điều chỉnh hành vi ngôn ngữ cho trẻ tự kỷ 3 – 6 tuổi dựa vào bài tập chức năng (tt)

LụăDOăCH Nă ăTÀI T ăk ălƠăm tăd ngăkhuy tăt tăphátătri năph căt p.ăH iăch ngăt ăk ăđ căphátăhi năvƠoănh ngăn mă40ăc aăth ăk ăXXăvƠăth căs ăxƣăh iăcôngănh năvƠoă n mă1943ădoăbácăs ătơmăth

VI NăKHOAăH CăGIỄOăD CăVI TăNAM

ÀOăTH ăTHUăTHU

I UăCH NHăHÀNHăVIăNGỌNăNG CHOăTR ăT ăK ăă3ăậ 6ăTU IăD AăVÀO

BÀIăT PăCH CăN NG

ChuyênăngƠnh:ăLíălu năvƠăl chăs ăGiáoăd c Mƣăs ăăăăăăăăăăăăăăă:ă62ă14ă01ă02

TịMăT TăLU NăỄNăTI NăS ăKHOAăH CăGIỄOăD C

HÀăN I, 2014

VI NăKHOAăH CăGIỄOăD CăVI TăNAM

Ng iăh ngăd năkhoaăh c

1 GS.ăTSăNGUY NăTH ăHOÀNGăY N

2 PGS.TSăNGUY Nă CăMINH

Ph năbi nă1:ă

Ph năbi nă2:ă

Ph năbi nă3:

Lu năánăs ăđ căb oăv ătr căH iăđ ngăch mălu năánăc păVi năh păt iă Vi năKhoaăh căGiáoăd căVi tăNam,ă101ăTr năH ngă o,ăHƠăN i Vào h i gi ngày tháng n m

Cóăth ătìmăhi uălu năánăt i:

- Th ăvi năQu căgia

- Th ăvi năVi năKhoaăh căgiáoăd căVi tăNam

M ă U

1 LụăDOăCH Nă ăTÀI

T ăk ălƠăm tăd ngăkhuy tăt tăphátătri năph căt p.ăH iăch ngăt ăk ăđ căphátăhi năvƠoănh ngăn mă40ăc aăth ăk ăXXăvƠăth căs ăxƣăh iăcôngănh năvƠoă

n mă1943ădoăbácăs ătơmăth năng iăHoaăK ăLeoăKannerămôăt ăm tăcáchărõărƠngă vƠă khoaă h c.ă Kho ngă h nă 30%ă TTKă (tr ă t ă k )ă khôngă cóă NNă (ngônă

ng )ănóiăho căNNănóiăr tăít,ăc ngăcóănhi uăTTKăcóăNNănóiănh ngăkhôngăbi tăcáchăs ăd ngăNNăphùăh păv iăng ăc nh.ăNh ngă nhăh ngădoăkhi măkhuy tăNNăc aăTTKăd năđ nătr ăg păr tănhi uăkhóăkh nătrongăcu căs ngăvƠăh căt p,ă

đ căbi tătrongăvi căhòaănh păc ngăđ ng.ă

HƠnhăviăngônăng ă(HVNN) lƠăm tăcáchăth căth ăhi năđ ăt ngătácăv iă

nh ngă ng iă khácă m tă cáchă cóă hi uă qu ă vƠă r tă cóă Ủă ngh aă v iă TTK.ă TTKă

mu năt ngătác,ăgiaoăti păc năph iăbi tăb căl ăđ cănh ngăyêuăc uăcáănhơnăthôngă quaă cácă hìnhă th că giaoă ti pă khácă nhau,ă hi uă đ că NNă vƠă th că hi nă

đ căcácăm nhăl nhăc aăng iăkhác.ăTrênăth căt ,ăTTKă3ă ậ 6ătu iăg păr tănhi uăkhóăkh nătrongăt ngătácăxƣăh iăv iănh ngăng iăxungăquanh,ătr ăch aă

bi tăcáchăb căl ăyêuăc uăvƠădi năđ tănh ngămongămu năc aămìnhăv iăng iăkhác,ăt ăđó,ăn yăsinhăcácăHVăthi uătíchăc cădo tr ăkhôngăđ căđápă ngăđúngănhuăc uăc aămình.ăVi căcanăthi păHVNNăchoăTTKăs ăgiúpătr ăt ngăc ngă

kh ăn ngănh năth c,ăt ngătácăvƠăs ăphátătri nănóiăchungăđ ăhòaănh păc ngă

đ ngăc aătr ăM tăkhác,ăgiaiăđo nă3ăậ 6ătu iălƠăgiaiăđo năcanăthi păs m,ăđi uă

ch nhăHVNNăc aăTTKăcóăỦăngh aăgiúpătr ăchu năb ătơmăth ăđ ăđiăh căhòaă

t păvƠăsinhăho tătrongăc ngăđ ng

ăVi tăNam,ăcácăcôngătrìnhănghiênăh uăh tăt pătrungăvƠoăcácăl nhăv că

ch nă đoán,ă đánhă giá,ă cană thi pă s mă choă TTK,ă t iă nayă ch aă cóă côngă trìnhănghiênăc uăriêngăv ăđ căđi măHVNNăc aăTTKăvƠăcáchăcanăthi păHVNNăchoăTTKănóiăchungăvƠăTTKătrongăđ ătu iăm mănonănóiăriêng.ă

T ănh ngăv năđ ălỦălu năvƠăth căti nătrên,ăchúngătôiăl aăch nănghiênă

c uă đ ă tƠiă “ i u ch nh HVNN cho TTK 3 – 6 tu i d a vào bài t p ch c

n ng”.ă

2.ăM Că ệCHăNGHIểNăC U

Xơyă d ngă quyă trìnhă đi uă ch nhă HVNNă choă TTKă 3ă - 6ă tu iă d aă vƠoăBTCNă(bƠiăt păch căn ng)ănh măgiúpăTTKăth ăhi nănh ng nhuăc u,ămongă

mu năc aămìnhăv iăng iăkhácăđ ăcóăth ăhoƠănh păc ngăđ ng

3.ăKHỄCHăTH ăVÀă IăT NGăNGHIểNăC U

3.1.ăKháchăth ănghiênăc uă

Quáătrìnhăgiáoăd căđi uăch nhăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6ătu i.ă

3.2.ă iăt ngănghiênăc u

Quyătrìnhăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6ătu i

4.ăGI ăTHUY TăKHOAăH C

TTKăh năch ăv ăkh ăn ngăt ngătácăxƣăh iăv iănh ngăng iăkhácădoăkhôngăbi tăđ aăraăcácăyêuăc uăc aăb năthơn,ăkhóăkh nătrongăvi căb tăch căcácăơmăthanhăNN,ăkhóăkh nătrongăvi căhi uăm nhăl nh,ăhi uăyêuăc u,ăv năt ă

c aăTTKăh năh p…ăvi căxơyăd ngăquyătrìnhăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKăd aăvƠoăBTCNăcóăth ăc iăthi năHVNNăc aănhómătr ănƠy.ă

5.ăNHI MăV ăNGHIểNăC U

(1)ăNCă(nghiênăc u)ăc ăs ălíălu năv ăHVNNăvƠăđi uăch nhăHVNNăd aăvƠoăBTCNăchoăTTKă3ăậ 6ătu i,ă(2)ă ánhăgiáăth cătr ngăHVNNăc aăTTKă3ăậ 6ătu iăvƠăcácăbi năphápăGVăs ăd ngăcácăBTăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKă3-6

tu i.ă(3)ă ăxu tăquyătrìnhăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKă3ă ậ 6ătu iăd aăvƠoăBTCN.ă(4)ăTh ănghi măquyătrìnhăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKă3ă- 6ătu iăd aăvƠoăBTCN

6.ăPH MăVIăNGHIểNăC U

- TTKă ăm căđ ătrungăbìnhăvƠănh

- TTK 3 ậ 6ătu iăđangăh căt iăm tăs ăTrungătơmăcanăthi păTTKăt iăHƠă

N i

- Th cănghi măm tăs ăBPă(bi năpháp)ătrongăquyătrìnhăđi uăch nhăHVNNă

d aăvƠoăBTCNăchoăTTKăđ căth căhi nătrongă môi tr ng chuyên bi t v i

ph ng pháp nghiên c u tr ng h p 03 TTK thôngă quaă vi că th că hi nă

KHGDCNă vƠă ti tă d yă cáă nhơnă choă TTKă đ că th că hi nă nh ă lƠă m tă trongă

nh ngăho tăđ ngăd yăh căc ăb năvƠătr ngătơm

- Quanăđi măbình th ng hóa

- Quanăđi măcá nhân hóa (hay cá bi t hóa)

Phơnătíchăcácăk tăqu ăthuăđ căt ăkh oăsát,ăth cănghi mălƠmăc ăs ăchoă

vi cărútăraăk tălu năv ăth cătr ng.ăS ăd ngăph năm măSPSS,ăl păb ng,ăđ ăth ,ătínhăthamăs …ăđ ăphơnătíchăk tăqu ăkh oăsátăv ăđ căđi măHVNNăc aăTTKăvƠăcácăbi năphápăgiáoăviênăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6ătu i

8.ă ịNGăGịPăM IăC A LU NăỄN

8.1ăV ălỦălu n

- Gópăph năxơyăd ngăvƠăm ăr ngălỦălu năv ăTTKăvƠăđi uăch nhăHVNNă

cho TTK 3 ậ 6ătu iăd aăvƠoăBTCN

- LỦălu năv ăHVNNăc aăTTKăđ căm ăr ngăquaănghiênăc uăv ăđ iăt ngăTTKăv iănh ngăđi măt ngăđ ngăvƠăcóănh ngăđ cătr ngăriêng

- Thi tăk ăđ căb ăcôngăc ăđánhăgiáăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6ătu i

- Xơyăd ngăquyătrìnhăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKăd aăvƠoăBTCN

8.2ăV ăth căăti n

- Môăt ăth cătr ngăHVNNăc aăTTKă3ă- 6ătu i;ăthi tăk ăvƠăđ ăxu tăk ăthu tă

s ăd ngăm tăs ăBTCNătrongăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKă3ă- 6ătu i.ă

- H ngăd năs ăd ngăquyătrìnhăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKăđ ăcóăth ăápă

d ngătrongăcanăthi păs măchoăTTKă3ă- 6ătu i.ăă

9.ăC UăTRÚCăLU NăỄN

Lu năánăbaoăg măph năm ăđ u,ăk tălu n,ăkhuy năngh ăvƠă4ăch ng:

Ch ngă1: C ăs ălỦălu năv ăđi uăch nhăHVNNăchoăTTK 3 ậ 6ătu iăd aă

CH NGăI

C ăS ăLụăLU NăV ăVI Că I UăCH NHăHÀNHăVIăNGỌNăNG ă CHOăTR ăT ăK ă3ậ 6ăTU IăD AăVÀOăBÀIăT PăCH CăN NG

1.1.ăT NGăQUANăNGHIểNăC UăV ăHÀNHăVIăNGỌNăNG ăC Aă

TR ăT ăK ă3-6ăTU I

1.1.1.ăTrênăth ăgi i

1.1.1.1 Nghiên c u hành vi ngôn ng

Thu tă ng ă Behaviorism (Ch ă ngh aă hƠnhă vi)ă xu tă phátă t ă danhă t ăBehavioră(hƠnhăviă- HV)ăcóăngh aălƠăs ă ngăx ,ăc ăx ăc aăm tăcáănhơn.ăTácă

gi ăE.ăTolmanăchoăr ngăắHV bao gi c ng là HV nh m t i m t cái gì đó và

xu t phát t m t cái gì đó” Tácă gi ăL.ăHullă (1884ă - 1953) cho r ngă “HV

ch ng qua là các c đ ng có th tho mãn nhu c u c th , là hàm c a các

bi n s nhu c u c th và môi tr ng bên ngoài c th ”

Theo B F Skinner (1904 - 1954),ăthìăthuy tăHVăđ căđ nhăhìnhărõănétă

h n.ăTrênăc ăs ăth aănh nănh ngăthƠnhăt uăc aăthuy tăHVăcùngăv iăk tăqu ănghiênăc uăth cănghi măc aămình,ăôngăchiaăHVăng iăthƠnhăbaăd ng:ăHVăkhôngăđi uăki nă(unconditional);ăHVăcóăđi uăki nă(conditional);ăHVăt oătácă(operant).ăTrênă c ăs ă lỦăthuy tă v ă HV,ăn mă 1957,ătrongăcôngătrìnhă nghiênă

c uăc aămìnhăv ăHVNN,ăSkinnerăđƣăxu tăb năcu năsáchă"Hành vi NN".ăCácă

nghiênăc uăc aăSkinnerăđ căbi tănghiênăc uăsơuăv ăngônăng ăl iănói

Nghiênăc uăv ăHVNNătr ăemăd iăgócăđ ătơmălỦăđƣăđ cănhi uănhƠătơmălỦăh căquanătơmănh ăBurrhusăFredericăSkinner,ăBarberaăM.L.ăandăRasmussen T,ăBourretăJ,ăJackăMichael,ăMarkăSundberg,ăWallaceăM.D…ăcácănghiênăc uănƠyăc ngăđƣăphơnătíchăđ căđi măc aă HVNN.ăK tăqu ănghiênăc uăchoăth yăHVNNăcóăth ăphơnătíchăthƠnhănh ngăđ năv ăHVNNănh ăđ ăcanăthi păvƠăđi uă

ch nh

V c b n, các nghiên c u trên đ u th ng nh t HVNN là nh ng HV

đ c bi u hi n ra bên ngoài và có th quan sát đ c Có th áp d ng các

ph ng pháp phân tích HV và các k thu t s a đ i HVNN cho con ng i nói chung và HVNN c a tr em nói riêng

1.1.1.2 Nghiên c u hành vi ngôn ng c a tr t k

N iădungăcácănghiênăc uăv ăHVNNăc aăTTKăcóăth ăchiaăthƠnhă2ăh ngănghiênăc uăchính:ă(1)ăNghiênăc uăsoăsánhămôăt ăđ căđi măHVNNăc aăTTKăvƠăđ căđi măHVNNăc aătr ăbìnhăth ngă(2)ăNghiênăc uăHVNNăd iăgócăđ ăphơnătíchăHVNN.ă

H ng nghiên c u mô t đ c đi m HVNN c a TTK

V ăc ăb n,ăcácănghiênăc uăđƣămôăt ăđ căHVNNăc aăTTK.ăTuyănhiênăcácă nghiênă c uă ă n că ngoƠiă đ uă phơnă tíchă đ că đi mă HVNNă c aă TTKă s ă

d ngăti ngăAnhălƠăch ăy uăvƠăkhôngăcóănh ngănghiênăc uămôăt ăđ căđi mă

HVNNăc aăTTKătrongăvi căs ăd ngăNNăkhác.ăDoăv y,ăv năđ ăti păc năcácă

ph ngă phápă cană thi pă HVNNă choă tr ă phùă h pă v iă TTKă ă Vi tă Namă hayăkhôngăthìăc năph iăđ cănghiênăc u

Nghiên c u HVNN d i góc đ phân tích HVNN

M tănhómă cácă nhƠă tơmă lỦă b ă nhă h ngă m nhă m ă b iă quană đi mă c aăSkinnerăv ăphơnătíchăNNă(1957)ăđƣăphátătri năch ngătrìnhăh căvƠăh ngăd năđƠoăt oăNNăchoăTTKăd aătrênăphơnătíchăHVăc aăSkinner.ăCáchăti păc nănƠyă

đ căg iălƠăắPhân tích HVNN”.ăCácătácăgi ăSundbergăvƠăMichael,ătrongăbƠiă

vi tăắThe benefits of Skinner’s analysis of verbal behavior for children with

autism”ăvƠoăn mă200,ăđƣănh năm nhăhi uăqu ăc aăvƠătácăd ngăc aăvi căcanăthi pă HVNNă bênă c nhă vi că ngă d ngă phơnă tíchă HVă ngă d ngă (ABA)ă choă

TTK

T vi c phân tích t ng quan các nghiên c u trên th gi i, vai trò c a

vi c đi u ch nh HVNN trong can thi p TTK đ c coi là v n đ tr ng tâm Bên c nh đó, công trình nghiên c u này có m t s đi m m i nh : Kh o sát

v HVNN đ c th c hi n trên m t nhóm m u l n đ có th mô t m t cách khoa h c v đ c đi m HVNN c a TTK; ti p c n t ng h p và có s đi u ch nh các ph ng pháp đi u ch nh HVNN đã đ c ch ng minh có hi u qu trong các nghiên c u trên th gi i

1.1.2.ă ăVi tăNam

ăVi tăNamăcácăcôngătrìnhănghiênăc uăđƣăt pătrungăcácăv năđ ăsau:ă(1)ăNghiênăc uăv ăch năđoán,ăđánhăgiáătr ăt ăk ;ă(2)ăNghiên c uăv ăcácăph ngăphápăcanăthi pătr ăt ăk ăCácănghiênăc uănêuătrênăđƣăph năánhăđ căph nănƠoătìnhăhìnhăphátătri n,ăch năđoán,ăđánhăgiáăvƠăcanăthi păchoăTTKă ăVi tăNam.ă

T iănay,ăch aăcóăcôngătrìnhănghiênăc uăsơuăv ăv năđ ăHVNNăc aăTTKăc ngă

nh ăph ngăpháp đi uăch nhăHVNNăchoăTTKăc ăv ăm tălỦălu năvƠăth căti năăVi tăNam

1.2.ăTR ăT ăK

1.2.1.ăKháiăni măv ătr ăt ăk

T k là m t d ng khuy t t t phát tri n, đ c đ c tr ng b i ba khi m khuy t chính v giao ti p, t ng tác xã h i và HV, s thích, ho t đ ng mang tính h n h p, l p đi l p l i Thu tăng ăr iălo năph ăt ăk ă(AutismăSpectrumă

Disorders ậ ASDs)ăbaoăg m:ăR iălo năt ăk ,ăh iăch ngăAsperger,ăr iălo năb tăhòaănh pătu iă uăth ,ăr iălo năRettăvƠăr iălo năphátătri nălanăt a.ă

Trongăph măviăc aăcôngătrìnhănghiênăc uănƠy,ăchúngătôiăch ăh ngăt iă

ti pă c nă đi uă ch nhă HVNNă choă nhómă tr ă r iă lo nă t ă k ă vƠă g iă lƠă TTK.ăKho ngă 30%ă TTKă khôngă cóă NNă nóiă ,doă v yă cană thi pă v ă HVNNă m ă raă

nh ngăc ăh iăgiúpătr ăTTKăphátătri năkh ăn ngăgiaoăti p,ăt ngătácăxƣăh iăvƠăhòaănh păc ngăđ ng

1.2.2.ăTiêuăchí,ăquyătrìnhăvƠăcôngăc ăch năđoánătr ăt ăk

1.2.2.1 Tiêu chí ch n đoán t k

Trongăphiênăb năth ă10ăc aăIDCă(International Statistical Classification

Diseases and Related Health Problems) vƠăb năth ă3ă(đƣăs aăch a),ăb năth ă

4ăc aăDSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)ăđƣăđ ă

c pă t iă thu tă ng ă ph ă t ă k ă vƠă đ nhă ngh aăđóă lƠăắR i lo n phát tri n di n

r ng”ăch ăkhôngăph iălƠăắR i lo n tâm th n”.ăHi nănay,ăDSMăậ IVăđ căti pă

c năkháăph ăbi nătrongăcácăl nhăv cănghiên c uăvƠă ngăd ngăv ăTTK,ăđ că

bi tălƠătơmălỦ,ăgiáoăd căvƠăxƣăh i

1.2.2.2 Quy trình và công c ch n đoán tr t k

Vi căch năđoánăt ăk ăth ngădi năraătheoăcácăb căsau:ă(1)ăMôăt ălỦădoăvƠăm căđíchăch năđoánă(2)ăPhơnătíchăti năs ăphátătri nă(3)ăNghiênăc uăch năđoánătơmălỦă(4)ăK tălu năvƠăđ aăraăl iăkhuyên

ăVi tăNam,ătrongăs ăcácăthangăch năđoánăTTKăk ătrênăthìăthangăCARSă

đ căs ăd ngăkháăph ăbi n.ă

T iăVi tăNam,ăch aăcóăquyătrìnhăchu năđ ăđánhăgiáăt ăk ,ăch aăcóăs ă

ph iăh păgi aăcácăchuyênăgiaătrongăvi căl nhăv căch năđoánăTTK.ă ơyălƠăm tătrongănh ngăkhóăkh năvƠătháchăth c,ă nhăh ngăr tăl năt iăquáătrìnhăxácăđ nhăTTKă ăVi tăNam

1.2.2.3 Phân lo i tr t k

Trongă đi uă ki nă hi nă nayă ă Vi tă Nam,ă chúngă tôiă s ă d ngă CARSă đ ăđánhăgiáăm căđ ăc aăcácăđ iăt ngănghiênăc uăvƠă3ăđ iăt ngănghiênăc uă

tr ngăh p.ăXácăđ nhăm căđ ăt ăk ăc aănhómătr ănghiênăc uăđ căk tălu nă

b iăcácăbácăs ăc aăB nhăvi năNhiăTrungă ng.ăC năc ătrênăk tăqu ăđánhăgiá,ăchúngătôiăl aăch nănhómăTTKă ăm căđ ănh ăvƠătrungăbìnhăđ ăth ănghi mă

quyătrìnhăđi uăch nhăHVNNăđƣăđ ăxu t.ă

1.3.ăHÀNHăVIăNGỌNăNG ăVÀă Că I MăHÀNHăVIăNGỌNăNG ă

C AăTR ăT ăK ă3ăậ 6ăTU I

1.3.1.ăKháiăni măhƠnhăviăngônăng

1.3.1.1 Khái ni m hành vi

Thu tăng ă"Behaviorism"ă(Thuy tăHV)ăxu tăphátăt ădanhăt ă"Behavior" cóăngh aălƠăs ă ngăx ,ăc ăx ăc aăm tăcáănhơnă(hƠnhăvi).ă

năth iăk ăB.F.ăSkinneră(1904-1990),ăthuy tăHVăđ căđ nhăhìnhărõănétă

h n.ăSauăB.F.ăSkinnerălƠăl pătr ngăc aăRobertăv ăThuy tăHVăm iăg năg iă

v iăconăng i.ă

i v i TTK, lý thuy t HV có m t ý ngh a to l n và còn nguyên giá tr

th c ti n cho công tác giáo d c và d y h c hi n nay Ý ngh a đó đ c th

hi n trên các ph ng di n sau: HV đ c t o l p t môi tr ng bên ngoài,

t c là có nguyên nhân t bên ngoài đ a tr , không xu t phát t ngu n g c bên trong, không ph i t "cái tôi" mà ra HV b t đ u xu t hi n là t kích

thích c a môi tr ng bên ngoài làm n y sinh các nhu c u c a cá nhân, n y sinh tính tích c c c a ch th (đ a tr ) và k t thúc b ng các ph n ng c a

đ a tr trong vi c th hi n nhu c u cá nhân Do đó, HV hoàn toàn có th

đ c hình thành và ki m soát đ c HV b ng các tác đ ng c a môi tr ng theo m c đích giáo d c

1.3.1.2 Khái ni m hành vi ngôn ng

Trongăgiaoăti p,ăconăng iăth căhi năr tănhi uăcácăho tăđ ngăkhácănhauă

b ngăcáchăs ăd ngăNN.ăCácăhƠnhăđ ng nƠyătuyăđ căth ăhi năh tăs căđaăd ngă

nh ngăđ uăđ căg iăchungălƠăcácăHVNN

TheoăB.ăF.ăSkinneră(1957),ăNNăđ căcoiănh ălƠăm tăHVămƠăcóăth ăđ că

đ nhăhìnhăvƠăc ngăc ăD iăgócănhìnăc aăHV,ăHVNNăbaoăg m:ăphơnăbi tăcácăkíchăthích,ăthi tăl păhƠnhăđ ng,ăs ăph nă ngă(t ngătác).ăB.ăF.ăSkinnerăc ngăphơnă bi tă gi aă nhi uă lo iă th că thiă NNă b ngă cácă ch că n ngă vƠă đ nhă ngh aă

chúngăd iăd ngăHVănh :ăHV yêu c u b ng NN, HV b t ch c NN, HV ghi

nh hình nh NN, HV th c hi n các yêu c u b ng th giác, HV hi u NN, HV nói n i ti p l i nói và HV di n đ t NN

Trên c s các nghiên c u v HVNN, chúng tôi ti p c n theo quan

đi m c a Skinner nghiên c u v HVNN và s d ng khái ni m HVNN là

nh ng ph n ng b ng NN l i nói ho c NN không dùng l i th hi n ra bên ngoài và có th quan sát đ c

1.3.2.ă căđi măhƠnhăviăngônăng ăc aătr ăt ăk ă3ăậ 6ătu i

1.3.2.1 c đi m hành vi ngôn ng c a tr m u giáo 3 – 6 tu i

Tr ă3ăậ 6ătu iăđƣăđ tăđ căHVNNănh ăsau:ă

- HVăyêuăc uăb ngăNNătr ăđƣăbi tăb căl ăvƠăch ăđ ngăyêuăc uăkhiăc năthi tătrongăcác tìnhăhu ngăsinhăho tăhƠngăngƠyănh ăđiăv ăsinh,ă n,ău ng,ănhuă

c uăvuiăch iăgi iătrí.ă

- iăv iăHVăb tăch căNN : Tr ăđƣ khá thƠnhăth căHVănƠy

-V ăHVăghiănh ăhìnhă nhăNN:ăTr ăđƣănh năbi tăvƠăg iătênăđ căcácăb ă

ph năc ăth ,ăđ ăv t,ăs ăv tăhi năt ngăxƣăh i,ăt ănhiênă ăxungăquanh;ăNh nă

bi tăđ căkíchăth c;ăch ăs ,ăs ăl ngăđ ăv t;ă

- V ăHVăbi uăhi năthôngăquaăth ăgiác: tr ăđƣăbi tăquanăsátămôăt ăchiăti tătranh,ă bi tă nh nă xétă tranh,ă x pă hìnhă t ă 5ă ậ 15ă m nh,ă bi tă l aă ch nă đ ă v tă

gi ngănhau,ăđ ăv tăt ngă ng…

- HVăhi uăNN,ătr ăhi uătácăd ngăc aăđ ăv t;ăHi uăđ căm iăquanăh ăđ nă

gi năc aăcácăs ăv t,ăhi năt ngăquenăthu c;ăHi uăcácăm nhăl nhăph căt p,ătr ă

l iăđ căcơuăh i:ăt iăsao

- HVăn iăti păl iănói,ătr ăđƣăbi tăđ căn iăti păcácăbƠiăth ,ăhátăn iăti pătheoăđo năbƠiăhát,ăn iăvƠăđi năt ăcóăngh aăthƠnhăth o.ă

- HVădi năđ tăNN,ătr ăđ tăvƠătr ăl iăđ căcácăcơuăh iăđ năgi n:ăCáiăgì?ă ăđơu?ăKhiănƠo?ăT iăsao?ăăBi tăătr ăl iăh ătên,ătu i,ăgi iătínhăc aămìnhăvƠăđ aă

ch ,ăs ăđi nătho iăc aăgiaăđình;ă

1.3.2.2 c đi m hành vi ngôn ng c a tr t k

V iăTTK,ăHVNNăđ căth ăhi nănh ăsau:

HV yêu c u b ng NN: HVăyêuăc uăb ngăNNăc aăTTKăcóănhi uăh năch ,ă

2 ậ 3ătu iănhi uătr ăm iăb tăđ uăcóănh ngăHVăyêuăc uăb ngăNNăkhiăyêuăc uă

đ ăv t,ăcóănh ngătr ăh nă3ătu iănh ngăch aăcóănh ngăHVăyêuăc uăb ngăNNă

v ă hƠnhă đ ng,ă tr ă khôngă cóă nh ngă yêuă c uă k ă c ă nhuă c uă ch iă v iă ng iăkhác.ăCáchăth ăhi năyêuăc uăc aătr ăc ngănghèoănƠn,ăn uăcóănh ngăyêuăc uă

tr ăb căl ăb ngăcáchăth căkéoătayăho căkhóc,ă năv …ă

HV b t ch c NN: TTKăch ăb tăch cătrongătìnhăhu ngăđ căxácăđ nh.ă

TTKăth ngăítăb tăch căng iăkhác.ă

HV ghi nh hình nh NN:ăHVăghiănh ăhìnhă nhălƠăm tătrongănh ngăđi mă

m nhăc aăTTK.ăTTKăcóăkh ăn ngăđ căhìnhă nhăkháăt t,ătr ăcóăth ăghiănh ă

đ cănhi uăhìnhă nh.ă

HV bi u hi n thông qua th giác: Ph năl năTTKăh cătheoăcáchăth căquană

sátăcácăs ăv t,ăhi năt ngătrongăth ăgi iăxungăquanh.ă ơyălƠăHVăr tăc năthi tă

đ ăTTKăth ăhi năcácăyêuăc uăphùăh păng ăc nh.ăTTKăcóăkh ăn ngăch iătròăắghépăhình”ăt tăvƠăt ăraăcóăh ngăthúăkhiăch i.ă

HV hi u NN: Trongăcu căs ngăhƠngăngƠy,ăHVăhi uăNNăc aăTTKăđ că

b căl ăkháăt t.ă

HVNN n i ti p l i nói: iăv iăTTK,ăNNăl iănóiăh năch ,ăs ăd ngăNNă

l iănóiăthi uăch ăđ ng.ă

HV di n đ t NN: S ăthi uăh tănƠyăc ngăkhi năTTKăg păkhóăkh nătrongă

vi căphátătri năv năt ,ăs ăd ngăc uătrúcăcơuăvƠăápăd ngănh ngăm uăcơuăđƣă

h căvƠoăcácăng ăc nhăkhácănhau.ă

1.4.ă I UăCH NHăHÀNHăVIăNGỌNăNG ăCHOăTR ăT ăK ă3ă ậ 6

TU IăD AăVÀOăBÀIăT PăCH CăN NG

1.4.1.ă i uăch nhăhƠnhăviăngônăng ăchoătr ăt ăk

1.4.1.1 Khái ni m đi u ch nh hành vi ngôn ng cho tr t k

Cácă quană đi mă v ă đi uă ch nhă đ că th ă hi nă ă nh ngă gócă đ ă sau:ă (1)ă

Ti păc năv ăs ăđaăd ngăv năhoá,ămôiătr ngăs ngăvƠătr iănghi măc aătr ăCácă

y uăt ănƠyăđ căcoiălƠăc ăs ăchoăvi căđi uăch nh;ă(2)ăTi păc năv ăkh ăn ng,ănhuăc u,ăkinhănghi măs ngăc aăchínhătr ăvƠătìmăgi iăphápăphùăh pănh tăđ ă

ti năhƠnhăđi uăch nhăcácăv năđ ăliênăquanătrongăd yăh căvƠăgiáoăd cănh măđápă ngănhuăc uăphátătri năt iă uăc aătr ă

Chúng tôi cho r ng: i u ch nh HVNN là s thay đ i các ph n ng

b ng NN (bao g m NN dùng l i và NN không dùng l i) nh m giúp TTK có

th đáp ng l i yêu c u c a ng i khác và th hi n đ c nhu c u c a b n thân

1.4.1.2 Vai trò c a vi c đi u ch nh hành vi ngôn ng cho tr t k

HVNNăc aăTTKăkhôngăđ căphátătri năđúngăth iăđi măthìăhƠnhăviătiêuă

c că hayă khôngă phùă h pă s ă xu tă hi n.ă Tr ă s ă d ngă nh ngă HVă nƠyă nh ă lƠă

ph ngăti năgiaoăti păchính.ăDoăv y,ăn uăkhôngăđi uăch nhăHVNNăchoătr ăngayăt ănh ngătu iăm mănonăthìăcácăhƠnhăviăkhôngăphùăh păs ăgiaăt ngăvƠă

nh ngăHVănƠyăcóăth ă nhăh ngăt iăhìnhăthƠnhătínhăcách c aătr ăVi căgi măthi uă nh ngă HVă nƠyă ch că ch nă g pă vôă vƠnă cácă khóă kh nă n uă khôngă đ că

đi uăch nhăngayăt ănh ăNh ngăHVNNăkhôngăphùăh păcònă nhăh ngătr că

ti păđ năs ăphátătri nănh năth căvƠăhƠnhăviăxƣăh iăc aătr

1.4.1.3 M t s ph ng pháp đi u ch nh hành vi ngôn ng cho tr t

k

- Ph ngăphápăPECS

- Ph ngăphápăch nhăơmăvƠătr ăli uăN

- Ph ngăphápăắH năc ăl iănói”

- Ph ngăphápăphơnătíchăhƠnhăviă ngăd ngă(ABA)

- Ph ngăphápătr căquanăhƠnhăđ ngă(TotalăPhysicalăResponseă- TPR)

Nh ăv y,ăđ ăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKăcóăth ăph iăh păcácăph ngăphápănêuătrên.ăTuyănhiên,ătrongăph măviănghiênăc uănƠyăchúngătôiăt pătrungănghiênăc uăhaiăph ngăphápăchínhălƠăph ngăphápăphơnătíchăHVă ngăd ngăABAăvƠăph ngăphápătr căquanăhƠnhăđ ngăđ ăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKă

tu iăm mănonăb iăhaiăph ngăphápănƠyăphùăh păv iăcácăđ căđi măHVăc aăTTKă ăl aătu iăm mănon

1.4.2.ăBƠiăt păch căn ngăđi uăch nhăhƠnhăviăngônăng ăchoătr ăt ăk ă3ă

ậ 6ătu i

1.4.2.1 Kinh nghi m s d ng các bài t p ch c n ng trong đi u ch nh hành vi ngôn ng cho tr t k trên th gi i và Vi t Nam

N mă1998,ătácăgi ăSundergăvƠăPartingtonăđƣăthi tăk ăcácăBTăđánhăgiáăk ă

n ngăh căvƠăk ăn ngăNNăn năt ng,ăđ căg iăt tălƠăABLLSă(Assessment of

Basic Language and Learning Skills).ăABLLSăđ căs ăd ngăđ ăxácăđ nhăkh ă

n ngăNNăc a tr ăc ngănh ăđ aăraăch ngătrìnhăh c,ăcanăthi p.ăC ngătrênăc ă

s ăti păc năABA,ătácăgi ăCatherineăMauriceăđƣăxơyăd ngăắH th ng 100 BT

can thi p v HV cho TTK”.ăNgoƠiăcácănhómăBTăk ătrên,ăhi nănayăcácătrungă

tơmăcanăthi p,ăcácătr ngăchuyênăbi tăd yăTTKăth ngăs ăd ngăcu năsáchă

ắGiao ti p v i tr em – tài li u hu n luy n NN”ăc aătácăgi ăTaraăWinterton.ă

Ti păc nătheoăph ngăphápăắH n c l i nói”,ăFernăSussmanăđƣăthi tăk ănhómă

BTăgiúpăchaăm ăđ yăm nhăk ăn ngăgiaoăti păchoăTTK.ă

Tóm l i, t nh ng nghiên c u kinh nghi m trong vi c xây d ng các BT

đi u ch nh HVNN cho TTK d a trên các ph ng pháp can thi p TTK trên th

gi i nh ABA, “H n c l i nói”…, có th đ a ra nh ng đ nh h ng c b n

đ xây d ng các BP đi u ch nh HVNN cho TTK 3 – 6 tu i phù h p v i đ c

đi m NN và đi u ki n, môi tr ng s ng Vi t Nam

1.4.2.2 Khái ni m bài t p và bài t p ch c n ng đi u ch nh hành vi ngôn cho tr t k 3 – 6 tu i

Cóăkháănhi uăđ nhăngh aăkhácănhauăv ăBT.ăThu tăng ăBTăTi ngăAnhălƠă

"Exercise"ădùngăđ ăch ăm tăho tăđ ngănh mărènăluy năth ăch tăvƠătinhăth n

Trongăđ ătƠiănƠy,ăchúngătôiăti păc năkháiăni măBT:ăắBT là h thông tin

xác đ nh bao g m nh ng m c tiêu, đi u ki n và nh ng ch d n đ ng i s

d ng khi hoàn thành BT đó s có đ c m t s tri th c hay m t k n ng nh t

đ nh”

Nh v y,ăBTălƠănh ngăthôngătinăxácăđ nhăbaoăg măhaiăt păh păg năbóă

ch tăch ăv iănhauăvƠătácăđ ngăquaăl iăv iănhau:ăth ănh tălƠănh ngăđi uăki nă

th căhi n,ăh ngăd năth căhi n;ăth ăhaiălƠănh ngăyêuăc uălƠătr ngătháiămongă

CácăBTCNăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKăđ căxơyăd ngăvƠăd aătrênăquană

đi măđ măb oăquy năđ căbìnhăđ ngăv ăh căt păvƠăc ăh iăphátătri năchoăm iă

tr ăem.ăCácăBTăđ căxơyăd ngăd aătrênănh ngăc ăs ăsau:ă

- Phù h p v i đ i t ng TTK 3 – 6 tu i

- Th hi n tính ch c n ng và cá nhân hoá

CácăBTăđi uăch nhăHVNNăchoăTTKă3ăậ 6ătu iăđ căthi tăk ăđ măb oătínhăgiáoăd cătoƠnădi n,ătínhăh ăth ngăvƠăđ ngăb ,ătínhăc ăth ,ăm măd oăvƠălinhăho t,ăh ngăt iăhòaănh p

Ph ngăti năđi uăch nhăHVNNăchoăTTKăcóăth ăcóăcácăch căn ngăkhácă

nhau,ătrongăđóăcó:ăph ngăti năt oăhìnhă nhă(b ng đen, b ng tr ng, v t th t,

mô hình, tranh, nh, b ng bi u, ),ătivi,ămáyăquay,ămáyăghiăơm,

Tuyănhiên,ăvi căs ăd ngăcácăph ngăti năđi uăch nhăHVNNăchoăTTKă

n uăkhôngăphùăh păs ăcóătácăd ngătheoăchi uătiêuăc c,ălƠmăchoăTTKăs ăhƣi,ă

hi uăqu ăcanăthi păkhôngăcao ăphátăhuyăh tăhi uăqu ăvƠănơngăcaoăvaiătròă

c aăph ngăti năđi uăch nhăHVNNăchoăTTKăGVăph iăn măv ngă uănh că

đi mă vƠă cácă kh ă n ngă c ngănh ă yêuăc uă c aă ph ngă ti nă đ ăvi că s ăd ngă

ph ngăti năăph iăđ tăđ căm căđíchăđi uăch nhăHVNNăvƠăph iăgópăph nănơngăcaoăch tăl ngăcanăthi păchoăTTK

1.4.4.ăCácăy uăt ă nhăh ngăđ năđi uăch nhăhƠnhăviăngônăng ăchoă

tr ăt ăk ă3ăậ 6ătu i

- HVNNăc aăTTKă3ăậ 6ătu i

- Kh ăn ngăc aăGV

- Cácăph ngăti năh ătr ăđi uăch nhăHVNNă

- CácăbƠiăt păch căn ng

K TăLU NăCH NGă1

1 Trong đ ătƠiănƠy,ăchúngătôiăti păc nănhómătr ăt ăk ă ăm căđ ănh ăvƠătrungăbìnhăđ ănghiênăc uăcácăBPăđi uăch nhăHVNN

2.ăCácănghiênăc uăv ăHVNNăt pătrungătheoă2ăh ngăti păc năđóălƠ:ă(1)ă

H ngănghiênăc uămôăt ăđ căđi măHVNNăc aăTTKă(2)ăNghiênăc uăHVNNă

d iăgócăđ phơnătíchăHVNN.ăTuyănhiênăcácănghiênăc uăv ăHVNNăch ăy uă

đ că ti nă hƠnhă trênă nhómă tr ă s ă d ngă ti ngă Anh.ă Doă v y,ă nghiênă c uă v ăHVNNăchoănhómăTTKă ăVi tăNamăs ăm ăraăm tăh ngăti păc năm iătrongăcanăthi păTTK

3.ăHVNNălƠănh ngăph nă ngăb ngăNNăl iănóiăho căNNăkhôngădùngăl iănóiăth ăhi năraăbênăngoƠiăvƠăcóăth ăquanăsátăđ c.ă i uăch nhăHVNNălƠăs ăthayăđ iăcácăph nă ngăb ngăNNă(baoăg măNNădùngăl iăvƠăNNăkhôngădùngă

l i)ăchoăTTKănh măgiúpăTTKăcóăth ăđápă ngăl iăyêuăc uăc aăng iăkhácăvƠă

th ăhi năđ cănhuăc uăc aăb năthơn.ă

4.ăSoăsánhă uăvƠănh căđi m c aăcácăBTăđi u ch nh HVNN trong can

thi p s măchoăTTK,ăph ngăánăti p c năđi u ch nh HVNN d aăvƠoăBTCNăcóăỦăngh aăquanătr ng trong vi căđi u ch nh HVNNăc aăTTKătu iăm mănonă3ăậ 6ătu i

5.ăPh ngăti năđi uăch nhăHVNNăchoăTTKăphùăh păs ăphátătri năkh ă

n ngăănh năth căc aăTTK,ăhìnhăthƠnhăcácăHVNNăphùăh păvƠăphátătri năh ngăthúăc aătr ăkhiăthamăgiaăvƠoăcácăho tăđ ngăcanăthi p