tóm tắt luận án phong trào công nhân ở các nước tây âu từ năm 1991 đến năm 2011

Do đó, việc nghiên cứuthực trạng phong trào công nhân ở các nước Tây Âu từ những nhân tố tácđộng đến phong trào công nhân, sự vận động của phong trào đến nhữngthay đổi trong nội dung, hì

ĐỖ THỊ YẾN

PHONG TRµO C¤NG NH¢N ë C¸C N¦íC T¢Y ¢U

Tõ N¡M 1991 §ÕN N¡M 2011

Chuyên ngành : Lịch sử Phong trào cộng sản,

công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc

Mã số : 62 22 52 01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2014

Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS Nguyễn Hoàng Giáp

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Vào hồi giờ ngày tháng năm 20

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận án

Trong lịch sử phát triển của phong trào công nhân châu Âu, phongtrào công nhân ở các nước Tây Âu, luôn chiếm giữ vị trí quan trọng nổibật Kể từ khi ra đời đến nay, phong trào công nhân Tây Âu đã trải quabao thăng trầm, biến động Từ cuối thập niên 80 và đầu thập niên 90, chế

độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô, Đông Âu sụp đổ đã tác động tiêu cực tớitoàn bộ phong trào công nhân, phong trào giải phóng dân tộc, làm chophong trào lâm vào một thời kỳ khó khăn nghiêm trọng Thực tế đó đang

là một khảo nghiệm khắt khe đối với lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin

về phong trào công nhân nơi đây trong gần 200 năm qua

Không thể phủ nhận một sự thật là các nước Tây Âu chính là cái nôi

mà giai cấp công nhân đã ra đời và phát triển Do đó, việc nghiên cứuthực trạng phong trào công nhân ở các nước Tây Âu từ những nhân tố tácđộng đến phong trào công nhân, sự vận động của phong trào đến nhữngthay đổi trong nội dung, hình thức đấu tranh với giới chủ tư sản hai thậpniên sau chiến tranh lạnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, cấp bách cả vềmặt lý luận và thực tiễn đối với sự nghiệp cách mạng ở nước ta, đồng thờiđây cũng là một đóng góp nhất định đối với việc nghiên cứu về phongtrào cộng sản, công nhân quốc tế hiện nay

Từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài “Phong trào công nhân ở

các nước Tây Âu từ năm 1991 đến năm 2011” làm đề tài nghiên cứu

xét, đánh giá về phong trào này và một số vấn đề rút ra đối với việc xâydựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay

2.2 Luận án giải quyết các nhiệm vụ sau

- Phân tích những nhân tố chủ yếu tác động đến phong trào côngnhân ở các nước Tây Âu (tiêu biểu là Anh, Pháp, Đức) từ năm 1991 đếnnăm 2011

- Phân tích thực trạng của phong trào công nhân ở các nước Tây Âu

từ năm 1991 đến năm 2011

- Nhận xét và đánh giá về phong trào công nhân các nước Tây Âuthời kỳ sau chiến tranh lạnh và một số vấn đề rút ra đối với việc xây dựnggiai cấp công nhân Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu đối tượng chính là phong trào côngnhân ở 3 nước Tây Âu: Anh, Pháp, Đức

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: Luận án được giới hạn nghiên cứu về thực trạng phongtrào công nhân ở 3 nước Tây Âu (Anh, Pháp, Đức) qua sự biến động cơcấu, số lượng và chất lượng giai cấp công nhân trong điều kiện kinh tế trithức và toàn cầu hoá Sự điều chỉnh về mục tiêu, nội dung, hình thức tậphợp lực lượng, phương pháp đấu tranh của phong trào công nhân ở cácnước này

- Không gian: Nghiên cứu thực trạng của phong trào công nhân ởmột số nước tư bản phát triển nhất ở Tây Âu, trong đó tập trung vào cácnước Đức, Pháp, Anh

- Thời gian: đề tài được giới hạn từ 1991 - 2011

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận của luận án là hệ thống quan điểm của chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về đảng cộng sản, về phong tràocông nhân và những nhận định, đánh giá của Đảng ta, nhất là từ Đại hội

VI đến Đại hội XI về phong trào cộng sản, công nhân quốc tế hiện nay.Ngoài ra, sử dụng một cách chọn lọc những văn kiện của các đảng cộngsản ở các nước Tây Âu nhất là 3 nước Anh, Pháp, Đức được công bố từđầu những năm 90 đến nay có liên quan đến nội dung nghiên cứu của đềtài luận án

- Phương pháp nghiên cứu: Những nguyên lý, phương pháp luận cơbản của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; hệthống phương pháp luận sử học mácxít là cơ sở hình thành phương phápnghiên cứu luận án Tác giả sử dụng phương pháp lịch sử và lôgic làchính kết hợp với các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, hệ thốnghoá để nghiên cứu và trình bày nội dung luận án

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

5.1 Luận án làm rõ thực trạng phong trào công nhân ở các nước

Tây Âu (tiêu biểu là Anh, Pháp, Đức) từ năm 1991 đến năm 2011

5.2 Nhận xét, đánh giá về phong trào công nhân ở các nước Tây Âu

(tiêu biểu là Anh, Pháp, Đức) Khẳng định rõ tuy còn khó khăn hạn chếtrong hoạt động đấu tranh cách mạng nhưng phong trào công nhân ở Tây

Âu vẫn là một lực lượng chính trị quan trọng thúc đẩy xu thế phát triển đilên chủ nghĩa xã hội, chỉ ra cống hiến các nước Tây Âu trong sứ mệnhlịch sử của mình

5.3 Nêu lên một số vấn đề rút ra từ sự vận động của phong trào

công nhân ở các nước Tây Âu đối với việc xây dựng giai cấp công nhânViệt Nam hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Về mặt lý luận

Thông qua phân tích sự vận động của phong trào công nhân ở một

số nước Tây Âu hai mươi năm qua, luận án khẳng định rõ tuy còn khókhăn hạn chế trong hoạt động đấu tranh cách mạng nhưng phong tràocông nhân ở Tây Âu vẫn là một lực lượng chính trị quan trọng thúc đẩy

xu thế phát triển đi lên chủ nghĩa xã hội, chỉ ra cống hiến các nước Tây

Âu trong sứ mệnh lịch sử của mình Kết quả nghiên cứu luận án góp phầnlàm rõ thêm cơ sở lý luận, củng cố lập trường tư tưởng, niềm tin khoa họccủa giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc,dân chủ và tiến bộ xã hội

6.2 Về mặt thực tiễn

Luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu,giảng dạy về lịch sử thế giới hiện đại, lịch sử Phong trào cộng sản vàcông nhân quốc tế, đồng thời có thể góp phần cung cấp cứ liệu cho côngtác đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta hiện nay

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụlục, nội dung luận án được kết cấu thành 4 chương với 8 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐỀ TÀI

1.1 Những vấn đề liên quan đến đề tài đã được nghiên cứu

1.1.1 Các công trình nghiên cứu tiêu biểu của các tác giả ở nước ngoài

Thứ nhất: Nghiên cứu về Phong trào cộng sản - công nhân quốc tế

trước năm 1991: Trước đây, các nhà nghiên cứu ở các nước XHCN,

trước hết là ở Liên Xô và Trung Quốc, luôn chú trọng nghiên cứu, tổng kết kịp thời sự phát triển của phong trào cộng sản công nhân quốc tế.

Các học giả Xô viết hàng năm đã xuất bản nhiều công trình khoa họcmang tính tổng hợp, khái quát toàn diện về phong trào, trong đó hoạtđộng của các đảng cộng sản ở EU hiện nay luôn giành được sự quan tâmnghiên cứu nổi bật

Thứ hai: Các công trình nghiên cứu tổng thể về cơ cấu giai cấp về

số lượng, chất lượng Giai cấp công nhân thường do các tổ chức công đoàn tiến hành theo thời gian, ngành và với những mục đích rất cụ thể

Năm 1999, Tác giả Lacôn trên cơ sở tổng hợp các tài liệu từ các

học giả Pháp, Mỹ đã viết một bài phân tích có tiêu đề: “Toàn cầu hóa

với giai cấp công nhân”, Tạp chí Cộng sản (1999); Nghiên cứu "Chủ nghĩa tư bản trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI" (1999), Tạp chí Tư tưởng tự

do (Nga), số 8 của tác giả Kapuctin; Năm 2003, Học giả người Nga

Victor Trushkov trên tạp chí Dialog, số 7, có bài viết nhan đề: “Triển

vọng của giai cấp vô sản ở thế kỷ XXI”, Tác giả An Viễn Triệu với bài

“Cách mạng khoa học kỹ thuật với giai cấp công nhân” đăng ở tạp chí

“Trào lưu tư tưởng đương đại Trung Quốc”, số 1-2003, các tác giả đãphân tích những tác động của toàn cầu hóa, của cuộc cách mạng khoa

học công nghệ đến giai cấp những người lao động, làm rõ những thuậnlợi và đặc biệt là những thách thức mà toàn cầu hóa đặt ra đối với giaicấp công nhân ở các nước tư bản phát triển nhất (Pháp, Đức, Italia,Mỹ) Đặc biệt, trong xã hội đương đại, khoa học - kỹ thuật càng pháttriển lành mạnh thì càng có lợi cho việc thực hiện quyền lợi kinh tế,chính trị, văn hóa của giai cấp công nhân Đặc biệt, tháng 11/2004, Tạpchí “Động thái lý luận nước ngoài” của Trung Quốc đã đăng bài của

Maicơnhepsi (Mỹ), với tiêu đề “Giai cấp công nhân vẫn là lực lượng

chính trị quan trọng nhất”, tác giả đã phân tích những nguiyên nhân cơ

bản của những tiêu cực trong phong trào công nhân ở các nước phươngTây, đặc biệt là ở Mỹ, đồng thời chỉ rõ giai cấp công nhân vẫn là giaicấp lãnh đạo phong trào có thể làm thay đổi, thậm chí lật đổ chủ nghĩa

tư bản

Ngoài ra có thể kể đến một số công trình sau: “G8 và hơn tỷ người

nghèo trên thế giới” của Paul Collier; “Chủ nghĩa xã hội dân chủ: ý thức

hệ của giai cấp công nhân châu Âu” của Tào Á Hùng, Trương Phượng

Quyên, Tạp chí “Nghiên cứu chủ nghĩa xã hội” (Trung Quốc), số

3-2007;“Nền kinh tế mới và phong trào công nhân” của M.D Yates; “Nước

Pháp năm 2006: Cải cách hay là cách mạng”, của G Skorov, Tạp chí

“Kinh tế thế giới và các quan hệ quốc tế” (Nga), số 11/2006; “Nợ nước

ngoài và nghèo đói ở Mỹ latinh”, của Manuel Lopez, 19/5/2007; “Quan niệm mới về giai cấp những người lao động trong xã hội tư bản hiện đại”

của A Xakhnin, 10/7/2006; “Thực trạng cuộc sống của người lao động

Mỹ” của Michel Parenty, trích từ cuốn sách “Nền dân chủ cho thiểu số”

(Democracy for the Few), Nxb Generation, New York, 2006; “Hệ thống

thị trường lao động Nhật Bản: Còn nhiều việc phải làm” của Tạp chí The

Economist (Anh), số ra ngày 1/12/2007; “Phong trào công đoàn ở châu

Âu trong bối cảnh toàn cầu hoá” của Cố Hân, Phạm Dậu Khánh, năm

2007; “Cơ sở xã hội của những người cánh tả”, của Aleksei Xakhnin,

ngày 12/3/2006 v.v

Thứ ba: Nhiều bài viết phân tích, đánh giá về thực trạng và khuynh hướng phát triển của phong trào xã hội chủ nghĩa trên thế giới, về triển vọng của chủ nghĩa xã hội trong một vài thập niên đầu thế kỷ XXI

Thứ tư: Nghiên cứu về phong trào cộng sản - công nhân ở các nước Liên minh châu Âu, những năm vừa qua còn có sự đóng góp của một số

bài viết, bài phát biểu, tham luận hội thảo khoa học của các nhà nghiêncứu là đảng viên và lãnh đạo đảng cộng sản, công nhân tại EU

1.1.2 Các công trình nghiên cứu tiêu biểu của các tác giả ở Việt Nam

Thứ nhất: Các công trình nghiên cứu đề cập về những nhân tố tác động phong trào cộng sản công nhân quốc tế

Về sự điều chỉnh của chủ nghĩa tư bản tác động đến giai cấp công

nhân và phong trào công nhân ở các nước tư bản chủ nghĩa của những tác

giả Đỗ Lộc Diệp (1996), “Mỹ - Nhật - Tây  u đặc điểm kinh tế so sánh”,

Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội; Đỗ Lộc Diệp (1992), “Chủ nghĩa tư bản

ngày nay: Tự điều chỉnh kinh tế”, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội và Đỗ

Lộc Diệp (1996), “Mỹ - Nhật - Tây Âu đặc điểm kinh tế so sánh” Nxb

Khoa học xã hội, Hà Nội Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ

Chí Minh, Tập bài giảng quan hệ quốc tế (chương trình cao cấp lý luận)

do Nguyễn Hoàng Giáp - Nguyễn Thị Quế (chủ biên) - Nxb Lý luậnChính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh (2013) có đề cập đếnnhững nhân tố tác động đến phong trào cộng sản công nhân quốc tế thời

kỳ sau chiến tranh lạnh và sự vận động của phong trào công nhân thế giới

từ khởi đầu đến công xã Pari

Thứ hai: Các công trình nghiên cứu về phong trào cộng sản công

nhân quốc tế trước và sau khi Liên Xô tan rã cũng luôn được sự quan tâm nghiên cứu với qui mô và mức độ khác nhau Trên các ấn phẩm

chuyên ngành đã xuất hiện những công trình, bài viết về nhiều khía cạnhcủa phong trào cộng sản quốc tế hoặc về hoạt động của phong trào cộngsảnvà một số đảng cộng sản ở các khu vực

Thứ ba: Các công trình nghiên cứu về giai công nhân và phong trào công nhân, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân có những đề tài, luận

án và các bài tạp chí tiêu biểu sau: “Chủ nghĩa tư bản hiện đại - Những

biến đổi trong cơ chế bóc lột và sự sâu sắc hóa quá trình phân cực xã

hội” của Bùi Ngọc Chưởng, tài liệu số 7-656/1991, Tư liệu Trường Đảng

Cao cấp Nguyễn Ái Quốc; “Chủ nghĩa tư bản ngày nay: Tự điều chỉnh

kinh tế” của Đỗ Lộc Diệp (1992), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội và “Mỹ Nhật - Tây Âu đặc điểm kinh tế so sánh”, Đỗ Lộc Diệp (1996), Nxb Khoa

-học xã hội, Hà Nội; “Chủ nghĩa tư bản hiện đại và những biểu hiện mới

của nó”, tập bài giảng lý luận cao cấp của Viện quan hệ quốc tế, Học

viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Nxb Lý luận chính trị, năm 2013;

“Những đặc điểm chủ yếu của giai cấp công nhân hiện đại và phong trào

công nhân ở các nước tư bản phát triển trong giai đoạn hiện nay”, Đề tài

cấp Bộ năm 1998 của Viện Quan hệ quốc tế - Học viện CTQG Hồ Chí

Minh; “Đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân trong điều kiện chủ

nghĩa tư bản phát triển - Đặc điểm và xu thế” Luận án phó tiến sỹ của

Nguyễn Thế Lực, Học viện CTQG HCM, 1994; “Phong trào công nhân

ở các nước tư bản phát triển từ cuối thập kỷ 80 đến nay”, Luận án tiến sỹ

của Nguyễn Văn Lan, Học viện CTQG HCM, 2002; “Biến đổi cơ cấu

giai cấp trong chủ nghĩa tư bản hiện đại” của Đào Duy Quát và Cao

Đức Thái chủ biên, Tài liệu tham khảo nội bộ, năm 2002; “Triển vọng

của phong trào công nhân các nước tư bản phát triển trong những thập niên đầu thế kỷ XXI” của Nguyễn Văn Lan, tạp chí Giáo dục lý luận,

số3/2004; “Thị trường lao động khu vực châu Á - Thái Bình Dương” của

Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, Tin Phong trào công nhân công

đoàn quốc tế, số 11+12/2006; “Việc làm ở Pháp: một số vấn đề đặt ra”

của Lệ Thuý; “Các tổ chức công đoàn trên thế giới” của Tổng Liên đoàn

lao động Việt Nam, Nxb Lao động, Hà Nội 1999, “Phong trào cộng sản

ở một số nước liên minh châu Âu thời kỳ sau chiến tranh lạnh” của

Nguyễn Thị Quế, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 2005; “Giai cấp công

nhân ở các nước tư bản phát triển từ sau chiến tranh lạnh đến nay Thực trạng và triển vọng” của Nguyễn Thị Quế chủ nhiệm, Đề tài cấp

-Bộ năm 2009, Viện Quan hệ quốc tế - Học viện Chính trị - Hành chínhQuốc gia Hồ Chí Minh v.v

1.2 Những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu

Thứ nhất, một số vấn đề lý luận về giai cấp công nhân và phong trào

công nhân: đó là quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin và các học giảtrên thế giới về công nhân và phong trào công nhân hiện nay

Thứ hai, phân tích những nhân tố chủ yếu tác động đến phong trào

công nhân ở các nước Tây Âu thời kỳ sau chiến tranh lạnh

Thứ ba, phân tích về thực trạng của phong trào công nhân ở các

nước Tây Âu từ năm 1991 đến năm 2011

Thứ tư, nhận xét, đánh giá về phong trào công nhân các nước Tây

Âu từ năm 1991 đến năm 2011 và một số vấn đề rút ra từ sự vận độngcủa phong trào này đối với việc xây dựng giai cấp công nhân Việt Namhiện nay

Chương 2 NHỮNG NHÂN TỐ CHỦ YẾU TÁC ĐỘNG ĐẾN PHONG TRÀO CÔNG NHÂN Ở CÁC NƯỚC TÂY ÂU

TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2011

2.1 Một số vấn đề lý luận về giai cấp công nhân

2.1.1 Quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin về giai cấp công nhân

Mác- Ănghen đã sử dụng nhiều thuật ngữ khác nhau khi đề cập đếngiai cấp công nhân và lần đầu tiên, khái niệm giai cấp vô sản tương đốiđầy đủ trên các phương diện trong Tuyên ngôn của Đảng cộng sản đượchai nhà khoa học khái quát trên các khía cạnh: về nguồn gốc kinh tế, vềnguồn gốc xã hội, những đặc trưng chủ yếu của giai cấp vô sản hiện đại,bản chất quốc tế của giai cấp vô sản, quá trình đấu tranh giữa giai cấp vôsản với giai cấp tư sản và xu hướng phát triển, không ngừng tăng lên về

số lượng và chất lượng cùng với sự phát triển của đại công nghiệp

Về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân: Theo quan điểm của

chủ nghĩa Mác - Lê nin là tiến hành sản xuất hiện đại và đấu tranh cáchmạng để giải phóng con người

Như vậy, những đặc trưng của giai cấp vô sản mà C.Mác, Ph.Ăngghen

đã nêu và V.I.Lênin tiếp tục phát triển, khẳng định là phù hợp với điều kiệnlịch sử ngày ấy Nhưng những đặc trưng cơ bản đó đến nay vẫn còn nguyêngiá trị Nó là cơ sở phương pháp luận khoa học để cho chúng ta nghiên cứugiai cấp công nhân hiện đại trong điều kiện lịch sử mới

2.1.2 Quan niệm của các học giả về giai cấp công nhân hiện nay

Có nhiều cách tiếp cận khác nhau dẫn đến những quan niệm, địnhnghĩa khác nhau về giai cấp công nhân Nhưng có thể thấy rằng địnhnghĩa có tính khái quát nhất về giai cấp công nhân như sau: là một tập

đoàn xã hội ổn định, hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triểncủa nền công nghiệp hiện đại, với nhịp độ phát triển của lực lượng sảnxuất cơ bản tiên tiến, trực tiếp hoặc tham gia vào quá trình sản xuất, táisản xuất ra của cải vật chất và cải tạo các quan hệ xã hội; là lực lượng chủyếu của tiến trình lịch sử quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội.

Ở các nước tư bản, giai cấp công nhân là những người không có hoặc về

cơ bản không có tư liệu sản xuất, phải làm thuê cho giai cấp tư sản và bịgiai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư; ở các nước xã hội chủ nghĩa chủyếu và cùng nhau hợp tác lao động vì lợi ích chung của toàn xã hội, trong

đó có lợi ích chính đáng của bản thân họ

2.2 Những nhân tố tác động đến phong trào công nhân ở các nước Tây Âu sau chiến tranh lạnh

2.2.1 Khái quát lịch sử đấu tranh cách mạng của phong trào công nhân ở các nước Tây Âu trước năm 1990

Thứ nhất: Các đảng trong phong trào cộng sản công nhân ở các

nước Tây Âu hầu hết là các đảng có bề dày truyền thống trong hoạt độngsáng tạo lý luận và có những đóng góp to lớn đối với sự hình thành, pháttriển kho tàng lý luận khoa học cách mạng của phong trào cộng sản côngnhân quốc tế

Thứ hai: phong trào công nhân ở các nước Tây Âu có truyền thống

đấu tranh cách mạng kiên định, giàu tính sáng tạo, gắn bó mật thiết vớiphong trào công nhân, lao động trên thế giới

2.2.2 Tình hình thế giới và khu vực

2.2.2.1 Tình hình thế giới

Những thay đổi có ý nghĩa bước ngoặt của cục diện thế giới sau sựkết thúc đầy kịch tính của cuộc chiến tranh lạnh; cuộc khủng hoảng củaphong trào cộng sản quốc tế với đỉnh điểm là sự đổ vỡ của chế độ xã hội