Môn học “Kiến thức thông tin” trang bị cho sinh viên những lý thuyết cơ bản về kiến thức thông tin; đặc điểm triển khai kiến thức thông tin trong các bối cảnh thư viện cụ thể; xây dựng chiến lược triển khai các chương trình kiến thức thông tin; lập kế hoạch triển khai các chương trình kiến thức thông tin; thiết kế chương trình kiến thức thông tin; thực hiện chương trình kiến thức thông tin; thẩm định kết quả chương trình kiến thức thông tin. Môn học đặc biệt chú trọng đến việc cung cấp cho người học kiến thức và kỹ năng liên quan đến việc xây dựng chiến lược, kế hoạch và nội dung chương trình kiến thức thông tin.
Trang 1ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: Kiến thức thông tin
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Thông tin - Thư viện Bộ môn: Thông tin - Tư liệu
1 Thông tin về giảng viên
1.1 Giảng viên 1:
Họ và tên: Nghiêm Xuân Huy
Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Thạc sỹ
Địa điểm làm việc: Phòng Đào tạo Trường Đại học Khoa học Xã
hội và Nhân văn Địa chỉ liên hệ: Phòng Đào tạo, Phòng 604, Nhà E, 336 Nguyễn
Trãi, Thanh xuân, Hà Nội Điện thoại: 04.5575892
Email: nghiemhuy@gmail.com
Các hướng nghiên cứu chính: Kiến thức thông tin; Dịch vụ thông tin tham khảo; Phân tích và thiết kế hệ thống; Ứng dụng CNTT trong hoạt động thông tin – thư viện
1.2 Giảng viên 2:
Họ và tên: Nguyễn Thị Thuý Hạnh
Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sỹ
Địa điểm làm việc: Bộ môn Thông tin – Tư liệu, Khoa Thông tin –
Thư viện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện
Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân,
Hà Nội Điện thoại: 04-8583903; Mobile: 0912-870-167
Email: hnguyen_2001@yahoo.fr
Các hướng nghiên cứu chính: tra cứu thông tin theo phương pháp truyền thống và hiện đại, quản lý, bảo quản và xuất bản thông tin điện tử, hypermedia, multimedia, Internet, Thông tin kinh tế thương mại
1.3 Giảng viên 3:
Họ và tên: Nguyễn Hoàng Sơn
Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Thạc sỹ
Thời gian làm việc:
Địa điểm làm việc: Khoa TTTV – Trường ĐHKHXH&NV Địa chỉ liên hệ: 299A – Âu Cơ – Tây Hồ - Hà Nội
Điện thoại: 047196879- 0904225082
Email: n_hoangson@yahoo.com
Các hướng nghiên cứu chính: Thư viện số, Kiến thức thông tin, Thông tin Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, Hệ thống thông tin, Công nghệ nội dung
Trang 22 Thông tin chung về môn học
Tên môn học: Kiến thức thông tin
Mã môn học:
Số tín chỉ: 2 tín chỉ
Môn học: Tự chọn
Các môn học tiên quyết:
Các môn học kế tiếp:
Yêu cầu về trang thiết bị
- Phòng học giảng lý thuyết và thảo luận nhóm
- Máy chiếu projector, máy tính, bảng, phấn
Giờ tín chỉ đối với các họat động
- Nghe giảng lý thuyết: 12
- Làm bài tập trên lớp: 4
- Thảo luận: 10
- Thực hành, thực tập: 0
- Tự học: 4
Địa chỉ Khoa/Bộ môn phụ trách môn học:
Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện
Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân, Hà Nội
Điện thoại: 04-8583903
3 Mục tiêu của môn học
Môn học “Kiến thức thông tin” trang bị cho sinh viên ngành
Thông tin - Thư viện:
Về kiến thức:
Hiểu được bản chất của các lý thuyết và hướng tiếp cận kiến thức thông tin, các nội dung chủ yếu của chương trình kiến thức thông tin
Hiểu được các chiến lược và phương pháp xây dựng kế hoạch phát triển kiến thức thức thông tin
Hiểu được các nguyên tắc xây dựng và triển khai các chương trình kiến thức thông tin trong những bối cảnh thư viện khác nhau
Mô tả và nắm được các hoạt động phối kết hợp trong việc xây dựng và triển khai các chương trình kiến thức thông tin
Về kỹ năng:
Biết cách triển khai, phân tích và đánh giá hiệu quả của mỗi chương trình kiến thức thông tin
Thiết kế và biên tập được các tài liệu dùng cho các khóa học về kiến thức thông tin
Nắm được cách thức tổ chức các khóa đào tạo về kiến thức thông tin Nhận biết được hình thức tổ chức khóa đào tạo kiến thức thông tin phù hợp với mỗi đối tượng bạn đọc
Về thái độ, chuyên cần:
Trang 3Hình thành được cách nhìn nhận đúng đắn về ngành nghề và vai trò của người cán bộ thư viện trong việc phát triển kiến thức thông tin (kiến thức thông tin) trong cộng đồng
Nhìn nhận được tầm quan trọng của kiến thức thông tin và có ý thức thúc đẩy phát triển kiến thức thông tin trong cộng đồng
Có tinh thần và thái độ tích cực trong học tập và công tác Có ý thức rèn luyện khả năng học tập độc lập và tự học suốt đời
Tự tin trong thảo luận và trình bày các kết quả nghiên cứu
Mục tiêu chi tiết cho từng nội dung của môn học
Mục tiêu
Nội dung
Chương 1:
Lý thuyết
về kiến thức
thông tin
- Nêu được khái niệm về kiến thức thông tin
- Chỉ ra được các nguyên nhân cho sự
ra đời của kiến thức thông tin
- Nêu được vai trò của cán bộ thư viện trong việc phát triển kiến thức thông tin
- Nêu được các nét khái quát về một số tiêu chuẩn về kiến thức thông tin trên thế giới
- Phân tích được khái niệm và nguyên nhân ra đời của kiến thức
- Phân tích được vài trò của cán bộ thư viện trong việc phát triển kiến thức thông tin
- Phân tích và áp dụng các chuẩn kiến thức thông tin trong bối cảnhViệt Nam
- So sánh và đánh giá được các hướng tiếp cận kiến thức thông tin, từ đó
đề xuất hướng tiếp cận phù hợp với Việt Nam
- So sánh và đánh giá được các khung kiến thức thông tin của các nước trên thế giới
Chương 2:
Phát triển
kiến thức
thông tin
trong các
bối cảnh xã
hội
- Nêu được đặc điểm của việc triển khai kiến thức thông tin trong các bối cảnh cụ thể:
thư viện trường phổ thông; thư viện đại học; thư viện công cộng; thư viện chuyên ngành
- Phân tích được đặc điểm và yêu cầu về kiến thức thông tin đối với người dùng tin ở mỗi loại hình thư viện cụ thể
- Ứng dụng các đặc tính trên vào việc xây dựng các chương trình kiến thức thông tin phù hợp
- Đánh giá được tính phù hợp của các chương trình kiến thức thông tin hiện có ở một thư viện cụ thể của Việt Nam, qua đó đề xuất được hướng triển khai tối ưu cho thư viện đó
Chương 3: - Nêu được đặc - Phân tích được - Đánh giá được
Trang 4Chiến lược
triển khai
các chương
trình kiến
thức thông
tin
điểm của chiến lược tổng thể
- Nêu được đặc điểm của chiến lược quản lý
- Nêu được các nội dung của chiến lược thực hiện
đặc điểm của các bước trong chiến lược triển khai chương trình kiến thức thông tin
- Áp dụng chiến lược triển khai kiến thức thông tin vào bối cảnh công việc cụ thể
tầm quan trọng của các bước trong chiến lược triển khai kiến thức thông tin
- Đánh giá được thực tế cơ quan công tác và đề ra chiến lược triển khai phù hợp
Chương 4:
Lập kế
hoạch triển
khai các
chương
trình kiến
thức thông
tin
- Nêu được các bước chuẩn bị lập kế hoạch triển khai chương trình kiến thức thông tin
- Chỉ ra được các yêu cầu đối với việc viết kế hoạch
- Nêu được các yêu cầu đối với việc đánh giá, duy trì, và xúc tiến thực hiện kế hoạch
- Phân tích được các yêu cầu đối với bản kế hoạch triển khai các chương trình kiến thức thông tin
- Phân tích được nội dung đánh giá
và xúc tiến thực hiện kế hoạch triển khai kiến thức thông tin
- Đánh giá được thực tế của đơn
vị công tác và đề xuất được kế hoạch triển khai kiến thức thông tin phù hợp
Chương 5:
Thiết kế
chương
trình kiến
thức thông
tin
- Nêu được các bước trong thiết kế chương trình kiến thức thông tin
- Nêu được những nét chính trong đề cương chương trình kiến thức thông tin
- Phân tích được các yêu cầu đối với một chương trình kiến thức thông tin
- Phân tích được các bước trong thiết kế chương trình kiến thức thông tin
- Áp dụng nội dung đã học vào việc thiết kế một chương trình kiến thức thông tin cụ thể cho một bối cảnh công việc cụ thể
- Đánh giá được mức độ phù hợp của các chương trình kiến thức thông tin đang được triển khai
Chương 6:
Tổ chức
thực hiện
- Nêu được các bước trong tổ chức thực hiện chương trình
- Phân tích được các nội dung của việc tổ chức thực
- Đánh giá được tính phù hợp và hiệu quả của một
Trang 5chương
trình kiến
thức thông
tin
kiến thức thông tin
- Nêu được đặc điểm của việc thực hiện chươngtrình kiến thức thông tin tại các loại hình thư viện
hiện chươngtrình kiến thức thông tin
- Áp dụng kiến thức đã học vào việc thực hiện một chươngtrình kiến thức thông tin cụ thể
chương trình kiến thức thông tin đang được thực hiện
Chương 7:
Đánh giá,
thẩm định
kết quả
chương
trình kiến
thức thông
tin
- Nêu được các hình thức đánh giá
- Nêu được các bước trong việc lập kế hoạch đánh giá
- Phân tích được các nội dung của công tác đánh giá
- Phân tích được nội dung và tầm quan trọng của việc thẩm định kết quả chương trình kiến thức thông tin
- Áp dụng kiến thức đã học vào việc lập kế hoạch đánh giá kết quả thực hiện chương trình kiến thức thông tin cụ thể
- Đánh giá được mức độ phù hợp
và tính hiệu quả của kế hoạch thẩm định kết quả chương trình kiến thức thông tin hiện hành
4 Tóm tắt nội dung môn học
Môn học “Kiến thức thông tin” trang bị cho sinh viên những lý
thuyết cơ bản về kiến thức thông tin; đặc điểm triển khai kiến thức thông tin trong các bối cảnh thư viện cụ thể; xây dựng chiến lược triển khai các chương trình kiến thức thông tin; lập kế hoạch triển khai các chương trình kiến thức thông tin; thiết kế chương trình kiến thức thông tin; thực hiện chương trình kiến thức thông tin; thẩm định kết quả chương trình kiến thức thông tin Môn học đặc biệt chú trọng đến việc cung cấp cho người học kiến thức và kỹ năng liên quan đến việc xây dựng chiến lược, kế hoạch và nội dung chương trình kiến thức thông tin
5 Nội dung chi tiết môn học
CHƯƠNG 1 LÝ THUYẾT VỀ KIẾN THỨC THÔNG TIN
1.1 Khái niệm về kiến thức thông tin
1.1.1 Mô hình quá trình nhận thức của Bloom
Trang 61.1.2 Khái niệm về kiến thức thông tin
1.1.3 Khái niệm kiến thức thông tin của Viện Kiến thức thông tin
Australia – New Zealand 1.1.4 Khái niệm kiến thức thông tin của Hiệp hội thư viện Hoa Kỳ 1.1.5 Các mô hình kiến thức thông tin khác
1.1.6 Phân biệt kiến thức thông tin với kiến thức tin học và kỹ năng
sử dụng thư viện
1.2 Các nguyên nhân ra đời của kiến thức thông tin
1.2.1 Sự bùng nổ thông tin
1.2.2 Triết lý giáo dục về Học tập suốt đời
1.2.3 Những đòi hỏi từ thị trường lao động
1.3 Vai trò của cán bộ thư viện trong việc phát triển kiến thức thông
tin
1.3.1 Xây dựng kế hoạch triển khai
1.3.2 Phối hợp với các bên có liên quan để xúc tiến triển khai
1.3.3 Tổ chức các khóa học cụ thể về kiến thức thông tin
1.3.4 Giám sát và thẩm định các chương trình kiến thức thông tin
1.4 Các tiêu chuẩn về kiến thức thông tin trên thế giới
1.4.1 Các tiêu chuẩn kiến thức thông tin của Australia và New
Zealand 1.4.2 Các tiêu chuẩn kiến thức thông tin của Hoa Kỳ
1.4.3 Các tiêu chuẩn kiến thức thông tin của Anh và các nước châu
Âu 1.4.4 Các tiêu chuẩn kiến thức thông tin của các nước châu Á
1.5 Vấn đề phát triển kiến thức thông tin tại Việt Nam
1.5.1 Thực trạng triển khai kiến thức thông tin tại Việt Nam
1.5.2 Nhu cầu về triển khai các chương trình kiến thức thông tin tại
Việt Nam 1.5.3 Khả năng triển khai kiến thức thông tin tại Việt Nam
2
CHƯƠNG 2 PHÁT TRIỂN KIẾN THỨC THÔNG TIN TRONG CÁC BỐI
CẢNH XÃ HỘI 2.1 Kiến thức thông tin trong các thư viện trường phổ thông
2.1.1 Đặc điểm người dùng tin
2.1.2 Vai trò của kiến thức thông tin
2.1.3 Tiêu chuẩn về kiến thức thông tin đối với người dùng tin
2.2 Kiến thức thông tin trong các thư viện đại học
2.2.1 Đặc điểm người dùng tin
2.2.2 Vai trò của kiến thức thông tin
2.2.3 Tiêu chuẩn về kiến thức thông tin đối với người dùng tin
2.3 Kiến thức thông tin trong các thư viện công cộng
2.3.1 Đặc điểm người dùng tin
2.3.2 Vai trò của kiến thức thông tin
2.3.3 Tiêu chuẩn về kiến thức thông tin đối với người dùng tin
Trang 72.4 Kiến thức thông tin trong các thư viện chuyên ngành
2.4.1 Đặc điểm người dùng tin
2.4.2 Vai trò của kiến thức thông tin
2.4.3 Tiêu chuẩn về kiến thức thông tin đối với người dùng tin
3 CHƯƠNG 3 CHIẾN LƯỢC TRIỂN KHAI CÁC CHƯƠNG TRÌNH KIẾN
THỨC THÔNG TIN 3.1 Chiến lược tổng thể
3.1.1 Đảm bảo sự đồng thuận của người có trách nhiệm và các bên
liên quan về sự cần thiết và tầm quan trọng của việc triển khai các chương trình kiến thức thông tin
3.1.2 Đảm bảo tính phù hợp giữa nội dung của chương trình kiến
thức thông tin với mục tiêu thực hiện 3.1.3 Xây dựng cơ chế truyền thông nhằm nâng cao sự hiểu biết về
kiến thức thông tin trong toàn thể cộng đồng
3.1.4 Chuẩn bị bộ khung chuẩn về kiến thức thông tin phù hợp với
đối tượng đào tạo
3.2 Chiến lược quản lý
3.2.1 Phổ biến các văn bản, chính sách về kiến thức thông tin trong
cộng đồng 3.2.2 Xác định và phân công trách nhiệm phụ trách triển khai kiến
thức thông tin 3.2.3 Xây dựng ngân quỹ triển khai
3.2.4 Lập kế hoạch rà soát và hiệu đính định kỳ đối với các kế
hoạch triển khai 3.2.5 Xúc tiến và thúc đẩy hoạt động truyền thông tới các bên có
liên quan
3.3 Chiến lược thực hiện
3.3.1 Lập kế hoạch triển khai
3.3.2 Phân công trách nhiệm cho những người có liên quan
3.3.3 Đánh giá và thẩm định
4 CHƯƠNG 4 LẬP KẾ HOẠCH TRIỂN KHAI CHƯƠNG TRÌNH KIẾN THỨC
THÔNG TIN 4.1 Các bước chuẩn bị
4.1.1 Thành lập nhóm lập kế hoạch
4.1.2 Xác định yêu cầu
4.1.3 Thu thập thông tin
4.1.4 Dự kiến lộ trình thực hiện
4.1.5 Xác định các nội dung cần trang bị cho người học
4.1.6 Thảo luận xây dựng các phương án lập kế hoạch
4.1.7 Xây dựng kế hoạch sơ bộ
4.1.8 Xác định người thực hiện
4.1.9 Ấn định lộ trình thực hiện
Trang 84.2 Viết kế hoạch
4.2.1 Các điểm mấu chốt trong kế hoạch
4.2.2 Tổ chức kế hoạch
4.2.3 Triển khai thời khóa biểu
4.2.4 Xác định tiến trình thông qua bản kế hoạch
4.3 Đánh giá, duy trì, và xúc tiến thực hiện kế hoạch
4.3.1 Soát lỗi kế hoạch
4.3.2 Thiết lập chiến lược thẩm định
4.3.3 Áp dụng PR (quan hệ công chúng) trong việc xúc tiến triển
khai kế hoạch 4.3.4 Xây dựng hệ thống biểu mẫu theo dõi tiến trình thực hiện
5 CHƯƠNG 5 THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH KIẾN THỨC THÔNG TIN
5.1 Xác định đối tượng được áp dụng chương trình kiến thức thông
tin
5.1.1 Tìm hiểu hành vi thông tin của người dùng tin và cộng đồng 5.1.2 Phân nhóm đối tượng
5.1.3 Các yếu tố văn hóa xã hội tác động đến người học
5.2 Xác định nội dung của khóa học
5.2.1 Lựa chọn chủ đề
5.2.2 Xây dựng hệ thống học liệu
5.2.3 Xây dựng lịch trình thực hiện nội dung
5.3 Xác định mục tiêu khóa học
5.3.1 Cơ sở để xác định mục tiêu
5.3.2 Phân loại mục tiêu
5.3.3 Cách thể hiện mục tiêu
5.4 Xác định phương thức đào tạo
5.4.1 Cách thức tổ chức lớp học
5.4.2 Xây dựng hệ thống bài tập và các hoạt động học khác
5.4.3 Các phương pháp tổ chức lớp học tích cực
5.4.4 Xác định phương pháp dạy học phù hợp
5.5 Xây dựng đề cương chương trình
5.5.1 Tìm hiểu đề cương mẫu
5.5.2 Giới thiệu môn số bài tập thực hành mẫu
6 CHƯƠNG 6 TỔ CHỨC THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH KIẾN THỨC THÔNG
TIN 6.1 Đối với thư viện trường phổ thông
6.1.1 Xác định cơ chế phối hợp với các bên có liên quan
6.1.2 Đảm bảo cơ sở hạ tầng
6.1.3 Đảm bảo tiến độ thực hiện
6.2 Đối với thư viện đại học
6.2.1 Xác định cơ chế phối hợp với các bên có liên quan
6.2.2 Đảm bảo cơ sở hạ tầng
Trang 96.2.3 Đảm bảo tiến độ thực hiện
6.3 Đối với thư viện công cộng
6.3.1 Xác định cơ chế phối hợp với các bên có liên quan
6.3.2 Đảm bảo cơ sở hạ tầng
6.3.3 Đảm bảo tiến độ thực hiện
6.4 Đối với thư viện chuyên ngành
6.4.1 Xác định cơ chế phối hợp với các bên có liên quan
6.4.2 Đảm bảo cơ sở hạ tầng
6.4.3 Đảm bảo tiến độ thực hiện
7 CHƯƠNG 7 ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CHƯƠNG TRÌNH KIẾN THỨC THÔNG
TIN 7.1 Tự đánh giá của học viên
7.1.1 Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm
7.1.2 Tổ chức thu thập thông tin phản hồi từ sinh viên về nội dung
chương trình và đội ngũ cán bộ thực hiện chương trình
7.2 Tự đánh giá của thư viện
7.2.1 Số liệu thống kê từ hệ thống báo cáo giám sát tiến trình triển
khai 7.2.2 Kết quả học tập của học viên
7.2.3 Theo dõi, giám sát quá trình thực hiện các module của chương
trình
7.3 Lập kế hoạch đánh giá
7.3.1 Xác định mục tiêu
7.3.2 Nội dung và phương thức đánh giá
7.3.3 Triển khai đánh giá
6 Học liệu
6.1 Tài liệu đọc bắt buộc
1 Burkhard, Joanna M., McDonald, Mary C., and Rathermacher, Andeé
J Creating a comprehensive information literacy plan: a how-to-do-it manual and CD-ROM for librarians._ New York: Neal-Schuman,
2005._ 174 pp (nơi có tài liệu: Phòng Tư liệu, Khoa Thông tin – Thư viện- Giảng viên sẽ cung cấp bản dịch tiếng Việt những phần quan trọng của tài liệu này)
2 Khoa Thông tin – Thư viện Ngành Thông tin – Thư viện, thời cơ – thách thức – và triển vọng: Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Chào mừng 10
năm trở thành đơn vị đào tạo độc lập trực thuộc trường và 33 năm truyền thống đào tạo ngành thông tin – thư viện của Khoa Thông tin – Thư viện, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc
gia Hà Nội._ H.: Đại học Quốc gia Hà Nội, 2006._ (Nơi có tài liệu: Trung tâm TT-TV ĐHQGHN và Phòng Tư liệu Khoa TT-TV)
Trang 103 Nghiêm Xuân Huy Kiến thức thông tin: Bài giảng dành cho sinh viên
chính quy ngành Thông tin – Thư viện.-H.: Đại học KHXH&NV,
2007._150 tr (Nơi có tài liệu: Trung tâm TT-TV ĐHQGHN và Phòng
Tư liệu Khoa TT-TV)
6.2 Tài liệu đọc thêm
4 ACRL Information Literacy Competency Standards for Higher Education._ Chicago, Association of College and Research Libraries
5 Australian and New Zealand Institute for Information Literacy
Australian and New Zealand Information Literacy Framework: principles, standards and practic._ Adelaide, Australian and New
Zealand Institute for Information Literacy, 2004
6 Council of Australian University Librarians Best Practice Characteristics for Developing Information Literacy in Australian Universities: a guideline Retrieved April 6, 2006 from http://www.caul.edu.au/info-literacy/InfoLiteracyBestPractice.pdf
7 Eisenberg, Michael, Lowe Carrie A, Spitzer, Kathleen L Information Literacy : Essential Skills for the Information Age – 2nd ed – London: Libraries Unlimited, 2004
7 Hình thức tổ chức dạy học
7.1 Lịch trình chung
Nội dung
Hình thức tổ chức dạy học môn
học
Tổng
hành
Tự học
Lý thuyết
Bài tập
Thảo luận
Nội dung 1, tuần 1: Lý thuyết về kiến
thức thông tin
Nội dung 1, tuần 2: Lý thuyết về kiến
thức thông tin
Nội dung 1, tuần 3: Tự học: tự thảo
luận nhóm về khả năng triển khai kiến
thức thông tin tại Việt Nam
Nội dung 2, tuần 4: Phát triển kiến
thức thông tin trong các bối cảnh xã hội
Nội dung 3, tuần 5: Chiến lược triển
khai các chương trình kiến thức thông
tin
Nội dung 3, tuần 6: Chiến lược triển
khai các chương trình kiến thức thông
tin
