Chuyên đề Lịch sử Vận dụng linh hoạt các phương pháp nhằm phát huy tính tích cực trong tiết học Lịch sử 6

Kinh nghiệm của tôi một mặt để giúp cho mình tìm ra phương pháp giảng dạy Lịch sử hợp lí để học sinh thêm yêu thích học tập bộ môn.. Nhưng những nhận thức, quan niệm sai lệch về ví trí,

I PHẦN MỞ ĐẦU.

1 Lí do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, trên các phương tiện thông tin đại chúng đề cập rấtnhiều đến chất lượng của bộ môn lịch sử Rất nhiều học sinh, kể cả sinh viên nắmkhông vững kiến thức cơ bản, hoặc nhầm lẫn nhân vật lịch sử Trung Quốc với ViệtNam Nhiều cuộc thi tìm hiểu lịch sử được tổ chức nhằm khơi gợi sự ham thích tìmhiểu lịch sử trong cộng đồng đã tạo được sự chú ý, thu hút nhiều người tham gia.Tuy nhiên trong các trường phổ thông, môn lịch sử chưa thực sự được quan tâmnhiều

Qua tìm hiểu tôi nhận thấy hầu như các em không thích học môn lịch sử, vì đây làmôn học có nhiều kiến thức, nhiều sự kiện lịch sử, khó học, khó nhớ Mặt khác các

em cho rằng không phải là môn học chính nên đầu tư nhiều thời gian cho các mônhọc khác như: Toán, Văn, Anh văn,

Với những lý do trên, để nâng cao chất lượng dạy học và chất lượng bộ môn lịch

sử, tôi đã chọn đề tài: “ Vận dụng linh hoạt các phương pháp nhằm phát huy tính tích cực tronglịch sử ở lớp 6”.

Làm thế nào để các em yêu thích môn lịch sử? Làm sao để các em biết được cộinguồn dân tộc ta trong quá khứ đã đấu tranh như thế nào, đã dựng nước và giữ nước

ra sao? Biết bao chiến sĩ, đồng bào ngã xuống để hôm nay chúng ta có được mộtcuộc sống ấm no, tươi đẹp, giàu mạnh Nhiệm vụ của thế hệ trẻ phải làm gì để xâydựng đất nước và giữ nước như lời Bác dặn khi Người về thăm Đền Hùng năm1954:

“ Các Vua Hùng đã có công dựng nước

Bác cháu ta hãy cùng nhau giữ lấy nước”.

Là giáo viên đứng lớp, tôi thiết nghĩ ngoài phương pháp dạy học chung, thì mỗigiáo viên tùy theo kinh nghiệm và hiểu biết của mình, phải tự tìm tòi ra một sốhướng đi thích hợp, hiệu quả để truyền lại kiến thức cho học sinh sao cho có kết quả

tốt nhất và bồi dưỡng tư tưởng tình cảm cho các em Như nhà chính trị Xi-xê-rông

người Rô-ma cổ đại đã nói: “Lịch sử là thầy dạy cuộc sống”

Vì vậy, trong dạy học lịch sử cần áp dụng phương pháp phát huy tính tích cực chủđộng, sáng tạo cho học sinh, trong đó sử dụng một số biện pháp nhằm gây hứng thútrong giờ học lịch sử lớp 6 nói chung và học lịch sử trong trường trung học cơ sở nóiriêng là một biện pháp hiệu quả và rất cần thiết

2 Mục đích nghiên cứu.

Tôi chọn đề tài này với mục đích là mong muốn đóng góp một vài kinh nghiệmcủa mình cùng với các thầy cô, anh chị và các bạn đồng nghiệp, góp phần nâng caochất lượng dạy và học bộ môn lịch sử ở trường trung học cơ sở, hình thành cho các

em tư duy sáng tạo, phát huy tính tích cực, chủ động học tập, tìm tòi nghiên cứunhằm tạo sự say mê, hứng thú yêu thích môn lịch sử hơn

3 Thời gian và địa điểm.

- Thời gian tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này từ tháng 9 năm 2014 đến tháng 5năm 2015

- Địa điểm: Trường TH&THCS Đại Dực, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh

4 Đóng góp mới về mặt thực tiễn

Kinh nghiệm của tôi một mặt để giúp cho mình tìm ra phương pháp giảng dạy

Lịch sử hợp lí để học sinh thêm yêu thích học tập bộ môn Học sinh vận dụng tốtcác kiến thức cũng như rèn luyện kĩ năng học bài, làm bài, phân tích, so sánh, tổnghợp, khái quát, phát triển khả năng tư duy một cách tích cực.Từ đó học sinh biết liên

hệ giữa quá khứ với hiện tại Hiểu sâu sắc truyền thống lịch sử dân tộc để bồi đắptình yêu quê hương đất nước cho học sinh Như vậy các em sẽ hứng thú với mônhọc lịch sử, yêu thích bộ môn hơn Không chỉ áp dụng cho học sinh khối 6, kinhnghiệm này còn có thể được áp dụng cho các khối lớp 7, 8, 9 để góp phần nâng caohiêu quả giáo dục trong trường phổ thông

II PHẦN NỘI DUNG

1 Chương I Tổng quan.

1.1 Cơ sở lý luận

Như ta đã biết lịch sử là những gì diễn ra trong quá khứ, đặc thù của môn học lịch

sử là phải tiếp cận nhiều sự kiện lịch sử, với những vị anh hùng, những danh nhânlịch sử, không chỉ của dân tộc mà còn cả thế giới, từ cổ đại cho đến hiện đại Khihọc lịch sử yêu cầu các em phải nhớ sự kiện và hiểu nội dung bài học một cáchchính xác, đầy đủ Vì vậy, đòi hỏi các em phải cần cù, say mê, và chịu khó lĩnh hộikiến thức thì mới đạt được kết quả cao Vì thế mà bộ môn lịch sử khó gây đượchứng thú học tập ở học sinh

Môn lịch sử có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ Từ nhữnghiểu biết về quá khứ, học sinh hiểu rõ truyền thống của dân tộc, tự hào với nhữngthành tựu dựng nước và giữ nước của tổ tiên, xác định nhiệm vụ hiện tại có thái độđúng đắn đối với sự phát triển trong tương lai

Nhưng những nhận thức, quan niệm sai lệch về ví trí, chức năng của khoa học lịch

sử và môn lịch sử trong đời sống xã hội, trong giáo dục đã dẫn tới phương phápnghiên cứu, học tập không đúng làm giảm sút chất lượng bộ môn trên nhiều mặt.Tình trạng học sinh không biết những sự kiện lịch sử cơ bản, phổ thông, nhớ saihoặc nhầm lẫn kiến thức là hiện tượng khá phổ biến ở nhiều trường học nói chung

và trường THCS nói riêng

Vì vậy, trong chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo QĐ số 16/2006

của Bộ GD&ĐT ngày 5/6/2006 nêu rõ: “ Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,

sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc trưng bộ môn, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện trường lớp, bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niền vui, hứng thú học tập.”

Trong việc đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học, việc phát huy tính tích cực,gây hứng thú cho học sinh có ý nghĩa rất quan trọng Bởi xét cho cùng công việcgiáo dục phải được tiến hành trên cơ sở tự nhận thức, tự hành động Giáo dục phảiđược thực hiện thông qua hành động và hành động của bản thân (tư duy và thựctiễn).

Việc phát huy tính tích cực, khơi dậy sự hứng thú học tập, phát triển ý thức, ý chí,năng lực, bồi dưỡng, rèn luyện phương pháp tự học là con đường phát triển tối ưucủa giáo dục Đảng, Nhà nước và Bộ giáo dục rất coi trọng việc dạy học lịch sử.Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định:

“ Dân ta phải biết sử ta

Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”.

1.2 Cơ sở thực tiễn

Trong những năm gần đây, chương trình SGK mới của bộ GD-ĐT đã có rất nhiều

những thay đổi về nội dung của bài học, về số lượng câu hỏi, bài tập, bài thực hành,

sơ đồ, biểu đồ, lược đồ…Những sự thay đổi đó nhằm mục đích nâng cao chất lượnggiáo dục ở đối tuợng học sinh, mà chất lượng của học sinh phụ thuộc chủ yếu vàophương pháp dạy học của giáo viên

Nếu như trước đây việc truyền thụ kiến thức là nhiệm vụ quan trọng và đòi hỏingười dạy phải đóng vai trò chủ đạo tận dụng hết mọi năng lực của mình để giúphọc sinh bằng phương pháp thuyết giảng cho học sinh tiếp thu là chính Thì nayphương pháp này không hợp lý trong chương trình SGK mới từng bộ phận Chươngtrình học ở các bậc học để áp dụng phương pháp dạy học mới lấy học sinh làm trungtâm, học sinh đóng vai trò chủ đạo trong tiết học thì người thầy người giáo viênsoạn giảng phải có những phương pháp dạy học mới, đặc biệt là phải biết vận dụnglinh hoạt các phương pháp trong một tiết dạy nhằm phát huy tối đa tính tích cực chủđộng của học sinh

Vấn đề nghiên cứu của tôi tuy không mới song rất là cần thiết trong dạy và họcmôn lịch sử, đặc biệt là rất cần thiết đối với học sinh vùng cao – nơi nhận thức của

các em còn nhiều hạn chế Vì vậy tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài “ Vận dụng linh hoạt các phương pháp nhằm phát huy tính tích cực trong lịch sử ở lớp 6”.với

mong muốn tìm ra được phương pháp dạy học phù hợp góp phần nâng cao hiệu quảgiáo dục

2 Chương 2 Nội dung vấn đề nghiên cứu.

2.1 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu

Trong những năm qua, bộ môn lịch sử được các cấp, các ngành quan tâm hơn nhưthường tổ chức thi tuyển sinh lớp 10, thi tốt nghiệp THPT

Được sự chỉ đạo quan tâm sâu sắc của các cấp, ban ngành, đặc biệt là Sở Giáo dục

& đào tạo, Phòng Giáo dục và Ban giám hiệu nhà trường, tổ chuyên môn và các anhchị đồng nghiệp có nhiều kinh nghiệm

Giáo viên có đủ sách giáo khoa, sách giáo viên, chuẩn kiến thức kĩ năng, máy vitính, đèn chiếu phục vụ cho việc giảng dạy

Nhà trường có kết nối internet nên việc truy cập thông tin về chuyên môn cũng

có nhiều thuận lợi

Bản thân giáo viên có nhu cầu nghiên cứu, tìm tòi cái mới, cái hay trong bàigiảng

Học sinh có đầy đủ sách giáo khoa, sách bài tập lịch sử, đó là điều cần thiết chocác em học tập ở trường và ở nhà

Bên cạnh những thuận lợi trên, mặc dù môn lịch sử có vai trò quan trọng nhưngtrong thực tế, hầu như học sinh chưa ham học, chưa thực sự yêu thích bộ môn lịch

sử, chỉ đối phó tức thời, là lớp đầu cấp nên năng lực tiếp thu còn hạn chế, chưa đápứng được yêu cầu nội dung và phương pháp dạy học mới “lấy học trò làm trungtâm”, nên chất lượng và hiệu quả thấp

Qua đợt kiểm tra khảo sát đầu năm ở lớp 6 tôi đang giảng dạy và thu được kết quả nhưsau:

- Giáo viên sử dụng phương pháp mới chưa phù hợp với các đối tượng học sinh

- Thiết bị dạy học, sách nghiên cứu rất ít chưa đáp ứng yêu cầu giảng dạy mônlịch sử 6 theo phương pháp mới

- Các giờ học lịch sử chưa gây được sự hứng thú cho học sinh

- Với đặc điểm của môn lịch sử 6 (1 tiết trong một tuần) thì 1 tiết dạy 45 phút như

hiện nay, nếu không chuẩn bị, sắp xếp chu đáo sẽ không đạt được yêu cầu về haiphía cả thầy lẫn trò

- Các em học sinh lớp 6 mới chập chững từ bậc Tiểu học lên, cách học của bậcTHCS còn khá mới mẻ và xa lạ với các em Không như những môn học khác là học

từ dễ đến khó còn đối với môn Lịch sử lại học từ xa đến gần Như chúng ta đã biếtnhững gì càng xa thì càng khó nhớ, cái gì càng gần thì càng khó quên, vậy mà các

em học sinh lớp 6 lại học những gì đã diễn ra hàng vạn năm trước

- Các em chưa thấy được tầm quan trọng của bộ môn, chưa yêu thích môn lịch sử,nên ý thức học tập của các em chưa tốt

- Các em thấy khó nhớ các sự kiện, khó học và chán nản

- Một khó khăn nữa cũng ảnh hưởng khá nhiều đến kết quả học tập của các em đó

là kĩ năng làm bài Hầu hết các em đều chưa biết cách làm bài nên kết quả bài làmtrên giấy tương đối thấp

- Học sinh đến học từ nhiều cơ sở lẻ khác nhau nên ít nhiều cũng ảnh hưởng đếnviệc học tập của các em Hầu hết các em còn rụt rè, kĩ năng giao tiếp còn nhiều hạnchế ảnh hưởng nhiều đến khả năng tiếp thu bài

- Nhận thức của nhiều phụ huynh Hs chưa cao, chưa có ý thức nhắc nhở con emmình học bài và chuẩn bị bài ở nhà

Tuy còn nhiều khó khăn, song với trách nhiệm của người đứng lớp tôi luôn mong

muốn học sinh tiếp thu bài tốt, đạt kết quả cao Vì vậy, tôi đã cố gắng nghiên cứuthực hiện đề tài của mình

2.2 Các giải pháp

Xuất phát từ thực tế bộ môn và quá trình giảng dạy của mình, tôi thấy giáo viêncần đầu tư, tìm tòi, nghiên cứu và sử dụng các phương pháp phù hợp Giáo viên cóthể sử dụng nhiều phương pháp như: Tạo tình huống, đàm thoại, vấn đáp, thảo luậnnhóm, cặp đôi, trực quan, tạo trò chơi, bài giảng điện tử…không chỉ giúp các emnắm vững, nhớ lâu kiến thức mà còn tạo nên một không khí thoải mái, gần gũi, nhẹnhàng, sôi nổi, để lôi cuốn học sinh nhằm phát huy tính tích cực, say mê, hứng thúhơn trong tiết học lịch sử Có như vậy học sinh mới yêu thích và sẽ nâng cao đượcchất lượng dạy học bộ môn

Có nhiều biện pháp phát huy tính tích cực nhằm tạo sự hứng thú học tập của họcsinh Trong khuôn khổ của bài sáng kiến kinh nghiệm, qua nhiều năm dạy học, quađồng nghiệp, bạn bè đặc biệt qua đợt thi giáo viên giỏi cấp trường Tôi xin trình bàymột số biện pháp mà bản thân đã sử dụng trong những năm qua và thu được kết quảhết sức khả quan

2.2.1 Phương pháp tạo tình huống

Ngay khi bắt đầu tiết học (bắt đầu giảng bài mới), giáo viên phải “nêu tình

huống” có vấn đề, để giới thiệu bài mới, nhằm thu hút sự chú ý của học sinh và tạo

sự hấp dẫn cho bài học

Ví dụ1: Bài 8 Thời nguyên thủy trên đất nước ta

Trước khi bắt đầu bài học, tôi cho học sinh quan sát vị trí của Việt Nam trên bản

đồ thế giới và giới thiệu mở bài : Việt Nam là một quốc gia nằm ở khu vực Châu Á

gần gũi với quê hương loài người Lịch sử Việt Nam hình thành và phát triển khásớm, là cái nôi của loài người Vậy con người xuất hiện ở Việt Nam như thế nào?Cuộc sống của họ ra sao? Đó là nội dung của bài học hôm nay

Ví dụ 2: Bài 12 Nước Văn Lang

Sau khi kiểm tra bài cũ, tôi cho học sinh xem hình ảnh về lễ hội ở đền Hùng (PhúThọ), rồi đọc 2 câu ca dao để giới thiệu bài mới:

“Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ ngày giỗ tổ mùng 10 tháng 3”

Câu ca dao trên nói lên điều gì? Nhớ ơn tổ tiên cội nguồn dân tộc Giổ tổ ở trên làgiỗ ai? Hùng Vương là người có công dựng nước Văn Lang: Nhà nước đầu tiên củadân tộc ta Vậy Nhà nước Văn Lang ra đời trong hoàn cảnh nào? Được thành lập rasao? Tổ chức nhà nước như thế nào? Đó là nội dung của bài học hôm nay

tư tưởng, tình cảm của học sinh, góp phần quan trọng làm cho bài học lịch sử sinh

động, hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập của học sinh

Giáo viên có thể sưu tầm, lồng ghép vào bài giảng, làm cho bài giảng thêm sinhđộng, dễ nhớ, dễ hiểu

Ví dụ 1: Bài 12 Nước Văn Lang

- Khi miêu tả nghề nông trồng lúa nước ở ven sông gặp khó khăn do lũ lụt, giáo

viên liên hệ đến câu chuyện Sơn Tinh - Thủy Tinh rồi đặt câu hỏi: Theo em, truyềnthuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh nói lên hoạt động gì của nhân dân ta hồi đó? (Hoạtđộng chống thiên tai lũ lụt)

Giáo viên hỏi tiếp: Chi tiết nào trong chuyện nói lên hoạt động chống lũ lụt? (KhiThủy Tinh dâng nước lên thì Sơn Tinh bốc từng quả đồi, dời từng dãy núi, dựngthành lũy đất, ngăn chặn dòng nước)

- Khi dạy đến các bộ lạc liên kết lại với nhau để chống ngoại xâm thì giáo viênliên hệ đến chuyện Thánh Gióng

Giáo viên hỏi: Chuyện Thánh Gióng nói lên điều gì?

(Nói lên ý thức của các bộ lạc liên minh chống ngoại xâm để tự vệ)

- Hay khi dạy tới mục Nước Văn Lang thành lập giáo viên liên hệ đến sự tích Âu

Cơ – Lạc Long Quân (Năm mươi người con theo mẹ Âu Cơ lên núi, phong ngườianh cả lên làm vua lấy tên là Hùng Vương, lập ra nhà nước Văn Lang)

Ví dụ 2: Bài 13 Đời sống vật chất và tinh thần của cư dân Văn Lang Khi dạy tới mục 3: Đời sống tinh thần của cư dân Văn Lang có gì mới? Giáo

viên liên hệ đến chuyện: Trầu cau, chuyện Bánh chưng, bánh giày để nói lên phongtục tập quán của nhân dân ta hồi đó tục ăn trầu – nhuộm răng, tục cưới hỏi, làmBánh chưng – bánh giày trong ngày tết để thờ cúng tổ tiên, núi, sông, mặt trời, mặttrăng, đất, nước… đây chính là bản sắc văn hóa của dân tộc ta

* Những câu danh ngôn, ca dao, tục ngữ, thơ ca

Các câu danh ngôn ca dao, tục ngữ, thơ ca trong văn học cũng đã tác động mãnh

mẽ, đến tư tưởng, tình cảm của học sinh, góp phần quan trọng làm cho bài học lịch

sử thêm sinh động, dễ nhớ, hấp dẫn, tạo sự hứng thú học tập của học sinh và giáodục lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương đất nước

Ví dụ: Bài 1: Sơ lược về môn lịch sử

Cuối bài học, giáo viên giải thích câu danh ngôn của nhà chính trị Xi-xê-rông người

Rô- ma cổ đại: “ Lịch sử là thầy dạy cuộc sống” Ý nói cần thiết phải học lịch sử.

Bài 12 Nước Văn Lang

Giáo viên giải thích câu danh ngôn của Chủ tịch Hồ Chí Minh

“ Các vua Hùng đã có công dựng nước

Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.

Câu nói này có nghĩa là Bác muốn nhắc nhở thế hệ trẻ biết ơn các vua Hùng cócông dựng nước, mà ra sức học tâp, phấn đấu để sau này có trách nhiệm xây dựng

và bảo vệ đất nước

Hay để giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh về công lao của các Vua Hùng,

giáo viên liên hệ đến câu ca dao:

“ Dù ai đi ngược về xuôi Nhớ ngày giỗ tổ mùng 10 tháng 3”.

2.2.3 Sử dụng phương pháp đàm thoại

Đây là phương pháp dùng lời nhưng dưới hình thức trao đổi qua lại giữa thầy vàtrò Thường giáo viên là người chủ động đề ra các câu hỏi và yêu cầu học sinh trảlời Với những câu hỏi theo cấp độ nhỏ, trong đó thầy hỏi với mục đích vừa kíchthích học sinh suy nghĩ, vừa dẫn dắt, gợi ý để học sinh trả lời Trong quá trình giảiđáp, những chỗ nào học sinh có thiếu sót, lúc đó giáo viên mới bổ sung hoặc đặt racâu hỏi gợi ý

Ví dụ 1 Bài 4 Các quốc gia cổ đại Phương Đông.

Khi dạy mục 1: Các quốc gia cổ đại phương Đông được hình thành ở đâu và từ

bao giờ? Giáo viên đặt các câu hỏi yêu cầu học sinh trả lời:

Hỏi: Các quốc gia cổ đại phương Đông được hình thành ở đâu?

Trả lời: Ở lưu vực các con sông lớn

Hỏi: Vì sao các quốc gia đó lại ra đời ở lưu vực các dòng sông?

Trả lời: Đất đai màu mỡ, phì nhiêu, thuận lợi cho cuộc sống của con người

Hỏi: Với việc ra đời ở lưu vực các con sông thì các quốc gia phương Đông pháttriển nền kinh tế gì?

Trả lời: Kinh tế nông nghiệp

Hỏi: Em hãy liên hệ đến nền kinh tế nước ta

Trả lời: Nước ta có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển kinh tế nông nghiệp.Hỏi: Các quốc gia cổ đại phương Đông ra đời từ bao giờ?

Trả lời: Cuối thiên niên kỉ thứ IV đến đầu thiên niên kỉ thứ III TCN

Ví dụ 2:

Bài 8 Thời nguyên thủy trên đất nước ta

Khi dạy mục 1: Những dấu tích của Người tối cổ được tìm thấy ở đâu?

Giáo viên hỏi: Nước ta xưa kia là một vùng đất như thế nào?

Trả lời: Rừng núi rậm rạp, nhiều hang động , sông, suối…

Hỏi: Tại sao thực trạng cảnh quan đó lại rất cần thiết đối với người nguyên thủy? Trả lời: Vì người nguyên thủy sống phụ thuộc vào thiên nhiên

Hỏi: Di tích của Người tối cổ được tìm thấy ở đâu trên đất nước ta?

Trả lời: Ở hang Thẩm Khuyên, Thẩm Hai (Lạng sơn); Núi Đọ, Quan Yên (ThanhHoá); Xuân Lộc (Đồng Nai)

Hỏi: Các nhà khảo cổ học đã tìm thấy những hiện vật gì của Người tối cổ?

Trả lời: Chiếc răng

Hỏi: Qua niên đại của hiện vật cho biết Người tối cổ có mặt trên đất nước ta khi

nào? Trả lời: Khoảng 40-30 vạn năm trước đây.

Hỏi: Quan sát trên lược đồ ở trang 26(SGK), em có nhận xét gì về địa điểm sinhsống của Người tối cổ trên đất nước ta?

Trả lời: Người tối cổ sống khắp nơi trên đất nước ta

2.2.4 Phương pháp thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm giúp học sinh mở rộng, đào sâu kiến thức trong học tập, trên cơ

sở nhìn nhận một cách có suy nghĩ, phân tích có lí lẽ, có dẫn chứng minh họa, phát

triển được tư duy khoa học Giúp học sinh phát triển các kĩ năng giao tiếp, tranhluận, bồi dưỡng các phương pháp nghiên cứu một cách vừa sức.

Quá trình thảo luận dưới sự hướng dẫn của giáo viên còn tạo ra mối quan hệ haichiều giữa giáo viên và học sinh, giúp cho giáo viên nắm được hiệu quả giáo dục vềcác mặt nhận thức, thái độ, quan điểm, xu hướng hành vi của học sinh

- Thảo luận diễn ra dưới hình thức:

+ Thảo luận theo nhóm

+ Thảo luận cặp đôi

- Giáo viên cần quan tâm đến các khâu quan trọng sau:

+ Chuẩn bị nội dung thảo luận:

+ Tổ chức thảo luận

+ Tổng kết thảo luận

Ví dụ : Bài 8 Thời nguyên thủy trên đất nước ta

Sau khi dạy hết phần 3 giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận nhóm Chia lớpthành 6 nhóm (5 – 6 em một nhóm), thời gian thảo luận trong 3 phút

* Nhóm 1, 2, 3:

- Nhờ đâu mà con người ngày càng tiến bộ?

- Quan sát và so sánh công cụ ở H20 với công cụ ở H21, H22, H23

+ Nhờ lao động sản xuất, trước hết là chế tác công cụ

+ Hình thù rõ ràng hơn, được mài ở lưỡi sắc bén hơn

- Nhóm 4, 5, 6:

+ Từ ghè đẽo thô sơ đến mài ở lưỡi

+ Tạo ra nhiều nguồn thức ăn, mở rộng sản xuất, nâng cao cuộc sống

Ví dụ: Bài 15 Nước Âu Lạc (tt)

Mục 4 Thành Cổ Loa và lực lượng quốc phòng

Cho học sinh quan sát hình 41 trang 44 sách giáo khoa và quan sát các tranh ảnh vềthành Cổ Loa Giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận theo cặp đôi ( 2 em)

Giáo viên nêu câu hỏi thảo luận:

- Em có nhận xét gì về việc xây dựng công trình Thành Cổ Loa ?

- Nêu những điểm giống và khác nhau của nhà nước Văn Lang và Âu Lạc?

Tiến hành thảo luận trong 3 phút

Qua thảo luận giáo viên tổng kết:

Thành Cổ Loa là công trình sáng tạo to lớn của nhân dân ta thời Âu Lạc

Điểm giống: Tổ chức bộ máy nhà nước

Khác: Sau nhiều thế kỉ độc lập thời Hùng Vương, quyền hành của nhà nước đãcao hơn và chặt chẽ hơn trước Vua có quyền thế hơn trong việc trị nước

2.2.5 Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan

Hình vẽ, tranh ảnh, sơ đồ, lược đồ có ý nghĩa to lớn trong dạy học lịch sử: mắtthấy, tai nghe, tạo điều kiện cho học sinh dễ hiểu, nhớ lâu, có tác dụng giáo dục tưtưởng, tính cách, phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữcho học sinh

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình vẽ, tranh ảnh, lược đồ, sơ đồ Sau đó đặtcâu hỏi học sinh trả lời để khắc sâu kiến thức

Ví dụ 1: Bài 8: Đời sống của người nguyên thủy trên đất nước ta

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát lược đồ hình 24/trang 26 SGK lịch sử 6

Lược đồ: Một số di chỉ khảo cổ Việt Nam

Giáo viên hỏi: Người tối cổ được tìm thấy ở đâu trên đất nước ta? Yêu cầu học sinh

lên bảng chỉ trên lược đồ?

Đáp án: Ở hang Thẩm Khuyên, Thẩm Hai (Lạng sơn); Núi Đọ, Quan Yên (Thanh

Hoá); Xuân Lộc (Đồng Nai)

Hỏi: Nhìn trên lược đồ em có nhận xét gì về địa điểm sinh sống của người tối cổ

trên đất nước ta?

Đáp án: Sau khi quan sát học sinh trả lời Người tối cổ sống khắp nơi trên đất nước

ta

Ví dụ 2: Bài 15: Nước Âu Lạc(tt)

Giáo viên cho học sinh đọc một đoạn ở sách giáo khoa (từ sử cũ chép….Lạctướng ), sau đó yêu cầu học sinh quan sát sơ đồ Thành Cổ Loa, trả lời câu hỏi

SƠ ĐỒ KHU THÀNH CỔ LOA

Hỏi: Tại sao gọi Cổ Loa là Loa thành?

Trả lời: Thành có hình xoáy trôn ốc.

Hỏi: Tại sao An Dương Vương cho xây thành Cổ Loa?

Trả lời: An Dương Vương cho xây thành Cổ Loa để bảo vệ đất nước.

Hỏi: Thành được xây dựng trong bao lâu? Quá trình xây dựng diễn ra như thế nào? Trả lời: Theo truyền thuyết Nỏ thần thành được xây dựng trong 18 năm, xây rồi lại

bị đổ nhiều lần, sau nhờ có Thần Kim Quy (Rùa vàng) giúp sức mới xây xong

Hỏi: Thành Cổ Loa được xây dựng như thế nào?

Trả lời: Thành có 3 vòng khép kín, tổng chiều dài chu vi khoảng 16000m Chiều

cao khoảng 5-10 m, mặt thành rộng 10 m, chân thành rộng 10- 20 m…

Hỏi: Em có nhận xét gì về việc xây dựng công trình Thành Cổ Loa vào thế kỉ III- II

TCN ở nước ÂU Lạc?

Trả lời: Thành Cổ Loa là thành trì rất vững chắc của nước Âu Lạc Là công trình

sáng tạo to lớn của nhân dân ta thời Âu Lạc, thêm một biểu tượng cho nền văn minhcủa người Việt cổ

2.2.6 Phương pháp lập biểu đồ, niên biểu, so sánh

Đây là phương pháp hệ thống hóa các sự kiện quan trọng theo thứ tự thời gian, đồng thời nêu lên mối liên hệ giữa các sự kiện cơ bản của một gian đoạn lịch sử Chúng ta có thể sử dụng 2 loại niên biểu:

* Niên biểu tổng hợp:

Là bản liệt kê những sự kiện lớn xẩy ra trong một thời gian dài Loại niên biểu này giúp học sinh không những nắm các sự kiện chính, mà còn nắm được mốc thời gian của các sự kiện quan trọng

Ví dụ: Bài 8: Thời nguyên thủy trên đất nước ta.

Lập niên biểu về người nguyên thủy trên đất nước ta

Giáo viên gọi học sinh lên bảng điền vào chỗ trống các sự kiện thích hợp theo thứ tự thời gian

40-30 vạn năm ………

3- 2 vạn năm ………

12000- 4000 năm ………

* Niên biểu so sánh: Dùng để đối chiếu, so sánh các sự kiện xẩy ra, nhằm làm nổi bật bản chất, đặc trưng của các sự kiện, hoặc rút ra kết luận khái quát nhằm khắc sâu kiến thức đã học Ví dụ 1: Sau khi học xong bài 12 (Nhà nước Văn Lang) và bài 15 (Nhà nước Âu Lạc(tt)) Giáo viên yêu cầu học sinh so sánh sự khác nhau giữa Nhà nước Văn Lang và Nhà nước Âu Lạc Văn Lang Âu Lạc Kinh đô ………

………

Quân đội ………

… ………

Thành trì ………

… ………

Quyền hành của Vua ………

…

………

Ví dụ 2: Sau khi học xong bài 4 (Các quốc gia cổ đại phương Đông), bài 5 (Các quốc gia cổ đại phương Tây) Giáo viên yêu cầu học sinh so sánh sự khác nhau

giữa nhà nước cổ đại phương Đông và nhà nước cổ đại phương Tây

đồ, lược đồ… phải phù hợp với từng kiểu bài lên lớp Khi trình chiếu phải tạo hiệuứng phù hợp, nhẹ nhàng, để các em có thói quen quan sát, nghe giảng và ghi bài.Đây là cách học tối ưu nhất vì nó đem lại hiệu quả cao Đối với học lịch sử thì việctái tạo lại các hình ảnh, các sự kiện lịch sử…bằng “ mắt thấy, tai nghe” là vấn đề rấtcần thiết trong học tập môn lịch sử Chính vì thế, mà khi tôi dạy học bằng công nghệthông tin thì các em rất thích, rất hào hứng và tích cực học tập, từ đó sẽ nâng caođược chất lượng bộ môn

Ví dụ: - Bài 6: Văn hóa cổ đại.

Khi dạy về kiến trúc Phương Đông tôi cho các em xem Thành Ba- bi- lon, hayVạn lí Trường Thành…

- Bài 11: Những chuyển biến về xã hội

Khi nói về văn hóa Đông Sơn, giáo viên cho các em xem hình ảnh Trống Đồng

Từ đó các em biết được đây là biểu tượng của nền văn minh người Việt cổ rất đáng

tự hào

2.2.8 Trò chơi ô chữ