� y�u, sông su�i �óng vai trò nh�t

��nh Vùng b� Nam Trung B�, t�p trung v�ng v�nh, vai trò b� �á t�o v�ng v�nh quan tr�ng nh�t, ��ng l�c sóng l�n, tri�u nh�, vai trò c�a sông nh� và gi�m d�n v� phía nam; Vùng các ��o phía nam, ưu th� b� �á, vai trò c�a sóng r�t l�n, c�a tri�u nh� và c�a sông su�i g�n như không �áng k�

Tóm l.i, h� th�ng thu� v�c ven b� bi�n Vi�t Nam bao g�m ba lo�i chính là

��m phá, vùng c�a sông và v�ng v�nh M�t s� trư�ng h�p có m�t các d�ng chuy�nti�p v� hình thái gi�a các lo�i ho�c thu� v�c lo�i này là �ơn v� th� c�p c�a lo�i kia Các ��m phá ven bi�n (lagoons) phân b� � các vùng b� Mi�n Trung sóng m�nh, thu� tri�u thư�ng không l�n và giàu b�i tích cát và �ư�c phân bi�t thành 3 ki�u: g�nkín; r�t kín và �óng kín H�u h�t các ��m phá n�i bi�n qua m�t c�a, tr� ��m phá l�nnh�t Tam Giang – C�u Hai có hai c�a, th�m chí 5 c�a khi bão l� l�n M�c �� �óng kín và ��c �i�m khí h�u – thu� v�n �ã hình thành nên ba nhóm �� m�n là nhóm l�

và l� – m�n; và nhóm m�n Các vùng c�a sông phân b� khá ��u d�c b� bi�n, �ư�cchia thành hai ki�u là châu th� (deltas) và vùng c�a hình ph�u (estuaries) Châu th�

có th� do sông th�ng tr�, sóng th�ng tr� và tri�u th�ng tr� Châu th� sông H�ng có

��ng l�c sông th�ng tr�, châu th� Mê Kông thu� tri�u th�ng tr�, hình thái �nh hư�ng r�t l�n c�a ch� �� gió mùa �ông b�c Các vùng c�a sông hình ph�u tiêu bi�u B�ch

��ng và ��ng Nai, n�m � nơi thu� tri�u th�ng tr� và bi�n l�n V�ng v�nh ven b�(coastal bays) �ư�c phân bi�t thành v�ng (bights, shelters ) khi di�n tích dư�i 50

km2, và v�nh (bays) khi có di�n tích t� 50 km2tr� lên, có �� sâu dư�i 30m, ph� bi�n

5 – 15m, ch� y�u có c�u trúc h� và n�a kín Chúng th� hi�n tính ưu th� c�a các quá trình ��ng l�c bi�n và có nh�ng ��c �i�m khác nhau theo 4 vùng ��a lý: B�c B�, B�cTrung B�, Nam Trung B� và các ��o phía nam H�u qu� tương tác gi�a các quá trình l�c ��a và bi�n t�i các thu� v�c th� hi�n � m�c �� �óng kín, kh� n�ng b�i t� –xâm th�c và �� m�n v�c nư�c Các ��m phá bi�n ��ng l�n v� tr�ng thái �óng m�c�a và �� m�n c�a kh�i nư�c v�i xu th� chung nông hoá do quá trình b�i t� l�p ��y Các vùng c�a sông luôn có nh�ng bi�n ��ng l�n v� hình thái liên quan ��n quá trình b�i t� và xói l�, trong �ó b�i t� ưu th� � các châu th� và xâm th�c ưu th� � các vùng c�a hình ph�u So v�i vùng c�a sông và ��m phá, v�ng v�nh khá �n ��nh v� hình thái và các quá trình ��ng l�c

Trang 24

II H THANG M PHÁ VEN BB MI N TRUNG VI T NAM

1 GiCi thiEu chung

� ven b� mi�n Trung Vi�t Nam t� v� �� 16oB�c (Th�a Thiên - Hu�) t�i v� �� 11oB�c (Ninh Thu�n), có m�t 12 ��m phá tiêu bi�u (hình 1.3) v�i t�ng di�n tích m�t nư�c436,9 km2 Các ��m phá này �a d�ng v� kích thư�c và quy mô (b�ng 1.6), trong �ó, nh�nh�t là ��m Nư�c M�n (Sa Hu�nh) có di�n tích 2,8 km2, l�n nh�t là h� ��m phá Tam Giang - C�u Hai (Th�a Thiên - Hu�) v�i di�n tích 216 km2, l�n nh�t �ông Nam Á và thu�c lo�i l�n c�a th� gi�i

Hình 1.3 Sơ �� phân b� ��m phá ven bi�n tiêu bi�u � mi�n Trung Vi�t Nam

CHÚ GIGI

Trang 25

Theo th� t� v� phía nam, h� th�ng ��m phá bao g�m:

1 H� ��m phá Tam Giang - C�u Hai (t�nh Th�a Thiên - Hu�)

2 ��m L�ng Cô (t�nh Th�a Thiên - Hu�)

3 ��m Trư�ng Giang (t�nh Qu�ng Nam)

5 ��m Nư�c M�n (Sa Hu�nh) (t�nh Qu�ng Ngãi)

Các ��m phá này �ư�c ki�m kê theo các n�i dung cơ b�n sau: to� �� ��a lý; ��a

�i�m; huy�n, xã có liên quan; di�n tích m�t nư�c; kích thư�c cơ b�n c�a v�c nư�c (dài,

r�ng, sâu); s� lư�ng c�a và kích thư�c, �� sâu; ki�u lo�i th�y v�c; các sông �� vào; ��c

�i�m ��a ch�t – ��a m�o và cơ s� h� t�ng quan tr�ng xây d�ng trong ��m phá

B ng 1.6 Di�n tích và kích thư�c các ��m phá ven bi�n mi�n Trung Vi�t Nam

(Nguy n H u C , 1996, 1999 và 2005)

Kích thư�c (km) �� sâu (m) Kích thư�c c�a (m)

TT ��m phá Di�n

tích (km 2 ) Dài R�ng Trung bình nh�tL�n Dài R�ng Sâu

Trang 26

2 Các /m phá ven bi'n miIn Trung

2.1 H& m phá Tam Giang - C u Hai (hình 1.4)

- Tên gYi: H� ��m phá Tam Giang - C�u Hai còn có các tên g�i khác: tên g�i c�a

t�ng b� ph�n - phá Tam Giang, ��m Sam, ��m An Truy�n, ��m Thanh Lam, ��m Th�y

Tú, ��m Hà Trung, ��m C�u Hai, th�m chí g�i phá Tam Giang cho t�t c� Trong thưt�ch th�i phong ki�n, tên g�i r�t ph�c t�p cho t�ng ph�n: phá H�i H�c, phá Tam Giang,

��m Ni�u, ��m �à �à, v�nh �ông, v�nh Minh Lương, v�nh Hưng Bình, v�nh Giang Tân, v�nh Hà B�c, v.v

- TYa 2P 2 a lý:

+V� �� B�c: 16015’00’’ - 16042’00’’

+ Kinh �� �ông: 107022’00’’ - 107057’00’’

- 8 a 2i>m: Thu�c t�nh Th�a Thiên - Hu�, kho�ng cách g�n nh�t 14 km t� c�u

Thu�n An t�i thành ph� Hu� v� hư�ng �ông b�c theo t�nh l� 49

- Các huyQn, xã liên quan: Huy�n Phong �i�n: các xã Phong Chương, �i�n L�c,

�i�n Hoà, �i�n H�i, Phong H�i (5 xã); Huy�n Qu�ng �i�n: các xã Qu�ng Thái, Qu�ng L�i, Qu�ng Phư�c, Qu�ng An, Qu�ng Ng�n, Qu�ng Công (6 xã); Huy�n Hương Trà: các xã Hương Phong, H�i Dương (2 xã); Huy�n Phú Vang: các xã Phú Tân, Phú An, Phú M�, Phú Xuân, Phú �a, Vinh Phú, Vinh Hà, th� tr�n Thu�n An, Phú Thu�n, Phú H�i, Phú Diên, Vinh Xuân, Vinh Thanh, Vinh An (14 xã, th� tr�n); Huy�n Phú L�c: các

xã Vinh M�, Vinh H�i, Vinh Hưng, Vinh Giang, Vinh Hi�n, L�c B�n, L�c Sơn, L�c

An, L�c �i�n, th� tr�n Phú L�c, L�c Trì, L�c Bình (12 xã, th� tr�n)

- DiQn tích m^t n1_c: 216 km2

- Kích th1_c c b n c`a vKc n1_c: Chi�u dài: 68 km t�i c�a L�c Bình, 65 km t�i

c�a Tư Hi�n Chi�u r�ng: thay ��i trong kho�ng 2 - 10 km

- 8P sâu: trung bình 1,6m, l�n nh�t 4,2m

- C&a; S3 l1ang: 2 - c�a Thu�n An, c�a Tư Hi�n (luân phiên v�i c�a L�c Bình)

Chi�u r�ng: c�a Thu�n An - 350m, c�a Tư Hi�n - 50m; Chi�u dài: c�a Thu�n An - 600m, c�a Tư Hi�n - 100m; �� sâu: c�a Thu�n An 2 - 11m, c�a Tư Hi�n - 1m

- Ki>u lo.i th`y vKc: g�n kín, nư�c l� và l� - nh�t, phân t�ng m�nh, th�m chí phân

t�ng ngư�c

- Các sông 2H vào: Sông Ô Lâu, sông Hương (l�n nh�t, v�i các ph� lưu T� Tr�ch,

H�u Tr�ch, B�), ��i Giang, Nông, Tru�i, và sông C�u Hai T�ng lư�ng nư�c hàng n�mkho�ng 6 t� m3

- 8^c 2i>m 2 a chOt – 2 a m.o: Hình dáng thon dài, tr� ph�n ��m C�u Hai tương

��i ��ng thư�c, song song v�i �ư�ng b� ��nh hư�ng tây b�c - �ông nam B� �á g�c(granit c�a ph�c h� H�i Vân và gabro c�a ph�c h� Núi Chúa) � phía nam ��m C�u Hai chi�m 23% chi�u dài b� ��m phá �ê cát ch�n là doi cát phát tri�n liên t�c t� C�a Vi�t

Trang 27

t�i c�a Thu�n An cao t�i 32 m, doi cát n�i ��o t� núi Linh Thái t�i c�a Thu�n An cao t�i 20m, t� núi Linh Thái t�i c�a Tư Hi�n, �ê cát t� do t� c�a Tư Hi�n t�i c�a L�cBình V� cơ b�n, �ê cát ch�n g�m 2 th� h� doi cát tu�i Holocen s�m - gi�a (mQ21-2) vàmu�n (mQ23) Bi�n ��ng c�a ph�c t�p C�a Thu�n An bi�n ��ng chu k� dài, lu�ng c�a

ép d�n v� phía tây b�c C�a Tư Hi�n (v� trí Vinh Hi�n) là c�a ph�, bi�n ��ng chu k�ng�n, thay ��i v� trí luân phiên v�i c�a L�c Bình (v� trí � L�c Bình, sát m�i Chân Mây Tây) Trong tr�n l� tháng 11/1999, có t�i 5 v� trí c�a, trong �ó c�a Hòa Duân m� l�i v�trí l�ch s� n�m 1404 T�c �� l�ng ��ng tr�m tích hi�n ��i trên n�n �áy trong kho�ng 1 -

3 mm/n�m trong 50 n�m qua theo tài li�u chronology s� d�ng phương pháp radiotracer (Nguy�n H�u C� và nnk, 2008)

Hình 1.4 H� ��m phá Tam Giang - C�u Hai

2.2 m L9ng Cô (hình 1.5)

- Tên gYi: ��m L�ng Cô còn có các tên g�i khác: ��m L�p An, v�ng L�p An,

��m An Cư, v�ng An Cư

- To 2P 2 a lý

Trang 28

+ V� �� B�c: 16012’00’’ – 16017’00’’

+ Kinh �� �ông: 108000’00’’ - 108006’00’’

- 8 a 2i>m: Thu�c t�nh Th�a Thiên - Hu�, phía nam, sát �èo H�i Vân; cách thành

ph� Hu� 60 km v� phía �ông nam theo qu�c l� 1A

- Các huyQn, xã có liên quan: Huy�n Phú L�c: xã L�c H�i, th� tr�n L�ng Cô

- DiQn tích m^t n1_c: 16 km2

- Kích th1_c c b n c`a vKc n1_c: Chi�u dài: 6 km; chi�u r�ng: 3,5 km; �� sâu:

trung bình 1,2m, l�n nh�t 2m

- C&a: Dài: 1 000m; r�ng: 150m; sâu: 1 - 8m

- Ki>u lo.i th`y vKc: ki�u kín t�ng ph�n (c�c b�), kh�i nư�c m�n - siêu m�n, phân

t�ng y�u

Hình 1.5 ��m L�ng Cô (chú gi i theo hình 1.4)

/m LMng Cô

L�ng cô

Hói D�a L�p An

Trang 29

- Các sông 2H vào: có 2 sông nh� không �áng k�: Hói Mít và Hói D�a b�t ngu�n

t� dãy B�ch Mã

- 8^c 2i>m 2 a chOt – 2 a m.o:

Hình dáng tương ��i ��ng thư�c, dài 6 km ch�y d�c theo qu�c l� 1A ��nh hư�ngtây b�c - �ông nam V�c nư�c tương ��i nông, có m�t rãnh sâu � gi�a C�a � t�n cùng phía nam sát v�i kh�i núi H�i Vân, h�p và sâu �ê cát ch�n g�m 2 th� h� li�n k�: th� h�th� nh�t b�t ��u t� núi Phú Gia, �á Kép, tu�i Holocen s�m - gi�a thu�c h� t�ng Nam Ô (mQ21-2no), th� h� th� hai d�ng n�i ��o b�t ��u t� Núi Tròn, tu�i Holocen mu�n (Q23), ch�y d�c theo hư�ng tây b�c - �ông nam t�i c�a hi�n nay �ê cát ch�n cao 6 - 18m

�ây là m�t m�u hình kinh �i�n c�a m�t ��m phá ven bi�n v� l�ch s� hình thành

và c�u trúc, là k�t qu� c�a quá trình san b�ng b� v�ng - v�nh mài mòn ��c �i�m này có giá tr� l�n v� b�o t�n di tích l�ch s� t� nhiên, có ý ngh�a to l�n v� h�c thu�t Các l�p h�uvôi b� chôn vùi dư�i tr�m tích hi�n ��i � ph�n phía b�c c�a v�c nư�c là k�t qu� tích t�trong quá trình san b�ng b� v�ng - v�nh � giai �o�n 1, tương �ng v�i thành t�o �ê cát th� h� 1 B� �á g�c (granit) chi�m 70% chi�u dài

Trang 30

- 8 a 2i>m: thuPc t�nh Qu�ng Nam, t�n cùng phía �ông nam, giáp v�i Qu�ng

Ngãi; Cách th� xã Tam K� 20 km v� phía �ông nam theo qu�c l� 1A

- Các huyQn, xã liên quan: huy�n Núi Thành (các xã Tam Anh, Tam Hoà, Tam

Hi�p, Tam H�i, th� tr�n Núi Thành, Tam Giang, Tam Quang, Tam Ngh�a)

- DiQn tích m^t n1_c: 36,9 km2

- Kích th1_c c b n c`a vKc n1_c: dài: 10km; r�ng: 5km; sâu: trung bình 1,1m,

l�n nh�t 2m

- C&a: có 2 c�a: c�a Tam H�i (b�c M�i An Hòa) và c�a An Hoà (nam M�i An

Hoà) �� vào v�ng An Hoà C�a Tam H�i dài 400m, r�ng 200m và sâu 1m; C�a An Hoà dài 500m, r�ng 400m và sâu 4m

- Ki>u lo.i th`y vKc: ki�u g�n kín, nư�c l�, l� - nh�t, phân t�ng m�nh

- Các sông 2H vào: Sông Trư�ng Giang (sông tàn d�n), b�t ngu�n t� C�a ��i (Thu

B�n) ch�y d�c b� bi�n theo hư�ng tây b�c - �ông nam; Sông Tam K�, ch�y vào t� phía b�c, thư�ng ngu�n có ��p Phú Ninh t�o h� ch�a l�n; Sông Tam Giang (sông nh�) ch�yvào t� phía nam

- 8^c 2i>m 2 a chOt – 2 a m.o: Hình dáng tương ��i ��ng thư�c nhưng v�c nư�c

b� chia c�t ph�c t�p b�i các bãi b�i d�ng ��o (islet), k� c� bãi b�i c� (Q21-2) Có 2 �ê cát ch�n tr� (Q23) M�t �ê kéo dài liên t�c t� C�a ��i t�i c�a Tam H�i, m�t �ê khác t� c�aTam H�i t�i c�a An Hoà, là d�ng tích t� n�i ��o có d�ng tombolo n�i v�i M�i An Hòa (�á phi�n c�a h� t�ng A Vương 2- 01av1) C�a An Hoà n�m gi�a �ê cát này và b� �ág�c (�á phi�n sét c�a h� t�ng A Vương)

2.4 m An Khê (hình 1.7)

- TYa 2P 2 a lý (cùng v�i ��m Nư�c M�n): V� �� B�c: 14039’00’’ - 14045’00’’; Kinh �� �ông: 109001’00’’ - 109006’00’’

- 8 a 2i>m: thuPc t�nh Qu�ng Ngãi (phía �ông nam); cách th� xã Qu�ng Ngãi

50km, cách th� tr�n ��c Ph� 5 km v� phía �ông nam theo qu�c l� 1A

- HuyQn, xã có liên quan: Huy�n ��c Ph�, xã Ph� Khánh

- DiQn tích m^t n1_c: 3,5 km2

- Kích th1_c c b n c`a vKc n1_c: Dài: 3km; r�ng: 1,1 km; sâu: trung bình 1,3m,

l�n nh�t 2,0m

- C&a: có 1 c�a, ch�y ngư�c v� phía tây b�c, dài: 3 km; r�ng: 150m; sâu: 1m

- Ki>u lo.i th`y vKc: ki�u kín, kh�i nư�c gi�m d�n �� m�n, có xu th� tàn d�n

(ephemeral) do c�a không m� thư�ng xuyên

- Các sông 2H vào: ch� có 3 su�i nh� �� vào t� vùng núi phía tây (Ph� Cư�ng,

Ph� Khánh)

- 8^c 2i>m 2 a chOt – 2 a m.o: Hình dáng tương ��i ��ng thư�c B� phía tây là

b� �á g�c (granit thu�c ph�c h� H�i Vân), b� phía �ông b�c và phía nam là b� cát c�(mQ13) C�a ��m là m�t rãnh h�p n�m gi�a 2 h� th�ng c�n cát H� th�ng th� nh�t phát tri�n v� phía �ông nam t� núi Dâu, tu�i Pleistocen mu�n (mQ13) và h� th�ng th� hai phía ngoài phát tri�n v� phía tây b�c b�t ��u t� m�i �á sót � b� bi�n Diên Trư�ng, tu�i

Trang 31

Holocen mu�n (mQ23) Trên su�t chi�u dài 3 km, c�a có nhi�u v� trí khác nhau trong l�ch s� và v� trí hi�n nay c�ng không thư�ng xuyên (thu h�p và �óng vào mùa khô dư�i tác

��ng c�a sóng �ông và �ông nam t�o dòng b�i tích d�c b� hư�ng tây b�c, m� l�i vào mùa mưa khi lưu lư�ng các sông su�i t�ng ��t bi�n) d�n ��n xu th� tàn d�n và ng�t hoá

2.5 m N<#c MBn (hình 1.7)

- Tên gYi: còn có tên gYi khác là 29m Sa Hucnh.

- TYa 2P 2 a lý (phía nam ��m An Khê): V� �� B�c: 14039’00’’ - 14045’00’’; Kinh

�� �ông: 109001’00’’ - 109006’00’’

Hình 1.7 ��m An Khê và ��m Nư�c M�n (Sa Hu�nh) (chú gi i theo hình 1.4)

.

N Cc MNn

Trang 32

- 8 a 2i>m: ThuPc t�nh Qu�ng Ngãi, phía �ông nam; cách thành ph� Qu�ng Ngãi

56 km, cách th� tr�n ��c Ph� 6 km v� phía �ông nam theo qu�c l� 1A

- HuyQn, xã có liên quan: huy�n ��c Ph�, xã Ph� Th�nh

- DiQn tích m^t n1_c: 2,8 km2

- Kích th1_c c b n c`a vKc n1_c: dài: 3 km; r�ng: 1 km; sâu: trung bình 1m, l�n

nh�t 1,6m

- C&a: có 1 c�a, n�m gi�a núi Th�ch Bi và bán ��o Th�nh ��c, c�u t�o b�ng �á granit

c�a ph�c h� H�i Vân C�a này r�t �n ��nh; dài: 300m; r�ng: 120m; sâu: 1,5m

- Ki>u lo.i th`y vKc: kín t�ng ph�n, nư�c m�n.

- Các sông 2H vào: ch� có m�t su�i nh� �� vào t� vùng núi Thanh An � phía tây

- 8^c 2i>m 2 a chOt – 2 a m.o: ��m Nư�c M�n hình túi, có c�a � phía nam n�m

gi�a hai kh�i núi granit c�a ph�c h� H�i Vân - kh�i núi Th�ch Bi và kh�i núi Th�nh

��c, nơi có m�i Sa Hu�nh n�i ti�ng B� tây c�a ��m Nư�c M�n c�u t�o t� �á nói trên

và �á gneis c�a h� t�ng �ak Lô (AR �l) B� b�c là thành t�o cát bi�n tu�i Pleistocen mu�n (mQ13) ph� lên �á g�c như còn sót l�i � m�i Diên Trư�ng B� �ông là thành t�ocát bi�n Holocen mu�n (Q23) d�ng doi cát n�i ��o gi�a Diên Trư�ng và Th�nh ��c

2.6 m Trà D (hình 1.8)

- Tên gYi: còn có tên g�i khác là ��m Châu Trúc

Hình 1.8 ��m Trà �(chú gi i theo hình 1.4)

/m Trà

M� Th�ng

M� L�i

Trang 33

- To 2P 2 a lý: V� �� B�c: 14016’30’’ - 14023’00’’; kinh �� �ông: 109005’00’’ -

109011’00’’

- 8 a 2i>m: T�nh Bình ��nh; cách th� tr�n Phù M� 15 km v� phía b�c theo qu�c l�

1A, cách qu�c l� 1A 5 km v� phía �ông theo t�nh l� 632

- Các huyQn, xã có liên quan: huy�n Phù M�, các xã M� ��c, M� Châu, M�

Th�ng, M� L�i

- DiQn tích m^t n1_c: 14,4 km2

- Kích th1_c c b n c`a vKc n1_c: Dài: 6 km; r�ng: 2,5 km; sâu: trung bình

1,6m, sâu nh�t 2,2m

- C&a: có 1 c�a, có tên g�i là c�a Hà Ra, l�ch c�a dài t�i 5 km hay còn g�i là

sông Châu Trúc, ch�y v� hư�ng b�c tương t� v�i c�a ��m An Khê � Qu�ng Ngãi; dài: 5 km; r�ng: 150 m; sâu: trung bình 1m, l�n nh�t hơn 4m

- Ki>u lo.i th`y vKc: ki�u kín, nư�c l� và xu th� ng�t hoá và tàn d�n do c�a

không m� thư�ng xuyên C�a m� v� mùa mưa l�, có th� m� t� nhiên và �ôi khi ph�i

�ào C�a �óng v� mùa khô h�n do dòng b�i tích cát d�c b� di chuy�n theo hư�ng tây b�c và do có ��p ng�n m�n Hoà Tân

- Các sông 2H vào: không có sông l�n, ch� có sông nh� �� vào t� phía tây (M�

L�c, M� Châu, M� Phong) Tuy nhiên, trong lưu v�c ��m Trà � có khá nhi�u h� ch�a(15 h�) có quy mô trong kho�ng 0,3 - 10,2 km2 v�i t�ng di�n tích 46,89 km2 (��ngTrung Thu�n và nnk., 2000)

- 8^c 2i>m 2 a chOt – 2 a m.o: C�a (c�a Hà Ra) n�m gi�a núi Phú Hà � phía b�c

và �ê cát ch�n �ê cát ch�n là d�ng tích t� cát n�i ��o hư�ng v� phía tây b�c b�t ��u t�m�i Xuân Thanh � phía �ông nam (�á granit c�a ph�c h� �èo C� K �c2) �ê cát dài 12

km, r�ng trung bình 2 km, g�m 2 th� h� - phía trong có tu�i Holocen gi�a (mQ22) vàphía ngoài có tu�i Holocen mu�n (mQ23) B� phía tây - nam và phía tây l�ch c�a còn g�p các thành t�o bi�n tu�i Pleistocen mu�n (mQ23) và Holocen gi�a (mQ22) ngoài các tr�m tích sông bi�n hi�n ��i

Trang 34

- Các sông 2H vào: có m�t s� sông nh� �� vào t� phía tây, trong �ó có sông C�,

sông Lu Siêm, sông D�c � thư�ng ngu�n sông Lu Siêm (còn g�i là sông M� Cát) có h� ch�a nư�c H�i Sơn

- 8^c 2i>m 2 a chOt – 2 a m.o: C�a n�m � phía �ông nam và ch�y theo hư�ng

tây - �ông, n�m gi�a �ê cát ch�n và �á g�c (granit c�a ph�c h� �èo C�) � phía b�c vàh� th�ng �ê cát � phía nam (Cát Khánh) �ê cát ch�n là d�ng tích t� n�i ��o gi�a Tân Ph�ng (� phía b�c) và V�nh L�i (sát c�a ��m) �ây là �ê cát cao, �� s� và r�ng 2 km thu�c ��a ph�n xã M� Thành, g�m 2 th� h� có tu�i khác nhau - Holocen gi�a (mQ22) vàmu�n (mQ23) B� phía tây g�m các thành t�o tr�m tích sông bi�n tu�i Pleistocen mu�n(amQ13), Holocen gi�a (amQ22) và mu�n (amQ23) � b� phía nam g�p thành t�o cát bi�ntu�i Pleistocen mu�n (mQ13), Holocen gi�a (mQ22) và mu�n (mQ23)

Hình 1.9 ��m Nư�c Ng�t (�� Gi) (chú gi i theo hình 1.4)

2.8 m Th N i (hình 1.10)

- Tên gYi khác: V�nh Quy Nhơn, v�ng Quy Nhơn

- To 2P 2 a lý: V� �� B�c: 13045’00’’ - 13054’00’’; Kinh �� �ông: 109012’00’’ -

109019’00’’

- 8 a 2i>m: T�nh Bình ��nh, phía �ông nam, n�m gi�a thành ph� Quy Nhơn.

/m

N Cc NgPt

M� Thành

Trang 35

- Các huyQn/th , xã có liên quan: Huy�n Tuy Phư�c, các xã Phư�c Th�ng, Phư�c

Hòa, Phư�c Sơn, Phư�c Thu�n; Thành ph� Quy Nhơn, các phư�ng Nhơn Bình, ��ng

�a, H�i C�ng, Nhơn Lý, Nhơn H�i và Nhơn H�i

Hình 1.10 ��m Th� N�i(chú gi i theo hình 1.4)

/m Th!

N+i

Nhơn Lý

Nhơn H�i

Nhơn H�i

Trang 36

- DiQn tích m^t n1_c: 50 km2

- Kích th1_c c b n c`a vKc n1_c: dài: 15,6 km; r�ng: 3,9 km; sâu: trung bình

1,2m, l�n nh�t 2,5m

- C&a: có 1 c�a n�m gi�a n�i thành Quy Nhơn và m�i Phư�c Mai (bán ��o Phư�c

Mai) và �� vào v�nh Làng Mai; dài: 1,2 km; r�ng: 900m; sâu: 7m

- Ki>u lo.i th`y vKc: ki�u g�n kín, nư�c l�

- Các sông 2H vào: sông Côn v�i nhi�u phân lưu �� vào t� phía tây b�c v�i lưu

lư�ng nư�c trung bình n�m 71 m3/s và phù sa lơ l�ng ��t 10,7 kg/s; sông Hà Thanh là sông nh�, �� vào t� phía tây nam

- 8^c 2i>m 2 a chOt – 2 a m.o: ��m Th� N�i có hình d�ng túi kéo dài theo hư�ng

b�c-nam và c�a � phía nam n�m gi�a b� l�c ��a c�u t�o t� tr�m tích sông - bi�n tu�iHolocen gi�a (amQ22), tr�m tích bi�n tu�i Holocen mu�n (mQ23) và b� trong c�a bán

��o Phư�c Mai (ph�n phía nam, c�u t�o t� �á granit thu�c ph�c h� �èo C�) �ê ch�n là thành t�o h�n h�p, g�m các �á granit thu�c ph�c h� �èo C�, �á phun trào axit và trung tính c�a h� t�ng Nha Trang (Knt), d�ng tích t� cát n�i gi�a Cát Ti�n (Phù Cát) và bán

��o Phư�c Mai (Lý Hưng, Nhơn Lý), r�ng t�i 3 km và cao trên 20m B� phía tây ��mTh� N�i là b� ��ng b�ng châu th� c�a h� th�ng sông Côn và sông Hà Thanh

- HuyQn, xã có liên quan: Huy�n Sông C�u, các xã Xuân L�c, Xuân H�i, Xuân

Bình, Xuân Hoà, Xuân C�nh, Xuân Th�nh

- DiQn tích m^t n1_c: 30,2 km2

- Kích th1_c c b n c`a vKc n1_c: dài: 17,6 km; r�ng: 2,2 km; sâu: trung bình

1,6m, l�n nh�t 3,5m

- C&a: có 1 c�a � phía nam �� vào v�ng Cù Mông; dài: 500m; r�ng: 350m; sâu: 5m

- Ki>u lo.i th`y vKc: ki�u g�n kín, nư�c l�.

- Các sông 2H vào: Có ít sông su�i nh�, trong �ó có sông Ba Nam và sông Bà

B�ng ch�y vào t� phía tây b�c

- 8^c 2i>m 2 a chOt – 2 a m.o: C�a n�m gi�a M�i Ông Diên (Hòn T� Nham, c�u

t�o t� �á phun trào axit và trung tính c�a h� t�ng Nha Trang Knt) � phía nam và m�iV�nh C�u L�i (Hòn Hoà L�i, c�u t�o t� �á granit c�a ph�c h� �èo C� K�c2) � phía b�c C�a này r�ng (350m) và sâu (5m), n�m gi�a 2 b� �á g�c và không có kh� n�ng sa b�i

�ê ch�n là thành t�o h�n h�p �á g�c và cát b� r�i Ph�n phía nam c�a �ê ch�n là �á g�c(granit) thu�c ph�c h� �èo C� � Phú H�i, Hoà An, Hoà L�i Ph�n b�c c�a �ê ch�n là d�ng tích t� cát n�i ��o gi�a núi Xuân H�i và Phú H�i, Hoà An, ��nh hư�ng tây b�c -

�ông nam, r�ng trung bình 1,5 km, cao trên 10m, tu�i Holocen mu�n (mQ23) B� tây nam và b� b�c c�u t�o t� �á g�c c�a h� t�ng Nha Trang, nhưng b� tây b�c c�u t�o t� các thành t�o tr�m tích sông hi�n ��i (aQ23)

Trang 37

Hình 1.11 ��m Cù Mông (chú gi i theo hình 1.4)

2.10 m Ô Loan (hình 1.12)

- To 2P 2 a lý: V� �� B�c: 13013’00’’ - 13021’00’’; Kinh �� �ông: 109014’00’’ -

109019’00’’

- 8 a 2i>m: T�nh Phú Yên; cách th� tr�n Chí Th�nh 5 km v� phía �ông nam và

cách thành ph� Tuy Hoà 20 km v� phía b�c theo qu�c l� 1A

/m

Cù Mông

Xuân H�i

Xuân Hòa

Xuân Th�nh Xuân Bình

Trang 38

- C&a: có 1 c�a (c�a Phú Sơn); dài: 6,3 km; r�ng: 50m; sâu: 1,5m

- Ki>u lo.i th`y vKc: ki�u kín t�ng ph�n (c�c b�), nư�c m�n - siêu m�n.

- Các sông 2H vào: có chi lưu nh� sông K� L� và su�i �ông Sa �� vào t� phía tây b�c

/m Ô Loan

An H�i

An Hòa

An

Trang 39

- 8^c 2i>m 2 a chOt – 2 a m.o: ��m Ô Loan có hình thon dài (fusiform) n�m

song song v�i �ư�ng b� ��nh hư�ng á kinh tuy�n, k�p gi�a 2 kh�i granit c�a ph�c h�Vân Canh (T2vc2) � phía �ông và tây, 2 kh�i basalt c�a h� t�ng ��i Nga ( N2�n) � phía b�c và phía nam C�a h�p và dài, t�ng t�n t�i nhi�u v� trí khác nhau trong l�ch s� trên su�t chi�u dài c�a l�ch 6,3 km t� Xuân Hoà t�i núi Phú Lương (An Ninh �ông) v�i xu th� d�ch chuy�n d�n theo hư�ng tây b�c do dòng b�i tích cát d�c b� t� phía �ông nam Lu�ng c�a n�m gi�a 2 th� h� �ê cát ch�n - phía trong là d�ng tích t� n�i ��o t� núi Phú Sơn, Phú Lương phát tri�n v� hư�ng �ông nam, tu�i Pleistocen mu�n (mQ13) vàHolocen gi�a (mQ22); phía ngoài là d�ng tích t� n�i ��o t� kh�i granit và basalt � An H�i phát tri�n v� hư�ng tây b�c, tu�i Holocen mu�n (mQ23) C�u trúc c�a ��m Ô Loan

��c �áo, g�n gi�ng v�i ��m An Khê � Qu�ng Ngãi

2.11 m Th*y TriKu (hình 1.13)

- Tên gYi khác: V�ng Th�y Tri�u.

- To 2P 2 a lý: V� �� B�c: 11056’00’’ - 12008’00’’; Kinh �� �ông: 109008’00’’ -

109016’30’’

- 8 a 2i>m: T�nh Khánh Hoà, phía nam; cách thành ph� Nha Trang 20 km v� phía

nam theo �ư�ng c�a Bé, cách trung tâm th� xã Cam Ranh 10 km v� phía b�c theo qu�cl� 1A

- HuyQn/th , xã có liên quan: th� xã Cam Ranh, các xã Cam Hoà, Cam H�i �ông,

Cam H�i Tây, Cam ��c, Cam Thành B�c, các phư�ng Cam Ngh�a, Cam Phúc B�c, Cam Phúc Nam

- DiQn tích m^t n1_c: 25,5 km2

- Kích th1_c c b n c`a vKc n1_c: dài: 17,5 km; r�ng: 0,3 - 3 km; sâu: trung bình

1,5m, l�n nh�t 4m

- C&a: có 1 c�a thông v�i v�nh Cam Ranh; dài: 1 km; r�ng: 1 km; sâu: 4m

- Ki>u lo.i th`y vKc: ki�u g�n kín, nư�c l�, l� m�n.

- Các sông 2H vào: Có su�i Thương ch�y vào t� phía tây b�c và m�t s� su�i nh�

khác t� phía tây

- 8^c 2i>m 2 a chOt – 2 a m.o: ��m Th�y Tri�u là m�t “bP phMn” c�a v�nh

Cam Ranh nhưng có ��c trưng c�u trúc, l�ch s� hình thành và ��c trưng kh�i nư�cc�a m�t lagoon ven b� Nh� có �ê cát Cam H�i �ông - m�t d�ng tích t� cát n�i ��ogi�a kh�i núi C�u Hin � phía b�c, c�u t�o t� các �á granit c�a ph�c h� Cà Ná (K2cn1) và phun trào axit, trung tính c�a h� t�ng Nha Trang (Knt) và kh�i núi Cam Linh, Ao H�, Bãi Thông, �á Cao � phía nam, c�u t�o t� các �á granit c�a ph�c h�

�èo C� (K�c2) mà t�o nên ��m Th�y Tri�u �ây là m�t trong nh�ng �ê cát l�n nh�t

� ven b� mi�n Trung Vi�t Nam, dài trên 20 km, r�ng 2 - 6 km và cao trên 10m, g�mcác th� h� có tu�i khác nhau t� Pleistocen mu�n (mQ13) � phía nam, t�i Holocen gi�a (mQ22) và mu�n (mQ23) B� b�c là các �á phun trào axit và trung tính c�a h�t�ng Nha Trang (Knt), b� tây là các thành t�o tr�m tích bi�n tu�i Pleistocen gi�a -mu�n (mQ1), Pleistocen mu�n (mQ13), Holocen gi�a (mQ22) và tr�m tích sông bi�nHolocen mu�n (amQ23)

Trang 40

Hình 1.13 ��m Thu� Tri�u(chú gi i theo hình 1.4)

- HuyQn, xã có liên quan: huy�n Ninh H�i, các xã Tân H�i, H� H�i, th� tr�n Khánh

H�i, xã Phương H�i và Trí H�i

ThRy TriIu

Cam Ngh�a Cam H�i Tây

Ngày đăng: 05/01/2015, 02:18

HÌNH ẢNH LIÊN QUAN

Hình 1.3. Sơ �� phân b� ��m phá ven bi�n tiêu bi�u � mi�n Trung Vi�t Nam - tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai
Hình 1.3. Sơ �� phân b� ��m phá ven bi�n tiêu bi�u � mi�n Trung Vi�t Nam (Trang 24)
Hình 1.12. ��m Ô Loan  (chú gi i theo hình 1.4) - tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai
Hình 1.12. ��m Ô Loan (chú gi i theo hình 1.4) (Trang 38)
Hình 1.13. ��m Thu� Tri�u (chú gi i theo hình 1.4) - tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai
Hình 1.13. ��m Thu� Tri�u (chú gi i theo hình 1.4) (Trang 40)
Hình 1.14. ��m N�i (chú gi i theo hình 1.4) - tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai
Hình 1.14. ��m N�i (chú gi i theo hình 1.4) (Trang 41)
Hình 3.3. Vòm nâng H�i Thanh và  h� th�ng sông Ô Lâu, Ô Giang - tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai
Hình 3.3. Vòm nâng H�i Thanh và h� th�ng sông Ô Lâu, Ô Giang (Trang 51)
Hình 3.4. S� �� c�u trúc h� ��m phá Tam Giang - C�u Hai - tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai
Hình 3.4. S� �� c�u trúc h� ��m phá Tam Giang - C�u Hai (Trang 52)
Hình 3.1. Sơ đồ địa động lực nội sinh hiện đại khu vực đầm phá Tam Giang - Cầu Hai - tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai
Hình 3.1. Sơ đồ địa động lực nội sinh hiện đại khu vực đầm phá Tam Giang - Cầu Hai (Trang 135)
Hình 4.2. Tr�ng thái c�a Tư Hi�n trên �nh v� tinh (ALOS - AVNIR 2) thu ngày - tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai
Hình 4.2. Tr�ng thái c�a Tư Hi�n trên �nh v� tinh (ALOS - AVNIR 2) thu ngày (Trang 152)
Hình 4.8. B�i t� � bãi bi�n khu v�c Th� tr�n Thu�n An nhìn t� �nh v� tinh - tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai
Hình 4.8. B�i t� � bãi bi�n khu v�c Th� tr�n Thu�n An nhìn t� �nh v� tinh (Trang 160)
Hình 5.1. B�n �� phân b� ��t ng�p nư�c � h� ��m phá Tam Giang – C�u Hai - tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai
Hình 5.1. B�n �� phân b� ��t ng�p nư�c � h� ��m phá Tam Giang – C�u Hai (Trang 177)
Hình 5.2. Phư�ng án m� c�a Tư Hi�n t�i Vinh Hi�n - tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai
Hình 5.2. Phư�ng án m� c�a Tư Hi�n t�i Vinh Hi�n (Trang 197)
Hình 5.3. Phư�ng án m� c�a lu�ng Thu�n An t�i Thái Dư�ng H� - tiến hóa và động lực hệ đàm phá tam giang - cầu hai
Hình 5.3. Phư�ng án m� c�a lu�ng Thu�n An t�i Thái Dư�ng H� (Trang 198)

TỪ KHÓA LIÊN QUAN

TRÍCH ĐOẠN

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm

w