biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề tại trường trung cấp nghề số 11

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HOÀNG VĂN HẢI BIỆN PHÁP QUẢN LÝ SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC PHỤC VỤ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGHỀ TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ SỐ 11/BQP LUẬN VĂN T

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOÀNG VĂN HẢI

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC PHỤC VỤ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGHỀ TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ SỐ 11/BQP

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2014

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOÀNG VĂN HẢI

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC PHỤC VỤ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGHỀ TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ SỐ 11/BQP

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS NGUYỄN THỊ HUỆ

THÁI NGUYÊN - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân, được xuất phát từ yêu cầu thực tế quản lý các phương tiện dạy học để hình thành hướng nghiên cứu Các số liệu có nguồn gốc rõ ràng tuân thủ đúng nguyên tắc và kết quả trình bày trong luận văn thu thập được trong quá trình nghiên cứu là trung thực chưa từng được ai công bố trước đây

Thái Nguyên, tháng… năm 2014

Tác giả luận văn

Hoàng Văn Hải

LỜI CẢM ƠN

Trước hết tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới Khoa Quản lý giáo dục, Phòng Sau Đại học Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên, các thầy cô đã trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn và truyền thụ những kiến thức quí báu cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường

Tôi xin chân thành cảm ơn Đảng ủy, Ban Giám hiệu, Lãnh đạo Phòng Đào tạo, tập thể cán bộ quản lý, giáo viên và học viên trường Trung cấp nghề

số 11/BQP đã khuyến khích, tạo điều kiện giúp đỡ

Đặc biệt tôi xin được bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đối với cô PGS, TS Nguyễn Thị Huệ, người đã nhiệt tình, tận tụy hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè đồng nghiệp đã động viên khích lệ để tôi hoàn thành luận văn này

Do thời gian và năng lực có hạn, luận văn chắc chắn còn nhiều thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC BẢNG v

DANH MỤC SƠ ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc luận văn 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÁC PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC PHỤC VỤ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGHỀ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ 7

1.1 Tổng quan về các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 7

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 8

1.2.1 Quản lý 8

1.2.2 Phương tiện dạy học 11

1.2.3 Quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề 12

1.3 Một số vấn đề về sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ đào tạo công tác nghề 12 1.3.1 Hệ thống các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề 12

1.3.2 Vị trí, vai trò của các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào

tạo nghề 14

1.3.3 Chức năng của các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề 18

1.4 Quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề 19

1.4.1 Nguyên tắc quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề 19

1.4.2 Các chức năng của quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề 20

1.4.3 Nội dung quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề 22

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý sử dụng các phương tiện dạy học 24

Tiểu kết chương 1 26

Chương 2 THỰC TRẠNG VIỆC QUẢN LÝ SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC PHỤC VỤ ĐÀO TẠO NGHỀ Ở TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ SỐ 11/BQP GIAI ĐOẠN 2009 - 2013 28

2.1 Khái quát về đặc điểm Trường Trung cấp Nghề số 11/BQP 28

2.1.1 Lịch sử nhà trường 30

2.1.2 Thành tích đạt được 31

2.1.3 Cơ cấu tổ chức bộ máy của nhà trường 33

2.2 Thực trạng sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề ở trường trung cấp nghề số 11/BQP giai đoạn 2009 - 2013 35

2.3 Thực trạng việc quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ đào tạo nghề ở trường Trung cấp nghề số 11/BQP giai đoạn 2009- 2013 47

2.3.1 Thực trạng về bộ máy quản lý sử dụng quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ đào tạo nghề 47

2.3.2 Thực trạng về cơ cấu đội ngũ cán bộ sử dụng các phương tiện

dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề 50

2.3.3 Thực trạng về phân cấp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ đào tạo nghề 52

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lý các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của trường Trung cấp nghề số 11/BQP 55

2.5 Đánh giá mặt mạnh, mặt yếu, thuận lợi, khó khăn trong quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề ở Trường Trung cấp nghề số 11/BQP 57

2.5.1 Những mặt mạnh 57

2.5.2 Hạn chế 59

2.5.3 Nguyên nhân của những mặt hạn chế 60

Tiểu kết chương 2 61

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC PHỤC VỤ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGHỀ Ở TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ SỐ 11/BQP 62

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 62

3.1.1 Xuất phát từ tính cấp thiết và tầm quan trọng của các biện pháp 62

3.1.2 Xuất phát từ thực tiễn đầu tư CPTDH tại trường Trung cấp nghề số 11/BQP 62

3.1.3 Các biện pháp phải đảm bảo được tính khả thi và kế thừa 62

3.1.4 Các biện pháp phải đảm bảo được tính đồng bộ, thống nhất 63

3.1.5 Các biện pháp phải đảm bảo được tính hiệu quả 63

3.2 Biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề ở Trường Trung cấp nghề số 11/BQP 64

3.2.1 Nhóm biện pháp thứ 1: Đổi mới việc quản lý sử dụng CPTDH của nhà trường 64

3.2.2 Nhóm biện pháp thứ 2: Nâng cao nhận thức cho cán bộ giáo viên,

nhân viên, học viên nhà trường về quản lý sử dụng CPTDH 67

3.2.3 Nhóm biện pháp thứ 3 Sử dụng có hiệu quà nguồn kinh phí cua Bộ để xây dựng, trang bị, mua sắm, bảo quản, bảo dưỡng thường xuyên CPTDH 71

3.2.4 Nhóm biện pháo 4: Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các đơn vị trong việc quản lý, sử dụng CPTDH của nhà trường 75

3.2.5 Nhóm biện pháp 5: Tăng cường vai trò kiểm tra, giám sát, đánh giá trong quản lý CPTDH nhà trường 76

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 79

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý 82

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 82

3.4.2 Lựa chọn đối tượng và phạm vi khảo nghiệm 82

Tiểu kết chương 3 86

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 87

1 Kết luận 87

2 Kiến nghị 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

PHỤ LỤC 101

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BGD&ĐT : Bộ Giáo dục và đào tạo

BLĐTB và XH : Bộ Lao Động Thương binh và Xã Hội

CBGV : Cán bộ giáo viên

CBQL : Cán bộ quản lý

CBVC : Cán bộ viên chức

CPTDH : Các phương tiện dạy học

GD-ĐT : Giáo dục - Đào tạo

TBTH : Thiết bị trường học

TCDN : Tổng cục dạy nghề

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Chuẩn kiểm định các điều kiện đảm bảo chất lượng ở cơ sở Giáo

dục và Đào tạo 16 Bảng 1.2 Quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào

tạo nghề thể hiện qua các chức năng 21 Bảng 2.1 Trang thiết bị phục vụ giảng dạy 35 Bảng 2.2 Nhóm biện pháp về đổi mới việc quản lý sử dụng CPTDH của

TrườngTrung cấp nghề số 11/BQP 39 Bảng 2.3 Nhóm biện pháp về hoạt động của Trường Trung cấp nghề

số11/BQP trong việc nâng cao nhận thức cho CBGV, HS nhà trường về việc quản lý sử dụng CPTDH 41 Bảng 2.4 Nhóm biện pháp hoạt động của Trường Trung cấp nghề số

11/BQP về công tác xã hội hoá giáo dục trong vực xây dựng và quản lý sử dụng CPTDH 43 Bảng 2.5 Nhóm biện pháp về hoạt động của Trường Trung cấp nghề số

11/BQP trong việc nâng cao chất lượng trang bị, mua sắm, phân phối,sử dụng, bảo quản CPTDH 44 Bảng 26 Nhóm biện pháp về hoạt động của trường Trung cấp nghề số 11

trong việc khuyến khích cho đội ngũ CBQL, giáo viên, nhân viên,

HS nhà trường xây dựng và quản lý sử dụng tốt CPTDH 46 Bảng 2.7 Cơ cấu cán bộ quản lý CPTDH các năm 48 Bảng 2.8 Cán bộ quản lý, phục vụ các phương tiện dạy học phục vụ đào tạo

nghề hiện nay 51 Bảng 2.9 Nội dung quản lý CPTDH của các đơn vị chức năng 54 Bảng 3.1 Mức độ cấp thiết và mức độ khả thi của các biện pháp quản lý 83

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Minh họa sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào

tạo nghề 15

Sơ đồ 1.2 Cấu trúc hoạt động dạy và học 17

Sơ đồ 3.1 Chu trình kiểm tra 79

Sơ đồ 3.2 Mối quan hệ giữa các biện pháp 81

Điều 7 Luật dạy nghề 2006 đã nêu “Đầu tư mở rộng mạng lưới cơ sở dạy nghề, nâng cao chất lượng dạy nghề góp phần bảo đảm cơ cấu nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, góp phần thực hiện phân luồng học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở và trung học phổ thông, tạo điều kiện phổ cập nghề cho thanh niên và đáp ứng nhu cầu của người lao động”

Chiến lược phát triển dạy nghề thời kỳ 2011 - 2020 đã để ra mục tiêu: Đến năm 2020, dạy nghề đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động cả về

số lượng, chất lượng, cơ cấu nghề và trình độ đào tạo; chất lượng đào tạo của một số nghề đạt trình độ các nước phát triển trong khu vực ASEAN và trên thế giới; hình thành đội ngũ lao động lành nghề, góp phần

, đảm bảo an sinh xã hội

Thực tế ở nước ta hiện nay là đào tạo thầy nhiều hơn là đào tạo thợ Việc phát triển đội ngũ công nhân kỹ thuật có trình độ chuyên môn cao, tay nghề giỏi để khắc phục được tình trạng thừa thầy, thiếu thợ đang đặt ra là hết sức

quan trọng, và cần thiết trong giai đoạn hiện nay

Chỉ thị về nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục năm 2011 - 2012 với chủ đề năm học là "Đổi mới quản lý, nâng cao chất lượng và đẩy mạnh đào tạo theo

yêu cầu xã hội"[3], các nhiệm vụ trọng tâm đã nêu rõ: "Các trường phải thực hiện 3 công khai theo Thông tư số 09/2009/TT-BGDĐT", trong đó công khai

về điều kiện Phương tiện và trang thiết bị dạy học phục vụ đào tạo nghề là quy định bắt buộc

Để nâng cao chất lượng đào tạo nghề, đặc biệt là chất lượng đào tạo kỹ năng nghề phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó các phương tiện dạy học phục

vụ công tác đào tạo nghề có vai trò hết sức quan trọng là một trong những yếu

tố quyết định hình thành kỹ năng thực hành nghề, có ảnh hưởng trực tiếp tới quá trình hình thành và phát triển kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp của người học trong tương lai

Các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề thường có giá trị

và chiếm tỷ trọng rất lớn trong tài sản của Cơ sở dạy nghề

Ngân sách nhà nước hàng năm tiếp tục đầu tư công tác đào tạo nghề, đảm bảo yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo Vậy, vấn đề quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề tạo bước chuyển biến cơ bản trong quản lý giáo dục và nâng cao chất lượng đào tạo nghề, thúc đẩy bước chuyển biến sự nghiệp giáo dục phát triển toàn diện nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề là thành phần, là điều kiện hoạt động dạy học nên quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề là một trong các nhiệm

vụ quan trọng của các trường

Trong những năm qua các trường Trung cấp nghề, cao đẳng nghề Hằng năm các trường được cấp kinh phí Dự án Tăng cường năng lực dạy nghề trong chương trình mục tiêu quốc gia giáo dục và đào tạo để tăng cường các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề với mục đích nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội

1.2 Lý do thực tiễn

Trường Trung cấp nghề số 11/BQP được thành lập theo Quyết định số 58/2007/QĐ-BQP ngày 5/4/2007 của Bộ Quốc phòng

Trong những năm học qua, Trường Trung cấp nghề số 11/BQP đã từng bước trang bị các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề hiện đại phục vụ cho giảng dạy và học tập, để thúc đẩy quá trình đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng đào tạo nghề đổi mới phương pháp dạy học, trong

đó có đổi mới công tác quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của nhà trường, sẽ đem lại bộ mặt mới cho giáo dục nói chung

và dạy - học nói riêng trong xã hội hiện đại Tuy nhiên tình hình chuyển biến còn chậm Vì vậy cần phải nghiên cứu tìm các biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề, phát huy tối đa hiệu quả sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề hiện có nhằm tăng cường áp dụng các phương pháp tiên tiến vào quá trình dạy học, thực hiện

tốt nhiệm vụ đào tạo của Nhà trường

Trong những năm gần đây việc quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề trong các cơ sở dạy nghề nói chung và nhà trường nói riêng còn hạn chế đã ảnh hưởng nhiều đến hoạt động dạy và học

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên tôi chọn đề tài: Biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề tại Trường Trung cấp nghề số 11/BQP để nghiên cứu, với mong muốn được đóng

góp một phần nhỏ bé công sức của mình vào việc xác định hệ thống các biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của Trường Trung cấp nghề số 11/BQP nhằm nâng cao chất lượng đào tạo kỹ năng nghề theo yêu cầu nhiệm vụ đề ra

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của Trường Trung cấp nghề số 11/BQP, đề tài nhằm đề xuất các biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề cho nhà trường góp phần nâng cao chất lượng đào tạo

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Công tác quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề ở Trường Trung cấp nghề số 11/BQP

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề ở Trường Trung cấp nghề số 11/BQP

4 Giả thuyết khoa học

Trong những năm qua, công tác quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của Trường Trung cấp nghề số 11/BQP đã có những bước phát triển ngày càng tốt hơn nhưng vẫn còn một số hạn chế so với yêu cầu đặt ra Nếu thực hiện các biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề một cách đồng bộ, có hệ thống, thì sẽ tạo điều kiện tốt hơn cho việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề của nhà Trường

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hoá, phân tích một số vấn đề lý luận cơ bản về quản lý sử

dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của các trường trung cấp nghề

5.2 Đánh giá thực trạng việc quản lý sử dụng các phương tiện dạy học

phục vụ công tác đào tạo nghề ở Trường Trung cấp nghề số 11/BQP và nguyên nhân của thực trạng đó

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học

phục vụ công tác đào tạo nghề cho Trường Trung cấp nghề số 11/BQP nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo

6 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu: Không giới hạn

- Phạm vi thời gian: năm 2013-2014

- Phạm vi đối tượng: Các biện pháp quản lí của ban giám hiệu

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu các tài liệu, văn bản

Tiến hành nghiên cứu các văn bản, Nghị quyết của Đảng, Nhà nước, về đào tạo nghề, thu thập và phân tích các tài liệu khoa học có liên quan để xây dựng cơ sở lý luận Phân tích và hệ thống hoá các tài liệu lý luận liên quan đến

đề tải luận văn

7.2 Phương pháp điều tra

- Phương pháp được sử dụng để thu thập các số liệu làm rõ thực trạng các biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào

tạo nghề của Trường Trung cấp nghề số 11/BQP

- Để đạt được mục đích trên, chủng tôi tiến hành xây dựng phiếu điều tra bằng các câu hỏi đóng, câu hỏi mở gửi cho nhiều đối tượng khác nhau (lãnh đạo trường lãnh đạo các đơn vị, giáo viên, ) nhằm thu thập ý kiến của họ về các vấn đề nghiên cứu

- Đối tượng: khảo sát thực trạng gồm 66 người, bao gồm lãnh đạo

trường, lãnh đạo các đơn vị trực thuộc và giáo viên

7.4 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Bằng việc trò chuyện, toạ đàm với những giáo viên có kinh nghiệm, có năng lực, với những cán bộ quản lý tốt, với học viên và những người có liên quan đến hoạt động dạy học ở Trường Trung cấp nghề số 11/BQP thu thập thông tin phù hợp với vấn đề nghiên cửu nhằm bổ sung cho phương pháp điều tra

7.5 Phương pháp chuyên gia

Chúng tôi sử dụng phương pháp này để xin ý kiến của các chuyên gia, những người có trình độ cao về chuyên ngành, về năng lực quản lý, về đối tượng nghiên cứu nhằm xem xét, nhận định bản chất của vấn đề nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, từ đó tìm ra các giải pháp tối ưu

7.6 Phương pháp thống kê toán học

Xử lý các số liệu điều tra bằng phần mềm thống kê SPSS

8 Cấu trúc luận văn

Luận văn gồm phần mở đầu, 3 chương, kết luận và khuyến nghị, phụ lục

- Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề ở các trường trung cấp nghề

- Chương 2 Thực trạng việc quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ đào tạo nghề ở trường trung cấp nghề số 11/bqp giai đoạn 2009 - 2013

- Chương 3 Biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục

vụ công tác đào tạo nghề ở trường trung cấp nghề số 11/BQP

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÁC PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

PHỤC VỤ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGHỀ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ

1.1 Tổng quan về các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Các nước trên thế giới có nền công nghiệp phát triển đều dựa trên nền tảng giáo dục và đào tạo nghề chuyên nghiệp và hiện đại Để đào tạo ra nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn lao động chất lượng cao là một trong những yếu tố quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội của các quốc gia

Nghị quyết đại hội đại biểu lần thứ XI chỉ rõ: “Phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển nhanh, bền vững đất nước Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa; đổi mới nội dung chương trình, phương pháp dạy và học; đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, đào tạo Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành Đẩy mạnh đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu phát triển đất nước”

Đúc rút từ kinh nghiệm các nước trên thế giới, nhận thức được tầm quan trọng của công tác đào tạo nghề Đảng và nhà nước đã có chiến lược phát triển mạnh mẽ nhằm thúc đẩy công tác đào tạo nghề phát triển kịp với các nước trong khu vực và trên thế giới

Trong những năm vừa qua nhà trường đã được nhà nước đầu tư mua sắm các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của nhiều nghề khác nhau, nhiều nước khác nhau nhưng chưa có cách quản lý phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả của các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

Là một cán bộ làm công tác quản lý các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề qua thực tế tác giả thấy được những mặt mạnh, ưu điểm cũng như những tồn tại khuyết điểm cần khắc phục để nâng cao chất lượng đào tạo ở trường Trung cấp nghề số 11/BQP

Bởi vậy, chúng tôi lựa chọn và nghiên cứu vấn đề: "Biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề tới trường Trung cấp nghề số 11/BQP”

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý

Khái niệm "Quản lý" là một khái niệm chung, mang tính tổng quát được dùng rộng rãi diễn ra trong mọi lĩnh vực, mọi cấp độ và có liên quan đến mọi người, nhưng chủ yếu trong hoạt động xã hội Đó là một hoạt động xã hội bắt nguồn từ tính chất cộng đồng trên sự phân công và hợp tác để làm một công việc nhằm đạt một mục tiêu chung Theo ngữ nghĩa ở phương Tây "quản lý" (management) được rút từ tiếng Latin "manus" có nghĩa là bàn tay; theo nghĩa gốc, thực hiện quản lý là "nắm vững trong tay", "điều khiển vững tay" Ở phương Đông, trong tiếng Hán, quản lý có nghĩa là sắp xếp, chỉ đạo, xử lý

Có nhiều khái niệm quản lý theo các quan niệm khác nhau:

- Theo Các Mác: Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng

chung Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn

- Theo quan điểm chính trị xã hội:

Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể (đối tượng quản lý) về mọi mặt chính trị, văn hóa, xã hội, kinh tế bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra một môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng

Quản lý là sự tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, cơ hội của hệ thống để đạt được mục tiêu đề ra

Quản lý là nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội [37; l5]

Có nhiều góc độ xem xét quản lý

* Góc độ chung nhất: Quản lý là vạch ra mục tiêu cho một bộ máy, lựa

chọn phương tiện, điều kiện tác động tới bộ máy để đạt được mục tiêu

* Góc độ kinh tế: Quản lý là tính toán sử dụng hợp lý các nguồn lực

nhằm đạt tới mục tiêu đã đề ra

* Góc độ xã hội: Quản lý là nhằm phối hợp những nỗ lực của nhiều người,

sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội

Như vậy, quản lý bao gồm các thành phần:

- Chủ thể quản lý và các tác động quản lý

- Mục tiêu quản lý

- Đối tượng quản lý

Người ta có thể tiếp cận khái niệm quản lý nhiều cách khác nhau, đó là: cai quản, chỉ huy, lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra theo góc độ tổ chức Theo góc độ điều khiển từ quản lý là lái, điều khiển, điều chỉnh

Theo cách tiếp cận hệ thống quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến khách thế quản lý (hay là đối tượng quản lý) nhằm tổ chức, phối hợp hoạt động của con người trong các quá trình sản xuất

- Xã hội để đạt được mục đích đã định [30; 4]

Các nhà khoa học đã đưa ra nhiều định nghĩa quản lý từ các góc độ khác nhau

- Theo Frednch Winslow Taylor (1856 - 1915), người đề xuất ra lý

thuyết quản lý theo khoa học thì "Quản lý là biết chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó hiểu rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”

- Theo Henry Fayol (1841 - 1925), người đề xuất ra lý thuyết quản lý

hành chính và đã đưa ra định nghĩa "Quản lý hành chính là dự đoán, lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp kiểm tra"

- Theo Harold Koontz, Cyril Odonnell, Heinz Weihgich thì quản lý là

hoạt động thiết yếu bảo đảm sự phối hợp nỗ lực cá nhân nhằm đạt các mục đích của người quản lý Mục tiêu của người quản lý là hình thành một môi trường trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự không bằng lòng của cá nhân ít nhất

- Ở Việt Nam theo Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải và Đặng Quốc Bảo

(2006), quan niệm "Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra "

- Quan niệm của tác giả Trần Kiểm: "Quản lý là những tác động của chủ thể trong việc hoạt động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhất nhầm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất"

Như vậy, Khái niệm quản lý bao hàm những khía cạnh sau:

- Đối tượng tác động của quản lý là một hệ thống xã hội hoàn chỉnh như một cơ thể sống gồm nhiều yểu tố liên kết hữu cơ theo một quy luật nhất định tồn tại trong thời gian, không gian cụ thể Ví dụ: một doanh nghiệp, một trường đại học, một liên minh, một quốc gia

- Hệ thống quản lý thường mang tính tổng hợp bao gồm nhiều giải pháp khác nhau

- Quản lý là hoạt động trí tuệ mang tính sáng tạo bằng những quyết định đúng quy luật và có hiệu quả quản lý nhưng cũng phải tuân theo những nguyên tắc nhất định hướng đến mục tiêu

- Mục tiêu cuối cùng của quản lý là chất lượng, sản phẩm vì mục đích phục vụ con người Người quản lý, tựu trung lại là nghiên cứu khoa học, nghệ thuật giải quyết các mối quan hệ giữa con người với nhau vô cùng phức tạp

không chỉ giữa chủ thể và khách thể trong hệ thống mà còn mối quan hệ tương tác với các hệ thống khác [30; 5,6,7]

Từ xưa con người đã nhận thức được vị trí, vai trò vô cùng quan trọng đối với hoạt động quản lý làm cho xã hội loài người hình thành, vận hành và phát triển Lao động xã hội, giá trị phát triển xã hội, chế độ chính trị xã hội và quản lý không thể tách rời nhau được Từ cấp độ vĩ mô và vi mô sự buông lỏng quản lý hoặc năng lực quản lý yếu kém sẽ có thể mở đường cho chủ nghĩa tự

do và tổ chức, cho sự rối loạn hệ thống, làm tổn hại đến hệ thống, mục tiêu và

sự hợp tác của con người

Tóm lại: từ những khái niệm về quản lý, quản lý thuộc lĩnh vực xã hội, ta

có thể tóm tắt lại với các đặc trưng chủ yếu: tính tự giác, tính mục đích và tính quản lý Trong luận văn này chúng tôi lựa chọn khái niệm quản lý sau:

Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của Con người nhằm đạt tốt mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan

1.2.2 Phương tiện dạy học

* Khi nói về phương tiện dạy học có nhiều các hiểu khác nhau về khái niệm này

- Phương tiện dạy học; ( đồ dùng, thiết bị dạy học) Một vật thể hoặc một tập hợp các vật thể mà giáo viên sử dụng trong quá trình dạy học để nâng cao hiệu quả của quá trình này, giúp học sinh lĩnh hội khái niệm, quy định, hình thành các tri thức, kỹ năng kỹ xảo, thái độ cần thiết

- Phương tiện dạy học là tất cả các phương tiện vật chất cần thiết giúp giáo viên hay học sinh tổ chức và tiến hành hợp lý có hiệu quả quá trình giáo dục và giáo dưỡng ở các cấp học, các lĩnh vực, các môn học để có thể thực hiện những yêu cầu của chương trình giảng dạy

- Phương tiện dạy học là một tập hợp tất cả các phương tiện vật chất cần thiết mà người giáo viên và học sinh sử dụng trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học Đó là những công cụ giúp người giáo viên tổ chức điều

khiển, quá trình dạy học ( thông báo, thông tin, tổ chức- kích thích hoạt động nhận thức, kiểm tra, đánh giá) và những công cụ giúp người học sinh lĩnh hội tri thức cũng như tổ chức hoạt động nhận thức của mình có hiệu quả

1.2.3 Quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

Quản lý sử dụng các Phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

là tác động có mục đích của người quản lý nhằm xây dựng, phát triển, bảo đảm

và sử dụng có hiệu quả hệ thống Phương tiện dạy học phục vụ đắc lực cho công tác giáo dục và đào tạo nghề

Quản lý sử dụng các Phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

là một lĩnh vực vừa mang tính kinh tế - giáo dục lại vừa mang tính khoa học - giáo dục, cho nên trong quản lý, một mặt phải tuân thủ theo yêu cầu chung về quản lý kinh tế và quản lý khoa học, mặt khác cần phải tuân thủ theo các yêu cầu quản lý chuyên ngành giáo dục

1.3 Một số vấn đề về sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ đào tạo công tác nghề

1.3.1 Hệ thống các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

* Hệ thống các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề bao gồm:

- Các công trình xây dựng (phòng làm việc của các phòng, khoa, ban phòng bộ môn, phòng học lý thuyết, Phòng thực hành, xưởng sản xuất, phòng thí nghiệm, nhà kho, nhà xe, sân tập lái, nhà thư viện, ký túc xá, vườn thực nghiệm, nhà khách, nhà ăn, nhà thể thao, nhà truyền thống, khu sinh hoạt, văn hoá, trạm y tế, sân chơi, bãi tập v.v ) được bố trí trong khuôn viên của trường

và các cơ sở khác của trường (có thể ngoài trường)

- Sách, tư liệu trong thư viện (gọi chung là trang thiết bị nội thất trong thư viện trường học)

- Các phương tiện kỹ thuật và thiết bị dạy học (các máy móc thiết bị vật liệu thí nghiệm được giáo viên và học sinh sử dụng trong hoạt động dạy học)

- Các máy móc thiết bi phục vụ hoạt động giáo dục trong trường như trạm điện, hệ thống nước sạch, phương tiện giao thông; dụng cụ cứu hoả, chống lụt bão

- Nội thất đồ dùng sinh hoạt trong ký túc xá, trong nhà khách, nhà ăn và trong các nhà chuyên dụng hoặc các phòng chức năng khác

- Các vật trưng bày truyền thống, các vật liệu phục vụ lễ tân và khánh tiết

- Nhạc cụ thiết bị và thiết bị và dụng cụ thể thao,

- Nội thất và các thiết bị y tế trong trạm y tế

- Nhà xưởng và các máy móc phục vụ lao động sản xuất

* Phân loại các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề:

- Phòng học, giảng đường, nhà làm việc, hội trường, thư viện, xưởng trường, thực hành thí nghiệm, Sân tập lái, Sân thể thao, nhà ăn, ký túc xá,

- Trang thiết bị nghề Hàn

- Trang thiết bị nghề Điện lạnh

- Trang thiết bị nghề Điện công nghiệp

- Trang thiết bị nghề Điện dân dụng

- Trang thiết bị nghề Công nghệ Ô tô

- Trang thiết bị nghề Kỹ thuật sửa chữa và lắp ráp máy tính

- Trang thiết bị nghề Điều dưỡng

- Trang thiết bị nghề Dược tá

- Phương tiện và trang thiêt bị nghề Đào tạo lái ô tô

- Trang thiết bị dùng chung,

- Nhà kho

- Thiết bị và vật liệu thí nghiệm, thực hành: Thanh giá, chai lọ ống nghiệm, hoá chất, mô hình mẫu vật, tranh ảnh mẫu vật liệu phụ trợ khác, các dạng dụng cụ thực hành khác

- Nội thất và thiết bị kỹ thuật chuyên dụng trong trụ sở làm việc và các nhà chuyên dụng : Bàn, ghế, tủ hồ sơ, máy vi tính, máy in, máy phôtôcopy

Nội thất và thiết bị máy móc được trang thiết bị tuyên truyền, phòng họp

ký túc xá, trạm y tế, nhà văn hoá, nhà thể thao, nhà ăn

- Trang bị sinh hoạt văn hoá văn nghệ thể dục thể thao vui chơi giải trí: Các nhạc cụ các dụng cự thể thao, phông màn

- Phương tiện giao thông: Xe các loại

- Hệ thống cung cấp điện nước : hệ thống đường dây, cột điện và linh kiện ánh sáng, điện nóng và lạnh, hệ thống đường cấp nước sạch nước uống

- Các dụng cụ chống cháy, chống bão lụt

- Các vật rẻ tiền mau hỏng

* Có thể phân loại theo tính năng và tác dụng từng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề như:

Công trình xây dựng ngoại thất

Trang bị nội thất, (Đồ gỗ đồ điện đồ vải sợi) dụng cụ sinh hoạt và máymóc phục vụ sinh hoạt

Tư liệu (sách báo và phương tiện có thể khai thác được tài liệu)

Thiết bị kỹ thuật dạy học, thiết bị y tế, thiết bị văn nghệ, thể dục thể thao, thiết bị điện nước, thiết bị điện nước, thiết bị giao thông, thiết bị chống cháy, chống bão lụt, thiết bị vệ sinh và chống ô nhiễm môi trường

1.3.2 Vị trí, vai trò của các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

Trường học là cơ sở thực tế và thực tiễn của hoạt động giáo dục của giáo viên và hoạt động học tập của học sinh dưới sự quản lý của Hiệu trưởng có sự cộng tác, phối hợp của gia đình học sinh và xã hội

Trường học là một hệ thống bao gồm 3 thành tố chính:

- Người học, người dạy và người phục vụ cho dạy và học

- Những phương tiện dạy học, kỹ thuật và tài chính: Ngôi trường, các phương tiện dạy học, sách giáo khoa, hồ sơ lưu trữ, ngân quỹ

- Những tổ chức: Lãnh đạo nhà trường (Hiệu trưởng, các phó Hiệu trưởng) các Phòng ban chức năng, các tổ Chuyên môn, các Hội đồng, chi bộ Đảng Cộng Sản Việt Nam, Công đoàn, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí

Minh, hội Cha mẹ học sinh

Như vậy các phương tiện dạy học phục vụ đào tạo nghề trường học là một thành phần cấu thành trường học, một thành tố không thể thiếu được trong quá trình dạy học (xem sơ đồ 1.1)

Sơ đồ 1.1 Minh họa sử dụng các phương tiện dạy học

phục vụ công tác đào tạo nghề

Như vậy, các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề là yếu tố tác động trực tiếp đến quá trình dạy học và góp phần quyết định vào chất lượng dạy học của nhà trường

Các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề là những điều kiện phương tiện cần thiết giúp học sinh nắm vững kiến thức, thực nghiệm, hoạt động văn nghệ và rèn luyện thân thể, bảo đảm thực hiện tốt phương pháp giáo dục mới Không thể hình dung việc đào tạo nghề mà không có đầy đủ sách giáo khoa, sách hướng dẫn giảng dạy cho giáo viên Cũng như không thể hình dung việc đào tạo nghề mà không có các Phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề như dụng cụ, phòng thí nghiệm; thực tập sản xuất mà không có xưởng trường, giáo dục thể chất mà không có sân bãi và các dựng cụ thể dục thể thao; việc giáo dục vệ sinh mà không có phương tiện tối thiểu để nhà

trường luôn sạch sẽ; việc giáo dục âm nhạc mà không có nhạc cụ

Các nhà kinh tế học chứng minh rằng hiệu quả của việc dạy học phải thuộc vào trình trạng phương tiện dạy học của nhà trưởng Theo Trần Khánh Đức thì các tổ chức quốc tế ADB/ILO đã đưa ra các chuẩn kiểm định các điều kiện đảm bảo chất lượng ở các cơ sở Giáo dục - Đào tạo với nhiều tiêu chí khác nhau và mỗi tiêu chí được đánh giá theo một số điểm nhất định trong tổng số 500 điểm

Bảng 1.1 Chuẩn kiểm định các điều kiện đảm bảo chất lƣợng

ở cơ sở Giáo dục và Đào tạo

5 Thư viện và các nguồn lực cho dạy học 25

8 Xưởng thực hành - Thiết bị và vật liệu 60

Nguồn: Evaluation Rating Critcria for the VTE Instituin ADB/ILO-Bangkoc 1997

Theo các chuẩn trên, các điều kiện về phương tiện dạy học trường học (công trình và thiết bị dạy học) chiếm 125/500 điểm đánh giá về điều kiện bảo đảm chất lượng của nhà trường

Phương tiện dạy học đóng vai trò quan trọng trong việc quyết đinh chất lượng dạy học, vì nó là một thành tố của quá trình sư phạm, nó có quan hệ tương hỗ với các thành tố khác của quá trình dạy học

Phương tiện dạy học là điều kiện thiết yếu của quá trình sư phạm vì:

- Phương tiện dạy học là phương tiện để tác động đến thế giới tâm hồn của học sinh Một trường học khang trang, sạch đẹp, có đủ vườn hoa, sân chơi, phòng thí nghiệm, phòng thực hành, nơi rèn luyện thể dục thể thao có đủ thiết

bị làm cho học sinh yêu mến trường lớp, thúc đẩy được động cơ học tập của các em hơn là một ngôi trường lộn xộn, thiếu thốn đủ điều sẽ làm giảm đi lòng yêu mến và ý thức phấn đấu, học tập của học sinh

- Phương tiện dạy học là công cụ để truyền thụ, lĩnh hội kiến thức

Vị trí, vai trò của các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề được xác định từ các góc độ chủ yếu sau:

Từ góc độ cấu trúc của hoạt động giáo dục - dạy học Hoạt động giáo dục nói chung và dạy học nói chung (gọi tắt là giáo dục - dạy học) có cấu trúc gồm các thành tố chủ yếu là mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện - điều kiện, hình thức tổ chức, lực lượng giáo dục - dạy học và môi trường (tự nhiên

và xã hội) Được thể hiện trong sơ đồ 1.2

Sơ đồ 1.2 Cấu trúc hoạt động dạy và học

Giải thích sơ đồ bằng kiến thức giáo dục học như sau:

(1) Mục tiêu giáo dục - dạy học (nhân cách người học đáp ứng sự nghiệp

phát triển kinh tế - xã hội của đất nước ở mỗi thời kỳ lích sử Mục tiêu này do

xã hội, Nhả nước, gia đình người học và người học quy định)

(2) Nội dung giáo dục - dạy học (những kiến thức kỹ năng cơ bản, toàn

diện, thiết thực, hiện đại và có hệ thống được thể hiện ở nội dung, chương trình

kế hoạch giáo dục và dạy học các môn học)

Mục tiêu (GD-DH) Nội dung (GD-DH) Phương pháp (GD-DH) Phương tiện điều kiện

(GD-DH) Lực lượng (GD-DH) Hình thức (GD-DH) Kết quả (GD-DH)

Môi

trường

xã hội

Môi trường

tự nhiên

(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7)

(3) Phương pháp giáo dục dạy học (các tri thức về giáo dục học được

thầy và trò tận dụng sáng tạo và phù hợp với các nguyên lý, qui luật, nguyên tắc giáo dục dạy học)

(4) Phương tiện, điều kiện (nguồn lực vật chất, tài chính, vật chất, kỹ thuật và thiết bị trường học được thầy và trò sử dụng và quá trình giáo dục và dạy học)

(5) Lực lượng giáo dục dạy học (Nguồn nhân lực: Từ các cơ quan quản

lý nhà nước, cộng đồng và các tổ chức xã hội, cán bộ quản lý giáo dục và chủ yếu là giáo viên và học sinh)

(6) Hình thức tổ chức giáo dục - dạy học (tổ chức ở trường, ở cộng đồng,

giáo dục và dạy học thường xuyên hoặc theo phương thức giáo dục từ xa )

(7) Kết quả giáo dục - dạy học (chất lượng hiệu quả - giáo dục và dạy

học tương ứng với mục tiêu giáo dục dạy học qua kiểm tra và đánh giá)

(8), (9) Môi trường giáo dục - dạy học (luật pháp, cơ chế tổ chức và quản

lý chất lượng phát triển kinh tế - xã hội và phát triển giáo dục Điều kiện tự nhiên, đặc điểm địa hình, khí hậu, sinh thái, phát triển dân số )

Các thành tố trên có mối quan hệ mật thiết và tác động tương hỗ nhau để tạo ra chất lượng, hiệu quả giáo dục nói chung và dạy học nói riêng

1.3.3 Chức năng của các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

* Chức năng thông tin

Nhận biết thông tin giáo dục - đào tạo nghề là phương tiện thực hành để rèn luyện kỹ năng nghề cơ bản, mục đích, nội dung, chương trình, giáo trình, kế hoạch; giáo dục - dạy học; mặt khác nhờ có nó mà người học nhận biết các thông tin chứa đựng trong nội dung dạy học (thông tin dạy học)

- Nhờ có phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề mà các thông tin GD - DH trong nội dung dạy học được người học nhận biết, chọn lọc, sắp xếp chính xác và logic, thực hành và rèn luyện kỹ năng nghề

- Chuyển tải thông tin giáo dục - dạy học, thể hiện ở hai mặt

Nhờ có các phương tiện dạy học mà người dạy truyền tải được nội dung

GD - DH có kết quả

Mặt khác một số phương tiện dạy học nhà trường lại chính là phương tiện chuyển tải các thông tin quản lý của trường (trong nội bộ nhà trường và giữa trường với ngoài trường)

* Chức năng phục vụ các hoạt động giáo dục - dạy học

- Phục vụ trực tiếp việc thực hiện con đường giáo dục cơ bản nhất (hoạt động dạy học) nhằm thực hiện mục đích tổng thể

- Phục vụ các lực lượng giáo dục - dạy học, thực hiện chức năng nhiệm

vụ của mình (tiếp xúc thực tế, đi lại, tinh thần vật chất và thực hiện những con đường giáo dục khác)

1.4 Quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

1.4.1 Nguyên tắc quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

Trong quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề cần vận dụng thực hiện đúng các nguyên tắc về tính mục đích, tính phù hợp, tính kế thừa, nguyên tắc khoa học, nguyên tắc phát triển bền vững, hiện đại, nguyên tắc đồng bộ, nguyên tắc bố trí hợp lý và thuận lợi, nguyên tắc kịp thời và nguyên tắc hiệu quả và nguyên tắc tuân thủ chu trình quản lý Các nguyên tắc này có thể cụ thể hoá như sau:

- Trang bị đầy đủ và đồng bộ các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề được quy định trong danh mục trang thiết bị đào tạo nghề của Bộ Lao Động Thương Binh và Xã hội

- Bố trí hợp lý các yếu tố Phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề trong khu vực nhà trường, bố trí hợp lý và thuận lợi địa điểm của nhà trường trong khu vực dân cư, các khối công trình trong nhà trường làm cho quá trình giảng dạy, giáo dục của giáo viên và việc đi học của học sinh diễn ra thuận lợi, tiết kiệm thời gian và sức người nhất

Tạo toàn bộ môi trường phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề mang tính sư phạm, khoa học các điều kiện về vệ sinh sức khỏe, điều kiện

an toàn lao động, điều kiện thầm mỹ, làm cho nhà trường có bộ mặt sạch đẹp, yên tĩnh, trong sáng, cần thiết cho một cơ sở đào tạo nghề

Bố trí sử dụng tối ưu các PTBDH, thư viện trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy và giáo dục, không để cho các thiết bị dạy học, thư viện nằm trong kho chứa, mà phải làm cho mọi thành viên, đặc biệt là học sinh trong nhà trường hưởng thụ chất lượng nhận thức do các phương tiện đó mang lại

Tổ chức tốt việc bảo vệ, bảo quản và bảo trì phương tiện dạy học phục

vụ công tác đào tạo nghề vì nó là tài sản quý báu phục vụ cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo nghề của nhà trường

1.4.2 Các chức năng của quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

Sử dụng phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề trong trường Trung cấp nghề không chỉ là công việc của giáo viên Nó gắn quá trình quản lý phương tiện dạy học phục vụ đào tạo nghề với sự tuân thủ đầy đủ các chức năng như kế hoạch hoá, tổ chức thực hiện, điều hành và kiểm tra đánh giá, điều chỉnh, phân tích, tổng kết và rút kinh nghiệm Có thể cụ thể hóa như sau (xem bảng 1.2)

Bảng 1.2 Quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào

tạo nghề thể hiện qua các chức năng

Mua sắm, trang thiết bị

Sử dụng

Bảo quản

Kế hoạch hóa Kế hoạch hóa mua sắm, các

phương tiện dạy học

là việc làm cho hệ thống phát triển theo kế hoạch Kế đó là chức năng tổ chức

Thực hiện chức năng này, nhà quản lý phải hình thành bộ máy cơ cẩu các bộ phận, quy định chức năng từng bộ phận, mối quan hệ giữa chúng Chỉ đạo là nhiệm vụ tiếp theo của nhà quản lý, đây là khâu quan trọng tạo nên thành công của kế hoạch dự kiến Cuối cùng, nhà quản lý phải thực hiện chức năng kiểm tra nhằm đánh giá việc thực hiện các mục tiêu đề ra

Ngoài ra, trong quá trình quản lý các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề, người ta cũng có thể thực hiện theo hai giai đoạn: Đầu tư mua sắm trang thiết bị và khai thác, sử dụng, bảo quản Hai giai đoạn này cần có mối quan hệ mật thiết với nhau và hỗ trợ lẫn nhau Để nâng cao hiệu quả sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề phải tiến hành đầu tư mua sắm đúng hay lựa chọn các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề phải phù hợp với mục tiêu, nội dung đào tạo của nhà trường, đồng thời đáp ứng yêu cầu chuẩn hóa và hiện đại hóa; trong khai thác, sử dụng và bảo quản phải tuân thủ những nguyên tắc quản lý nhất định

1.4.3 Nội dung quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

* Quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

Các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề là một bộ phận quan trọng hàng đầu trong hệ thống CSVC phục vụ quá trình dạy và học trong trường dạy nghề Các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề gồm

một hệ thống nhiều danh mục chủng loại khác nhau được bố trí với các chức năng

sử dụng khác nhau, ở đó hoạt động giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh

diễn ra một cách có tổ chức và khoa học, nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục

Trong quản lý các phương tiện dạy học phục vụ đào tạo nghề, các cấp quản lý giáo dục phải tuân thủ các quy định của Bộ Quốc phòng, Bộ Lao động Thương Binh và Xã hội; có kế hoạch mua sắm hoặc nâng cấp phương tiện, trang thiết bị dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề theo từng giai đoạn: từng năm hoặc vài năm nhằm đạt mục tiêu phát triển nâng cao chất lượng đào tạo nghề

Đối với những trường có nguồn kinh phí mua sắm mới cần phải xây dựng kế hoạch mua sắm đáp ứng yêu cầu sự phát triển đào tạo nghề trong giai đoạn mới, để nhà trường xây dựng đúng danh mục phương tiện dạy học phục

vụ công tác đào tạo nghề Đa số các trường là căn cứ vào nguồn kinh phí từng năm để mua sắm mà không có kế hoạch mua sắm dài hạn cho đồng bộ Đồng thời công tác mua sắm mới luôn được thực hiện theo kế hoạch dài hạn, vì kinh phí để mua sắm còn hạn chế

Để tổ chức sử dụng có hiệu quả các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề, khi xây dựng kế hoạch mua sắm phải chú ý đến các yêu cầu

về mặt sư phạm, công nghệ mới phù hợp với sự phát triển của xã hội về kinh tế,

kỹ thuật, thẩm mỹ, vệ sinh Việc sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề cần sử dụng đúng nghề, hết hiệu suất và đúng tính chất chuyền tải kỹ năng nghề của giáo viên đến học viên

Để sử dụng tốt có hiệu quả và lâu bền các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề, cần có sự phân công cho từng cá nhân hoặc tập thể phụ trách việc sử dụng và bảo quản phương tiện dạy học phục vụ đào tạo nghề Ngay từ đầu khoá học, phải kiểm kê thực trạng và số lượng, bàn giao vả giao trách nhiệm cho các lớp sử dụng, bảo quản các phương tiện Có nội quy sử dụng và bảo quản được công bố đến các khoa, giáo viên học sinh

Có chế độ thưởng phạt nghiêm minh đối với những tập thể và cá nhân thực hiện tốt và không tốt nội quy sử dụng, bảo quản các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề Cần có kế hoạch kiểm kê định kỳ (giữa năm học, khi kết thúc năm học) để kịp thời phát hiện hư hỏng Khi có hư hỏng, phải sửa chữa ngay Ngoài ra, mỗi trường cần có bộ phận chuyên trách quản lý các phương tiện dạy học phục phục đào tạo nghề

Thiết bị giáo dục đã được nêu trong Nghị quyết hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần 2 - Khóa VIII: "Tất cả các trường phổ thông đều có các trang thiết bị tối thiểu để thực hiện các thí nghiệm trong chương trình, sớm chấm dứt tình trạng dạy chay để nhằm nâng cao chất lượng dạy và học

- Thiết bị giáo dục là công cụ lao động của giáo viên, là phương tiện giúp học sinh dễ hiểu các khái niệm, dễ lĩnh hội kiến thức, giúp học sinh hình thành những kỹ năng thói quen cần thiết, bước đầu luyện tập thực hành, lao động, ứng dụng trong đời sống

- Thiết bị giáo dục có vai trò hết sức cần thiết cho các quá trình sư phạm Đánh giá chung về hiệu quả của quá trình giáo dục và đào tạo thì mỗi phương pháp gắn liền với từng loại phương tiện sẽ đạt hiệu quả khác nhau

Theo nghiên cứu của Hiệp hội Công nghệ nghe - nhìn (ở Mỹ) thì:

10% đổi với những gì ta đọc được

20% đối với những gì ta nghe được

30% đối với những gì ta nhìn được

50% đối với những gì ta nhìn và nghe được

80% đối với những gì ta nói được

90% đối với những gì ta nói và làm được

Do đó, trong nhà trường cần phải có thiết bi giáo dục đầy đủ để học sinh thực hành thí nghiệm

+ Một số nguyên tắc quản lý thiết bị dạy học ở nhà trường phổ thông

trong giai đoạn hiện nay:

1) Nguyên tắc về tính mục đích:

Khi sử dụng một TBDH nào đó phải xác đinh được nhiệm vụ của nó theo chương trình đang học Nếu TBDH không có nhiệm vụ rõ ràng đối với trường học, đối với chương trình dạy học đang đặt ra trong nhà trường thì không nên sử dụng nó, vì điều đó sẽ đem lại các hiệu quả tiêu cực về mật sư phạm

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý sử dụng các phương tiện dạy học

Đào tạo nghề của nước ta ra đời muộn hệ thống đào tạo nghề trên toàn quốc còn nhiều yếu kém, ngành nghề đào tạo rất đa dạng và học viên học nghề cũng có trình độ văn hóa rất khác nhau Bên cạnh đó, cấp trình độ đào tạo ở các

cơ sở đào tạo nghề cũng rất khác nhau (chưa có nghề, trung cấp nghề, cao đẳng nghề, bồi dưỡng, nâng bậc thợ) Sự khác biệt này dẫn đến đội ngũ giáo viên dạy nghề cũng rất đa dạng với nhiều cấp trình độ khác nhau

- Phương tiện dạy học rất khác biệt; Ví dụ như Chương trình đào tạo, giáo trình, tài liệu giảng dạy: Trong lĩnh vực dạy nghề, chương trình đào tạo, giáo trình và tài liệu giảng dạy gắn với nghề đào tạo Không có chương trình đào tạo chung cho các nghề mà mỗi loại nghề đều có chương trình riêng Do vậy, một cơ sở dạy nghề có thể có nhiều chương trình đào tạo nếu như cơ sở đó đào tạo nhiều nghề Điều này đòi hỏi việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng về chương trình đào tạo nghề xét ở mức độ có hay không có, không thể chỉ căn cứ vào cơ sở đào tạo nghề mà phải căn cứ vào các nghề mà cơ sở đó đào tạo Vì vậy, việc quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề sao cho hợp lý và sát với nhu cầu đào tạo cũng như sát với nghề đào tạo

để học viên có thể nắm vững được nghề, có kỹ năng thực hành tốt sau khi tốt nghiệp là vấn đề rất quan trọng

- Khí hậu thời tiết bốn mùa thay đổi, nắng nóng, mưa nhiều, ẩm thấp ảnh hưởng đến tuổi thọ, hạn sử dụng của các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

- Bản thân nhà quản lý chưa đưa ra được phương pháp quản lý phù hợp, chưa hiệu quả, cần phải nghiên cứu điều chỉnh xây dựng các văn bản hướng dẫn cụ thể, đối với các phòng khoa, ban, Cán bộ quản lý, giáo viên, học viên trong toàn trường về quản lý, sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề

- Phòng thực hành, nhà xưởng, nhà xe, nhà kho xây dựng chưa được đồng bộ, việc sắp xếp bố trí lắp đặt các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề chưa được khoa học, chưa được hợp lý

- Các văn bản quy định về việc sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề chưa kịp thời và chưa cụ thể chưa sát với thực tế trong việc trong việc quản lý các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của nhà trường

- Chưa thường xuyên tập huấn về công tác quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ đào tạo nghề Nhiều phương tiện thiết bị để kho không được sử dụng khai thác dẫn đến lạc hậu, hư hỏng theo thời gian

- Đội ngũ cán bộ cán bộ, giáo viên, nhân viên quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của nhà trường có kinh nghiệm luân biến động, luân chuyển công tác cũng ảnh hưởng rất lớn đến công tác quản lý

- Ý thức sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của giáo viên, học sinh còn nhiều hạn chế dẫn đến các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của nhà trường nhanh hỏng, thất thoát

- Trình độ văn hóa thấp và nhận thức của học sinh thấp nên trong quá trình sử dụng vận hành các phương tiên dạy học đào tạo nghề còn nhiều hạn chế

- Điều kiện của các phương tiện dạy học còn lạc hậu, không đòng bộ cũng ảnh hưởng đến công tác đào tạo nghề của nhà trường

Tiểu kết chương 1

Quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề được xem như một trong những điều kiện quan trọng để thực hiện nhiệm vụ đào tạo nghề Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX khẳng đinh: "Tăng cường cơ sở vật chất và từng bước hiện đại hóa nhà trường (lớp học, sân trường, bãi tập, máy tính nối mạng Internet, thiết bị học tập và giảng dạy hiện

đại, thực nghiệm )" và " đổi mới phương pháp dạy học, pháp huy tư duy sáng

tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khóa, làm chủ kiến thức tránh nhồi nhét, học vẹt, học chạy"

Trong chương 1, người viết đã đưa ra cái nhìn bao quát về hoạt động quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề và những yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của Trường Trung cấp nghề số 11/BQP

Nghiên cứu công tác quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề của Trường Trung cấp nghề số 11/BQP nhằm từng bức hoàn thiện hệ thống các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề trong các nhà trường theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, góp phần đổi mới toàn diện công tác Giáo dục và Đào tạo nghề và xây dựng nhà trường chính quy; tạo sự chuyển biến cơ bản và vững chắc về chất lượng, hiệu quả đào tạo nghề và nghiên cứu khoa học, đào tạo đội ngũ cán bộ có phẩm chất chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng, có đủ năng lực trình độ nghề kỹ năng nghề đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà trường

Do vậy vấn đê nghiên cứu công tác quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác hoạt động đào tạo nghề của các trường nghề nói chung và của Trường Trung cấp nghề số 11/BQP nói riêng là một đòi hỏi cấp thiết Việc

làm sáng tỏ nội dung, quy trình quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục

vụ công tác đào tạo nghề mà nhà trường đang thực hiện để từ đó đề xuất đổi mới các biện pháp quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ công tác đào tạo nghề sẽ giúp thấy rõ hơn thực trạng quản lý

sử dụng các phương tiện dạy học phục vụ đào tạo nghề ở Trường Trung cấp nghề số 11/BQP trong chương 2

Chương 2 THỰC TRẠNG VIỆC QUẢN LÝ SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC PHỤC VỤ ĐÀO TẠO NGHỀ

Ở TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ SỐ 11/BQP GIAI ĐOẠN 2009 - 2013

2.1 Khái quát về đặc điểm Trường Trung cấp Nghề số 11/BQP

Trường Trung cấp nghề số 11/BQP đóng quân trên địa bàn Tỉnh Vĩnh phúc Vĩnh phúc thuộc vùng đồng bằng Bắc bộ, nằm trong 3 vùng quy hoạch: vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ, vùng Đồng bằng sông hồng và vùng Thủ đô, là tỉnh nằm ở vị trí địa lý quan trọng liền kề thủ đô Hà Nội,

có địa hình miền núi, trung du và đồng bằng có nhiều điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế-xã hội

Vĩnh Phúc có tổng diện tích 1.231,76 km với 9 đơn vị hành chính gồm 1 thành phố, 1 thị xã, 7 huyện có 113 xã, 24 phường và thị trấn Dân số của tỉnh hiện nay là 1.012.000 người, trong đó nam chiếm khoảng 500,9000 người, nữ khoảng 511,1000 người Tỉnh Vĩnh phúc đứng thứ 9 trong các tỉnh thành trên

cả nước về thu ngân sách với 4.020 tỷ đồng Hàng trăm doanh nghiệp trong nước và ngoài nước với tổng mức vốn đầu tư khoảng 590 triệu đô la và 15.400

tỷ đồng được đầu tư ở 14 cụm khu công nghiệp, khu vui chơi giải trí, du lịch trên khắp địa bàn

Mục tiêu tổng quát và cụ thể theo quy hoạch phát triển nhân lực tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2020 như sau:

Mục tiêu tổng quát:

Phát triển toàn diện giáo dục và đào tạo, tạo sự chuyển biến rõ rệt về chất lượng nhân lực, hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, yêu cầu của hội nhập quốc tế và nền kinh tế tri thức; phát triển nhanh nhân lực những ngành, lĩnh vực mà Vĩnh Phúc có lợi thế so sánh, gắn đào tạo với giải quyết việc làm- đào tạo theo địa chỉ; tích cực phân luồng học sinh sau trung học cơ sở và

trung học phổ thông; xây dựng Vĩnh Phúc thành trung tâm đào tạo nguồn nhân

lực đạt chuẩn chất lượng cao trong khu vực và của cả nước [20]

động qua đào tạo; tỷ lệ lao động qua đào tạo ngành nông, lâm, thuỷ sản tăng từ

32% năm 2010 lên khoảng 42,5% năm 2015, ngành công nghiệp tăng từ 80% năm 2010 lên 86% năm 2015, ngành xây dựng tăng từ 45% năm 2010 đến 56% năm 2015, ngành dịch vụ tăng từ 81,8% năm 2010 lên 84% năm 2015; hàng năm đưa được trên 1.100 lao động đi làm việc ở nước ngoài; đảm bảo hầu hết thanh niên từ 15-18 tuổi có bằng tốt nghiệp THCS được vào học THPT, học nghề, học văn hóa bổ túc THPT vừa học trung cấp nghề, trung cấp chuyên nghiệp; cán bộ quản lý, cán bộ hành chính sự nghiệp, cán bộ chuyên trách, công chức cấp xã đạt chuẩn theo quy định và đạt tỷ lệ trên chuẩn nhất định (đối với 4 chức danh chuyên môn là 30-40%) [20]

- Đến năm 2020, phấn đấu đạt tỷ lệ 450 sinh viên/1vạn dân, 10 bác sỹ/1 vạn dân; cơ bản đội ngũ cán bộ công chức có đủ trình độ ngoại ngữ để có thể làm việc với người nước ngoài; 80% lao động được qua đào tạo, trong đó lao động qua đào tạo nghề chiếm 80% so với tổng số lao động qua đào tạo; tỷ lệ lao động qua đào tạo ngành nông, lâm, thuỷ sản tăng từ 42,5% năm 2015 lên 64% năm 2020; ngành công nghiệp tăng từ mức 86% năm 2015 lên 94% năm

2020, ngành xây dựng tăng từ mức 56% năm 2015 đến 67% năm 2020; ngành dịch vụ tăng từ 84% năm 2015 lên khoảng 89,4% năm 2020; hàng năm đưa 1.500 -2.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài

- Xây dựng được đội ngũ giáo viên có chất lượng cao để đào tạo nhân lực có trình độ; xây dựng Vĩnh Phúc thành trung tâm đào tạo nguồn nhân lực đạt chuẩn chất lượng và chất lượng cao trong khu vực và của cả nước [20]