Sưu tầm và sử dụng các câu chuyện pháp luật để dạy học chương trình môn GDCD lớp 12

1. Tính cấp thiết của đề tài Sự bùng nổ của khoa học công nghệ nói chung và công nghệ thông tin nói riêng đã tác động hết sức mạnh mẽ vào tất cả các ngành, các lĩnh vực trong đời sống xã hội, đặc biệt là giáo dục. Trong điều kiện các phương pháp và hình thức giáo dục cũ đã không đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao đối với nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực thì việc đổi mới trong giáo dục cần mang tính cấp thiết. Dạy và học môn GDCD ở trường phổ thông cũng đã và đang được Đảng, nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cấp, các ngành, các bậc phụ huynh, học sinh và đặc biệt là đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn rất quan tâm. Trong những năm qua, việc cải tiến nội dung chương trình, đổi mới phương pháp, phương tiện dạy học môn GDCD đã được đẩy mạnh thực hiện và bắt đầu thu được những thành tựu, có những chuyển biến tích cực. Nghị quyết Hội nghị BCHTW lần thứ 2 khóa VIII chỉ rõ: “…Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thói quen nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các biện pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tụ nghiên cứu cho học sinh…” 1, 25 và Nghị quyết Đại hội IX của Đảng cũng khẳng định: “…Đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khóa làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học chay học vẹt…”. Đối với môn Giáo dục công dân, đây là môn học trang bị cho học sinh những kiến thức phổ thông cơ bản, phù hợp với lứa tuổi học sinh về thế giới quan khoa học và nhân sinh quan tiến bộ, về các giá trị đạo đức, pháp luật, lối sống. Mặt khác, đây là môn học hình thành và phát triển ở các em những tình cảm, miền tin, hành vi và thói quen đạo đức, pháp luật, giúp các em có được sự thống nhất cao giữa ý thức và hành vi. Đặc biệt trong chương trình môn Giáo dục công dân lớp 12 đã đề cập đến hai chủ đề lớn của “Công dân với pháp luật” đó là bản chất và vai trò của pháp luật đối với sự phát triển của công dân, đất nước, và nhân loại, đề cập đến quyền và nghĩa vụ của công dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội. Để ngày một nâng cao hiệu quả dạy học, việc sưu tầm và sử dụng các câu chuyện pháp luật đã trở thành một trong những biện pháp góp phần đổi mới phương pháp dạy học. Biện pháp này tạo cho học sinh sự chú ý say mê học tập, khả năng thực hành và đặc biệt quán triệt sâu sắc nguyên tắc “Học đi đôi với hành” “Lý luận gắn với thực tiễn”. Qua các bài học rất đa dạng trong sách giáo khoa GDCD lớp 12, các câu chuyện pháp luật sẽ là các tình huống khác nhau để các em lĩnh hội, lồng ghép tri thức một cách chủ động, tự giác và vận dụng sáng tạo kĩ năng GDCD vào cuộc sống. Sử dụng các câu chuyện pháp luật để dạy học cũng tạo sự đam mê cho học sinh, thay đổi cách học thụ động, liên hệ trực tiếp với những hành động của bản thân và xã hội là đúng hay sai, từ đó giúp các em tránh được những cám dỗ của xã hội. Vận dụng sáng tạo phương pháp này giáo viên sẽ làm cho học sinh hiểu biết về bản chất, vai trò và nội dung pháp luật trong một số lĩnh vực đời sống xã hội. Từ tính cấp thiết và đặc thù trên, việc sử dụng các câu chuyện pháp luật để dạy học chương trình môn GDCD lớp 12 trở nên phù hợp, giúp học sinh chủ động hơn trong học tập, góp phần nâng cao hiệu quả của việc dạy và học.Với lý do trên tác giả chọn đề tài: “Sưu tầm và sử dụng các câu chuyện pháp luật để dạy học chương trình môn GDCD lớp 12” để nghiên cứu làm khóa luận tốt nghiệp ngành Giáo dục Chính trị

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sự bùng nổ của khoa học công nghệ nói chung và công nghệ thông tinnói riêng đã tác động hết sức mạnh mẽ vào tất cả các ngành, các lĩnh vựctrong đời sống xã hội, đặc biệt là giáo dục Trong điều kiện các phương pháp

và hình thức giáo dục cũ đã không đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao đốivới nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực thì việc đổi mới trong giáo dục cần mangtính cấp thiết

Dạy và học môn GDCD ở trường phổ thông cũng đã và đang đượcĐảng, nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cấp, các ngành, các bậc phụhuynh, học sinh và đặc biệt là đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ mônrất quan tâm Trong những năm qua, việc cải tiến nội dung chương trình, đổimới phương pháp, phương tiện dạy học môn GDCD đã được đẩy mạnh thựchiện và bắt đầu thu được những thành tựu, có những chuyển biến tích cực.Nghị quyết Hội nghị BCHTW lần thứ 2 khóa VIII chỉ rõ: “…Đổi mới mạnh

mẽ phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rènluyện thói quen nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng cácbiện pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảmđiều kiện và thời gian tự học, tụ nghiên cứu cho học sinh…” [1, 25] và Nghịquyết Đại hội IX của Đảng cũng khẳng định: “…Đổi mới phương pháp dạyhọc, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọngthực hành, thực nghiệm, ngoại khóa làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, họcchay học vẹt…” Đối với môn Giáo dục công dân, đây là môn học trang bịcho học sinh những kiến thức phổ thông cơ bản, phù hợp với lứa tuổi học sinh

về thế giới quan khoa học và nhân sinh quan tiến bộ, về các giá trị đạo đức,pháp luật, lối sống Mặt khác, đây là môn học hình thành và phát triển ở các

em những tình cảm, miền tin, hành vi và thói quen đạo đức, pháp luật, giúpcác em có được sự thống nhất cao giữa ý thức và hành vi Đặc biệt trong

chương trình môn Giáo dục công dân lớp 12 đã đề cập đến hai chủ đề lớn của

“Công dân với pháp luật” đó là bản chất và vai trò của pháp luật đối với sựphát triển của công dân, đất nước, và nhân loại, đề cập đến quyền và nghĩa vụcủa công dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội

Để ngày một nâng cao hiệu quả dạy học, việc sưu tầm và sử dụng cáccâu chuyện pháp luật đã trở thành một trong những biện pháp góp phần đổimới phương pháp dạy học Biện pháp này tạo cho học sinh sự chú ý say mêhọc tập, khả năng thực hành và đặc biệt quán triệt sâu sắc nguyên tắc “Học điđôi với hành” “Lý luận gắn với thực tiễn” Qua các bài học rất đa dạng trongsách giáo khoa GDCD lớp 12, các câu chuyện pháp luật sẽ là các tình huốngkhác nhau để các em lĩnh hội, lồng ghép tri thức một cách chủ động, tự giác

và vận dụng sáng tạo kĩ năng GDCD vào cuộc sống Sử dụng các câu chuyệnpháp luật để dạy học cũng tạo sự đam mê cho học sinh, thay đổi cách học thụđộng, liên hệ trực tiếp với những hành động của bản thân và xã hội là đúnghay sai, từ đó giúp các em tránh được những cám dỗ của xã hội Vận dụngsáng tạo phương pháp này giáo viên sẽ làm cho học sinh hiểu biết về bản chất,vai trò và nội dung pháp luật trong một số lĩnh vực đời sống xã hội Từ tínhcấp thiết và đặc thù trên, việc sử dụng các câu chuyện pháp luật để dạy họcchương trình môn GDCD lớp 12 trở nên phù hợp, giúp học sinh chủ động hơntrong học tập, góp phần nâng cao hiệu quả của việc dạy và học.Với lý do trên

tác giả chọn đề tài: “Sưu tầm và sử dụng các câu chuyện pháp luật để dạy

học chương trình môn GDCD lớp 12” để nghiên cứu làm khóa luận tốt

nghiệp ngành Giáo dục Chính trị

2 Lịch sử nghiên cứu

Sưu tầm và sử dụng các câu chuyện pháp luật để dạy học chương trìnhmôn GDCD lớp 12 là một trong những phương pháp dạy học mới, đến nayvẫn chưa có tác giả nào nghiên cứu chuyên sâu và đầy đủ Tuy nhiên theo sự

tìm hiểu và tham khảo, tác giả phát hiện có một số công trình liên quan đếnvấn đề

Sáng kiến kinh nghiệm “Sử dụng phương pháp liên hệ thực tiễn thông

qua câu chuyện pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12”,

Nguyễn Thị Hồng, (trường THPT Thanh Khê – Đà Nẵng, 2009) Nội dungcủa sáng kiến nghiên cứu thực trạng và vận dụng phương pháp liên hệ thựctiễn thông qua câu chuyện pháp luật trong dạy học môn Giáo dục công dân

12, đề xuất một số kinh nghiệm nhằm vận dụng phương pháp này đạt hiệuquả hơn, đồng thời cũng đưa ra một số câu chuyện pháp luật để định hướngdạy một số đơn vị kiến thức trong sách giáo khoa GDCD lớp 12

Khóa luận “Sưu tầm và sử dụng bài tập tình huống vào dạy học phần

công dân với pháp luật SGK GDCD lớp 12” Trần Thị Hương, ĐHSP Huế,

(2010) Nội dung khóa luận đã đưa ra những quy trình về việc sưu tầm và sửdụng các tình huống để dạy học phần công dân với pháp luật môn GDCD lớp

12 Trong khóa luận cũng đưa ra nhiều tình huống pháp luật hay và phù hợpvới nội dung bài học

“Tư liệu Giáo dục Công dân lớp 12”, Nguyễn Văn Tuyến, Nguyễn

Đức Ngọc, Nxb Giáo dục, (2008) Cuốn sách đã giới thiệu các tư liệu đọc cụthể gồm những câu chuyện pháp luật, bài nói chuyện, thông tư, văn bản phápluật… liên quan đến vấn đề pháp luật đã đề cập trong từng bài của sách giáokhoa môn GDCD lớp 12, đồng thời đưa ra các câu hỏi để làm rõ kiến thứctrong sách giáo khoa GDCD lớp 12

“Tình huống GDCD 12”, chủ biên Trần Văn Thắng, Nhà xuất bản Giáo

dục, năm 2008 Cuốn sách gồm 137 tình huống được biên soạn theo nội dungcủa 10 bài trong SGK GDCD lớp 12 Cuối mỗi tình huống đều có câu hỏi đểhọc sinh tự trả lời, trong đó còn có một số tình huống khó còn có gợi ý tư liệutham khảo nhằm giúp học sinh có cơ sở để trả lời

Nhìn chung tất cả các cuốn sách, bài viết trên chưa đi sâu vào việc sửdụng các câu chuyện pháp luật để dạy học môn GDCD lớp 12 Sách giáokhoa GDCD lớp 12 hiện nay chỉ còn phần công dân với pháp luật, với nhiềukiến thức mới và khó đối với học sinh, để giúp học sinh có kiến thức vậndụng vào giải quyết những vấn đề mà thực tiễn đề ra, khóa luận này đưa racác câu chuyện pháp luật và có gợi ý trả lời nhằm góp phần giải quyết khókhăn trong quá trình dạy học của giáo viên, học sinh và nâng cao chất lượngdạy học.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho sinh viên, học sinh và những aiquan tâm đến vấn đề sử dụng các câu chuyện pháp luật để dạy học chươngtrình môn GDCD lớp 12

* Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được những mục đích trên, đề tài có những nhiệm vụ sau: Sưutầm, chọn lọc những câu chuyện pháp luật làm cơ sở cho nghiên cứu đề tài.Nghiên cứu nội dung chương trình môn GDCD lớp 12 từ đó sử dụng các câuchuyện pháp luật phù hợp trong từng tiết học Định hướng các câu chuyệnpháp luật để dạy học các đơn vị kiến thức môn GDCD lớp 12 Từ đó chỉ ranhững thuận lợi, khó khăn khi sử dụng các câu chuyện pháp luật trong dạyhọc môn GDCD lớp 12 và đề xuất biện pháp khắc phục

4 Đối tượng nghiên cứu và Phạm vi nghiên cứu

+ Đối tượng nghiên cứu

Các câu chuyện pháp luật phù hợp với nội dung chương trình dạy họcmôn GDCD lớp 12 Ý nghĩa thực tiễn của sự vận dụng các câu chuyện phápluật vào dạy học môn GDCD lớp 12

+ Phạm vi nghiên cứu

Các câu chuyện pháp luật phù hợp với chương trình môn GDCD lớp 12

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài này được tiến hành bằng cách sử dụng các phương pháp nghiêncứu khoa học giáo dục

Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Đọc sách, báo, tạp chí chuyên ngành

về các vấn đề liên quan đến đề tài nhằm thu thập các quan điểm lý luận dạyhọc cơ bản, để có cơ sở lý luận nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp thực tiễn: Sưu tầm các tình huống pháp luật trong đời sống,trong các tài liệu ……

Phương pháp so sánh, chọn lọc, phân tích tổng hợp khái quát hóa

PHẦN NỘI DUNG Chương 1 CÂU CHUYỆN PHÁP LUẬT TRONG DẠY HỌC

tư duy và cung cấp, rèn luyện cho học sinh những kỹ năng sống cơ bản giáodục học sinh ý thức và hành vi người công dân, phát triển tâm lực và nhâncách con người toàn diện đó là cơ sở khoa học để hình thành niềm tin chohọc sinh, giúp các em có được định hướng đúng đắn trong hoạt động thực tiễn

và giải quyết các mối quan hệ giữa bản thân với cộng đồng Là môn học gắn

bó chặt chẽ với thực tiễn cuộc sống - môn GDCD xây dựng thế giới quan,nhân sinh quan, phương pháp luận khoa học, giáo dục tư tưởng chính trị, đạođức cho học sinh một cách trực tiếp Đây là trách nhiệm không nhỏ của mônGDCD

1.1.2 Nhiệm vụ

Môn GDCD giáo dục, bồi dưỡng cho học sinh những chuẩn mực đạođức của người công dân, phản ánh những mối quan hệ đạo đức của ngườicông dân; phản ánh những quan hệ đạo đức đối với lao động, công việc đốivới người khác, đối với bản thân xã hội và nhà nước, những chuẩn mực vàphương pháp mà người công dân phải tuân thủ, bao gồm các chuẩn mực vềquyền lợi và nghĩa vụ công dân và cả những chuẩn mực về nguyên tắc ứng xửcủa mỗi công dân Thông qua các bài học trong chương trình môn GDCDtrang bị một cách có hệ thống những tri thức khoa học cơ bản, phổ thông,thiết thực và hiện đại về chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,

đường lối cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam; về những vấn đề thờiđại, về Nhà nước và pháp luật… Nội dung của môn GDCD giúp học sinh biếtủng hộ cái đúng, cái tiến bộ, biết đấu tranh chống lại cái sai, lạc hậu, bảo thủ;biết kế thừa và phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc và nhân loại; từngbước hình thành cho học sinh thói quen kỹ năng vận dụng những tri thức đãhọc vào cuộc sống, học tập và bảo vệ Tổ quốc Nhận thức đúng đắn và thựchiện đầy đủ nhiệm vụ của môn GDCD sẽ giúp giáo viên tránh được những sailầm về nhận thức và hành động trong quá trình giảng dạy.

1.1.3 Đặc thù tri thức môn GDCD lớp 12

Môn GDCD là sự tiếp nối và phát triển chương trình GDCD lớp 10 vàlớp 11 nhằm thực hiện hoàn chỉnh mục tiêu và yêu cầu giáo dục về kiến thức,thái độ, kỹ năng cho học sinh THPT trên các lĩnh vực công dân với việc hìnhthành thế giới quan và phương pháp luận khoa học, đạo đức người công dân,công dân với kinh tế; công dân với các vấn đề chính trị - xã hội; công dân vớipháp luật Chương trình môn GDCD lớp 12 trang bị cho học sinh những hiểubiết cơ bản về pháp luật đối với sự phát triển của công dân, đất nước, nhânloại Trên cơ sở đó có định hướng, ý thức, thái độ đúng đắn, rèn luyện thóiquen và hành vi tự giác chấp hành luật pháp tring đời sống xã hội, từng bướchình thành năng lực phân tích, đánh giá biểu hiện tình huống pháp luật trongđời sống hàng ngày của bản thân, gia đình và xã hội; giúp học sinh trân trọngtin tưởng ở lẽ phải và sự công bằng, tôn trọng và tự giác sống, học tập theopháp luật Sau khi tốt nghiệp THPT các em sẽ chính thức bước vào cuộc sống

xã hội, do đó những kiến thức phổ thông cơ bản môn GDCD nói chung, giáodục pháp luật nói riêng có ý nghĩa thiết thực là hành trang quan trọng, khôngthể thiếu đối với mỗi công dân Cũng như SGK GDCD lớp 10 và lớp 11, ởmỗi bài trong chương trình GDCD lớp 12, cùng với việc trình bày nội dung trithức khoa học, các tác giả đã nêu những tình huống hoặc ví dụ minh họa cụthể nhằm giúp cho giáo viên và học sinh dễ dàng hơn trong việc truyền thụ,

tiếp thu tri thức, liên hệ thực tiễn Do đó tạo cơ sở, động lực nhất định choviệc đổi mới phương pháp giáo dục của giáo viên, kích thích năng lực tư duy,tìm tòi, khám phá tri thức và phát huy vai trò chủ động, tích cực học tập củahọc sinh.

Chương trình GDCD lớp 12 được cấu trúc thành 4 chương, gồm 10 bàiđược giảng dạy trong 37 tiết

Chương 1 – Pháp luật và thực hiện pháp luật

Bài 1: Pháp luật và đời sống

Bài 2: Thực hiện pháp luật

Chương 2 - Pháp luật với sự bình đẳng

Bài 3: Công dân bình đẳng trước pháp luật

Bài 4: Quyền bình đẳng của công dân trong một số lĩnh vực đời sống xã hộiBài 5: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo

Chương 3 – Pháp luật và tự do dân chủ

Bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản

Bài 7: Công dân với các quyền dân chủ

Chương 4 – Pháp luật với sự phát triển của công dân, đất nước và nhân loạiBài 8: Pháp luật với sự phát triển của công dân

Bài 9: Pháp luật với sự pt bền vững của đất nước

Bài 10: Pháp luật với hòa bình và sự phát triển tiến bộ của nhân loại

Chương trình môn GDCD lớp 12 mới được đưa vào giảng dạy đầu nămhọc 2008 – 2009, nhưng nhìn nhận một cách tổng thể thì SGK GDCD lớp 12

đã có nhiều ưu điểm hơn so với SGK lớp 10 và lớp 11

Sau đây là bảng phân phối chương trình môn GDCD lớp 12:

Học kỳ I:

Tiết 1 + 2 + 3: Bài 1: pháp luật và đời sống

Tiết 4 + 5 + 6: Bài 2: Thực hiện pháp luật

Tiết 7: Bài 3: Công dân bình đẳng trước pháp luật

Tiết 8 + 9 + 10: Bài 4: Quyền bình đẳng của công dân trong một số lĩnh vựccủa đời sống xã hội

Tiết 11: Ôn tập

Tiết 12: Kiểm tra

Tiết 13 + 14: Bài 15: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo

Tiết 15 + 16: Thực hành các vấn đề pháp luật đã học

Tiết 17 + 18: Ôn tập học kỳ I

Tiết 19: Kiểm tra học kỳ I

Học kỳ II:

Tiết 20 + 21 + 22 + 23: Bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản

Tiết 24 + 25 + 26: Bài 7: Công dân với các quyền dân chủ

Tiết 27 + 28: Bài 8: Pháp luật với sự phát triển của công dân

Tiết 29 + 30 + 31 + 32: Bài 9: Pháp luật với sự phát triển bền vững của đấtnước

Tiết 33: Kiểm tra viết

Tiết 34 + 35: Bài 10: Pháp luật với hòa bình và sự phát triển tiến bộ của nhânloại

Tiết 36: Ôn tập học kỳ II

Tiết 37: Kiểm tra học kỳ II

Mặc dù chia thành 4 chương nhưng chúng ta có thể thấy nội dungchương trình GDCD lớp 12 được phân thành 3 phần kiến thức:

Phần thứ nhất: cung cấp cho học sinh những hiểu biết về pháp luật, thực hiệnpháp luật, mối quan hệ của pháp luật với kinh tế, chính trị, đạo đức (Bài 1; 2)Phần thứ hai: từ bài 3 đến bài 7 từ những hiểu biết về pháp luật ở phần đầu,học sinh sẽ có những hiểu biết về quyền bình đẳng trước pháp luật Các quyềncủa công dân trong đời sống, trong hôn nhân gia đình, trong lao động, kinhdoanh Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo, các quyền tự do cơ bản,

quyền dân chủ từ đó thực hiện các quyền của mình trong khuôn khổ phápluật.

Phần thứ ba: từ bài 8 đến bài 10 thông qua các quyền bình đẳng trongđời sống xã hội, pháp luật bảo vệ sự phát triển của công dân, của sự phát triểnbền vững của đất nước, xa hơn nữa là của hòa bình và sự pt tiến bộ của nhânloại

Chương trình kiến thức GDCD lớp 12 tập trung ở từng bài, không dàntrải nội dung, giáo viên có thể dễ dàng sử dụng quỹ thời gian, sử dụng cácphương pháp mới, sử dụng các câu chuyện pháp luật trong đời sống hàngngày để vận dụng thực tiễn vào kiến thức mà học sinh vừa tiếp nhận trongSGK Những câu chuyện pháp luật phù hợp với nội dung bài học sẽ là nhữngbài tập thực hành để học sinh nhận thức, nắm vững nội dung, học sinh sẽ khắcsâu được kiến thức, đồng thời tạo cảm giác sôi nổi chăm chú của học sinh, tiếthọc sẽ không khô cứng và khó nhớ

Nội dung pháp luật trong chương trình SGK trừu tượng, lại không đisâu luật trong khi đời sống xã hội lại thay đổi từng ngày, từng giờ Đây cũng

là khó khăn cho người dạy Chính vì vậy đòi hỏi người dạy cần có sự nỗ lực,tìm ra phương pháp mới gây cảm giác hứng thú và gắn với thực tiễn cuộcsống xã hội Do đó các câu chuyện pháp luật sẽ cập nhật những tình huống,những câu chuyện gắn với bài học trong chương trình tạo cảm giác hứng thúcủa học sinh, giúp học sinh nhớ kỹ, từ đó giáo dục ý thức pháp luật, thực hiệnpháp luật cho học sinh khi các em đang chuẩn bị bước vào cuộc sống xã hộisau khi tốt nghiệp Câu chuyện pháp luật sẽ giúp các em suy ngẫm và vậndụng tri thức mà không cần các em phải học thuộc kiến thức Các em chỉ cầnhiểu vấn đề và thực hiện đúng, tránh được những vi phạm sai lầm mà câuchuyện đã đề cập tiêu biểu

1.2 Quan niệm và tác dụng của phương pháp kể chuyện trong dạy học môn GDCD

1.2.1 Quan niệm về phương pháp kể chuyện

Cũng như các phương pháp dạy học khác, đối với phương pháp kểchuyện, để đưa được một quan niệm được mọi người chấp nhận là một việclàm không dễ, trên thực tế có nhiều quan niệm khác nhau về phương pháp kểchuyện bởi ngôn ngữ kể chuyện là ngôn ngữ mang sắc thái riêng của người

kể, mức độ khả thi của phương pháp kể chuyện cũng khác nhau nhưng nhìnchung chúng ta có thể hiểu: kể chuyện là một hình thức của phương phápthuyết trình, trong đó giáo viên dùng lời nói diễn cảm kết hợp với sử dụng cácphương tiện khác (điệu bộ, cử chỉ…) để thuật lại nội dung một câu chuyện,một sự kiện, một sự việc nào đó

Kể chuyện vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật

- Tính khoa học của phương pháp kể chuyện

+ bảo đảm được yêu cầu của nội dung bài học và yêu cầu giáo dục

+ bảo đảm được tính đầy đủ, chính xác của nội dung câu chuyện

+ Bảo đảm được tính mạch lạc, logic khi trình bày

+ Phù hợp với đặc điểm của học sinh (tâm sinh lý, trình độ nhận thức, kinhnghiệm cuộc sống, lứa tuổi… )

- Tính nghệ thuật của phương pháp kể chuyện

+ Tạo được cảm xúc thẩm mỹ - nhận thức sâu sắc đối với học sinh

+ Thu hút học sinh như được trực tiếp chứng kiến các tình huống của câuchuyện

+ Định hướng một cách tự nhiên, có chủ đích đối với học sinh trong việc tiếpthi nội dung bài học và nội dung giáo dục thông qua bài học

Các câu chuyện mà giáo viên sử dụng để kể cho học sinh thường mangnhiều tình huống gây sự chú ý Khi kể giáo viên có thể dừng lại ở những tìnhhuống bất ngờ, kể chậm, nhấn mạnh hoặc đặt câu hỏi giữa chừng rồi tự trả lời,

khắc sâu tình tiết cốt truyện, làm cho người nghe có điều kiện theo dõi đượcnhân vật Kể chuyện có thể biểu lộ tình cảm sẽ dễ dàng nhận được sự đồngcảm của người nghe Giáo viên nắm vững được nghệ thuật kể chuyện sẽ đảmbảo được việc làm cho học sinh nắm được các tri thức trong một hệ thốngnhất định, làm phương tiện tư duy của học sinh, trình bày cho các em thấy cầnphải biết dùng lời nói như thế nào

Những câu chuyện hấp dẫn có nội dung phù hợp với bài học, kết hợpvới lối kể chuyện sinh động của giáo viên sẽ giúp học sinh tiếp thu bài họcnhanh hơn, thấm sâu và có thể tạo được ở các em những ấn tượng mạnh mẽ,những cảm xúc sâu sắc, tác động tích cực đến hành vi của các em Thực tếcho thấy phương pháp kể chuyện – một hình thức của phương pháp thuyếttrình với sức mạnh và lời nói, khi lời nói được sử dụng mang tính nghệ thuật,tính biểu cảm, tính uyển chuyển thì sức mạnh của nó càng được phát huy.Chính vì vậy phương pháp kể chuyện luôn đem lại hiệu quả cho bài dạy.Phương pháp kể chuyện sử dụng phương pháp chính là lời nói vì vậy phươngpháp này thường áp dụng với các môn khoa học xã hội thì GDCD là môn học

dễ áp dụng bởi các câu chuyện là những tình huống liên hệ thực tiễn rõ ràngnhất

Phương pháp kể chuyện là phương pháp dạy học được xây dựng trênnhững cơ sở khoa học nhất định và đã được thực tiễn dạy học chứng minh vềhiệu quả của nó Với môn GDCD hầu hết ở các bài học đều có phần tráchnhiệm của công dân thì các câu chuyện kết hợp với phương pháp kể chuyện

sẽ đem lại cho học sinh những bài học cho cuộc sống bản thân

1.2.2 Tác dụng của phương pháp kể chuyện

Sử dụng phương pháp kể chuyện trong dạy học môn GDCD có rất nhiều tácdụng Chúng tôi xin trình bày một số tác dụng cơ bản

1.2.2.1 Tạo sự hấp dẫn cho giờ học

Môn GDCD ở trường THPT giữ vị trí và nhiệm vụ quan trọng trongviệc đào tạo và giáo dục thế hệ trẻ Tuy nhiên, một thực tế cho thấy rằng họcsinh phổ thông ít chú ý đến môn học này Nguyên nhân thì có nhiều đó làquan niệm chưa đúng về môn GDCD – môn phụ, do thời gian học ở trườngquá ít các em lại phải tập trung vào các môn học chính khóa…

Tuy nhiên nguyên nhân quan trọng phải thừa nhận là do chất lượnggiảng dạy của giáo viên, qua việc dự giờ dạy môn GDCD ở một số trường màchúng tôi kiến tập và thực tập có thể thấy rằng cách giảng dạy khá phổ biếnhiện nay là giáo viên trình bày theo từng mục của bài trong SGK, có đặt một

số câu hỏi (nhưng câu hỏi cũng chỉ nhắc lại những kiến thức đã học) cho họcsinh Như vậy trong suốt giờ học học sinh chỉ ghi chép những gì mà giáo viênghi bảng hoặc đọc chậm Rõ ràng việc giảng dạy như trên không gây hấp dẫn

và hứng thú và phát huy được tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinhtrong giờ học môn GDCD

Khi hướng dẫn học sinh nắm nội dung kiến thức cơ bản, giáo viên cầnchú ý đến nhu cầu tư duy, việc tiếp thu kiến thức mới hoặc muốn hiểu sâu sắcphong phú kiến thức, từ đó tạo sự hấp dẫn cho giờ học, gây hứng thú học tậpcho học sinh nhằm nâng cao hiệu quả bài học Đây là một yêu cầu căn bảncủa hình thức lên lớp, phương pháp kể chuyện làm cho giờ học môn GDCD

sẽ trở nên hấp dẫn hơn, học sinh sẽ cảm thấy thích thú

Thứ nhất: Đó là sự hấp dẫn của chính nội dung các câu chuyện mà giáoviên đưa ra Những câu chuyện do giáo viên kể với những tình huống, tìnhtiết mâu thuẫn thường cuốn hút học sinh Nội dung của câu chuyện hấp dẫncòn được biểu hiện ở cách thức ứng xử hợp tình hợp lý có sức thuyết phụccao của nhân vật trong câu chuyện

Thứ hai: phương pháp kể chuyện tạo sự hấp dẫn còn được thể hiện ởcách kể chuyện của giáo viên Kể chuyện có thể biểu lộ tình cảm yêu, ghét,buồn, vui sẽ cuốn hút học sinh Giáo viên sử dụng tốt phương pháp kể chuyện

sẽ có tác dụng tích cực đối với việc tiếp thu bài học của học sinh Kể chuyệnkhông chỉ cung cấp thêm tri thức của bài học mà còn trang bị cho học sinhvốn tri thức về cuộc sống Trong tâm trí của học sinh những câu chuyện củagiáo viên kể bao giờ cũng để lại những ấn tượng đẹp đẽ, khó có thể phai nhòa.Nhiều câu chuyện hấp dẫn lý thú, sinh động, minh họa cho bài học GDCD làmột biện pháp mang lại nhiều hiệu quả nhất.

1.2.2.2 Phù hợp với bài học GDCD

Nội dung kiến thức môn GDCD phong phú, đa dạng, sự đa dạng vàphong phú về kiến thức bộ môn được thể hiện ở nội dung của nó bao gồm cảlĩnh vực triết học, kinh tế - chính trị, đạo đức, chủ nghĩa xã hội khoa học,pháp luật Những nội dung này luôn luôn mang tính thời sự, các sự kiện lớn

về chính trị, kinh tế, đạo đức, văn hóa, pháp luật mặc dù không được thể hiệntrong SGK nhưng tự nó đã gắn bó mật thiết với thực tiễn cuộc sống xã hội, do

đó trong quá trình dạy học thông qua các câu chuyện giáo viên nhất thiết phảiluôn cập nhật cho học sinh Để có được những tiết giảng hay, hấp dẫn, tiếtgiảng có sự thắp lửa giáo viên phải là người chủ đạo trong việc hướng dẫn,điều khiển cho tiết học đi đúng trọng tâm, thực chất của quá trình dạy học làhoạt động thống nhất giữa hai chủ thể là giáo viên và học sinh

Thực hiện tốt vai trò của mình giáo viên phải giữ vững về kiến thứcchuyên môn, có kiến thức về các mặt kinh tế - chính trị - xã hội Bên cạnh đómuốn sử dụng phương pháp kể chuyện phù hợp với bài học giáo viên phải cónguồn tư liệu về các câu chuyện phong phú từ đó chọn lọc phân loại các câuchuyện có thể dùng để kể, để minh họa làm rõ kiến thức cho bài học Đồngthời thông qua việc xử lý các câu chuyện để kể trước lớp cũng là cơ sở đểgiáo viên phân loại học sinh theo trình độ khác nhau Thông qua đó giáo viên

có thể lựa chọn những câu chuyện phù hợp với bài học, sử dụng cách kểchuyện thích hợp Việc sử dụng phương pháp kể chuyện phù hợp với từng bàihọc sẽ tạo được hứng thú đam mê, chủ động sáng tạo của học sinh trong cuộc

sống Do đó kể chuyện không những là một phương pháp dạy học mà còn làmột phương pháp giáo dục có hiệu quả.

1.2.2.3 Phát huy tính tích cực của học sinh

Dạy học tích cực thực chất là cách dạy học hướng tới việc học tập tíchcực, tự giác, độc lập, sáng tạo chống thói quen học tập thụ động của học sinh

“tính tích cực trong học tập là trạng thái hoạt động nhận thức của người họcbiểu hiện ở khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ, nghị lực cao trong quá trìnhnắm kiến thức” (F.Khalamov) Dạy học tích cực làm cho người học đượccuốn hút vào những hoạt động học tập do gc tổ chức và chỉ đạo để có đượcsức cuốn hút giáo viên cần sử dụng các phương pháp dạy học và các phươngtiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực nhận thức của các em nhất là họcsinh lớp 12, khi các em đã được trang bị gần như đầy đủ kiến thức phổ thôngthì việc sử dụng phương pháp kể chuyện để liên hệ thực tiễn lại là phươngpháp tối ưu để phát huy tính tích cực của các em

Để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh trong giờhọc môn GDCD bằng phương pháp kể chuyện Giáo viên cần chuẩn bị trướckhi lên lớp những câu chuyện hợp nội dung từng bài, xác định thật kỹ nhữngkiến thức cơ bản, những ý chính, những nội dung quan trọng phù hợp với cáctình tiết trong câu chuyện Giáo viên cũng có thể tập trước giọng kể, tập nóibằng các giọng nói khác nhau trong những tình huống có nhiều nhân vật.Giáo viên kết hợp chặt chẽ giữa lời kể và nguồn kiến thức tránh lặp lại SGK.Bằng những câu chuyện tình huống, câu chuyện bỏ lửng có chủ đích cộng với

kỹ năng tổ chức, điều khiển của giáo viên, phương pháp kể chuyện có khảnăng phát huy tính tích cực, kích thích tư duy, nâng cao trí tưởng tượng củahọc sinh Các em chỉ cảm thụ lĩnh hội tốt nhất kiến thức khi mỗi học sinh biếtđược giáo viên của mình nói điều mình càn nghe và muốn nghe Hãy đặt vị trícủa mình vào vị trí của học sinh mỗi người giáo viên sẽ tìm ra câu trả lời tốtnhất về phương pháp truyền đạt, cách tiếp cận vấn đề Các câu chuyện gần gũi

với cuộc sống, tình tiết hay sẽ dễ dàng lôi cuốn, thu hút sự chú ý của học sinhvào bài, tạo được sự hứng thú học tập cho học sinh, bên cạnh đó là giọng kểcủa giáo viên, học sinh sẽ thích học hơn là việc phải ngồi nghe giáo viênthuyết giảng, dễ gây nhàm chán Các câu hỏi sau khi kể chuyện cũng làphương pháp tạo cho các em sẽ mạnh dạn hơn, sáng tạo hơn trên con đườngkhám phá tri thức, gây hứng thú học môn GDCD cho học sinh.

1.2.2.4 Dễ kết hợp các phương pháp dạy học khác

Phương pháp kể chuyện là phương pháp dạy học mở, nó có khả năng

và điều kiện để thực hiện việc kết hợp với các phương pháp dạy học khácnhằm phát huy sức mạnh của các phương pháp dạy học trong quá trình dạyhọc Để tiết dạy có hiệu quả giáo viên có thể kết hợp các phương pháp kểchuyện với các phương tiện dạy học khác như: tranh ảnh, máy chiếu hoặc cóthể kết hợp với phương pháp thảo luận nhóm, thuyết trình, đàm thoại… nhằmlàm tăng thêm ý nghĩa của câu chuyện trong giờ học Hơn nữa không có mộtphương tiện hay phương pháp dạy học nào là vạn năng, điều quan trọng làgiáo viên phải biết căn cứ vào đặc điểm cụ thể của từng bài học, từng đơn vịkiến thức, trình độ học sinh… mà phương pháp kể chuyện và câu chuyệnkhác nhau để đạt hiệu quả học tập cao Sử dụng phương pháp kể chuyện trongmôn học GDCD, bên cạnh kết hợp với các các phương pháp truyền thống lẫnhiện đại, có thể nói trong đó phương pháp nêu gương và phương pháp nêu vấn

đề là những phương pháp kể chuyện dễ dàng kết hợp nhất Nhiều khi tronggiờ dạy bài “thực hiện pháp luật” các phương pháp này hòa quyện với nhau

và ranh giới giữa chúng chỉ là tương đối chẳng hạn giáo viên kể một câuchuyện về một tấm gương nghiêm chỉnh chấp hành giao thông thì trong đógiáo viên đã nêu một tấm gương thực hiện đúng pháp luật (thực hiện chấphành luật giao thông) Hay khi giáo viên kể một câu chuyện tình huống vàyêu cầu học sinh vận dụng kiến thức của mình

1.3 Câu chuyện pháp luật trong hệ thống phương tiện dạy học ở trường phổ thông

1.3.1 Quan niệm về câu chuyện pháp luật

Trong hệ thống các phương pháp dạy học trong nhà trường phổ thông.Các phương pháp dạy học môn GDCD rất đa dạng và phong phú, bao gồmcác phương pháp truyền thống và hiện đại Tuy nhiên dạy học môn GDCDnói chung và môn GDCD lớp 12 nói riêng không thể tách rời việc liên hệ thựctiễn cuộc sống như: sử dụng các câu chuyện pháp luật, tình huống pháp luậtphù hợp với nội dung bài học Việc sử dụng các câu chuyện pháp luật sẽ giúpcác em có được cái nhìn thiết thực hơn về cuộc sống của bản thân

Theo cuốn từ điển tiếng Việt của nhà xuất bản Thanh Hóa do tác giả MinhTân, Thanh Nghi, Xuân Lâm chủ biên thì câu chuyện là những sự việc hoặcnhững chuyện được nói ra dc kể lại, chép lại trong quá khứ bao gồm từ xa xưađến hiện đại Về khái niệm “câu chuyện pháp luật” trên thực tế có nhiều quanniệm, một cách hiểu được coi là phù hợp

Câu chuyện pháp luật là những câu chuyện phản ánh những sự việc,những hành động, việc làm có thật diễn ra trong thực tiễn cuộc sống xã hộihàng ngày của con người, được thể hiện trên các phương tiện thông tin đạichúng: đài phát thanh, đài truyền hình, hoặc ở các tạp chí, sách báo, trênmạng internet

VD: Các câu chuyện pháp luật mang tính lịch sử, mang tính hình sự, mangtính dân sự…

Câu chuyện pháp luật vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật

* Câu chuyện pháp luật phải mang tính khoa học vì:

+ Phải phù hợp với yêu cầu của nội dung bài học và yêu cầu giáo dục

+ Phải đảm bảo được tính chặt chẽ, logic của cốt chuyện

+ Phải ngắn gọn để tiết kiệm thời gian

+ Phải phù hợp với đặc điểm của học sinh về trình độ nhận thức, tâm sinhlý…

* Câu chuyện pháp luật phải mang tính nghệ thuật vì:

+ Nội dung các câu chuyện pháp luật sẽ giúp học sinh so sánh liên tưởng đếnnhững hành động, việc làm của bản thân và của xã hội

+ Thông qua các tình huống trong câu chuyện sẽ giúp học sinh vận dụngnhững kiến thức đã học vào cuộc sống hàng ngày Nhân vật trong câu chuyện

có những hành vi tốt, xấu và dẫn đến những kết quả tích cực hoặc tiêu cực.Những kết quả đó cùng với kinh nghiệm và kiến thức của bản thân, học sinh

sẽ rút ra cho mình những kỹ năng sống cơ bản, cần thiết, đặc biệt là kiến thức

về pháp luật

Những câu chuyện pháp luật ngắn gọn, hấp dẫn phù hợp với nội dungbài học và đặc biệt gắn với thực tiễn cuộc sống, kết hợp với lối kể chuyệnsinh động của giáo viên sẽ giúp học sinh tiếp thu bài một cách nhẹ nhàng,thấm sâu và có thể tạo được ở các em những ấn tượng mạnh mẽ, những cảmxúc sâu sắc, tác động đến hành vi của học sinh trong việc học tập và thực hiệnpháp luật

1.3.2 Vai trò, chức năng của câu chuyện pháp luật

1.3.2.1 Vai trò

Câu chuyện pháp luật góp phần hình thành cho học sinh những phươngpháp học tập tích cực, năng động, sáng tạo, tạo cho học sinh hiểu sâu và nhớlâu những kiến thức pháp luật Thông qua các câu chuyện pháp luật học sinh

sẽ giải quyết những vấn đề đã phát hiện được trong đó liên quan đến bài học.Bằng những tình huống, câu chuyện có thật học sinh sẽ có hứng thú tìm tòicác tình tiết và tìm cách giải quyết, phán đoán phù hợp với thực tiễn Từnhững câu chuyện pháp luật giáo viên dễ dàng giáo dục cho các em nhữngnhận thức phù hợp; vì tính thực tiễn của câu chuyện pháp luật rất cao, câuchuyện pháp luật sẽ giúp học sinh có kinh nghiệm, thái độ ứng xử trong cuộc

sống một cách hợp lý nhất Bài học rút ra từ các câu chuyện pháp luật sẽ tácđộng thực tiễn đến suy nghĩ của học sinh.

Câu chuyện pháp luật có thể góp phần dẫn dắt vào nội dung bài học,dùng để dẫn học sinh vào từng phần kiến thức của bài học Giáo viên cũng cóthể sử dụng các câu chuyện pháp luật để làm rõ tri thức sau khi đã truyền tảikiến thức cơ bản, đồng thời cũng có thể củng cố bài học…

Ngoài ra đối với giáo viên muốn làm cho học sinh hiểu bài hơn, việc liên hệthực tiễn tốt hơn thì câu chuyện pháp luật là ví dụ sâu sắc nhất giúp học sinhnắm vững kiến thức bài học, ghi nhớ lâu hơn và vận dụng tốt hơn trong nộidung bài học

1.3.2.2 Chức năng

Có rất nhiều câu chuyện pháp luật khác nhau phù hợp với nội dung bàihọc nhưng điểm chung là đều có vai trò và chức năng giống nhau Câuchuyện pháp luật có những chức năng cơ bản sau:

Chức năng cung cấp thông tin, sự kiện: Câu chuyện pháp luật cung cấp

cho học sinh những tình huống mang thông tin phù hợp với nội dung bài học

vì trong quá trình sưu tầm các câu chuyện pháp luật giáo dục đã chọn lọc vàrút ngắn từ rất nhiều nguồn tài liệu nhưng vẫn đảm bảo tính phù hợp

Chức năng làm rõ tri thức: Qua nội dung kiến thức mà học sinh đãđược học, giáo dục đưa ra các câu chuyện pháp luật phù hợp với nội dung chohọc sinh, đồng thời thông qua các câu hỏi phụ, học sinh sẽ nắm rõ được trithức bài học Chức năng này có thể vận dụng vào phần củng cố từng phần củabài học, kết thúc bài học, hoặc có thể kiểm tra bài cũ

Chức năng gợi mở tri thức: Thông qua các câu chuyện pháp luật giáo

viên sẽ dẫn dắt học sinh đi dần vào nội dung của bài học, giáo dục sẽ đưa racác câu chuyện pháp luật phù hợp với nội dung sắp truyền tải, đồng thời đặtcác câu hỏi cho học sinh sau phần kể chuyện Học sinh nghe, phân tích và trảlời các câu hỏi, từ đó giáo viên tổng hợp, bổ sung ý kiến và đưa ra kiến thức

bài học Chức năng này có thể vận dụng vào phần vào bài mới, vào từng nộidung bài học.

1.4 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sưu tầm các câu chuyện pháp luật

để dạy học chương trình môn GDCD lớp 12

Bất kỳ một phương pháp giáo dục hay phương pháp dạy học nào cũngđều được xây dựng nên từ những cơ sở lý luận và thực tiễn nhất định Có nhưvậy mới đảm bảo tính khoa học, tính đúng đắn, đem lại hiệu quả cho quá trìnhgiảng dạy Việc sưu tầm các câu chuyện pháp luật cũng không nằm ngoài yêucầu chung đó Nó sẽ góp phần quan trọng trong việc truyền tải tri thức bàihọc

1.4.1 Cơ sở lý luận

1.4.1.1 Cơ sở triết học

Quá trình nhận thức là từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng rồi

từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn – đó là con đường biện chứng của sự nhậnthức chân lý, của nhận thức hiện thực khách quan Nhận thức là một quá trình

đi từ cảm tính đến lý tính Đây là cơ sở khoa học quan trọng trong việc sưutầm các câu chuyện pháp luật Nhận thức của con người là một quá trìnhtrong đó có nhiều giai đoạn, trình độ… khác nhau đối với việc nhận thức sựvật, hiện tượng

Dạy học là một quá trình truyền thụ tri thức khoa học, kỹ năng vàphương pháp hành động Đó cũng là sự tác động của người dạy, vào các giácquan của người học cung cấp các sự kiện, hình ảnh, tri thức kích thích tư duynhận thức của người học Giáo viên cần phải sưu tầm có hệ thống các câuchuyện pháp luật phù hợp với nội dung bài dạy học GDCD để học sinh tiếpthu tri thức một cách dễ dàng, từ dễ đến khó, thấp đến cao

Vì vậy việc sưu tầm các câu chuyện pháp luật có chọn lọc sẽ giúp chohọc sinh khắc sâu kiến thức vừa mở rộng sự hiểu biết của mình Khi sưu tầmcác câu chuyện giáo viên cần chọn lọc những chuyện phù hợp, sắc bén mang

tính đặc trưng với nội dung kiến thức Giáo viên nên rút ngắn cốt chuyện nếudài nhưng vẫn đảm bảo ý chính, học sinh sẽ dễ hiểu bài đồng thời vận dụngtốt hơn nội dung của bài học vào thực tiễn.

1.4.1.4 Cơ sở tâm lý học

Bất kỳ phương pháp dạy học nào hình thành cũng dựa trên cơ sở tâm lýnhất định, nhằm để tạo nên sự mới mẻ, kích thích sự hứng thú, thúc đẩy hammuốn khám phá tìm hiểu chân lý tri thức của học sinh

Tâm lý học cho rằng trong khi phản ánh thế giới con người không chỉnhận thức đó mà còn tỏ thái độ của mình đối với nó Những hiện tượng tâm lýbiểu thị thái độ của con người đối với những cái mà họ nhận thức được gọi làcảm xúc và tình cảm của con người Tình cảm là một trong ba mặt cơ bản củađời sống tâm lý con người (tình cảm, nhận thức, hành động) Đời sống tìnhcảm của con người rất phong phú và phức tạp được thể hiện dưới nhiều hìnhthức mức độ khác nhau, có ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ các quá trình vàhoạt động tâm lý khác của con người Trong công tác giáo dục, đời sống tìnhcảm của con người giữ vị trí rất quan trọng: nó vừa là điều kiện, vừa là nộidung vừa là phương tiện giáo dục

Thực tiễn dạy học cho thấy rằng những tri thức nào khơi dậy được ởhọc sinh những cảm xúc tích cực, mạnh mẽ sẽ được các em lĩnh hội một cáchnhanh chóng và vững chắc hơn so với những tri thức mà các em dửng dưng,không có thái độ gì đặc biệt đối với nó Một trong những đặc điểm nổi bậttrong đời sống tình cảm của học sinh THPT là sự nhạy cảm với những ấntượng mới của đời sống Ở mức độ nhận thức các em đã biết sử dụng thao tác

tư duy để giải quyết những vấn đề đặt ra Tư duy logic pt nhờ vốn từ ngữphong phú Vì vậy khi sưu tầm các câu chuyện pháp luật trong dạy học mônGDCD lớp 12 giáo viên cần phát huy tính liên hệ thực tiễn của các em, bằngnhững câu chuyện thường gặp trong đời sống xã hội các em sẽ có sự liêntưởng tốt hơn và dễ hiểu bài hơn

Nắm vững được đặc điểm tâm sinh lý của học sinh để lựa chọn phươngpháp dạy tốt là rất cần thiết Nó là một việc làm tương đối khó đối với ngườigiáo viên làm thế nào để hiểu hết được tâm tư tình cảm của học sinh mình.Đối với học sinh lớp 12 các em có sự thay đổi về đặc điểm tâm sinh lý

Về trình độ: kiến thức môn GDCD cùng các kiến thức về các môn họckhác được tích lũy qua các năm, kỹ năng tư duy tương đối cao, các em đượclàm quyen nhiều với các kỹ năng như vận dụng kiến thức để giải quyết nhữngvấn đề mà thực tiễn đặt ra Ở lứa tuổi này các em rất tò mò, ham học hỏi Nếugiáo viên nắm được đặc điểm này sẽ mang lại hiệu quả cao Nhiệm vụ của cácbài học trong môn GDCD lớp 12 không chỉ cung cấp, trang bị kiến thức vềpháp luật mà quan trọng hơn là phải biến nó thành hành động, chấp hành vàthực hiện đúng pháp luật, biết ủng hộ các chính sách pháp luật đồng thời cónhững quan điểm phê phán những hành động sai pháp luật, tuyên truyền chomọi người thực hiện pháp luật Biết được điều này giáo viên cần tìm ra nhữngcâu chuyện pháp luật có tính sắc bén, người thật việc thật để tác động vàoviệc nhận thức của các em Các câu chuyện này sẽ có những hiệu quả và tínhthuyết phục lớn trong việc giáo dục pháp luật những tình huống trong câuchuyện pháp luật sẽ trở thành những bài học cho học sinh làm hành trangbước vào cuộc sống xã hội

Về tâm sinh lý: học sinh lớp 12 là lứa tuổi thuộc vào giai đoạn đầu củalứa tuổi trưởng thành, tâm sinh lý của các em luôn có sự thay đổi và thích ứngnhanh với mọi chuyện xung quanh, có những hứng thú khám phá những vấn

đề mới mẻ trong học tập chủ động khám phá những tri thức mới Tuy nhiênđây cũng là lứa tuổi không ổn định, dễ bị kích động, tinh thần dễ lung lay Vìvậy giáo viên tránh sưu tầm, chọn những câu chuyện mang tính nhạy cảm vềchính trị - xã hội…

1.4.1.3 Tính thẩm mỹ

Trong cuộc sống xã hội hàng ngày có rất nhiều tình huống câu chuyệnpháp luật diễn ra Những tình huống và câu chuyện đó được thể hiện ở rấtnhiều phương tiện truyền thông, thông tin, báo đài… Vì vậy, việc sưu tầm cáccâu chuyện pháp luật cũng mang lại những thuận lợi nhất định cho giáo viên.Tuy nhiên nói đến tính thẩm mỹ của việc sưu tầm câu chuyện pháp luật chính

là nói tới tính thẩm mỹ của việc sưu tầm các câu chuyện pháp luật, trong đóbao gồm: xử lý nội dung, cốt chuyện, bố cục… cùng với sự kết hợp của giọng

kể của giáo viên Tính thẩm mỹ của các câu chuyện bình thường thể hiện quacác tình tiết bay bổng, lãng mạn, mượt mà đôi khi có cảm giác ướt át, nhưngvới câu chuyện pháp luật xảy ra hàng ngày thì phải trở về với thực tại bởi nóchính là những câu chuyện xảy ra hàng ngày trong cuộc sống, thường mangtính tường thuật lại, kể lại Vì vậy việc sưu tầm các câu chuyện pháp luật phảinằm trong nguyên tắc đó

Câu chuyện pháp luật không giống những câu chuyện văn học khác.Câu chuyện văn học có thể cho người đọc, người nghe thích thú bởi sự mượt

mà và lãng mạn, nhưng nếu đem những giọng văn đó để dạy học kiến thứcpháp luật thì sẽ không phù hợp, học sinh sẽ không hiểu được bài, không liên

hệ được kiến thức của bài với nội dung câu chuyện mà chỉ thấy cái hay củacâu chuyện

Nội dung của câu chuyện pháp luật là cái cơ bản quyết định tới kiếnthức liên hệ của học sinh đối với bài học do đó giáo viên phải sưu tầm câuchuyện phù hợp với nội dung, từ đó liên hệ thực tiễn cho học sinh, học sinh sẽnắm vững kiến thức và nhớ lâu hơn, kết cấu của câu chuyện cũng là điểmquan trọng Một câu chuyện cần phải có bố cục rõ ràng: mở đầu, nội dung vàkết thúc cùng với ngôn ngữ mạch lạc, dễ hiểu Với một câu chuyện pháp luật

để dạy một lượng kiến thức nhỏ trong từng nội dung của một tiết GDCD thìđiều đó không dễ dàng Giáo viên phải sưu tầm những ngắn gọn, đầy đủ nội

dung đôi khi phải rút ngắn để tiết kiệm thời gian dạy học Ngôn ngữ của cáccâu chuyện phải mạch lạc, câu cú ngắn gọn để học sinh dễ tiếp thu Nhữngcâu chuyện có thật đôi khi sẽ mang tính nhạy cảm nếu đưa ra cho học sinh do

đó giáo viên cần phải sửa đổi tên nhân vật… Như vậy câu chuyện vẫn có thể

sử dụng mà không ảnh hưởng, không gây tác động đối với cuộc sống hiện tại.Sưu tầm, lựa chọn các câu chuyện pháp luật cũng cần chú ý đến việc kết hợpgiữa giọng kể Ngôn ngữ, giọng kêt là sắc thái riêng của người kể Câuchuyện có sức thu hút hay không phần nhiều tùy thuộc vào giọng người kể

Tóm lại tính thẩm mỹ của việc sưu tầm các câu chuyện pháp luật chính

là sự phù hợp của câu chuyện với nội dung bài học cùng với cấu trúc ngắngọn, đầy đủ nội dung dễ kết hợp với giọng kể của giáo viên Biết kết hợpnhững yếu tố trên sẽ đem lại hiệu quả cao trong dạy học kiến thức pháp luật

1.4.2 Cơ sở thực tiễn

Câu chuyện pháp luật là ví dụ thực tiễn có tính thực tế cao, nó cung cấpcho học sinh những câu chuyện pháp luật diễn tra trong cuộc sống hàng ngày,thông qua câu chuyện mà học sinh có thái độ, ý kiến riêng của mình về câuchuyện đó Tạo điều kiện cho các em nghĩ đến những vấn đề đang diễn ratrong thực tế cuộc sống có liên quan đến bài học, đối chiếu với nội dung bàihọc để hiểu sâu sắc hơn điều cần học Các em sẽ củng cố hành vi của bản thânphù hợp với thực tiễn cuộc sống Vì vậy để tiến hành có hiệu quả nội dung bàihọc thông qua các câu chuyện pháp luật thì giáo viên cần phải trực tiếp sưutầm tìm hiểu câu chuyện pháp luật Các câu chuyện pháp luật phù hợp với nộidung bài học và phải ngắn gọn để tiết kiệm thời gian Giáo viên có thể tóm tắtlại tình tiết của câu chuyện cho dễ hiểu và ngắn gọn hơn

Nguồn sưu tầm các câu chuyện pháp luật để vận dụng trong giảng dạycũng rất đa dạng giáo viên có thể sưu tầm trên các loại sách báo, tạp chí, đàiphát thanh, đài truyền hình, mạng internet… và sưu tầm theo từng chủ đề,từng nội dung cụ thể trong bài dạy

Nội dung chương trình GDCD lớp 12 liên quan chặt chẽ đến các nộidung cơ bản của pháp luật, những câu chuyện pháp luật do đó sẽ rất gần gũi

và dễ hiểu đối với học sinh Những câu chuyện này phản ánh những sự việc,câu chuyện có thật diễn ra trong cuộc sống, từ đó tạo cho các em niềm tin vào

sự công bằng của pháp luật trong cách giải quyết Mặt khác, những câuchuyện pháp luật giúp cho các em có cơ sở để phân loại theo từng nội dungtrong bài học cũng như từng bài khác nhau cho phù hợp với nội dung Tínhgần gũi, hấp dẫn của câu chuyện pháp luật giúp cho giáo viên dễ dàng dạyhọc và học sinh sẽ học tập tích cực hơn

Việc sưu tầm các câu chuyện pháp luật cần chú ý phát huy tính chủđộng nhận thức của học sinh, sưu tầm phải dựa trên mục tiêu bài học về kiếnthức, kỹ năng, thái độ sưu tầm các câu chuyện pháp luật để giúp cho học sinhđạt được những mục tiêu trên thì câu chuyện càng có giá trị hơn Hơn nữa sưutầm các câu chuyện pháp luật cần phải xuất phát từ đặc điểm tâm lý, trình độnhận thức của học sinh để tìm ra những câu chuyện phù hợp Các câu chuyệncũng phải đảm bảo tính vừa sức, tính phát triển tư duy của học sinh Các câuchuyện không khó hiểu mà mang tính giáo dục cao đối với học sinh Các câuchuyện hay có những tình huống mở cho học sinh sẽ kích thích các chăm chú

và cùng thảo luận Khi sưu tầm các câu chuyện có thể sưu tầm một số câuchuyện tương đương về tình huống để có thể dạy cùng một lượng kiến thức,điều này có thể làm phong phú hơn sự liên hệ thực tế của các em

Nhìn chung môn GDCD lớp 12 tập hợp rất nhiều vấn đề, quy định củapháp luật, tính đa dạng của các câu chuyện pháp luật cũng thể hiện ở rất nhiềunguồn tài liệu Vì vậy đòi hỏi giáo viên cần chọn lọc, phân tích các câuchuyện phù hợp với từng tình tiết pháp luật trong khoảng thời gian một tiếtdạy giáo viên cũng cần phân bố thích hợp, tỷ lệ thích hợp các câu chuyện saocho phù hợp với thời gian với việc tiếp thu tri thức của học sinh

Nắm bắt được những cơ sở trên việc sưu tầm các câu chuyện pháp luật

sẽ dễ dàng đối với giáo viên đồng thời góp phần trong việc sử dụng nó đểgiảng dạy đạt hiệu quả cao hơn

1.5 Sưu tầm, các câu chuyện pháp luật nhằm phục vụ cho các bài dạy chương trình GDCD lớp 12

1.5.1 Nguyên tắc sưu tầm, các câu chuyện pháp luật nhằm phục vụ cho phần công dân với pháp luật môn GDCD lớp 12

Sưu tầm các câu chuyện pháp luật là một hoạt động xã hội có tính khoahọc, tính kỹ thuật và nghệ thuật Quá trình sưu tầm, các câu chuyện pháp luậtvào dạy học muốn đạt kết quả tối ưu thì cần có các nguyên tắc dẫn đường.Nguyên tắc thường được hiểu một cách ngắn gọn là điều cơ bản rút ra từ thực

tế khách quan để chỉ đạo hành động Vì vậy khi sưu tầm các câu chuyện phápluật giáo viên cần chú ý vào các nguyên tắc sau:

Sưu tầm các câu chuyện pháp luật phục vụ cho việc dạy học chươngtrình GDCD lớp 12, giáo viên phải nắm chắc nội dung cơ bản của bài dạy, có

sự hiểu biết tinh tường về cuộc sống để từ đó lựa chọn các câu chuyện phùhợp Mặt khác giáo viên phải nắm chắc đối tượng học sinh để sưu tầm lựachọn những các câu chuyện phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh Cáccâu chuyện pháp luật sưu tầm, phải “thật” hoặc “giống như thật”, sát với thực

tế cuộc sống, thông qua đó học sinh dễ dàng tiếp cận bản chất của vấn đề đạtđược tri thức cần lĩnh hội Lựa chọn các các câu chuyện pháp luật điển hình,sát với thực tế cuộc sống, với địa phương, với tâm lý lứa tuổi học sinh sẽ đạthiệu quả cao

Trong một thế giới tràn ngập thông tin, những thông tin rất đa dạng từnhiều kênh, nhiều nguồn và nhiều chiều, vì vậy trong quá trình sưu tầm cáccâu chuyện pháp luật phải có nguồn trích dẫn rõ ràng, nguồn thông tin đó phải

là nguồn chính thống để cung cấp cho học sinh Giáo viên phải hết sức cảnhgiác với những thông tin tình huống không chính thống có nguồn gốc không

rõ ràng, làm cho học sinh hoang mang giao động, mất niềm tin vào chính bảnthân mình, vào cuộc sống và con đường phát triển của đất nước

Các câu chuyện pháp luật phải ngắn gọn súc tích, bởi thời gian một tiếtdạy rất ít nhưng lượng kiến thức truyền thụ lại rất nhiều, vì thế nếu các câuchuyện pháp luật đưa ra quá dài, quá lan man tốn rất nhiều thời gian Như thếkhông đảm bảo nội dung dạy học Việc sưu tầm các câu chuyện pháp luậtphải bảo đảm tính thẩm mỹ, ngôn ngữ chính xác, dễ hiểu không cầu kỳ sáorỗng Sưu tầm các câu chuyện pháp luật phải phù hợp với nội dụng, mục tiêubài học Mỗi bài học đều có mục tiêu cụ thể theo từng đơn vị kiến thức cầntruyền đạt do vậy các câu chuyện pháp luật cần được lựa chọn kỹ càng Cáccâu chuyện pháp luật gắn với trọng tâm bài học Các câu chuyện pháp luật tựbản thân nó đã mang rất nhiều ý nghĩa, song để phát huy tối đa chức năng củamình thì giáo viên khi sử dụng các câu chuyện pháp luật trong dạy họcchương trình GDCD12 nên gắn nó với trọng tâm đơn vị kiến thức, không nên

sử dụng các câu chuyện pháp luật cho giải thích minh họa cho ý nhỏ, ý không

cơ bản trong nội dung của bài học sẽ làm cho mục tiêu của bài dạy sẽ bị chệchhướng không đảm bảo nội dung bài dạy, không rèn luyện cho học sinh kỹnăng và thái độ cơ bản

Các câu chuyện pháp luật sưu tầm được khai thác theo các hướng khácnhau, thể hiện ở cách giáo viên đặt câu hỏi gợi ý cho học sinh, từ đó học sinhgiải quyết và hình thành thái độ của mình đối với vấn đề đưa ra Trong quátrình sưu tầm các câu chuyện pháp luật giảng dạy chương trình GDCD lớp 12giáo viên phải vận dụng một cách đồng bộ tất cả các nguyên tắc sưu tầm nóitrên, nếu bỏ qua một nguyên tắc nào đó thì khi đưa tình huống vào giảng dạy

sẽ không hoàn thành mục tiêu bài học

1.5.2 Quy trình sưu tầm các câu chuyện pháp luật phục vụ chương trình dạy học môn GDCD lớp 12

Quy trình sưu tầm các câu chuyện pháp luật gồm có 3 bước cơ bản:

Lựa chọn các câu chuyện pháp luật: Các câu chuyện pháp luật xảy ratrong cuộc sống rất phong phú, đa dạng, nhưng giáo viên phải chọn ra các câuchuyện pháp luật điển hình nhất, sát với mục tiêu nội dung bài học nhất

Cấu trúc lại các câu chuyện pháp luật: có 3 phần rõ ràng (mở đầu, phầnnội dung, và bình giá các sự kiện) Giáo viên phải đặt các câu hỏi giúp họcsinh định hướng công việc phải làm

Lập luận các câu chuyện pháp luật sao cho lôgic chặt chẽ, rõ ràng đểđịnh hướng cho học sinh thấy được nội dung bài học trong đó

Chương 2 SỬ DỤNG CÂU CHUYỆN PHÁP LUẬT ĐỂ DẠY HỌC CHƯƠNG TRÌNH MÔN GDCD 12

2.1 Các cách sử dụng các câu chuyện pháp luật để dạy học chương trình môn GDCD lớp 12

Trong quá trình giảng dạy giáo viên có thể sử dụng các câu chuyệnpháp luật vào nhiếu dạng khác nhau nhằm những mục đích khác nhau Nhưngnhìn chung có 3 dạng cơ bản thường được các giáo viên sử dụng một cách hiệquả

2.1.1 Sử dụng các câu chuyện pháp luật để dẫn dắt vào nội dung bài học

Khi giảng bài, giáo viên thường sử dụng phương pháp thuyết trìnhdùng lời nói để dẫn dắt học sinh vào bài học hoặc vào một phần nào đó củacấu trúc bài học Sử dụng các câu chuyện pháp luật giáo viên có thể dẫn dắthọc sinh vào bài học một cách trực tiếp tạo sự chú ý của học sinh

Có hai hình thức để dẫn học sinh vào nội dung bài học

2.1.1.1 Sử dụng các câu chuyện pháp luật để vào bài mới

Đây là hình thức giáo viên dùng một câu chuyện pháp luật có nội dungphù hợp với chủ đề bài học để đưa học sinh vào bài thay cho phần thuyết trìnhvào bài Từ nội dung của câu chuyện, giáo viên làm rõ chủ đề của bài học vàbằng những câu hỏi có tính liên kết để dẫn học sinh vào bài mới Học sinh sẽthấy cảm giác hứng thú để bước vào bài

Chẳng hạn, để dẫn học sinh vào bài 1: Pháp luật và đời sống

Giáo viên có thể sử dụng câu chuyện:

Mẹ bán con và những phiên tòa ở vùng cao

Sùng Thị M ( Mèo Vạc, Hà Giang ) Đã bị tòa tuyên phạt 24 tháng tù (cho hưởng án treo) về hành vi tổ chức đưa người khác trốn đi nước ngoài trái phép Sùng Thị M đã đưa con gái là Sùng Thị Ch đến “cậy nhờ” Giàng Thị P: “Nó muốn bỏ đi Trung Quốc, nhà tôi không có xe máy, nhà bà có xe thì đưa nó đi” Ngay sau đó, Ch được P đưa sang Trung Quốc theo đường

mòn và giao cho một người tên là G không rõ họ P về Việt nam và “trả công” cho mẹ đẻ của Ch (Sùng Thị M) 600 nghìn đồng Cơ quan tư pháp địa phương cũng đã xác định, toàn bộ việc Ch bị đưa sang Trung Quốc bán, Sùng Thị M (mẹ đẻ Ch) biết rất rõ nhưng vẫn làm ngơ.

Một bị cáo nữ quê ở Đồng Văn (Hà Giang) đã nhẫn tâm lập mưu bán đứa con trai (24 tháng tuổi) do mình rứt ruột đẻ ra với giá 1800 tệ (khỏng 5 triệu đồng Việt Nam) Nửa đêm, thị mở chuồng thả bò, sau đó hô mất trộm Trong khi cả gia đình đang loay hoay đi tìm bò thì thị giao đứa bé cho kẻ môi giới lấy tiền tiêu xài Bị cáo này đã bị tuyên phạt 10 năm tù giam

Giáo viên: Câu chuyện trên nói về những hành vi vô nhân tính của

những con người không có lương tâm Đây chỉ là 2 trong số những rất nhiềutrường hợp trong xã hội được pháp luật phát hiện Vậy còn những trườngkhác chưa được đưa ra ánh sáng thì sao? Pháp luật nước ta có vai trò và tráchnhiệm như thế nào đối với đời sống? Chúng ta sẽ tìm hiểu nội dung bài họchôm nay

Hoặc để dạy bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản

Giáo viên có thể sử dụng câu chuyện:

Lãnh án tù vì 50.000 đồng

Ông Nguyễn Nam T (1966) cùng nhóm bạn gồm 13 người rủ nhau đi

dã ngoại cuối tuần Nhóm của ông T thuê lều bạt để nghỉ ngơi đến chiều với giá thuê thỏa thuận là 150.000 đồng

Sau khi vui chơi, ăn uống, hóng gió, nhóm dã ngoại quyết định trả lều

để về Nhóm của ông T đến gặp bà Trần Thị Minh C (chủ quán lều bạt) trả

100 ngàn đồng, nhưng bà C đòi thêm 50.000 đồng như giá đã thỏa thuận ban đầu, nhưng ông Nguyễn Nam T không đồng ý và hai bên đã xảy ra cãi vã Hai bên rượt đuổi, đánh nhau gây náo loạn cả khu vực đang có rất đông khách du lịch Kết quả Nguyễn Nam T bị nhóm của chủ quán chém vào người nhiều nhát và tử vong Tại phiên tòa, HĐXX đã quyết định xử phạt bị

cáo Lê Văn T (người chém ông Nguyễn Nam T chết) 8 năm tù, buộc bị cáo phải bồi thường cho gia đình người bị hại 44 triệu đồng các khoản: mai táng phí, tổn thất tinh thần.

Giáo viên: Qua câu chuyện trên chúng ta thấy các bị cáo đã vi phạm

pháp luật, vi phạm đến quyền tự do của nhau, ảnh hưởng đến tính mạng củanhau, đến trật tự xã hội Vậy quyền tự do của công dân là gì? Bài học nàychúng ta sẽ tìm hiểu về điều đó

2.1.1.2 Sử dụng các câu chuyện pháp luật để dẫn học sinh vào từng phần kiến thức của bài học

Cũng giống như sử dụng câu chuyện pháp luật để vào bài mới, chỉ cóđiều khác ở đây giáo viên sử dụng câu chuyện pháp luật để vào một phần nào

đó, một đơn vị kiến thức nào đó của bài học Do đó nội dung của câu chuyện

ở đây có thể không phải là nội dung chung của toàn bài mà chỉ là một câuchuyện mang một nội dung của một phần bài học

Ví dụ: Để dẫn học sinh vào Bài 4: Quyền bình đẳng của công dân trong một

số lình vực của đời sống xã hội

Phần 1b: Nội dung bình đẳng trong hôn nhân và gia đình

Giáo viên có thể sử dụng câu chuyện pháp luật:

Nước mắt chảy ngược

Trần Văn N (1987) đang ngồi uống cà - phê thì có vài người hàng xóm

đi tới, bàn tán xôn xao về việc mẹ của N là bà Trần Thị S bị cha của N là ông Trần K đang đánh ở nhà Nghe vậy, N vội vàng về nhà, lấy xe chở mẹ tới trạm xá băng vết thương Thương mẹ, bực bội về hành vi vũ phu của cha, phận làm con, N không biết làm gì, nên đã tìm đến rượu Uống rượu xong, N vẫn rất tỉnh táo, quay về nhà, gặp cha mình, N nói: "Sao ba đánh má ác quá,

lỡ má chết thì sao?" Ông K dằn giọng: "Mày còn nhỏ, không biết chuyện người lớn đâu Lỡ có chết thì tao đi tù!" Nghe vậy, vừa thương má, vừa tức giận, N thách thức: "Ông có ngon thì giết chết ông Thắng đi, còn không thì để tôi!".

"Mày không được làm bậy!" - ông K đe con Những lời đàm tiếu về mối quan hệ nam nữ bất chính giữa mẹ N với ông Thắng, rồi cảnh cha mẹ N từ đó đến nay thường xuyên mâu thuẫn với nhau làm cho N càng thêm ghét cay, ghét đắng ông Thắng N suy nghĩ đơn giản nếu giết ông Thắng thì ba N cũng sẽ không đánh mẹ N nữa N quyết định đi về nhà lấy dao qua giết "kẻ thù" của gia đình mình Sang nhà ông Thắng N cầm dao đâm liên tiếp 2 nhát vào ngực ông Ông Thắng chỉ kịp á lên một tiếng đầy kinh hãi

Giáo viên: Hành động của ông K đã vi phạm quyền bình đẳng vợ chồng.

Hành động của ông cũng gián tiếp gây nên sự giết người của N

Thật đau lòng khi một thanh niên hiền như N, chỉ vì thương mẹ, mong muốncho gia đình minh được sống trong bình thường, yên ổn như bao gia đìnhkhác, cha mẹ mình hết cãi nhau và mẹ không còn bị cha đánh mà trong phútgiây nông nổi đã phạm tội ác giết người Bi kịch này càng làm cho cha mẹ Nđau khổ đến tột cùng, nhất là ông K sẽ phải ân hận suốt đời, nhưng tất cả đềuquá muộn, cái giá mà họ phải trả cho cảnh nhà "cơm không ngon canh khôngngọt" là quá đắt

Hoặc để dẫn học sinh vào Bài 2: Thực hiện pháp luật

Phần 2: Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí

Giáo viên có thể sử dụng câu chuyện pháp luật:

Cái giá phải trả

Chu Văn Đ (1963) và Trịnh Thị Hạnh P (1962) làm nghề bán phở Năm 1993 vợ chồng Đ - P nuôi một người giúp việc tên là Nguyễn Thị T (1987) Trong quá trình giúp việc tại gia đình này, chị T không chỉ bị vắt kiệt sức lao động mà còn bị vợ chồng Đ - P đánh đập, chửi bới và hành hạ rất dã man: Dùng muôi nước phở hắt nước nóng vào người, dùng thanh tre, thanh

gỗ đánh vào người, vào vùng kín, dùng dao nhọn đâm vào ống đồng chân trái gây thương tích, dùng kìm kẹp thịt hai bên mạng sườn Do không chịu được

việc hành hạ, chị T đã bỏ trốn và tố cáo hành vi của vợ chồng Đ - P với công

về vật chất cho nạn nhân theo quy định của pháp luật.

Giáo viên: Qua câu chuyện trên chúng ta thấy vợ chồng Đ – P đã vi

phạm pháp luật, cái giá phải trả của gia đình Đ – P vì hành vi hành hạ ngượcđãi chị T là hoàn toàn thích đáng Mọi công dân nếu vi phạm pháp luật đềuphải chịu trách nhiệm pháp lí trước pháp luật Vậy vi phạm pháp luật là gì?Chịu trách nhiệm pháp lí là gì? Chúng ta sẽ đến với nội dung này

Hình thức sử dụng câu chuyện pháp luật để dẫn dắt vào nội dung bàihọc là một cách làm có hiệu quả, nhất là việc dùng câu chuyện để thay lời vàobài Nó tránh được kiểu vào bài rập khuôn, công thức của giáo viên khi bắtđầu vào bài mới Vào bài theo lối này tạo cho học sinh sụ bất ngờ, thu hútđược sự chú ý của các em

2.1.2 Sử dụng các câu chuyện pháp luật để làm rõ tri thức

Là hình thức giáo viên dung câu chuyện pháp luật có nội dung phù hợp

để làm sáng tỏ tri thức của bài học, qua nội dung câu chuyện học sinh sẽ nắmđược tri thức bài học, hay nói cách khác là thay cho việc dùng lý luận để phântích, lý giải tri thức bài học cho học sinh Đây cũng là hình thức củng cố mộtlượng tri thức của một phần nội dung trong bài học

Ví dụ: Ở Bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản

Mục 1a: Quyền bất khả xâm phạm thân thể của công dân

Sau khi cung cấp tri thức: Công dân có quyền bất khả xâm phạm về thân thể

có nghĩa là không ai bị bắt nếu không có quyết định của tòa án, quyết địnhphê chuẩn của viện kiểm sát, trừ trường hợp phạm tội quả tang

Giáo viên có thể sử dụng câu chuyện:

Bắt giữ người trái phép

Trịnh Thị Lục H có quen biết với chị Nguyễn Thị T (sinh năm 1983).

Do nghi ngờ chị T lấy trộm điện thoại di động của mình, khoảng 18 giờ ngày 12-11, H đã ép chị T về nơi mình trọ Tại đây, thị H gọi điện thoại cho Nguyễn Viết Đ cùng một số đối tượng khác đến để “giải quyết” Khi đến nơi,

cả bọn tiếp tục dồn ép, hành hung, lấy đi của chị T trên 1,2 triệu đồng rồi bắt

ép nạn nhân phải viết giấy biên nhận có vay nợ 15 triệu đồng Lấy được tiền, bọn chúng liền nhốt nạn nhân ở trong phòng, rồi cả bọn ra ngoài Cho đến chiều 13-11, bọn chúng mới thả cho chị T về nhà Trước khi bỏ đi, chúng còn cướp đi 1 điện thoại di động

Giáo viên hỏi: Hành động của H và đồng bọn đã vi phạm đến quyền gì củachị T?

Giáo viên: Trong câu chuyện chúng ta thấy H và đồng bọn đã vi phạm

quyền bất khả xâm phạm thân thể của công dân (chị T) chúng đã bắt giữ chị Tkhi không có quyết định của cơ quan chức năng nào hay nói cách khác chúng

đã bắt và nhốt người trái phép đồng thời cướp đi những tài sản có trong ngườichị T (tiền, điện thoại di động) Quyền bất khả xâm phạm thân thể của chị Tđược pháp luật bảo vệ đồng thời sẽ xử lí nghiêm minh hành động của H vàđồng bọn

Hoặc ở Bài 9: Pháp luật với sự phát triển bền vững của đất nước

Mục 2: Nội dung cơ bản của pháp luật về sự phát triển bền vững của đất nướcPhần a: Một số nội dung cơ bản của pháp luật về phát triển kinh tế

Sau khi truyền đạt tri thức: Mọi công dân khi đã có điều kiện do pháp luật quyđịnh để có quyền tiến hành hoạt động kinh doanh sau khi được cơ quan nhà

nước có thẩm quyền chứng nhận đăng kí kinh doanh Khi tiến hành hoạt độngkinh doanh công dân phải được thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ mà pháp luậtquy định cho mọi đối tượng, từng thành phần kinh tế, từng loại hình doanhnghiệp:

+ Kinh doanh đúng ngành nghề ghi trong giấy phép kinh doanh và nhữngngành nghề mà pháp luật không cấm

+ Nộp thuế đầy đủ theo quy định của pháp luật

+ Bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng

+ Bảo vệ môi trường

+Tuân thủ các quy định quốc phòng, an ninh trật tự xã hội

Giáo viên có thể củng cố tri thức bằng việc vận dụng câu chuyện pháp luật:

Tập đoàn sữa giấu thông tin

Tập đoàn X đã liên tục nhận được phản ảnh từ người tiêu dùng về tình trạng trẻ nhập viên sau khi sử dụng sữa của tập đoàn này từ nhiều tháng trước chứ không phải trong thời gian gàn đây như báo chí đưa tin trong những ngày qua Động thái này đặt ra mối nghi ngờ lớn về vấn đề bưng bít thông tin Theo thông tin, ngay từ tháng 6/2008 Tập đoàn X đã tự kiểm tra và phát hiện sữa của họ nhiễm melamine, tuy nhiên vẫn không chịu lên tiếng báo với các cơ quan chức năng ngay lúc đó mà đợi đến hai tháng sau (2-8) mới báo lên chính quyền thành phố Chính quyền thành phố sau khi tiếp nhận thông tin, 38 ngày sau mới báo lên cấp tỉnh nhưng không theo quy định.

Đã có nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ cấm hoặc thu hồi sản phẩm sữa

từ tập đoàn này

Giáo viên hỏi: Trong câu chuyện trên tập đoàn sữa X đã vi phạm nhữngnội dung gì ảnh hưởng dến sự phát triển kinh tế và bền vững đất nước?

* Gợi ý trả lời: Trong câu chuyện trên tập đoàn sữa X đã bưng bít

thông tin, không bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, làm nhiều trẻ em phảinhập viện, họ đã sử dụng chất độc hại để chế biến sữa Những lỗi vi phạm của

tập đoàn sữa X đã làm ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế, ảnhhưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước Pháp luật sẽ xử lí những viphạm trên của tập đoàn X.

Sử dụng các câu chuyện pháp luật theo cách này nhiều lúc đem lại hiệuquả rõ rệt Trong các câu chuyện, tri thức pháp luật của bài học đã đượcchuyển thành hành vi pháp luật thông qua các tình huống trong câu chuyện

Do đó giáo viên bằng nghệ thuật kể chuyện của mình làm toát lên và giúp họcsinh nắm được tình huống và cách xử lý trong câu chuyện, như vậy có nghĩa

là đã giúp học sinh nắm được tri thức bài học Cách sử dụng này đặc biệt cóhiệu quả đối với việc giáo dục hành vi pháp luật cho học sinh, vì các em đangchuẩn bị bước vào cuộc sống xã hội sau khi tốt nghiệp

2.1.3 Sử dụng các câu chuyện pháp luật để củng cố bài học

Đây là hình thức sử dụng các câu chuyện pháp luật sau khi kết thúc bàihọc Giáo viên kể cho học sinh nghe một câu chuyện có nội dung phù hợp vớibài học, trong đó nhấn mạnh đến những chi tiết thể hiện tri thức của bài học

để củng cố lại tri thức đã truyền thụ cho học sinh

Ví dụ: Sau khi kết thúc Bài 8: Pháp luật với sự phát triển của công dân

Giáo viên có thể kể cho học sinh nghe câu chuyện:

Cô gái bại liệt và những “kỷ lục vàng”

Nhà nghèo, đông anh em, mẹ mất sớm, bố bệnh nặng, bản thân bị bại liệt từ nhỏ; bằng một nghị lực phi thường, Lê Thị Dung đã vượt lên hoàn cảnh tối tăm đó, vươn lên thành cô trò giỏi, cô gái “vàng” của thể thao dành cho người khuyết tật.

Tại kỳ ParaGames ở Philipin năm 2005, Dung giành được 3 huy chương vàng và phá 3 kỉ lục khu vực của môn bơi lội Năm 2006, trong Đại Hội thể dục thể thao người khuyết tật toàn quốc tổ chức tại TPHCM, Dung đã xuất sắc vượt qua tất cả các đối thủ, giành 4 huy chương vàng và phá 3 kỉ lục do

mình lập được trước đó Hiện tại, Dung đang kiên trì tập luyện để chuẩn bị cho các cuộc thi sắp tới với quyết tâm phá thêm những kỷ lục đã được lập.

Ngoài thể thao, Dung cũng là một sinh viên liên tục có thành tích học tập xuất sắc “Số phận đã khắc nghiệt nhưng rồi lại nhân từ đối với em Em phải cố gắng nhiều hơn nữa để khỏi phụ sự quan tâm của những người đã giúp đỡ mình Phải sống sao để mình không nhạt nhẽo, vô nghĩa” - Dung khẳng định.

Giáo viên hỏi: Qua câu chuyện trên chúng ta học được gì ở tấm gương Lê ThịDung?

* Gợi ý trả lời: Chúng ta thấy một nghị lực phi thường của cô gái khuyết tật

Lê Thị Dung Dung đã bỏ qua mặc cảm của bản thân và gia đình để tự vươnlên bằng chính nghị lực của mình, Dung đã khẳng định mình vẫn là con người

có ích cho xã hội “tàn nhưng không phế” Dù bại liệt nhưng Dung vẫn là mộtsinh viên giỏi, một cô gái vàng của thể thao Việt Nam Qua đây thể hiện rõ:mọi công dân đều có quyền học tập, sáng tạo và phát triển không phân biệtđối xử Nhà nước và pháp luật Việt Nam luôn tạo điều kiện để mọi công dân

có quyền học tập và phát triển để đưa đất nước ngày càng đổi mới Một cô gáinhư Lê Thị Dung là một tấm gương cho chúng ta học tập

Hoặc sau khi kết thúc Bài 5: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo

Giáo viên có thể kể cho học sinh nghe câu chuyện:

Bài nói chuyện của Bác Hồ với cán bộ và học sinh

trường Sư phạm miền núi Nghệ An

“Thấy các cháu vui vẻ, mạnh khỏe, Bác rất vui lòng Bác có ghé thăm một phòng ngủ, khá sạch sẽ Thường ngày có được như vậy không? Hay nghe tin Bác đến rồi mới làm vệ sinh?

- Ở đây có mấy dân tộc? Sao mà lại mặc theo người Kinh cả?

- Các cháu Thổ đâu? Mặc sao giống người kinh?

- Các cháu Thái dâu?